1. TEORETYCZNE PODSTAWY FUNKCJONOWANIA SYSTEMU MIESZKANIOWEGO ZAGADNIENIA WYBRANE

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "1. TEORETYCZNE PODSTAWY FUNKCJONOWANIA SYSTEMU MIESZKANIOWEGO ZAGADNIENIA WYBRANE"

Transkrypt

1 Pior Lis 1 1. TEORETYCZNE PODSTAWY FUNKCJONOWANIA SYSTEMU MIESZKANIOWEGO ZAGADNIENIA WYBRANE 1.1. Wprowadzenie Kryzys finansowy, kóry rozpoczł si w pierwszym półroczu 2007 r. w Sanach Zjednoczonych, a naspnie rozprzesrzenił si na całwiaow gospodark, po raz kolejny, chocia ym razem z wiksz sił, obnaył słaboci i uwypuklił zaley poszczególnych mechanizmów finansowania inwesycji mieszkaniowych (Lis 2010). Kryzys en miał powane konsekwencje nie ylko dla sfery finansowej, ale przede wszyskim dla sfery realnej, w szczególnoci dla sekora nieruchomoci. W Sanach Zjednoczonych, jak i w innych, zwykle silnie powizanych sysemem finansowym, gospodarkach na wiecie, naspił gwałowny spadek cen mieszka, a inwesycje mieszkaniowe uległy całkowiemu zahamowaniu ze wzgldu na zamroenie ródeł finansowania. W ym miejscu powsaje pyanie doyczce charakeru powiza pomidzy rynkiem nieruchomoci, rynkiem finansowym a szeroko rozumian gospodark. Właciwa idenyfikacja ych zwizków moe przyczyni si do efekywniejszych działa paswa nie ylko w zakresie realizacji celów poliyki mieszkaniowej, ale ake działa zapewniajcych sabilno gospodarki. Celem niniejszego arykułu jes próba idenyfikacji zasad funkcjonowania sysemu mieszkaniowego i jego powiza z ooczeniem. Opracowanie ma charaker eoreyczny. Przedmioem rozwaa s koncepcje DiPasquale a i Wheaona, kóre zosały opublikowane w 1992, 1994 i 1996 r. Analiza kryyczna zosała uzupełniona podejciem Fishera z 1992 r. oraz Poerby z 1984 i 1991 r. Ponado w arykule nawizano do zasosowa aplikacyj- 1 Niniejszy arykuł powsał w ramach granu finansowanego przez Miniserswo Nauki i Szkolnicwo Wyszego p. Analiza i ocena mechanizmów finansowania inwesycji mieszkaniowych w fazie rozkwiu i kryzysu gospodarczego (finansowego). Wnioski dla Polski, Umowa nr 2095/B/H03/2010/38.

2 12 Teoreyczne podsawy funkcjonowania sysemu mieszkaniowego nych omawianych koncepcji w pracach Oikarinena (2007) oraz Chow`a, Yiu, Leung`a i Tam`a (2008). Sysem mieszkaniowy worz wzajemne relacje podmioów prywanych i publicznych włczonych w proces planowania, budowy, konsumpcji zasobów mieszkaniowych wraz ze zbiorem zasad usanowionych przez insyucje regulujce w sposób rwały powysze relacje. Powsaj pyania o kierunki wzajemnych powiza, czynniki je kszałujce, w ym oddziaływanie ooczenia na sysem mieszkaniowy oraz zachodzce sprzenia zwrone. Odpowiedzi na e pyania wydaj si coraz bardziej skomplikowane ze wzgldu na wyspujce zmiany zachodzce w zrónicowanych sysemach mieszkaniowych i w ich ooczeniu. Mona wskaza chociaby dynamiczny proces liberalizacji sekora finansowego na wiecie w osanim dwudziesoleciu, kóry w znacznym sopniu zmienił wzajemne oddziaływanie sfery finansowej ze sfer realn. W opracowaniu posłuono si dyscyplin ekonomia, z kórej przeniesione zosały zarówno koncepcje, jak i apara badawczy, a główn płaszczyzn rozwaa pozosał rynek nieruchomoci mieszkaniowych. W ym miejscu waro jednak zaznaczy, e mieszkalnicwo wci pozosaje obszarem bada inerdyscyplinarnych akich dziedzin jak: socjologia, ekonomia, geografia, hisoria, nauki poliyczne, czy psychologia. Tym samym wykorzysanie aparau badawczego z jednej dziedziny sanowi swoise ograniczenie analizy sysemów mieszkaniowych, kórego auor ma wiadomo. Funkcjonowanie sysemów mieszkaniowych i ich wzajemne powizania z ooczeniem próbowano w lieraurze przedmiou przedsawi zarówno w sposób jakociowy, ale równie poprzez analiz ilociow, z wykorzysaniem modeli maemaycznych, kóre po procesie kalibracji mona było zweryfikowa narzdziami ekonomerycznymi. W ym konekcie modele sysemów mieszkaniowych, czy wej rynków nieruchomoci mieszkaniowych, mona podzieli na rzy grupy: 1) modele popyowe, 2) modele czynszowe, 3) modele wielorównaniowe. Kady z nich obrazuje funkcjonowanie rynku mieszkaniowego z wykorzysaniem opónionego procesu dososowywania si, przy czym paramer odniesienia sanowi kryerium rónicujce modele. W opracowaniu oparo si na modelu nalecym do grupy modeli popyowych Koncepcja DiPasquale`a i Wheaona ujcie sayczne modelu DiPasquale i Wheaon (1992) s wórcami modelu popyowego w ujciu saycznym i dynamicznym, kóry sanowi rozwinicie prac Maisela (1963) i Smiha (1969) oraz koresponduje z prac Fishera (1992), kóra bdzie omawiana w dalszej czci niniejszego opracowania.

3 Pior Lis 13 Model rynku nieruchomoci DiPasquale i Wheaon (w skrócie DW), pomimo znacznych uproszcze, jes przydanym narzdziem do analizy funkcjonowania rynków nieruchomoci, w ym rynku mieszkaniowego w długim okresie. Oryginalno modelu DW wie si z wprowadzeniem dwóch segmenów rynku nieruchomoci: segmenu konsumpcyjnego i inwesycyjnego. Prezenacja graficzna modelu na rys. 1 umoliwia ław idenyfikacj wyrónionych segmenów. Mianowicie wiarka I i IV układu współrzdnych odzwierciedla konsumpcyjny segmen rynku nieruchomoci, naomias wiarka II i III przedsawia inwesycyjny segmen rynku nieruchomoci. Decyzje konsumenckie zosaj podejmowane według kryerium wysokoci sawki czynszu i wielkoci powierzchni uykowej nieruchomoci. Kryerium podejmowania decyzji inwesycyjnych o relacja sawki czynszów do cen ransakcyjnych zasobu nieruchomoci. Oba segmeny saj si w modelu DW współzalene. Dla przykładu porzeby lokaorów, jak równie ilo i jako dospnych nieruchomoci okrelaj sawk czynszu najmu w segmencie powierzchni uykowej. W ym samym czasie nieruchomoci mog sa si przedmioem ransakcji pomidzy inwesorami, co bdzie z kolei okrelało cen powierzchni uykowej. W ym miejscu wydaje si uzasadnionym szczegółowe przyblienie poszczególnych elemenów modelu DW. W pierwszej wiarce układu współrzdnych zosał zaprezenowany popy na nieruchomoci, oznaczony symbolem D, z paramerem powierzchnia uykowa. Popy en doyczy wszyskich uykowników powierzchni, j. włacicieli lub lokaorów, gospodarsw domowych lub przedsibiorsw. Popy na nieruchomoci jes funkcj sawki czynszu i innych czynników sanowicych uwarunkowania danej gospodarki. W równowadze popy na nieruchomoci jes równy poday nieruchomoci za 1 m 2 powierzchni uykowej: D ( R, Economy) = S [1] gdzie: D popy na nieruchomoci z paramerem powierzchnia uykowa, S poda nieruchomoci z paramerem powierzchnia uykowa, R roczna sawka czynszu najmu, E pozosałe czynniki deerminujce popy na nieruchomoci, m.in. dochód, zarudnienie. Druga wiarka układu współrzdnych, odzwierciedlajca segmen akywów, przedsawia relacj rynkowej ceny ransakcyjnej 1 m 2 powierzchni uykowej nieruchomoci w sosunku do rocznej sawki czynszu. Nachylenie krzywej wychodzcej ze rodka układu współrzdnych obrazuje sop kapializacji nieruchomoci jako akywów: R i = P gdzie: P cena rynkowa nieruchomoci za 1 m 2, i sopa kapializacji. [2]

4 14 Teoreyczne podsawy funkcjonowania sysemu mieszkaniowego Sawka czynszu [wzł] R P = i D ( R, Economy) = S Sawka czynszu [w zł] Cena [wzł/m 2 ] Zasób [wm 2 ] Cena [w zł] Zasób [w m 2 ] P= f (C) Budownicwo [w m 2 ] C S = δ Budownicwo [w m 2 ] 1. Model sayczny 2. Wzros popyu na nieruchomoci Sawka czynszu [wzł] Sawka czynszu [w zł] Cena [w zł] Zasób [w m²] Cena [w zł] Zasób [w m 2 ] Budownicwo [w m 2 ] 3. Zmniejszenie sopy kapializacji Budownicwo [wm 2 ] 4. Wzros koszów budownicwa Rys. 1. Model rynku nieruchomoci DiPasquale a i Wheaona ródło: oprac. własne na podsawie: D. DiPasquale, W. C. Wheaon (1992) Sopa kapializacji odzwierciedla obecne zyski jakich daj inwesorzy w zamian za posiadanie akywów w posaci nieruchomoci. Naley zaznaczy, e w modelu sopa kapializacji jes zmienn egzogeniczn. Na sop kapializacji maj wpływ naspujce czynniki: 1) długookresowa sopa procenowa w gospodarce, 2) oczekiwany wzros sawki czynszu, 3) ryzyko zwizane z przepływami generowanymi z czynszów, 4) opodakowanie mieszka i odseek od kredyów hipoecznych. Naley zaznaczy, e czynniki okrelajce sop kapializacji reaguj na zmiany paramerów makroekonomicznych w gospodarce. Tym samym model DW wyranie wskazuje na powizania rynku nieruchomoci z gospodark, włanie poprzez spojrzenie na nieruchomoci jako dobra inwesycyjnego. Zwikszenie sopy

5 Pior Lis 15 kapializacji powoduje przesunicie krzywej P= R / i zgodnie z kierunkiem wskazówek zegara. Im wysza sopa kapializacji, przy danej sawce czynszu, ym nisza cena ransakcyjna. Naomias zmniejszenie sopy kapializacji i powoduje ruch przeciwny (rys. 2). Im nisza sopa kapializacji, przy danej sawce czynszu, ym wysza cena ransakcyjna. Zaem wyspuje negaywna relacja pomidzy cen ransakcyjn a sop kapializacji. Dla przykładu, zakładajc sop kapializacji na poziomie 8% i sawk czynszu na poziomie 400 zł/m 2 p.u. rocznie, cena ransakcyjna wynosi zł/1 m 2, przy sopie kapializacji wynoszcej 10%, cena ransakcyjna wynosi zł/1 m 2. Cena ransakcyjna [zł/1m ] Rys. 2. Zmiana sopy kapializacji i jej konsekwencje dla cen ransakcyjnych i rocznych sawek czynszu ródło: oprac. własne W ym miejscu naley zaznaczy, e przedsawion zaleno mona wykorzysa do oszacowania sawki czynszu za 1 m 2 powierzchni uykowej nieruchomoci, ci, przy danej cenie ransakcyjnej i sopie kapializacji. Zakładajc cen ransakcyjn na poziomie zł/m 2, przy sopie kapia- lizacji na poziomie 8%, miesiczna sawka czynszu za mieszkanie o powierzchni 50 m 2, wynosi zł. Załoeniem akich szacunków jes jednak warunek efekywnoci rynku nieruchomoci. Pojcie efekywnoci naley w ym miejscu inerpreowa nie ylko w sposób ogólny jako synonim racjonalnoci działa ludzkich w procesie gospodarowania, ale ake, a moe przede wszyskim, w sposób szczegółowy, jako efekywno w sensie ransakcyjnym i informacyjnym (Czekaj, Wo, arnowski 2001). Efekyw- no w sensie ransakcyjnym oznacza, e porednicy działajcy na ym rynku nieruchomoci ci konkuruj midzy sob zapewniajc moliwie niskie koszy Roczna sawka czynszu [zł/m ]

