MODELOWANIE STRUKTURY TERMINOWEJ STÓP PROCENTOWYCH WYZWANIE DLA EKONOMETRII

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MODELOWANIE STRUKTURY TERMINOWEJ STÓP PROCENTOWYCH WYZWANIE DLA EKONOMETRII"

Transkrypt

1 KRZYSZTOF JAJUGA Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu MODELOWANIE STRUKTURY TERMINOWEJ STÓP PROCENTOWYCH WYZWANIE DLA EKONOMETRII. Modele makroekonomiczne a modele sóp procenowych wprowadzenie Nie do podważenia jes eza, iż ekonomeria jes ym obszarem nauk ekonomicznych, kóry wywarł największy wpływ na rozwój eorii ekonomicznych. Dzieje się ak dlaego, iż narzędzia ekonomeryczne służą do weryfikacji hipoez formułowanych przez eorię ekonomii, a czasem wręcz pomagają w sformułowaniu ych hipoez. Makroekonomia jes jednym z obszarów ekonomii, w kórych udział narzędzi ekonomerycznych jes szczególnie isony. W osanich kilkunasu laach w badaniach makroekonomicznych obserwuje się zbliżenie dwóch podejść, kóre dawniej były rakowane jako odrębne obszary. Pierwsze podejście (umownie zwane uaj popyowym ) jako punk wyjścia zakłada sronę popyową rynku i całej gospodarki. W myśl ego podejścia (mocno argumenowanego na gruncie ekonomii Keynesowskiej) w krókim okresie wszelkie zmiany w gospodarce wynikają ze zmian w popycie. Drugie podejście (umownie zwane uaj podażowym ) jako punk wyjścia z kolei zakłada sronę podażową rynku. Zgodnie z ym podejściem w długim okresie wszelkie zmiany w gospodarce zależą od zmian w podaży. Oprócz zbliżenia powyższych dwóch podejść dochodzi jeszcze rola poliyki ekonomicznej, a przede wszyskim poliyki monearnej, kóra (między innymi) poprzez kszałowanie sóp procenowych wpływa na zjawiska gospodarcze, przede wszyskim od srony podażowej, po części wyjaśniając kszałowanie się cykli koniunkuralnych. Nakreślona powyżej inegracja podejść w badaniach makroekonomicznych, wraz z dominującą rolą narzędzi ekonomerycznych, po raz pierwszy znalazła swój

2 26 KRZYSZTOF JAJUGA najpełniejszy wyraz w dwóch fundamenalnych publikacjach Finna Kydlanda i Edwarda Prescoa, laureaów Nagrody Nobla w dziedzinie nauk ekonomicnych z 2004 r., doyczących powiązania poliyki ekonomicznej z cyklami koniunkuralnymi (Kydland, Presco 977, 982). Kydland i Presco dowiedli, że wysępuje niespójność czasowa sekwencyjnie prowadzonej poliyki ekonomicznej, co wynika z faku, iż deklarowana przez zarządzających gospodarką w długim okresie poliyka ekonomiczna nie jes realizowana, gdyż w międzyczasie zmieniają się oczekiwania podmioów (gospodarsw domowych, przedsiębiorsw), doyczące ej poliyki oraz zmieniają się sami realizujący ę poliykę. Jeśli zaś chodzi o cykle koniunkuralne, o Kydland i Presco wykazali, że isoną rolę odgrywają u wahania krókoerminowe, na kóre wpływ mają inne czynniki niż popyowe. Tymi czynnikami są: zmienność rozwoju echnologicznego, a akże szoki podażowe, wywołane rosnącymi cenami, zwłaszcza ropy nafowej. Waro dodać, iż w swojej analizie obaj uczeni wykorzysali neoklasyczny model wzrosu, inegrując w en sposób eorię wzrosu z eorią cykli koniunkuralnych. Modelowanie makroekonomiczne zawsze było w cenrum zaineresowania ekonomisów, w ym ekonomeryków. Przede wszyskim doyczy o wspomnianych już modeli wzrosu. W osanich kilkunasu laach modelowanie wzrosu gospodarczego charakeryzuje się dynamicznym rozwojem. Niewąpliwie duże znaczenie miały u nowe eorie wzrosu gospodarczego, w znakomiy sposób rozwijające modele klasyczne, przede wszyskim model Solowa (956). Chodzi u przede wszyskim o eorię endogenicznego wzrosu, zaproponowaną przez Romera (986). Wydaje się jednak, iż w ych klasycznych i nowych modelach wzrosu sosunkowo niewielkie znaczenie przywiązuje się do zjawisk finansowych, zwłaszcza sóp procenowych. Naszym zdaniem isnieją nasępujące argumeny, przemawiające za inegracją modeli wzrosu z modelami sóp procenowych: jednym z fundamenalnych czynników wzrosu jes kapiał, zaś popy na kapiał oraz podaż kapiału są funkcjami sopy procenowej; sopy procenowe są zasadniczym elemenem poliyki pieniężnej, kóra, prowadzona w długim okresie, ma isone znaczenie, jeśli chodzi o sronę podażową, deerminującą wzros gospodarczy, jak również pośrednio wpływa na sronę popyową. W ym arykule przedsawimy, zarówno syneycznie, jak i kompleksowo, podsawowe modele sóp procenowych. W naszym przekonaniu mogą być one zinegrowane z modelami makroekonomicznymi, zwłaszcza z modelami wzrosu. Kaegoria sopy procenowej jes niewąpliwie jednym z podsawowych i najbardziej isonych paramerów rynku finansowego i całej gospodarki, jednak sam ermin sopa procenowa jes bardzo ogólny. W eorii i prakyce wysępuje co najmniej kilka rodzajów sóp procenowych, dla kórych konsruuje się modele. Przedsawimy je eraz w sposób syneyczny. Podsawowa sopa procenowa, kóra podlega modelowaniu, jes o sopa spo, inaczej zwana sopą zerokuponową lub naychmiasową. Określona jes ona w od-