6 16 Teoreyczne podsawy funkcjonowania sysemu mieszkaniowego ransakcyjne oraz moliwo bezpiecznego i sprawnego zawierania ransakcji kupna sprzeday nieruchomoci lub ich wynajmu. Uznaje si, e rynek nieruchomoci jes efekywny w sensie informacyjnym, jeeli zapewnia szybki ransfer informacji do wszyskich uczesników rynku ak, e informacja a jes w pełni uwzgldniana w wycenie nieruchomoci, w zwizku z ym ceny nieruchomoci zawsze odzwierciedlaj ich waro rynkow. W odniesieniu do drugiej wiarki modelu DW e dwie efekywnoci musz by spełnione, chocia sami auorzy modelu nie przyaczaj załoe modelu. Trzecia wiarka układu współrzdnych jes czci segmenu akywów, w kórej zosaje okrelony poziom inwesycji w nieruchomoci mieszkaniowe wyraony w m 2 /p.u. Krzywa f(c) odzwierciedla koszy odworzenia nieruchomoci, CCos. Zakłada si, e koszy produkcji budowlanej zale od akywnoci inwesorów, kórej odzwierciedleniem jes liczba wyworzonych m 2 powierzchni uykowej. W punkcie przecicia krzywej f(c) z osi X cena rynkowa nieruchomoci za 1 m 2 p.u., wyznaczony zosał punk, kóry oznacza minimalny kosz odworzenia 1 m 2 p.u. Jeeli inwesycje mieszkaniowe mogłyby by dosarczone w kadej wielkoci po ych samych koszach wówczas krzywa byłaby pionowa. Uwarunkowania rynku nieruchomoci i rynku kapiałowego oraz uwarunkowania planisyczne obniaj elasyczno poday nieruchomoci znajdujc swoje odzwierciedlenie w pochyleniu krzywej f(c). Posługujc si graficzn prezenacj wiarki rzeciej modelu DW moemy rzuowa dan jednoskow cen ransakcyjn nieruchomoci mieszkaniowej na krzyw koszu odworzenia nieruchomoci f(c) i dalej na o pionow układu współrzdnych usalajc poziom nowych inwesycji, w kórym kosz odworzenia równa si cenie akywów nieruchomoci. W zwizku z ym cena akywów nieruchomoci, o symbolu P, musi by równa koszom odworzenia o symbolu CCos, kóre sanowi funkcj poziomu budownicwa: P = CCos = f (C) [3] gdzie: P cena rynkowa nieruchomoci w zł za 1 m 2 p.u., CCos kosz odworzenia w zł za 1 m 2 p.u., C inwesycje w nieruchomoci nowe budownicwo w m 2 p.u. Naley w ym miejscu zaznaczy, e rónica pomidzy koszami odworzenia a waroci rynkow nieruchomoci powodowałaby ponadprzecine zyski (np. przy niszych poziomach inwesycji budowlanych) lub ponadprzecine sray, co w modelu DW nie zosało wyranie zaprezenowane. Wynika o moe z faku, e a wersja modelu ma charaker długookresowy, a ym samym zakłada si zanikanie ponadprzecinych zysków i sra, kóre z naury działania rynków s zdarzeniami krókookresowymi.

7 Pior Lis 17 W czwarej wiarce układu współrzdnych, kóra jes czci segmenu powierzchni uykowej, zosała przedsawiona zmiana zasobu nieruchomoci S w wyniku nowych inwesycji C oraz deprecjacji isniejcego zasobu d: S = C ds [4] gdzie: S zmiana zasobu nieruchomoci w posaci zmiany powierzchni uykowej, C inwesycje w nieruchomoci nowe budownicwo w m 2 p.u., d roczna sopa deprecjacji zasobu w %. Zasób nieruchomoci bdzie sały w przypadku, gdy nowe inwesycje bd równe sopie deprecjacji zasobu, S= C / d. W ym miejscu naley przedsawi powizania pomidzy poszczególnymi wiarkami modelu rynku nieruchomoci DiPasquale`a i Wheaona (1992). W segmencie powierzchni uykowej rynku nieruchomoci zosaje usalony poziom sawki czynszu najmu za 1 m 2 p.u., kóry deerminuje cen ransakcyjn nieruchomoci na rynku akywów poprzez sop kapializacji. Cena ransakcyjna nieruchomoci generuje nowe inwesycje, przy danej sopie deprecjacji zasobu, kóre maj wpływ na zasób nieruchomoci. Rynek powierzchni uykowej i akywów jes w równowadze, gdy poczkowy i kocowy san zasobu pozosaje niezmieniony. W przypadku, gdy kocowy san zasobu bdzie wyszy ni poczkowy wedy czynsze, ceny i inwesycje bd musiały spa, aby rynki znalazły si w równowadze. W przypadku, gdy kocowy san zasobu bdzie niszy ni poczkowy naspi wzros wymienionych paramerów, kóry pozwoli osign san równowagi. Powsaje pyanie o przyczyny nierównowagi na rynku nieruchomoci według modelu DW. Mona wskaza rzy podsawowe przyczyny nierównowag, do kórych mona zaliczy: zmiany popyu na nieruchomoci, zmiany sopy kapializacji, czy zmiany renownoci nowych inwesycji w nieruchomoci. Przypadki e zosały równie zaprezenowane graficznie na rys. 1. W przypadku zwikszenia popyu na nieruchomoci na przykład poprzez wzros dochodu rozporzdzalnego gospodarsw domowych lub przedsibiorsw, naspuje przesunicie krzywej popyu w gór w pierwszej wiarce, co powoduje wzros sawki czynszu przy danym zasobie nieruchomoci. Zakładajc sam sop kapializacji wysze sawki czynszu powoduj wzros cen ransakcyjnych, a e przekładaj si na wzros inwesycji mieszkaniowych i w konsekwencji wzros zasobu. Naley zaznaczy, e im wysza elasyczno krzywej koszu odworzenia ym wiksze zmiany inwesycji mieszkaniowych i zasobu w sosunku do zmian sawki czynszu i cen nieruchomoci. W syuacji obnienia sopy kapializacji spowodowanej m.in. spadkiem długoerminowych sóp procenowych, czy obnieniem ryzyka zwizanego z rynkiem nieruchomoci, naspuje redukcja przepływów pieninych orzymywanych przez inwesorów na rynku akywów. W konsekwencji

8 18 Teoreyczne podsawy funkcjonowania sysemu mieszkaniowego krzywa R = Pi ulega spłaszczeniu i dla ego samego poziomu sawki czynszu wymagana jes wysza cena ransakcyjna 1 m 2 p.u. nieruchomoci. Tym samym zwikszaj si inwesycje mieszkaniowe, co moe zwikszy zasób i obniy czynsze. W nowej równowadze ceny ransakcyjne, inwesycje i zasób s wysze ni w sanie wyjciowym. W przypadku zmniejszenia zyskownoci nowych inwesycji w nieruchomoci na przykład poprzez podniesienie koszów finansowania produkcji budowlanej, czy ograniczenia w planowaniu przesrzennym lub zwikszenie resrykcyjnoci przepisów budowlanych, krzywa f(c) ulega przesuniciu w lewo, co powoduje, e przy ej samej cenie akywów produkcja budowlana bdzie mniejsza. Dopiero, gdy mniejsza produkcja budowlana znajdzie odzwierciedlenie w mniejszym zasobie nieruchomoci, mniejszej dospnej powierzchni uykowej, naspi zwikszenie czynszów i w konsekwencji zwikszenie ceny akywów, kóra usabilizuje produkcj budowlan, ale na poziomie niszym ni wyjciowy (DiPasquale, Wheaon 1992). Sopie zmian zaley od elasycznoci poszczególnych krzywych zdefiniowanych w modelu. Do ego miejsca zakładalimy w modelu DW, e rynek nieruchomoci składa si z najemców, włacicieli-inwesorów. W przypadku sysemów mieszkaniowych opierajcych si przede wszyskim o prawo własnoci zasobu w modelu DW ceny akywów, jak i sawki czynszów s kszałowane przez ych samych uczesników rynku, j. włacicieli nieruchomoci- -inwesorów. Popy na mieszkanie zaley od liczby gospodarsw domowych, dochodów i rocznych koszów urzymania zasobu. Te osanie powinny by osame ze sawk czynszów, przy załoeniu efekywnoci rynku nieruchomoci. Model DW w ujciu saysycznym moe by uyecznym narzdziem do analizy efekywnoci insrumenów poliyki mieszkaniowej. W ym miejscu waro jedynie wskaza na paswowe programy budownicwa społecznego na wynajem dla grup wraliwych oraz na mechanizmy finansowania inwesycji mieszkaniowych (Lis 2009). W pierwszej kwesii naley podkreli, e dodakowa poda społecznych publicznych mieszka czynszowych mogłaby zmniejszy popy na prywane mieszkania na wynajem. W akiej syuacji zgodnie z modelem DW wyspiłby efek wypierania, w kórym prywany zasób nieruchomoci uległby zmniejszeniu. Sawki czynszów uległyby spadkowi, naspnie przy danej sopie kapializacji spadłyby ceny akywów nieruchomoci, zmniejszyłaby si produkcja budowlana, a w konsekwencji prywany zasób mieszkaniowy. Z drugiej srony insrumeny społecznej poliyki mieszkaniowej mogłyby symulowa popy na mieszkania w podobny sposób jak oywienie gospodarcze, co spowodowałoby podniesienie sawek czynszów, wzros cen akywów i produkcji budowlanej, a w konsekwencji wzros zasobu mieszkaniowego (DiPasquale, Wheaon 1992).

9 Pior Lis 19 W odniesieniu do mechanizmów finansowania inwesycji mieszkaniowych model DW wskazuje na jedno kryerium oceny, j. koszy finansowania. Kluczowym problemem w obszarze finansowania jes dobór akich mechanizmów finansowania inwesycji, kóry pozwoli obniy koszy kapiału obcego, a ym samym wpłynie na zmniejszenie sopy kapializacji (przesunicie krzywej kapializacji przeciwnie do wskazówek zegara). W konsekwencji wzrosn ceny, wzronie produkcja budowlana i zasób mieszkaniowy Model Fishera jako uzupełnienie koncepcji DiPasquale`a i Wheaona W ym miejscu naley zaznaczy, e model DiPasquale`a i Wheaona (1992) koresponduje z modelem Fishera (1992), przy czym model Fishera ujmuje zarówno króki okres, jak i długi okres (rys. 3). W krókim okresie isniejcy zasób jes sały i cz ego zasobu zosała wynaja, a wynajem pozosałej zaley od sawki czynszu. W długim okresie poda nieruchomoci jes całkowicie elasyczna i ronie wraz ze wzrosem produkcji budowlanej pomniejszonej o sop deprecjacji zasobu. Przecicie krzywej popyu i poday usala rynkow sawk czynszu w równowadze, jak równie ilo wynajej powierzchni uykowej. Rónica pomidzy isniejcym a wynajym zasobem sanowi pusosan. Przyjmuje si, e w sanie równowagi isnieje nauralna sopa pusosanu. Króki okres Sawka czynszu [wzł] Długi okres Sawka czynszu [w zł] Poda (do wynajcia) Poda Popy Popy Zasób [wm²] C*=P* P cena [wzł/m²] WynajyIsniejcy zasób zasób C kosz odworzenia [w zł/m²] Wynajy zasób Zasób [wm²] Rys. 3. Model rynku nieruchomoci według Fishera ródło: oprac. własne na podsawie: D. Fisher (1992)

10 20 Teoreyczne podsawy funkcjonowania sysemu mieszkaniowego Z lewej srony wykresu, zarówno w krókim, jak i w długim okresie, znajduje si krzywa odzwierciedlajca relacj sawki czynszu do ceny rynkowej za 1 m 2 p.u., przy czym Fisher precyzuje, e dochody z czynszów naley rozumie jako przepływy pienine neo (efekywny dochód neo). Tym samym nachylenie krzywej jes zdeerminowane sop kapializacji. W długim okresie rynkowa cena ransakcyjna bdzie równa waroci odworzeniowej neo. Ponado czynsz musi by na poziomie, kóry umoliwia inwesorom na rynku akywów oczekiwa akcepowalnej sopy zwrou przy danej sopie kapializacji. Dlaego e długookresowy poziom czynszu jes zdeerminowany waroci odworzeniow i sop kapializacji. Model Fishera pozwala na ocen konsekwencji zewnrznych szoków wpływajcych na nierównowagi na rynku nieruchomoci. Dla przykładu, wzros popyu na powierzchni uykow wpływa na zmniejszenie sopy pusosanów, a dalej wzros sawki czynszów i w konsekwencji wzros zasobu, kóry przywraca równowag. Naomias spadek sopy kapializacji powoduje wzros cen nieruchomoci (waroci rynkowej nieruchomoci) w relacji do koszów inwesycji (waroci odworzeniowej). Tym samym naspuje wzros inwesycji w nieruchomoci, a dalej wzros sopy pusosanów i obnik czynszów Koncepcja DiPasquale`a i Wheaona ujcie dynamiczne modelu Przedsawiony powyej model DiPasquale`a i Wheaona (1992) ma charaker sayczny. Zaem model en wyjania syuacj na rynku nieruchomoci przed i po zmianie paramerów, ale nie rozwizuje problemu empa procesu dososowa do nowych równowag na rynku nieruchomoci. W modelu zakłada si, e naspi naychmiasowe dososowanie do nowej równowagi rynkowej, bez uwzgldnienia parameru czasu. Ponado model w wersji saycznej doyczył całego sekora nieruchomoci, bez rozrónienia jego poszczególnych rynków (m.in. mieszkaniowego, czy biurowego), podczas gdy ujcie dynamiczne modelu DW doyczy wyłcznie rynku nieruchomoci mieszkaniowych (DiPasquale, Wheaon 1994, 1996). W zwizku z licznymi modyfikacjami modelu DW w wersji dynamicznej wydaje si uzasadnione poszerzenie analizy o wersje modelu DW według Oikarinena (2007) i Chow`a, Yiu, Leung`a i Tam`a (2008). W modelu DiPasquale`a i Wheaona (1994) popy na mieszkania własnociowe jes zaleny od liczby gospodarsw domowych (H ) i koszów własnoci mieszkania (U ). Paramer 0 oznacza cz gospodarsw domowych, kóra mogłaby posiada mieszkania, gdyby koszy własnoci mieszkania wynosiły zero.

11 D Pior Lis 21 = H ( α α ) 1 [5] 0 1U gdzie: D popy na mieszkania własnociowe, H liczba gospodarsw domowych, U roczne koszy własnoci mieszkania. Roczne koszy własnoci nieruchomoci mieszkaniowej (U ) zale od akualnego poziomu cen (P ), sopy oprocenowania kredyu mieszkaniowego po opodakowaniu (M ) i oczekiwa doyczcych cen zasobu mieszkaniowego w przyszłoci (I ), zgodnie ze wzorem: U = P M I ) [6] ( gdzie: P poziom cen, M sopa kredyu mieszkaniowego po opodakowaniu, I nominalna sopa przyszłej aprecjacji zasobu mieszkaniowego. W wyniku dososowania cen popy na mieszkania bdzie równy zasobowi mieszka: D = S [7] gdzie: D popy na mieszkania, S zasób nieruchomoci mieszkaniowych. Poprzez podsawienie równania 1 i 2 do równania 3 orzymujemy: S α0 H P = α ( 1 M I ) [8] Zaem obecny poziom cen mieszka bdzie wyszy w przypadku deficyów mieszkaniowych (ujemna waro z rónicy liczby mieszka i liczby gospodarsw domowych), niszego koszu kredyów hipoecznych lub opymizmu uczesników rynku doyczcego aprecjacji cen mieszka w przyszłoci (DiPasquale, Wheaon 1996). Ze wzgldu na fak, e mieszkania s dobrem rwałym, o wzros zasobu mieszkaniowego (S S -1 ) bdzie równy produkcji budowlanej (C ) pomniejszonej o deprecjacj isniejcego zasobu (S -1 ), zgodnie ze wzorem: S S = C δs 1 1 [9] gdzie: C nowe inwesycje budowlane, S -1 uracona cz zasobu z powodu zniszczenia zasobu lub z innych przyczyn. W przypadku gdy C = S -1 o oznacza, e zasób nie ulega zmianie, a ym samym znajduje si w sanie równowagi (z ang. sable seady sae), kóra nawizuje do ujcia saycznego modelu DW krzywa S z rzeciej wiarki układu współrzdnych. Wielko produkcji budowlanej (C ) jes zdeerminowana cenami ransakcyjnymi akywów nieruchomoci mieszkaniowych w sosunku do ich waroci odworzeniowej. Wzros cen mieszka powoduje wysz produkcj budowlan a do czasu, gdy nie naspi zrównanie waroci rynkowej działek ju zabudowanych, bez uwzgldnienia nakładów na nich poczynionych (waro rynkowa nieruchomoci grunowej zabudowanej

12 22 Teoreyczne podsawy funkcjonowania sysemu mieszkaniowego nieruchomoci mieszkaniow minus waro odworzeniowa nakładów poniesionych na nieruchomoci) z cen niezabudowanych działek grunu przeznaczonych pod budownicwo mieszkaniowe w podobnej lokalizacji. Wzros cen niezabudowanych działek grunu przeznaczonych pod budownicwo mieszkaniowe poda za wzrosem cen mieszka i w pewnym momencie wchłania ponadprzecine zyski inwesorów z inwesycji w nieruchomoci mieszkaniowe. Tym samym waro rynkowa nieruchomoci mieszkaniowej (waro rynkowa grunu i czci składowych) zrównuje si z waroci odworzeniow (waro rynkowa grunu i koszy odworzenia czci składowych). W dynamicznej wersji modelu DW symbolem ES oznaczono długookresow równowag zasobu nieruchomoci mieszkaniowych, kóra koresponduje ze sanami zasobu odzwierciedlonymi w pierwszej wiarce układu współrzdnych, na osi X, w modelu saycznym. Jeeli akualny san zasobu nieruchomoci mieszkaniowych S, zrówna si ze sanem równowagi długookresowej ES, produkcja budowlana bdzie słuy wyłcznie odworzeniu isniejcego sanu zasobu. W przypadku wzrosu popyu na nieruchomoci mieszkaniowe, ceny mieszka bd rosn, produkcja budowlana si zwikszy i zasób mieszkaniowy bdzie wzrasał w kierunku sanu równowagi długookresowej. Rosnca produkcja budowlana wymaga zaangaowania nowych działek grunu przeznaczonych pod budownicwo mieszkaniowe, co powoduje wzros cen w ym segmencie rynku nieruchomoci. Zasób mieszkaniowy wzrasa a do czasu, gdy nie zrównaj si waroci działek grunu zabudowanych (bez uwzgldnienia poniesionych nakładów) i działek grunu niezabudowanych, przeznaczonych pod budownicwo mieszkaniowe. Odzwierciedleniem powyszych relacji s naspujce równania: ES = β 0 + β1p [10] C ( ES S ) 1 τ = 1 [11] gdzie: ES san zasobu nieruchomoci mieszkaniowych w równowadze długookresowej. Paramer 0 odwzorowuje koszy produkcji budowlanej im wysze koszy ym wyszy wskanik 0. Naomias paramer 1 odzwierciedla szybko, z jak zmiany cen nieruchomoci mieszkaniowych wpływaj na zagospodarowywanie niezabudowanych działek grunu. Im mniejszy paramer 1 ym szywniejsza poda grunów wolnych, na przykład poprzez ograniczenia geograficzne, regulacyjne. Z powodu wikszej szywnoci poday grunów wolnych ceny mieszka musz wzrosn w wikszym sopniu, aby wywoła wzros zasobu i ym samym wzros cen jes wyszy w przypadku szoku popyowego. W dynamicznym modelu DW, przy braku inwesycji zasób mieszkaniowy maleje, ze wzgldu na deprecjacj i likwidacj zasobu. Dlaego e ES -1 musi

13 Pior Lis 23 by wysze ni S -1, aby generowa inwesycje, kóre umoliwi zachowanie zasobu na sałym poziomie. S S = + P S S β τ β β 1 ( ) β1p 1 = ES 1 > S jeeli 1 [12] S S 1 = δs 1 ES jeeli 1 S 1 [13] W przypadku, gdy ceny mieszka w sposób rwały bd odzwierciedla poziom z okresu poprzedniego, jak i bd generowa ylko yle produkcji budowlanej, kóra wysarczy wyłcznie na odnowienie zdeprecjonowanego zasobu o orzymamy san równowagi ogólnej (z ang. full seady sae). W akiej syuacji zasób biecy bdzie równy zasobowi z okresu poprzedniego S = S -1. Po podsawieniu ej zalenoci do wczeniejszych równa san równowagi opisuje poniszy wzór: S τ ( ES S δ ) τ ( β0 + β1p = δ S ) τ ( β0 + β1p = δ + τ δ ) τ( β0 + β1 = δ + τ * * * * 1 1 P ) = P * * S ( α0 ) H = α ( M I ) 1 [14] [15] Po przekszałceniach cena równowagi czskowej wynosi: * α0h ( δ + τ) + τβ0 P = H ( δ + τ) α1( M I ) + τβ1 [16] W równowadze ceny mieszka i zasób bdzie sały, przy oczekiwaniach doyczcych przyszłej sopy aprecjacji zasobu I równej zero. Poziom P* jes wyszy im wicej gospodarsw domowych, im wysze sopy oprocenowania kredyów mieszkaniowych i im bardziej szywna poda mieszka. W ym miejscu wydaje si uzasadnionym przyblienie funkcjonowania modelu DW w wersji dynamicznej posługujc si przykładem liczbowym opierajcym si na naspujcych załoeniach: 1) w funkcji popyu paramer 0 wynosi 1, zn. wszyskie gospodarswa domowe bd zgłasza popy na mieszkania, jeeli koszy ich urzymania wynosiłyby zero złoych, 2) paramer 1 okrelajcy sił oddziaływania zmian w koszach urzymania mieszka na zgłaszany popy na e nieruchomoci, wynosi 0,00002, 3) sopa oprocenowania kredyu hipoecznego po opodakowaniu wynosi 7%, 4) ceny nieruchomoci w przyszłoci zgodnie z oczekiwaniami uczesników rynku pozosan na obecnym poziomie, 5) liczba gospodarsw domowych wynosi 13,4 mln.

14 24 Teoreyczne podsawy funkcjonowania sysemu mieszkaniowego Biorc pod uwag przykładow cen ransakcyjn nieruchomoci mieszkaniowej na poziomie zł roczne koszy własnoci mieszkania (U ) bd wynosi około zł miesicznie. Zgodnie z modelem DW przy powyszych paramerach popy na mieszkanie zgłosi około 72% gospodarsw domowych, podczas gdy przy cenie zł popy wzronie do 86%, a przy cenie zł spadnie do 30%. Zakładajc sop deprecjacji zasobu na poziomie 0,5%, paramery o i 1 w wysokoci odpowiednio i 50, paramer = 0,05, orzymujemy cen równowagi czskowej wynoszc zł, przy sanie zasobu wynoszcym 9,3 mln mieszka, przy równowadze długookresowej wynoszcej 10,3 mln mieszka. W przypadku pozyywnego szoku popyowego, na przykład wynikajcego ze zwikszenia liczby gospodarsw domowych o 2%, orzymujemy nowy san równowagi wynoszcy zł i 9,5 mln mieszka, przy równowadze długookresowej wynoszcej 10,4 mln mieszka. Na rys. 4 zosał zaprezenowany proces dochodzenia rynku nieruchomoci mieszkaniowych do nowej równowagi czskowej. W wyniku pozyywnego szoku popyowego naspuje naychmiasowa reakcja cen nieruchomoci mieszkaniowych, kóre przekraczaj poziom równowagi czskowej. Model DW w wersji dynamicznej nie uwzgldnia w sposób przejrzysy opónie pozosałych zmiennych rynku. Produkcja budowlana pojawia si bowiem z pewnym opónieniem, zasób mieszkaniowy zaczyna rosn. Paramery modelu zmierzaj do nowej równowagi czskowej. Naley zaznaczy, e model DW w wersji dynamicznej po szoku popyowym lub podaowym wraca do równowagi czskowej, ym samym do sabilnoci. W przypadku negaywnego szoku popyowego, na przykład w posaci wzrosu koszu kredyów hipoecznych z 7% do 10%, rynek nieruchomoci mieszkaniowych reaguje odmiennie, ale nie odwronie w sosunku do zmian pozyywnych (rys. 5). W ym przypadku naspuje sosunkowo wolny spadek zasobu nieruchomoci mieszkaniowych z powodu deprecjacji zasobu na skuek bardzo osrego spadku cen nieruchomoci mieszkaniowych i całkowiego zahamowania produkcji budowlanej. Waro podkreli, e ake przy negaywnym szoku popyowym rynek nieruchomoci mieszkaniowych wraca do równowagi czskowej. W ym miejscu powsaje zasadnicze pyanie o czynniki, kóre powoduj cykle na rynku nieruchomoci mieszkaniowych. DiPasquale i Wheaon zwracaj uwag na oczekiwan sop aprecjacji cen mieszka jako przyczyn flukuacji sysemu mieszkaniowego. Uogólniajc, oczekiwania mog mie charaker oczekiwa adapacyjnych lub oczekiwa racjonalnych. Auorzy zwracaj uwag na oczekiwania adapacyjne jako główne ródło flukuacji. Ten rodzaj oczekiwa jes wyraony wzorem: 1 P 1 P n I = ( ) [17] n 1 P 1

15 Pior Lis 25 Posługujc si przyoczonym powyej przykładem mona włczy oczekiwania adapacyjne wynoszce 2%, przy n = 4, w syuacji pozyywnego szoku popyowego zwizanego ze wzrosem liczby gospodarsw domowych. Na podsawie prezenacji graficznej modelu DW w wersji dynamicznej, przy powyszych załoeniach, mona swierdzi, e ceny ransakcyjne, produkcja budowlana, jak i w konsekwencji zasób mieszkaniowy nie powracaj do równowagi. Na rys. 6 mona dosrzec oddziaływanie modelu na impuls popyowy, po kórym sysem pozosaje w sałej flukuacji. Rys. 4. Reakcja rynku nieruchomoci mieszkaniowych na pozyywny szok popyowy ródło: oprac. własne na podsawie: D. DiPasquale, W. Wheaon (1996)

16 26 Teoreyczne podsawy funkcjonowania sysemu mieszkaniowego Rys. 5. Reakcja rynku nieruchomoci mieszkaniowych na negaywny szok popyowy ródło: oprac. własne na podsawie: D. DiPasquale, W. Wheaon (1996)

17 Pior Lis 27 Rys. 6. Reakcja rynku nieruchomoci mieszkaniowych na pozyywny szok popyowy przy oczekiwaniach adapacyjnych ródło: oprac. własne na podsawie: D. DiPasquale, W. Wheaon (1996) 1.5. Formuła koszu własnoci nieruchomoci mieszkaniowej W koncepcji DiPasquale`a i Wheaona (1992, 1994, 1996) zakładano, e kosz własnoci mieszkania bdzie równy sawce czynszu w warunkach równowag czskowych, zgodnie z poniszym wzorem: R U = P ( M I ) = P [18] gdzie: P R poziom sawki czynszu, M sopa oprocenowania kredyu mieszkaniowego po opodakowaniu i z uwzgldnieniem innych czynników, I nominalna sopa przyszłej aprecjacji zasobu mieszkaniowego. W ym miejscu uzasadnionym jes rozwinicie koszu własnoci mieszkania i przedsawienie ej koncepcji w pełnej formule (Poerba 1984, 1991). Kosz własnoci mieszkania równa si realnej cenie mieszkania pomnoonej przez wskanik. Paramer składa si ze sopy deprecjacji zasobu, sopy napraw i remonów zasobu m, sopy podaku od nieruchomoci, marginalnej sopy podaku dochodowego oraz nominalnej sopy procenowej zaciganych lub udzielanych poyczek r, pomniejszony o spodziewany nominalny wzros cen mieszka H. Właciciele mieszka zrównuj marginalne koszy i marginalne korzyci usług mieszkaniowych, zgodnie z poniszymi wzorami:

18 28 Teoreyczne podsawy funkcjonowania sysemu mieszkaniowego R P ω = P ( S ) [19] gdzie: ω = P δ + m + (1 θ)( r + µ ) π ) [20a] _ real ( _ nom H _ nom π H _ nom = π + π H _ real gdzie: [20b] gdzie: P realna cena mieszkania, sopa deprecjacji zasobu, m sopa napraw i remonów zasobu, sopa podaku od nieruchomoci, marginalna sopa podaku dochodowego, r nominalna sopa procenowa zaciganych lub udzielanych poyczek, inflacja, H_nom nominalna inflacja cen mieszka, H_real realna inflacja cen mieszka. Poerba wskazuje, e kosz własnoci moe zosa zredukowany poprzez oczekiwany wzros sopy inflacji, co bdzie miało konsekwencje dla rynku mieszkaniowego. W ym celu róniczkujemy koszy własnoci mieszkania, zgodnie ze wzorem: dω dr _ nom dπ H _ nom = ( 1 θ ) dπ dπ dπ [21] Realne ceny mieszka s sałe w równowadze, czyli: dπ H _ nom = dπ [22] Wzros sopy inflacji zmniejszy kosz własnoci mieszkania wyraony wzorem: jeeli: dr nom dω < 0 dπ _ 1 < dπ (1 θ) [23] [24] Zakładajc za Poerb (1984) redni marginaln sop podaku dochodowego włacicieli zasobów mieszkaniowych na poziomie 0,25 (25%), inflacja zmniejszy koszy własnoci w przypadku, gdy nominalna sopa procenowa wzronie mniej ni 1,33 punku procenowego dla kadego 1 punku procenowego wzrosu sopy inflacji, co przedsawiaj ponisze obliczenia: dr nom 1 _ < = 1,33333 dπ (1 0,25) [25] Zaem do modelu DW w ujciu dynamicznym mona włczy kolejny czynnik, j. inflacj, kóra poprzez umiarkowany wzros obnia koszy własnoci mieszkania, zwiksza popy na mieszkania, powoduje wzros cen mieszka, produkcji budowlanej i zasobu mieszkaniowego.

19 Pior Lis 29 W koszach własnoci wyspuje w modelu DW kosz kredyu mieszkaniowego wyraony poprzez sop oprocenowania. Kosz kredyu moe uwzgldnia, oprócz kwesii podakowych, ake sop woln od ryzyka, czy premi za ryzyko (Himmelberg 2005), zgodnie ze wzorem: m f M = ( 1 T ) r + r + λ [26] gdzie: r m sopa oprocenowania kredyów mieszkaniowych przed opodakowaniem, T ulgi podakowe od oprocenowania odseek od kredyów mieszkaniowych, r f sopa wolna od ryzyka, dodakowa premia za ryzyko wyrównujca włacicielom mieszka wysze ryzyko własnoci ni najmu. Po podsawieniu równania [26] do równania [18] orzymujemy: m f m U = P [( 1 T ) r + r + λ I ] = P [27] m W syuacji, gdy koszy własnoci mieszkania s mniejsze ni koszy wynajmu, gospodarswa domowe powinny przenie si z zasobu na wynajem do zasobu własnociowego. Niemniej jednak masowa zamiana najmu na własno doprowadzi do wzrosu cen mieszka, a po pewnym czasie ake do wzrosu koszów własnoci. W syuacji, gdy koszy własnoci s wiksze ni koszy najmu, gospodarswa domowe powinny przenie si z zasobu własnociowego do zasobu na wynajem. Z powodu wysokich koszów ransakcyjnych, niskiej płynnoci akywów mieszkaniowych i ogranicze finansowych gospodarsw domowych przedsawiona relacja moe nie zachodzi w krókim okresie, z powodu niskiej efekywnoci rynku mieszkaniowego. W ym miejscu naley zwróci uwag na jeszcze jedn cech równania 27, kóra uwidacznia si po jego przekszałceniu do posaci: R P P = [28] m f (1 T) r + r + λ I m Powysze równanie przedsawia zalenoci z drugiej wiarki układu współrzdnych w modelu DiPasquale`a i Wheaona. W ej czci kszałuj si ceny ransakcyjne w wyniku zmian sawek czynszów i sopy kapializacji. Na rynku efekywnym cena ransakcyjna mieszkania powinna by równa waroci obecnej zdyskonowanych przepływów pieninych, kóre współworz dochody z czynszów. Przekszałcajc równanie [28] orzymujemy: P 1 = [29] R m f P (1 T ) r + r + λ I Akualna relacja ceny ransakcyjnej do czynszu równa jes odwronoci koszów własnoci mieszkania sanowicych składnik równowagi czskowej. m R

20 30 Teoreyczne podsawy funkcjonowania sysemu mieszkaniowego 1.6. Modyfikacje koncepcji DiPasquale`a i Wheaona przy zasosowaniach aplikacyjnych modeli Modele DiPasquale`a i Wheaona znalazły zasosowanie aplikacyjne, w szczególnoci w dwóch projekach badawczych Oikarinena (2007) oraz Chow`a, Yiu, Leung`a i Tam`a (2008). Oikarinen (2007) nawizujc do Poerby (1991) ujł w koszach własnoci mieszkania podaek od nieruchomoci i deprecjacj zasobu jako cz jej waroci rynkowej. Deprecjacja zasobu odnosi si do koszów urzymania i naprawy zasobu, kóre s niezbdne do pozosawienia sałej jakoci srukury zasobu. U = P r + M I ) [30] gdzie: r ( = 1 T ) r m ( [31] gdzie: P poziom cen, r sopa kredyu mieszkaniowego po opodakowaniu, M sopa koszów urzymania mieszkania w sosunku do jej ceny, T ulgi podakowe od oprocenowania odseek od kredyów mieszkaniowych, r m sopa kredyu mieszkaniowego przed opodakowaniem, I nominalna sopa przyszłej aprecjacji zasobu mieszkaniowego. Funkcj popyu Oikarinen uzupełnił dochodem gospodarsw domowych ujym wpros, a nie poprzez paramery 0 i 1, jak w przedsawionym modelu DW. Y D = P η ( r + M I P = S ) ηy ( r + M I ) [32] [33] W akim ujciu wzros dochodu jes osamy ze wzrosem parameru 0 i spadkiem parameru 1 w modelu DW, co mona uzna za korzysn zmian zwikszajc przejrzyso koncepcji. Modyfikacje modeli DW wprowadzone przez Chow`a, Yiu, Leung`a i Tam`a (2008) koncenruj si w znacznej czci na dospnoci danych saysycznych. Zamias poziomów poszczególnych paramerów auorzy wprowadzili sopy wzrosu. Zaem sopa wzrosu cen mieszka, kóra oczyszcza rynek nieruchomoci, j. sprowadza do równowag czskowych, wynosi: GP * 1 S = ( ) ( G β1gr β2gwage β4du ) [34] β H 3 gdzie: GP roczna sopa wzrosu realnych cen ransakcyjnych mieszka, G*(S /H ) sopa wzrosu zasobu mieszkaniowego w przeliczeniu na

21 Pior Lis 31 gospodarswo domowe, GR sopa wzrosu realnej sawki czynszu, GWAGE sopa wzrosu realnych dochodów do dyspozycji gospodarsw domowych, DU roczne rónice w realnej sopie kredyów hipoecznych, kóre reprezenuj koszy własnoci mieszkania. Podobne zmiany zosały wprowadzone w równaniu produkcji budowlanej, co pokazuje poniszy wzór: GC α + α GP + α GF + α GP + α GC αgs [35] = real 4 farm 5 1 gdzie: GC sopa wzrosu rozpoczych, nowych inwesycji budowlanych, GP sopa wzrosu realnych cen mieszka, GFreal roczne rónice w realnej sopie procenowej kredyów budowlanych, GP farm sopa wzrosu realnych cen erenów rolniczych, GC sopa wzrosu realnych koszów budowlanych, GS -1 sopa wzrosu zasobów mieszkaniowych z poprzedniego okresu. W odniesieniu do zarysowanych w ym miejscu modyfikacji koncepcji DiPasquale a i Wheaona naley podkreli, e nie zmieniły one isoy modeli, a jedynie wzbogaciły je o dodakowe paramery, ujcia lub umoliwiły dososowanie modeli do dospnych danych saysycznych Podsumowanie Koncepcja DiPasquale`a i Wheaona podkrela odmienno sekora nieruchomoci, w szczególnoci nieruchomoci mieszkaniowych, od innych akywów rwałych. Oryginalno prezenowanych idei jes zwizana najogólniej ze specyficznym spojrzeniem na sysem mieszkaniowy jednoczenie z dwóch perspekyw: konsumpcyjnej i inwesycyjnej. Taka analiza pozwala zrozumie złoono ego sysemu, w kórym kryeria podejmowania decyzji s róne, ale maj swoje konsekwencje dla jego wszyskich uczesników. Model DiPasquale`a i Wheaona w ujciu dynamicznym pokazuje, e rynek nieruchomoci mieszkaniowych na skuek szoków popyowych lub podaowych wpada w urbulencje, z kórych przy załoeniach eoreycznych, j. o racjonalnoci oczekiwa lub o braku oczekiwa cenowych uczesników rynku, moe samodzielnie powróci do równowagi czskowej. Niesey w przypadku oczekiwa adapacyjnych, kóre s zblione do fakycznych zachowa uczesników rynku nieruchomoci mieszkaniowych, sysem mieszkaniowy oddziałuje na szoki popyowe lub podaowe inensywniej, poczkowo z wysok flukuacj cen mieszka, produkcji budowlanej i zasobu mieszkaniowego. Flukuacje rynku nie kocz si wraz z usaniem szoku. Sysem mieszkaniowy w akim przypadku nie ulega samodzielnej sabilizacji. Szkoda, e auorzy nie uwzgldnili w swojej koncepcji w sposób bardziej przejrzysy opónie poszczególnych paramerów skonsruowanych

22 32 Teoreyczne podsawy funkcjonowania sysemu mieszkaniowego modeli eoreycznych, kóre uwidoczniłyby oprócz flukuacji ake wyrane przesunicia w czasie dobranych zmiennych. Uznaje si, e DiPasquale i Wheaon oworzyli dyskusj doyczc warunków, jakie naley spełni, aby rynki mieszkaniowe były w pełni efekywne lub raczej dyły do wikszej efekywnoci. Ponado z przedsawionych modeli wynika, e jednym z podsawowych deerminanów rynku mieszkaniowego s koszy finansowania inwesycji mieszkaniowych, a szerzej rynkowy podsysem finansowania mieszkalnicwa. Niesey publiczny podsysem finansowania inwesycji mieszkaniowych zosał w modelach pominiy, a jedynie wskazano na konsekwencje wybranych działa paswa w zakresie mieszkalnicwa. Model DiPasquale`a i Wheaona wskazuje równie na sop kapializacji, jako paramer łczcy dwie płaszczyzny sysemu mieszkaniowego konsumenów i inwesorów. Niesabilno gospodarek zwikszy ryzyko inwesycyjne, na kóre składa si sopa wolna od ryzyka plus premia za ryzyko. Paramery e, jak i perspekywy rozwoju całej gospodarki, s decydujce dla wysokoci sopy kapializacji. Włczenie podejcia dochodowego do modelu DW naley oceni bardzo pozyywnie, nawe pomimo faku, e doyczy ono wyłcznie echniki kapializacji prosej, a nie zawiera echniki zdyskonowanych przepływów pieninych. Tym samym model DW moe sa si narzdziem analizy zrónicowania w czasie waroci rynkowych i odworzeniowych nieruchomoci. Szkoda, e koncepcje e nie pozwalaj na regionalne rónicowanie rynków nieruchomoci. LITERATURA Chow K. K., Yiu M. S., Yui Leung C. Ka, Tam Dickson C., 2008, Does he DiPasquale Wheaon Model Explain he House Price Dynamics in China Ciies?, Hong Kong Insiue for Moneary Research, Working Paper No. 21/2008. DiPasquale D., Wheaon W. C., 1992, The Markes for Real Esae Asses and Space: A Concepual Framework, Journal of he American Real Esae and Urban Economics Associaion, V DiPasquale D., Wheaon W. C., 1994, Housing Marke Dynamics and he Fuure of Housing Prices, Journal of Urban Economics, No. 35. DiPasquale D., Wheaon W. C., 1996, Urban Economics and Real Esae Markes, New Jersey: Prenice Hall. Fisher D., 1992, Inegraing Research on Markes for Space and Capial, Journal of he American Real Esae and Urban Economics Associaion, Vol. 20. Himmelberg C., Mayer C., Sinai T., 2005, Assessing High House Prices: Bubbles, Fundamenals, and Mispercepions, NBER Working Paper, No