3 Modelowanie makroekonomiczne a modele sóp procenowych - wprowadzenie 27 niesieniu do inwesycji o nakładzie począkowym P, warości końcowej FV, nieprzynoszącej żadnych innych przepływów pieniężnych. Sopa spo określona jes nasępująco:. W przypadku inwesycji poniżej roku (na rynku pieniężnym): FV P T r =, P gdzie: liczba dni rwania inwesycji, T umowna liczba dni w roku (zazwyczaj 360). 2. W przypadku inwesycji rwającej co najmniej rok (na rynku kapiałowym): FV n r n =, P gdzie: n liczba la rwania inwesycji. Druga podsawowa sopa procenowa, kóra może podlegać modelowaniu, o sopa forward, zwana sopą erminową. Jes o sopa znana w chwili obecnej, lecz doycząca okresu rozpoczynającego się w przyszłości i rwającego pewien czas. Wyznacza się ją na podsawie dwóch sóp spo. Jes ona określona nasępująco:. W przypadku inwesycji poniżej roku (na rynku pieniężnym): rs, v = m + rm T s + rs T gdzie: r s,v sopa erminowa v-dniowa za s dni, r s sopa spo s-dniowa, r m sopa spo m-dniowa (m=s+v), T umowna liczba dni w roku (zazwyczaj 360). 2. W przypadku inwesycji rwającej co najmniej rok (na rynku kapiałowym): / v m s, v = ( + r ) r m s + rs ) gdzie: r s,v sopa erminowa v-lenia za s la, r s sopa spo s-lenia, r m sopa spo m-lenia (m=s+v). T v,,