23 Pior Lis 33 Lis P., 2010, Rola lisów zasawnych we współczesnej bankowoci hipoecznej [w:] Szelgowska A. (red.), Współczesna bankowo hipoeczna, Wydawnicwo CeDeWu Sp. z o.o., Warszawa. Maisel, Sherman J., 1963, A Theory of Flucuaions in Residenial Consrucion Sars, The American Economic Review, Vol. 53, No. 3. Oikarinen E., 2007, Sudies on housing price dynamics, Series A 9: 2007, Turku School of Economics, Tampere. Poerba J. M., 1984, Tax Subsidies o Owner-Occupied Housing: An Asse-Marke Approach, The Quarerly Journal of Economics, No. 99 (4). Poerba J. M., 1991, House Price Dynamics: The Role of Tax Policy and Demography, Brookings Papers on Economic Aciviy, Vol. 1991, No. 2. Smih, Lawrence B., 1969, A model of he Canadian Housing and Morgage Markes, Journal of Poliical Economy, Vol. 77, Issue 5. ABSTRACT THEORETICAL BASIS OF THE FUNCTIONING OF THE HOUSING SYSTEM SELECTED ISSUES 2 This sudy makes and aemp o assess he concepions of DiPasquale and Wheaon from The criical analysis has been complemened wih Fischer s approach from 1992 and Poerba s approach from 1984 and Furhermore, his sudy refers o he applied use of he discussed concepions in he works of Oikarinena (2007) as well as Chow, Yiu, Leung and Tam (2008). On he basis of he DiPasqualeWheaon model in he saic analysis, we have poined ou hree main reasons of insabiliy on he real esae marke, including changes in he demand for real esae propery, changes in he capializaion rae, and changes in he profiabiliy of new invesmens ino real esae propery. I seemed necessary o complemen he DW model in he saic analysis wih Fischer s concepion which characerizes he real esae marke in he shor and long run. The process of adapaion o new balances on he real esae marke, especially wih reference o he pace and durabiliy of hese adapaions, has been presened hrough a dynamic version of DiPasquale and Wheaon s models. This sudy also presens he reacion of he real esae marke o a posiive and negaive demand shock. In addiion, his model has been supplemened wih he expecaions of he paricipans in he marke concerning he process of shaping of aparmen prices in he fuure. I has been assumed ha hese expecaions will have an adapaion characer. Due o adapaion expecaions here have been flucuaions on he real esae marke. 2 This aricle has been wrien under he research projec funded by he Minisry of Science and Higher Educaion eniled. An analysis and assessmen of he housing invesmens financial mechanisms in heir developmenal phase and economic (financial) crisis. Conclusions for Poland, Conrac no. 2095/B/H03/2010/38.

24 34 Teoreyczne podsawy funkcjonowania sysemu mieszkaniowego Finally, his sudy presens he housing invesmens finance sysem and is impac on he real esae marke. I has been shown ha he DiPasqualeWheaon concepion encompasses he marke housing invesmen finance subsysem as one of he main parameers shaping he demand for real esae propery, bu also as a facor influencing building producion. However, DW models leave ou he public financial managemen subsysem.

MAKROEKONOMIA 2. Wykład 3. Dynamiczny model DAD/DAS, część 2. Dagmara Mycielska Joanna Siwińska - Gorzelak

MAKROEKONOMIA 2. Wykład 3. Dynamiczny model DAD/DAS, część 2. Dagmara Mycielska Joanna Siwińska - Gorzelak MAKROEKONOMIA 2 Wykład 3. Dynamiczny model DAD/DAS, część 2 Dagmara Mycielska Joanna Siwińska - Gorzelak ( ) ( ) ( ) i E E E i r r = = = = = θ θ ρ ν φ ε ρ α * 1 1 1 ) ( R. popyu R. Fishera Krzywa Phillipsa

Bardziej szczegółowo

Wykład 3 POLITYKA PIENIĘŻNA POLITYKA FISKALNA

Wykład 3 POLITYKA PIENIĘŻNA POLITYKA FISKALNA Makroekonomia II Wykład 3 POLITKA PIENIĘŻNA POLITKA FISKALNA PLAN POLITKA PIENIĘŻNA. Podaż pieniądza. Sysem rezerwy ułamkowej i podaż pieniądza.2 Insrumeny poliyki pieniężnej 2. Popy na pieniądz 3. Prowadzenie

Bardziej szczegółowo

WYCENA KONTRAKTÓW FUTURES, FORWARD I SWAP

WYCENA KONTRAKTÓW FUTURES, FORWARD I SWAP Krzyszof Jajuga Kaedra Inwesycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersye Ekonomiczny we Wrocławiu WYCENA KONRAKÓW FUURES, FORWARD I SWAP DWA RODZAJE SYMERYCZNYCH INSRUMENÓW POCHODNYCH Symeryczne insrumeny

Bardziej szczegółowo

ESTYMACJA KRZYWEJ DOCHODOWOŚCI STÓP PROCENTOWYCH DLA POLSKI

ESTYMACJA KRZYWEJ DOCHODOWOŚCI STÓP PROCENTOWYCH DLA POLSKI METODY ILOŚCIOWE W BADANIACH EKONOMICZNYCH Tom XIII/3, 202, sr. 253 26 ESTYMACJA KRZYWEJ DOCHODOWOŚCI STÓP PROCENTOWYCH DLA POLSKI Adam Waszkowski Kaedra Ekonomiki Rolnicwa i Międzynarodowych Sosunków

Bardziej szczegółowo

Jerzy Czesław Ossowski Katedra Ekonomii i Zarzdzania Przedsibiorstwem Wydział Zarzdzania i Ekonomii Politechnika Gdaska

Jerzy Czesław Ossowski Katedra Ekonomii i Zarzdzania Przedsibiorstwem Wydział Zarzdzania i Ekonomii Politechnika Gdaska A.02.2 Jerzy Czesław Ossowski Kaedra Ekonomii i Zarzdzania Przedsibiorswem Wydział Zarzdzania i Ekonomii Poliechnika Gdaska Marcin Judycki Dresdner Kleinwor Wassersein - London VII Seminarium Naukowe Kaedry

Bardziej szczegółowo

Inwestycje. Makroekonomia II Dr hab. Joanna Siwińska-Gorzelak

Inwestycje. Makroekonomia II Dr hab. Joanna Siwińska-Gorzelak Inwesycje Makroekonomia II Dr hab. Joanna Siwińska-Gorzelak CIASTECZOWY ZAWRÓT GŁOWY o akcja mająca miejsce w najbliższą środę (30 lisopada) na naszym Wydziale. Wydarzenie o związane jes z rwającym od

Bardziej szczegółowo

Finanse. cov. * i. 1. Premia za ryzyko. 2. Wskaźnik Treynora. 3. Wskaźnik Jensena

Finanse. cov. * i. 1. Premia za ryzyko. 2. Wskaźnik Treynora. 3. Wskaźnik Jensena Finanse 1. Premia za ryzyko PR r m r f. Wskaźnik Treynora T r r f 3. Wskaźnik Jensena r [ rf ( rm rf ] 4. Porfel o minimalnej wariancji (ile procen danej spółki powinno znaleźć się w porfelu w a w cov,

Bardziej szczegółowo

Jerzy Czesław Ossowski Katedra Ekonomii i Zarzdzania Przedsibiorstwem Wydział Zarzdzania i Ekonomii Politechnika Gdaska

Jerzy Czesław Ossowski Katedra Ekonomii i Zarzdzania Przedsibiorstwem Wydział Zarzdzania i Ekonomii Politechnika Gdaska Jerzy Czesław Ossowski Kaedra konomii i Zarzdzania Przedsibiorswem Wydział Zarzdzania i konomii Poliechnika Gdaska V Seminarium Naukowe Kaedry konomii i Zarzdzania Przedsibiorswem Poliechniki Gdaskiej

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia II. Plan

Makroekonomia II. Plan Makroekonomia II Wykład 5 INWESTYCJE Wyk. 5 Plan Inwesycje 1. Wsęp 2. Inwesycje w modelu akceleraora 2.1 Prosy model akceleraora 2.2 Niedosaki prosego modelu akceleraora 3. Neoklasyczna eoria inwesycji

Bardziej szczegółowo

Stała potencjalnego wzrostu w rachunku kapitału ludzkiego

Stała potencjalnego wzrostu w rachunku kapitału ludzkiego 252 Dr Wojciech Kozioł Kaedra Rachunkowości Uniwersye Ekonomiczny w Krakowie Sała poencjalnego wzrosu w rachunku kapiału ludzkiego WSTĘP Prowadzone do ej pory badania naukowe wskazują, że poencjał kapiału

Bardziej szczegółowo

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE IX Ogólnopolskie Seminarium Naukowe, 6 8 września 005 w Toruniu Kaedra Ekonomerii i Saysyki, Uniwersye Mikołaja Kopernika w Toruniu Pior Fiszeder Uniwersye Mikołaja Kopernika

Bardziej szczegółowo

Europejska opcja kupna akcji calloption

Europejska opcja kupna akcji calloption Europejska opcja kupna akcji callopion Nabywca holder: prawo kupna long posiion jednej akcji w okresie epiraiondae po cenie wykonania eercise price K w zamian za opłaę C Wysawca underwrier: obowiązek liabiliy

Bardziej szczegółowo

ANALIZA CEN TRANSAKCYJNYCH MIESZKA NA RYNKACH PIERWOTNYM I WTÓRNYM W WYBRANYCH MIASTACH POLSKI W LATACH 2007 2012

ANALIZA CEN TRANSAKCYJNYCH MIESZKA NA RYNKACH PIERWOTNYM I WTÓRNYM W WYBRANYCH MIASTACH POLSKI W LATACH 2007 2012 STUDIA I PRACE WYDZIAU NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZDZANIA NR 31 Józef Hozer Uniwersye Szczeciski Anna Gdakowicz Uniwersye Szczeciski ANALIZA CEN TRANSAKCYJNYCH MIESZKA NA RYNKACH PIERWOTNYM I WTÓRNYM W WYBRANYCH

Bardziej szczegółowo

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Warszawa, maj 2006 Spis treci Wprowadzenie...3 Cz I Zbiorcze wykonanie budetów jednostek samorzdu terytorialnego...7 1. Cz operacyjna...7

Bardziej szczegółowo

Zerowe stopy procentowe nie muszą być dobrą odpowiedzią na kryzys Andrzej Rzońca NBP, SGH, FOR

Zerowe stopy procentowe nie muszą być dobrą odpowiedzią na kryzys Andrzej Rzońca NBP, SGH, FOR Zerowe sopy procenowe nie muszą być dobrą odpowiedzią na kryzys Andrzej Rzońca NBP, SGH, FOR 111 seminarium BRE-CASE Warszaw awa, 25 lisopada 21 Plan Wprowadzenie Hipoezy I, II, III i IV Próba (zgrubnej)

Bardziej szczegółowo

JERZY CZ. OSSOWSKI Politechnika Gdaska Katedra Ekonomii i Zarzdzania Przedsibiorstwem

JERZY CZ. OSSOWSKI Politechnika Gdaska Katedra Ekonomii i Zarzdzania Przedsibiorstwem JERZY CZ. OSSOWSKI Poliechnika Gdaska Kaedra Ekonomii i Zarzdzania Przedsibiorswem IV Ogólnopolskie Seminarium Naukowe n. Dynamiczne Modele Ekonomeryczne, Kaedra Ekonomerii i Saysyki, Uniwersye Mikołaja

Bardziej szczegółowo

Nowokeynesowski model gospodarki

Nowokeynesowski model gospodarki M.Brzoza-Brzezina Poliyka pieniężna: Neokeynesowski model gospodarki Nowokeynesowski model gospodarki Model nowokeynesowski (laa 90. XX w.) jes obecnie najprosszym, sandardowym narzędziem analizy procesów

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 15 Inflacja jako zjawisko monetarne: długookresowa krzywa Phillipsa

Makroekonomia 1 Wykład 15 Inflacja jako zjawisko monetarne: długookresowa krzywa Phillipsa Makroekonomia 1 Wykład 15 Inflacja jako zjawisko monearne: długookresowa krzywa Phillipsa Gabriela Grokowska Kaedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Plan wykładu Prawo Okuna Związek między bezrobociem,

Bardziej szczegółowo

BEZRYZYKOWNE BONY I LOKATY BANKOWE ALTERNATYWĄ DLA PRZYSZŁYCH EMERYTÓW. W tym krótkim i matematycznie bardzo prostym artykule pragnę osiągnąc 3 cele:

BEZRYZYKOWNE BONY I LOKATY BANKOWE ALTERNATYWĄ DLA PRZYSZŁYCH EMERYTÓW. W tym krótkim i matematycznie bardzo prostym artykule pragnę osiągnąc 3 cele: 1 BEZRYZYKOWNE BONY I LOKATY BANKOWE ALTERNATYWĄ DLA PRZYSZŁYCH EMERYTÓW Leszek S. Zaremba (Polish Open Universiy) W ym krókim i maemaycznie bardzo prosym arykule pragnę osiągnąc cele: (a) pokazac że kupowanie

Bardziej szczegółowo

Determinanty oszczêdzania w Polsce P r a c a z b i o r o w a p o d r e d a k c j ¹ B a r b a r y L i b e r d y

Determinanty oszczêdzania w Polsce P r a c a z b i o r o w a p o d r e d a k c j ¹ B a r b a r y L i b e r d y Deerminany oszczêdzania w Polsce P r a c a z b i o r o w a p o d r e d a k c j ¹ B a r b a r y L i b e r d y W a r s z a w a, 1 9 9 9 nr 28 Prezenowane w serii Rapory CASE sanowiska meryoryczne wyra aj¹

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE MIERNIKÓW KREOWANIA WARTOŚCI W RACHUNKU ODPOWIEDZIALNOŚCI

WYKORZYSTANIE MIERNIKÓW KREOWANIA WARTOŚCI W RACHUNKU ODPOWIEDZIALNOŚCI ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 668 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 41 2011 BARTŁOMIEJ NITA Uniwersye Ekonomiczny we Wrocławiu WYKORZYSTANIE MIERNIKÓW KREOWANIA WARTOŚCI W RACHUNKU

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE KOSZTAMI UTRZYMANIA GOTÓWKI W ODDZIAŁACH BANKU KOMERCYJNEGO

ZARZĄDZANIE KOSZTAMI UTRZYMANIA GOTÓWKI W ODDZIAŁACH BANKU KOMERCYJNEGO ZARZĄDZANIE KOSZTAMI UTRZYMANIA GOTÓWKI W ODDZIAŁACH BANKU KOMERCYJNEGO Sreszczenie Michał Barnicki Poliechnika Śląska, Wydział Oranizacji i Zarządzania Monika Odlanicka-Poczobu Poliechnika Śląska, Wydział

Bardziej szczegółowo

Transakcje insiderów a ceny akcji spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie S.A.

Transakcje insiderów a ceny akcji spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. Agaa Srzelczyk Transakcje insiderów a ceny akcji spółek noowanych na Giełdzie Papierów Warościowych w Warszawie S.A. Wsęp Inwesorzy oczekują od każdej noowanej na Giełdzie Papierów Warościowych spółki

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Kaedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Sposoby usalania płac w gospodarce Jednym z głównych powodów, dla kórych na rynku pracy obserwujemy poziom bezrobocia wyższy

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 10 WPŁYW DYSKRECJONALNYCH INSTRUMENTÓW POLITYKI FISKALNEJ NA ZMIANY AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ

ROZDZIAŁ 10 WPŁYW DYSKRECJONALNYCH INSTRUMENTÓW POLITYKI FISKALNEJ NA ZMIANY AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ Ryszard Barczyk ROZDZIAŁ 10 WPŁYW DYSKRECJONALNYCH INSTRUMENTÓW POLITYKI FISKALNEJ NA ZMIANY AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ 1. Wsęp Organy pańswa realizując cele poliyki sabilizacji koniunkury gospodarczej sosują

Bardziej szczegółowo

ψ przedstawia zależność

ψ przedstawia zależność Ruch falowy 4-4 Ruch falowy Ruch falowy polega na rozchodzeniu się zaburzenia (odkszałcenia) w ośrodku sprężysym Wielkość zaburzenia jes, podobnie jak w przypadku drgań, funkcją czasu () Zaburzenie rozchodzi

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE STRUKTURY TERMINOWEJ STÓP PROCENTOWYCH WYZWANIE DLA EKONOMETRII

MODELOWANIE STRUKTURY TERMINOWEJ STÓP PROCENTOWYCH WYZWANIE DLA EKONOMETRII KRZYSZTOF JAJUGA Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu MODELOWANIE STRUKTURY TERMINOWEJ STÓP PROCENTOWYCH WYZWANIE DLA EKONOMETRII. Modele makroekonomiczne a modele sóp procenowych wprowadzenie Nie do podważenia

Bardziej szczegółowo

Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 6 R = Ocena wyników zarządzania portfelem. Pomiar wyników zarządzania portfelem. Dr Katarzyna Kuziak

Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 6 R = Ocena wyników zarządzania portfelem. Pomiar wyników zarządzania portfelem. Dr Katarzyna Kuziak Ocena wyników zarządzania porelem Analiza i Zarządzanie Porelem cz. 6 Dr Kaarzyna Kuziak Eapy oceny wyników zarządzania porelem: - (porolio perormance measuremen) - Przypisanie wyników zarządzania porelem

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 690 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 51 2012

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 690 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 51 2012 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 690 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 51 2012 MAŁGORZATA WASILEWSKA PORÓWNANIE METODY NPV, DRZEW DECYZYJNYCH I METODY OPCJI REALNYCH W WYCENIE PROJEKTÓW

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN FUNDUSZU ROZLICZENIOWEGO

REGULAMIN FUNDUSZU ROZLICZENIOWEGO REGULAMIN FUNDUSZU ROZLICZENIOEGO przyjęy uchwałą nr 10/60/98 Rady Nadzorczej Krajowego Depozyu Papierów arościowych S.A. z dnia 28 września 1998 r., zawierdzony decyzją Komisji Papierów arościowych i

Bardziej szczegółowo

Czy prowadzona polityka pieniężna jest skuteczna? Jaki ma wpływ na procesy

Czy prowadzona polityka pieniężna jest skuteczna? Jaki ma wpływ na procesy Dobromił Serwa Reakcje rynków finansowych na szoki w poliyce pieniężnej.. Wsęp Czy prowadzona poliyka pieniężna jes skueczna? Jaki ma wpływ na procesy ekonomiczne zachodzące w kraju? Czy jes ona równie

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy. bilans transakcji niewidzialnych. jednostronne transfery

Bilans płatniczy. bilans transakcji niewidzialnych. jednostronne transfery Bilans płatniczy Zestawienie wszystkich transakcji pomidzy krajem a zagranic. Składa si z rachunku obrotów biecych, rachunku obrotów kapitałowych i salda transakcji wyrównawczych Eksport towarów - import

Bardziej szczegółowo

Analiza metod oceny efektywności inwestycji rzeczowych**

Analiza metod oceny efektywności inwestycji rzeczowych** Ekonomia Menedżerska 2009, nr 6, s. 119 128 Marek Łukasz Michalski* Analiza meod oceny efekywności inwesycji rzeczowych** 1. Wsęp Podsawowymi celami przedsiębiorswa w długim okresie jes rozwój i osiąganie

Bardziej szczegółowo

Parytet stóp procentowych a premia za ryzyko na przykładzie kursu EURUSD

Parytet stóp procentowych a premia za ryzyko na przykładzie kursu EURUSD Parye sóp procenowych a premia za ryzyko na przykładzie kursu EURUD Marcin Gajewski Uniwersye Łódzki 4.12.2008 Parye sóp procenowych a premia za ryzyko na przykładzie kursu EURUD Niezabazpieczony UIP)

Bardziej szczegółowo

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE IX Ogólnopolskie Seminarium Naukowe, 6 8 września 2005 w Toruniu Kaedra Ekonomerii i Saysyki, Uniwersye Mikołaja Kopernika w Toruniu Kaarzyna Kuziak Akademia Ekonomiczna

Bardziej szczegółowo

Alternatywny model pomiaru kapitału ludzkiego An alternative model of measuring human capital

Alternatywny model pomiaru kapitału ludzkiego An alternative model of measuring human capital Zeszyy Naukowe UNIWERSYTETU PRZYRODNICZO-HUMANISTYCZNEGO w SIEDLCACH Seria: Adminisracja i Zarządzanie Nr 105 2015 dr Wojciech Kozioł 1 Uniwersye Ekonomiczny w Krakowie, Kaedra Rachunkowości Alernaywny

Bardziej szczegółowo

WPŁYW NIEPEWNOŚCI OSZACOWANIA ZMIENNOŚCI NA CENĘ INSTRUMENTÓW POCHODNYCH

WPŁYW NIEPEWNOŚCI OSZACOWANIA ZMIENNOŚCI NA CENĘ INSTRUMENTÓW POCHODNYCH Tadeusz Czernik Uniwersye Ekonomiczny w Kaowicach WPŁYW NIEPEWNOŚCI OZACOWANIA ZMIENNOŚCI NA CENĘ INTRUMENTÓW POCHODNYCH Wprowadzenie Jednym z filarów współczesnych finansów jes eoria wyceny insrumenów

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE KURSÓW WALUTOWYCH NA PRZYKŁADZIE MODELI KURSÓW RÓWNOWAGI ORAZ ZMIENNOŚCI NA RYNKU FOREX

MODELOWANIE KURSÓW WALUTOWYCH NA PRZYKŁADZIE MODELI KURSÓW RÓWNOWAGI ORAZ ZMIENNOŚCI NA RYNKU FOREX Krzyszof Ćwikliński Uniwersye Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Zarządzania, Informayki i Finansów Kaedra Ekonomerii krzyszof.cwiklinski@ue.wroc.pl Daniel Papla Uniwersye Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział

Bardziej szczegółowo

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE DYNAMICZNE MODEE EKONOMETRYCZNE X Ogólnopolskie Seminarium Naukowe, 4 6 września 007 w Toruniu Kaedra Ekonomerii i Saysyki, Uniwersye Mikołaja Kopernika w Toruniu Joanna Małgorzaa andmesser Szkoła Główna

Bardziej szczegółowo

Użyteczność bezpośredniej likwidacji szkód (BLS) dla klientów zakładów ubezpieczeń

Użyteczność bezpośredniej likwidacji szkód (BLS) dla klientów zakładów ubezpieczeń Sanisław Garska 1 Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny Użyeczność bezpośredniej likwidacji szkód (LS) dla klienów zakładów ubezpieczeń Sreszczenie Wprowadzeniu bezpośredniej likwidacji szkód jako produku

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Marketingu i Zarządzania w Lesznie

Wyższa Szkoła Marketingu i Zarządzania w Lesznie Wyższa Szkoła Markeingu i Zarządzania w Lesznie MATERIAŁY ROBOCZE NA ZAJĘCIA Z PRZEDMIOTU BIZNES PLAN Opracowali: dr Jacek Kowalewski mgr Kazimierz Linowski Leszno 2008 2 S P I S T R E Ś C I WPROWADZENIE.

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO ODPOWIED NA PYTANIE PROFESORA RAUTSKAUKASA

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO ODPOWIED NA PYTANIE PROFESORA RAUTSKAUKASA ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO NR 394 PRACE KATEDRY EKONOMETRII I STATYSTYKI NR 15 2004 JÓZEF HOZER Uniwersye Szczeci ski ODPOWIED NA PYTANIE PROFESORA RAUTSKAUKASA 1. PYTANIE PROFESORA RAUTSKAUKASA

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI W ZAPASY W OPODATKOWANYCH I NIE OPODATKOWANYCH ORGANIZACJACH 1

EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI W ZAPASY W OPODATKOWANYCH I NIE OPODATKOWANYCH ORGANIZACJACH 1 GRZEGORZ MICHALSKI EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI W ZAPASY W OPODATKOWANYCH I NIE OPODATKOWANYCH ORGANIZACJACH 1 1. Wsęp Organizacje, mogą działać jako opodakowane przedsiębiorswa działające na zasadach komercyjnych

Bardziej szczegółowo

pod redakcją Jerzego Dzieciuchowicza Lidii Groeger

pod redakcją Jerzego Dzieciuchowicza Lidii Groeger University of Łódź Department of Spatial Economy and Spatial Planning KSZTAŁTOWANIE PRZESTRZENI MIESZKANIOWEJ MIAST SHAPING THE URBAN RESIDENTIAL AREA pod redakcją Jerzego Dzieciuchowicza Lidii Groeger

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI MODERNIZACYJNYCH. dr inż. Robert Stachniewicz

EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI MODERNIZACYJNYCH. dr inż. Robert Stachniewicz EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI MODERNIZACYJNYCH dr inż. Rober Sachniewicz METODY OCENY EFEKTYWNOŚCI PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH Jednymi z licznych celów i zadań przedsiębiorswa są: - wzros warości przedsiębiorswa

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Inżynierii Systemów Sterowania. Podstawy Automatyki

Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Inżynierii Systemów Sterowania. Podstawy Automatyki Poliechnika Gdańska Wydział Elekroechniki i Auomayki Kaedra Inżynierii Sysemów Serowania Podsawy Auomayki Repeyorium z Podsaw auomayki Zadania do ćwiczeń ermin T15 Opracowanie: Kazimierz Duzinkiewicz,

Bardziej szczegółowo

Bankructwo państwa: teoria czy praktyka

Bankructwo państwa: teoria czy praktyka Bankrucwo pańswa: eoria czy prakyka Czy da się zapanować nad długiem publicznym? Maciej Biner Lenie Seminarium Ekonomiczne Czeszów 11 września 2011 Plan 1. Wprowadzenie do problemayki długu od srony księgowej.

Bardziej szczegółowo

Analiza efektywności kosztowej w oparciu o wskaźnik dynamicznego kosztu jednostkowego

Analiza efektywności kosztowej w oparciu o wskaźnik dynamicznego kosztu jednostkowego TRANSFORM ADVICE PROGRAMME Invesmen in Environmenal Infrasrucure in Poland Analiza efekywności koszowej w oparciu o wskaźnik dynamicznego koszu jednoskowego dr Jana Rączkę Warszawa, 13.06.2002 2 Spis reści

Bardziej szczegółowo

Reakcja banków centralnych na kryzys

Reakcja banków centralnych na kryzys Reakcja banków cenralnych na kryzys Andrzej Rzońca Warszawa, 18 lisopada 2011 r. Plan Podsawowa lekcja z kryzysu dla poliyki pieniężnej Jak wyglądała reakcja poliyki pieniężnej na kryzys? Dlaczego reakcja

Bardziej szczegółowo

POWIĄZANIA POMIĘDZY KRÓTKOOKRESOWYMI I DŁUGOOKRESOWYMI STOPAMI PROCENTOWYMI W POLSCE

POWIĄZANIA POMIĘDZY KRÓTKOOKRESOWYMI I DŁUGOOKRESOWYMI STOPAMI PROCENTOWYMI W POLSCE Anea Kłodzińska, Poliechnika Koszalińska, Zakład Ekonomerii POWIĄZANIA POMIĘDZY KRÓTKOOKRESOWYMI I DŁUGOOKRESOWYMI STOPAMI PROCENTOWYMI W POLSCE Sopy procenowe w analizach ekonomicznych Sopy procenowe

Bardziej szczegółowo

Kombinowanie prognoz. - dlaczego należy kombinować prognozy? - obejmowanie prognoz. - podstawowe metody kombinowania prognoz

Kombinowanie prognoz. - dlaczego należy kombinować prognozy? - obejmowanie prognoz. - podstawowe metody kombinowania prognoz Noaki do wykładu 005 Kombinowanie prognoz - dlaczego należy kombinować prognozy? - obejmowanie prognoz - podsawowe meody kombinowania prognoz - przykłady kombinowania prognoz gospodarki polskiej - zalecenia

Bardziej szczegółowo

O PEWNYCH KRYTERIACH INWESTOWANIA W OPCJE NA AKCJE

O PEWNYCH KRYTERIACH INWESTOWANIA W OPCJE NA AKCJE MEODY ILOŚCIOWE W BADANIACH EKONOMICZNYCH om XIII/3, 01, sr 43 5 O EWNYCH KRYERIACH INWESOWANIA W OCJE NA AKCJE omasz Warowny Kaedra Meod Ilościowych w Zarządzaniu oliechnika Lubelska e-mail: warowny@pollubpl

Bardziej szczegółowo

System zielonych inwestycji (GIS Green Investment Scheme)

System zielonych inwestycji (GIS Green Investment Scheme) PROGRAM PRIORYTETOWY Tyuł programu: Sysem zielonych inwesycji (GIS Green Invesmen Scheme) Część 6) SOWA Energooszczędne oświelenie uliczne. 1. Cel programu Ograniczenie lub uniknięcie emisji dwulenku węgla

Bardziej szczegółowo

DYNAMIKA KONSTRUKCJI

DYNAMIKA KONSTRUKCJI 10. DYNAMIKA KONSTRUKCJI 1 10. 10. DYNAMIKA KONSTRUKCJI 10.1. Wprowadzenie Ogólne równanie dynamiki zapisujemy w posaci: M d C d Kd =P (10.1) Zapis powyższy oznacza, że równanie musi być spełnione w każdej

Bardziej szczegółowo

i 0,T F T F 0 Zatem: oprocentowanie proste (kapitalizacja na koniec okresu umownego 0;N, tj. w momencie t N : F t F 0 t 0;N, F 0

i 0,T F T F 0 Zatem: oprocentowanie proste (kapitalizacja na koniec okresu umownego 0;N, tj. w momencie t N : F t F 0 t 0;N, F 0 Maemayka finansowa i ubezpieczeniowa - 1 Sopy procenowe i dyskonowe 1. Sopa procenowa (sopa zwrou, sopa zysku) (Ineres Rae). Niech: F - kapiał wypoŝyczony (zainwesowany) w momencie, F T - kapiał zwrócony

Bardziej szczegółowo

Warunki tworzenia wartości dodanej w przedsiębiorstwie

Warunki tworzenia wartości dodanej w przedsiębiorstwie ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO nr 786 Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia nr 64/1 (2013) s. 287 294 Warunki worzenia warości dodanej w przedsiębiorswie Arkadiusz Wawiernia * Sreszczenie:

Bardziej szczegółowo

Analiza opłacalności inwestycji logistycznej Wyszczególnienie

Analiza opłacalności inwestycji logistycznej Wyszczególnienie inwesycji logisycznej Wyszczególnienie Laa Dane w ys. zł 2 3 4 5 6 7 8 Przedsięwzięcie I Program rozwoju łańcucha (kanału) dysrybucji przewiduje realizację inwesycji cenrum dysrybucyjnego. Do oceny przyjęo

Bardziej szczegółowo

Ocena płynności wybranymi metodami szacowania osadu 1

Ocena płynności wybranymi metodami szacowania osadu 1 Bogdan Ludwiczak Wprowadzenie Ocena płynności wybranymi meodami szacowania osadu W ubiegłym roku zaszły znaczące zmiany doyczące pomiaru i zarządzania ryzykiem bankowym. Są one konsekwencją nowowprowadzonych

Bardziej szczegółowo

Inwestycje w lokale mieszkalne jako efektywne zabezpieczenie przed inflacją na przykładzie Poznania w latach

Inwestycje w lokale mieszkalne jako efektywne zabezpieczenie przed inflacją na przykładzie Poznania w latach Radosław Trojanek Kaedra Mikroekonomii Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Srona nieparzysa Inwesycje w lokale mieszkalne jako efekywne zabezpieczenie przed inflacją na przykładzie Poznania w laach 996-2004.

Bardziej szczegółowo

dr inż. MARCIN MAŁACHOWSKI Instytut Technik Innowacyjnych EMAG

dr inż. MARCIN MAŁACHOWSKI Instytut Technik Innowacyjnych EMAG dr inż. MARCIN MAŁACHOWSKI Insyu Technik Innowacyjnych EMAG Wykorzysanie opycznej meody pomiaru sężenia pyłu do wspomagania oceny paramerów wpływających na możliwość zaisnienia wybuchu osiadłego pyłu węglowego

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia II POLITYKA FISKALNA. Plan. 1. Ograniczenie budżetowe rządu

Makroekonomia II POLITYKA FISKALNA. Plan. 1. Ograniczenie budżetowe rządu Makroekonomia II Wykład 6 POLITKA FISKALNA Wykład 6 Plan POLITKA FISKALNA. Ograniczenie budżeowe rządu. Obliczanie długu i deficyu.2 Sosunek długu do PK.3 Wypłacalność rządu.4 Deficy srukuralny i cykliczny

Bardziej szczegółowo

U b e zpieczenie w t eo r ii użyteczności i w t eo r ii w yceny a ktywów

U b e zpieczenie w t eo r ii użyteczności i w t eo r ii w yceny a ktywów dr Dariusz Sańko Kaedra Ubezpieczenia Społecznego Szkoła Główna Handlowa dariusz.sanko@gmail.com lisopada 006 r., akualizacja i poprawki: 30 sycznia 008 r. U b e zpieczenie w eo r ii użyeczności i w eo

Bardziej szczegółowo

Stały czy płynny? Model PVEC realnego kursu walutowego dla krajów Europy Środkowo-Wschodniej implikacje dla Polski

Stały czy płynny? Model PVEC realnego kursu walutowego dla krajów Europy Środkowo-Wschodniej implikacje dla Polski Maeriały i Sudia nr 312 Sały czy płynny? Model PVEC realnego kursu waluowego dla krajów Europy Środkowo-Wschodniej implikacje dla Polski Pior Kębłowski Maeriały i Sudia nr 312 Sały czy płynny? Model PVEC

Bardziej szczegółowo

Rola naturalnej stopy procentowej w polskiej polityce pieniężnej

Rola naturalnej stopy procentowej w polskiej polityce pieniężnej Rola nauralnej sopy procenowej w polskiej poliyce pieniężnej Michał Brzoza-Brzezina 1 Sreszczenie W poniższym arykule, do oszacowania nauralnej sopy procenowej w Polsce wykorzysane zosały usalenia eoreyczne

Bardziej szczegółowo

Metody badania wpływu zmian kursu walutowego na wskaźnik inflacji

Metody badania wpływu zmian kursu walutowego na wskaźnik inflacji Agnieszka Przybylska-Mazur * Meody badania wpływu zmian kursu waluowego na wskaźnik inflacji Wsęp Do oceny łącznego efeku przenoszenia zmian czynników zewnęrznych, akich jak zmiany cen zewnęrznych (szoki

Bardziej szczegółowo

Management Systems in Production Engineering No 4(20), 2015

Management Systems in Production Engineering No 4(20), 2015 EKONOMICZNE ASPEKTY PRZYGOTOWANIA PRODUKCJI NOWEGO WYROBU Janusz WÓJCIK Fabryka Druu Gliwice Sp. z o.o. Jolana BIJAŃSKA, Krzyszof WODARSKI Poliechnika Śląska Sreszczenie: Realizacja prac z zakresu przygoowania

Bardziej szczegółowo

KOSZTOWA OCENA OPŁACALNOŚCI EKSPLOATACJI WĘGLA BRUNATNEGO ZE ZŁOŻA LEGNICA ZACHÓD **

KOSZTOWA OCENA OPŁACALNOŚCI EKSPLOATACJI WĘGLA BRUNATNEGO ZE ZŁOŻA LEGNICA ZACHÓD ** Górnicwo i Geoinżynieria Rok 31 Zeszy 2 2007 Kazimierz Czopek* KOSZTOWA OCENA OPŁACALNOŚCI EKSPLOATACJI WĘGLA BRUNATNEGO ZE ZŁOŻA LEGNICA ZACHÓD ** 1. Wprowadzenie Uwzględniając ylko prosy bilans energii

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO NR 394 PRACE KATEDRY EKONOMETRII I STATYSTYKI NR 5 4 EWA DZIAWGO Uniwersye Miołaa Kopernia w Toruniu ANALIZA WRA LIWO CI CENY KOSZYKOWEJ OPCJI KUPNA WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Wpływ rentowności skarbowych papierów dłużnych na finanse przedsiębiorstw i poziom bezrobocia

Wpływ rentowności skarbowych papierów dłużnych na finanse przedsiębiorstw i poziom bezrobocia Wpływ renowności skarbowych papierów dłużnych na inanse przedsiębiorsw i poziom bezrocia Leszek S. Zaremba Sreszczenie W pracy ej wykażemy prawidłowość, kóra mówi, że im wyższa jes renowność bezryzykownych

Bardziej szczegółowo

Silniki cieplne i rekurencje

Silniki cieplne i rekurencje 6 FOTO 33, Lao 6 Silniki cieplne i rekurencje Jakub Mielczarek Insyu Fizyki UJ Chciałbym Pańswu zaprezenować zagadnienie, kóre pozwala, rozważając emaykę sprawności układu silników cieplnych, zapoznać

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE EKONOMICZNE ELEKTROWNI GAZOWO - PAROWYCH BEZ I Z WYCHWYTEM CO 2

PORÓWNANIE EKONOMICZNE ELEKTROWNI GAZOWO - PAROWYCH BEZ I Z WYCHWYTEM CO 2 Sr. 88 Rynek nergii Nr 3(112) - 2014 PORÓWNANI KONOMIZN LKTROWNI GAZOWO - PAROWYH BZ I Z WYHWYTM O 2 Maeusz Brzęczek, Marcin Job Słowa kluczowe: ekrownie gazowo parowe, insalacja wychwyu O 2, spalanie

Bardziej szczegółowo

Wykład 5. Kryzysy walutowe. Plan wykładu. 1. Spekulacje walutowe 2. Kryzysy I generacji 3. Kryzysy II generacji 4. Kryzysy III generacji

Wykład 5. Kryzysy walutowe. Plan wykładu. 1. Spekulacje walutowe 2. Kryzysy I generacji 3. Kryzysy II generacji 4. Kryzysy III generacji Wykład 5 Kryzysy waluowe Plan wykładu 1. Spekulacje waluowe 2. Kryzysy I generacji 3. Kryzysy II generacji 4. Kryzysy III generacji 1 1. Spekulacje waluowe 1/9 Kryzys waluowy: Spekulacyjny aak na warość

Bardziej szczegółowo

SZACOWANIE MODELU RYNKOWEGO CYKLU ŻYCIA PRODUKTU

SZACOWANIE MODELU RYNKOWEGO CYKLU ŻYCIA PRODUKTU B A D A N I A O P E R A C J N E I D E C Z J E Nr 2 2006 Bogusław GUZIK* SZACOWANIE MODELU RNKOWEGO CKLU ŻCIA PRODUKTU Przedsawiono zasadnicze podejścia do saysycznego szacowania modelu rynkowego cyklu

Bardziej szczegółowo

Rozdzia³ 6. Stopy procentowe a kredyty i depozyty podmiotów sektora niefinansowego

Rozdzia³ 6. Stopy procentowe a kredyty i depozyty podmiotów sektora niefinansowego Deerminany oszczêdzania w Polsce Pawe³ Kaczorowski, Tomasz Tokarski Rozdzia³ 6. Sopy procenowe a kredyy i depozyy podmioów sekora niefinansowego 6.. Wprowadzenie Celem prezenowanego opracowania jes próba

Bardziej szczegółowo

Prowadzisz lub będziesz prowadzić działalność gospodarczą? Przeczytaj koniecznie!

Prowadzisz lub będziesz prowadzić działalność gospodarczą? Przeczytaj koniecznie! Prowadzisz lub będziesz prowadzić działalność gospodarczą? Przeczyaj koniecznie! Jeseś osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, jeśli: prowadzisz pozarolniczą działalność gospodarczą na podsawie przepisów

Bardziej szczegółowo

EFEKT DŹWIGNI NA GPW W WARSZAWIE WPROWADZENIE

EFEKT DŹWIGNI NA GPW W WARSZAWIE WPROWADZENIE Paweł Kobus, Rober Pierzykowski Kaedra Ekonomerii i Informayki SGGW e-mail: pawel.kobus@saysyka.info EFEKT DŹWIGNI NA GPW W WARSZAWIE Sreszczenie: Do modelowania asymerycznego wpływu dobrych i złych informacji

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE STATISTICA DATA MINER DO PROGNOZOWANIA W KRAJOWYM DEPOZYCIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH

WYKORZYSTANIE STATISTICA DATA MINER DO PROGNOZOWANIA W KRAJOWYM DEPOZYCIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH SaSof Polska, el. 12 428 43 00, 601 41 41 51, info@sasof.pl, www.sasof.pl WYKORZYSTANIE STATISTICA DATA MINER DO PROGNOZOWANIA W KRAJOWYM DEPOZYCIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH Joanna Maych, Krajowy Depozy Papierów

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE TESTU PERRONA DO BADANIA PUNKTÓW ZWROTNYCH INDEKSÓW GIEŁDOWYCH: WIG, WIG20, MIDWIG I TECHWIG

ZASTOSOWANIE TESTU PERRONA DO BADANIA PUNKTÓW ZWROTNYCH INDEKSÓW GIEŁDOWYCH: WIG, WIG20, MIDWIG I TECHWIG Doroa Wikowska, Anna Gasek Kaedra Ekonomerii i Informayki SGGW dwikowska@mors.sggw.waw.pl ZASTOSOWANIE TESTU PERRONA DO BADANIA PUNKTÓW ZWROTNYC INDEKSÓW GIEŁDOWYC: WIG, WIG2, MIDWIG I TECWIG Sreszczenie:

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W FINANSACH

METODY STATYSTYCZNE W FINANSACH METODY STATYSTYCZNE W FINANSACH Krzyszof Jajuga Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu, Kaedra Inwesycji Finansowych i Ubezpieczeń Wprowadzenie W osanich kilkunasu laach na świecie obserwuje się dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Równania różniczkowe. Lista nr 2. Literatura: N.M. Matwiejew, Metody całkowania równań różniczkowych zwyczajnych.

Równania różniczkowe. Lista nr 2. Literatura: N.M. Matwiejew, Metody całkowania równań różniczkowych zwyczajnych. Równania różniczkowe. Lisa nr 2. Lieraura: N.M. Mawiejew, Meody całkowania równań różniczkowych zwyczajnych. W. Krysicki, L. Włodarski, Analiza Maemayczna w Zadaniach, część II 1. Znaleźć ogólną posać

Bardziej szczegółowo

Michał Zygmunt, Piotr Kapusta Sytuacja gospodarcza w Polsce na koniec 3. kwartału 2013 r. Finanse i Prawo Finansowe 1/1, 94-97

Michał Zygmunt, Piotr Kapusta Sytuacja gospodarcza w Polsce na koniec 3. kwartału 2013 r. Finanse i Prawo Finansowe 1/1, 94-97 Michał Zygmun, Pior Kapusa Syuacja gospodarcza w Polsce na koniec 3. kwarału 013 r. Finanse i Prawo Finansowe 1/1, 94-97 014 94 Dodaek Kwaralny Syuacja gospodarcza w Polsce na koniec 3. kwarału 013 r.

Bardziej szczegółowo

MODELE AUTOREGRESYJNE JAKO INSTRUMENT ZARZĄDZANIA ZAPASAMI NA PRZYKŁADZIE ELEKTROWNI CIEPLNEJ

MODELE AUTOREGRESYJNE JAKO INSTRUMENT ZARZĄDZANIA ZAPASAMI NA PRZYKŁADZIE ELEKTROWNI CIEPLNEJ Agaa MESJASZ-LECH * MODELE AUTOREGRESYJNE JAKO INSTRUMENT ZARZĄDZANIA ZAPASAMI NA PRZYKŁADZIE ELEKTROWNI CIEPLNEJ Sreszczenie W arykule przedsawiono wyniki analizy ekonomerycznej miesięcznych warości w

Bardziej szczegółowo

Modelowanie premii za ryzyko na polskim rynku pieniężnym z wykorzystaniem instrumentów SWAP na POLONIĘ

Modelowanie premii za ryzyko na polskim rynku pieniężnym z wykorzystaniem instrumentów SWAP na POLONIĘ Agaa Kliber * Pior Płuciennik ** Modelowanie premii za ryzyko na polskim rynku pieniężnym z wykorzysaniem insrumenów SWAP na POLONIĘ Wsęp Problemem polskiej bankowości jes duża nadpłynność. Banki niechęnie

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA DOSKONA!A

KONKURENCJA DOSKONA!A KONKURENCJA OSKONA!A Bez wzgl"du na rodzaj konkurencji, w jakiej uczestniczy firma, jej celem gospodarowania jest maksymalizacja zysku (minimalizacja straty) w krótkim okresie i maksymalizacja warto"ci

Bardziej szczegółowo

Badanie funktorów logicznych TTL - ćwiczenie 1

Badanie funktorów logicznych TTL - ćwiczenie 1 adanie funkorów logicznych TTL - ćwiczenie 1 1. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z podsawowymi srukurami funkorów logicznych realizowanych w echnice TTL (Transisor Transisor Logic), ich podsawowymi paramerami

Bardziej szczegółowo

Prognozowanie średniego miesięcznego kursu kupna USD

Prognozowanie średniego miesięcznego kursu kupna USD Prognozowanie średniego miesięcznego kursu kupna USD Kaarzyna Halicka Poliechnika Białosocka, Wydział Zarządzania, Kaedra Informayki Gospodarczej i Logisyki, e-mail: k.halicka@pb.edu.pl Jusyna Godlewska

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE ZUŻYCIA CIEPŁEJ I ZIMNEJ WODY W SPÓŁDZIELCZYCH ZASOBACH MIESZKANIOWYCH

PROGNOZOWANIE ZUŻYCIA CIEPŁEJ I ZIMNEJ WODY W SPÓŁDZIELCZYCH ZASOBACH MIESZKANIOWYCH STUDIA I PRACE WYDZIAŁU NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZĄDZANIA NR 15 Barbara Baóg Iwona Foryś PROGNOZOWANIE ZUŻYCIA CIEPŁEJ I ZIMNEJ WODY W SPÓŁDZIELCZYCH ZASOBACH MIESZKANIOWYCH Wsęp Koszy dosarczenia wody

Bardziej szczegółowo

Wyzwania praktyczne w modelowaniu wielowymiarowych procesów GARCH

Wyzwania praktyczne w modelowaniu wielowymiarowych procesów GARCH Krzyszof Pionek Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu Wyzwania prakyczne w modelowaniu wielowymiarowych procesów GARCH Wsęp Od zaproponowania przez Engla w 1982 roku jednowymiarowego modelu klasy ARCH, modele

Bardziej szczegółowo

OeconomiA copernicana. Małgorzata Madrak-Grochowska, Mirosława Żurek Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

OeconomiA copernicana. Małgorzata Madrak-Grochowska, Mirosława Żurek Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu OeconomiA copernicana 2011 Nr 4 Małgorzaa Madrak-Grochowska, Mirosława Żurek Uniwersye Mikołaja Kopernika w Toruniu TESTOWANIE PRZYCZYNOWOŚCI W WARIANCJI MIĘDZY WYBRANYMI INDEKSAMI RYNKÓW AKCJI NA ŚWIECIE

Bardziej szczegółowo

Mechanizm transmisji polityki pieniężnej-współczesne ramy teoretyczne, nowe wyniki empiryczne dla Polski

Mechanizm transmisji polityki pieniężnej-współczesne ramy teoretyczne, nowe wyniki empiryczne dla Polski Mechanizm ransmisji poliyki pieniężnej-współczesne ramy eoreyczne, nowe wyniki empiryczne dla Polski Ryszard Kokoszczyński, Tomasz Łyziak 2, Małgorzaa Pawłowska 3, Jan Przysupa 4, Ewa Wróbel 5 Wrzesień

Bardziej szczegółowo

KONTRAKTY FUTURES STOPY PROCENTOWEJ

KONTRAKTY FUTURES STOPY PROCENTOWEJ KONTRAKTY FUTURES STOPY PROCENTOWEJ Zasosowanie z perspekywy radera Dominik Łogin 18 październik 2013 Agenda I. Fuures obligacyjne Podsawy konsrukcji Porównanie międzynarodowe Baza Cash-Fuures Wyznaczanie

Bardziej szczegółowo

Nie(efektywność) informacyjna giełdowego rynku kontraktów terminowych w Polsce

Nie(efektywność) informacyjna giełdowego rynku kontraktów terminowych w Polsce Zeszyy Naukowe Uniwersyeu Szczecińskiego nr 862 Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia nr 75 (2015) DOI: 10.18276/frfu.2015.75-16 s. 193 204 Nie(efekywność) informacyjna giełdowego rynku konraków erminowych

Bardziej szczegółowo

Jerzy Czesław Ossowski Katedra Ekonomii i Zarzdzania Przedsibiorstwem Wydział Zarzdzania i Ekonomii Politechnika Gdaska

Jerzy Czesław Ossowski Katedra Ekonomii i Zarzdzania Przedsibiorstwem Wydział Zarzdzania i Ekonomii Politechnika Gdaska A.07.3 Jerzy Czesław Ossowski Kaedra Ekonomii i Zarzdzania Przedsibiorswem Wydział Zarzdzania i Ekonomii Poliechnika Gdaska XII Seminarium Naukowe Kaedry Ekonomii i Zarzdzania Przedsibiorswem Poliechniki

Bardziej szczegółowo

Struktura sektorowa finansowania wydatków na B+R w krajach strefy euro

Struktura sektorowa finansowania wydatków na B+R w krajach strefy euro Rozdział i. Srukura sekorowa finansowania wydaków na B+R w krajach srefy euro Rober W. Włodarczyk 1 Sreszczenie W arykule podjęo próbę oceny srukury sekorowej (sekor przedsiębiorsw, sekor rządowy, sekor

Bardziej szczegółowo

OCENA ATRAKCYJNOŚCI INWESTYCYJNEJ AKCJI NA PODSTAWIE CZASU PRZEBYWANIA W OBSZARACH OGRANICZONYCH KRZYWĄ WYKŁADNICZĄ

OCENA ATRAKCYJNOŚCI INWESTYCYJNEJ AKCJI NA PODSTAWIE CZASU PRZEBYWANIA W OBSZARACH OGRANICZONYCH KRZYWĄ WYKŁADNICZĄ Tadeusz Czernik Daniel Iskra Uniwersye Ekonomiczny w Kaowicach Kaedra Maemayki Sosowanej adeusz.czernik@ue.kaowice.pl daniel.iskra@ue.kaowice.pl OCEN TRKCYJNOŚCI INWESTYCYJNEJ KCJI N PODSTWIE CZSU PRZEBYWNI

Bardziej szczegółowo

MODEL AS-AD. Dotąd zakładaliśmy (w modelu IS-LM oraz w krzyżu keynesowskim), że ceny w gospodarce są stałe. Model AS-AD uchyla to założenie.

MODEL AS-AD. Dotąd zakładaliśmy (w modelu IS-LM oraz w krzyżu keynesowskim), że ceny w gospodarce są stałe. Model AS-AD uchyla to założenie. MODEL AS-AD Dotąd zakładaliśmy (w modelu IS-LM oraz w krzyżu keynesowskim), że ceny w gospodarce są stałe. Model AS-AD uchyla to założenie. KRZYWA AD Krzywą AD wyprowadza się z modelu IS-LM Każdy punkt

Bardziej szczegółowo

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE X Ogólnopolskie Seminarium Naukowe, 4 6 września 2007 w Toruniu Kaedra Ekonomerii i Saysyki, Uniwersye Mikołaja Kopernika w Toruniu Pior Fiszeder Uniwersye Mikołaja Kopernika

Bardziej szczegółowo

Estymacja stopy NAIRU dla Polski *

Estymacja stopy NAIRU dla Polski * Michał Owerczuk * Pior Śpiewanowski Esymacja sopy NAIRU dla Polski * * Sudenci, Szkoła Główna Handlowa, Sudenckie Koło Naukowe Ekonomii Teoreycznej przy kaedrze Ekonomii I. Auorzy będą bardzo wdzięczni

Bardziej szczegółowo

MODEL GOSPODARKI POLSKIEJ ECMOD

MODEL GOSPODARKI POLSKIEJ ECMOD WYDZIAŁ PROJEKCJI MAKROEKONOMICZNYCH DAMS 25 KWIETNIA 2007 R. MODEL GOSPODARKI POLSKIEJ ECMOD WERSJA Z KWIETNIA 2007 R. 1 PODSUMOWANIE ZMIAN WPROWADZONYCH DO MODELU ECMOD OD MAJA 2005 R. DO KWIETNIA 2007

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA 2. Wykład 5. Polityka fiskalna. Dagmara Mycielska Joanna Siwińska - Gorzelak

MAKROEKONOMIA 2. Wykład 5. Polityka fiskalna. Dagmara Mycielska Joanna Siwińska - Gorzelak 1 MAKROEKONOMIA 2 Wykład 5. Poliyka fiskalna Dagmara Mycielska Joanna Siwińska - Gorzelak 2 Plan wykładu 1. Budże rządu, finanse publiczne: definicje i liczby. 2. Ograniczenie budżeowe rządu. 3. Dług publiczny:

Bardziej szczegółowo