4 28 KRZYSZTOF JAJUGA Jeśli chodzi o sopy erminowe w przypadku inwesycji długookresowej, o najczęściej rozparywane są sopy roczne, oznaczane jako r s,. Można zauważyć również, że formalnie sopa erminowa, doycząca okresu rozpoczynającego się obecnie (w chwili zerowej), jes niczym innym jak sopą spo. W eorii sóp procenowych wyróżnia się jeszcze sopy chwilowe. Są o graniczne sopy spo i forward, doyczące nieskończenie krókich okresów, określone nasępująco: chwilowa sopa naychmiasowa (insananeous spo rae), inaczej zwana sopą krókoerminową (shor rae): r( ) = lim r, 0 chwilowa sopa erminowa (insananeous forward rae), określona dla dowolnego momenu w przyszłości: r ( s, ) = lim rs,. 0 Zauważyć można również, że chwilowa sopa erminowa wyznaczona dla chwili obecnej, czyli okresu zerowego, jes niczym innym jak chwilową sopą naychmiasową (spo). W prakyce właściwie żadna z powyższych sóp nie jes obserwowana bezpośrednio. Do określenia sóp spo, a nasępnie na ich podsawie sóp forward, wykorzysywane są sopy procenowe obserwowane bezpośrednio na rynku. Zaliczamy do nich: w przypadku okresów krószych niż rok: sopy rynku międzybankowego (np. WIBOR, LIBOR, Euribor), sopy renowności bonów skarbowych, sopy ransakcji repo na rynku pieniężnym i sopy konraków swap; w przypadku okresów dłuższych: sopy dochodu obligacji, czyli Yield To Mauriy (YTM). Przy ym sopy krókookresowe są dane jako sopy zerokuponowe, a więc deerminują bezpośrednio sopy spo (przynajmniej w odniesieniu do podsawowych okresów). Z kolei sopy długookresowe orzymywane są na podsawie obligacji kuponowych (z odsekami), a więc muszą być odpowiednio ransformowane w celu uzyskania sóp spo. Problem en jes przedmioem rozważań w dalszej części ego arykułu. Dodajmy u jeszcze, że pewnym przybliżeniem chwilowej sopy naychmiasowej jes sopa jednodniowa ypu overnigh, określona na rynku międzybankowym. Najważniejszym problemem w eorii sóp procenowych jes zagadnienie srukury erminowej sóp procenowych (erm srucure of ineres raes), zwane również zagadnieniem krzywej dochodowości lub krzywej sopy dochodu (yield curve). Srukura erminowa sóp procenowych jes o zależność sóp procenowych (zwłaszcza sóp dochodu dłużnych insrumenów finansowych) od erminu do wykupu, czyli od długości okresu inwesycji. Przykładowa posać krzywej dochodowości przedsawiona jes na rysunku.

5 Modelowanie makroekonomiczne a modele sóp procenowych - wprowadzenie 29 Błąd! Sopa dochodu Ź ródł o: Opracowanie własne. Rys.. Krzywa dochodowości Termin do wykupu Jak widać na rysunku, uaj krzywa dochodowości ma posać krzywej rosnącej, zn. im dłuższy okres, ym wyższa sopa dochodu (wyrażona w skali rocznej). Przypadek en nosi nazwę normalnej srukury sóp procenowych. Zagadnienie modelowania srukury erminowej sóp procenowych jes o zasadniczy problem o charakerze eoreycznym i prakycznym. Teoreyczne znaczenie ego zagadnienia jes duże, gdyż, po pierwsze, nie zosało ono rozwiązane w sposób zadowalający, po drugie, modele srukury erminowej sóp procenowych są wykorzysywane w wielu innych zagadnieniach eoreycznych, np. w wycenie insrumenów dłużnych i insrumenów pochodnych na sopę procenową. Również w prakyce znajomość srukury erminowej sóp procenowych jes isona, gdyż pozwala na podejmowanie efekywnych decyzji doyczących inwesowania, finansowania i zarządzania ryzykiem sopy procenowej. Powyżej przedsawiono kilka rodzajów sóp procenowych. Wynika z ego, iż można mówić o kilku rodzajach srukury erminowej sóp procenowych, czyli kilku rodzajach krzywej dochodowości. Do najważniejszych rodzajów należą:. Krzywa sóp spo (spo yield curve). Jes o najważniejszy rodzaj krzywej. Mówiąc srukura erminowa sóp procenowych bez bliższego sprecyzowania, ma się na myśli właśnie ę krzywą konsruowaną w odniesieniu do insrumenów skarbowych, czyli wolnych od ryzyka. Orzymane w en sposób sopy spo są właśnie sopami wolnymi od ryzyka. 2. Krzywa sóp forward (forward yield curve). Jes ona orzymywana na podsawie krzywej sóp spo. Teoreycznie można wyznaczyć bardzo wiele krzywych ego ypu, po jednej dla każdego momenu, od kórego zaczyna się okres. W prakyce jednak rozważa się ylko jedną krzywą. Powsaje ona przez wybranie z każdej możliwej krzywej ylko jednej sopy, mianowicie sopy rocz-

6 30 KRZYSZTOF JAJUGA nej. Oznacza o, że kolejne punky na krzywej, odpowiadające odpowiednim momenom, o sopy erminowe r s,. 3. Krzywa sóp dochodu obligacji (YTM yield curve). Ta krzywa jes obserwowana w prakyce, gdyż powsaje na podsawie sóp dochodu obligacji (kuponowych) wysępujących na rynku. 4. Krzywa sóp dochodu obligacji wycenianych według warości nominalnej (par yield curve). W zasadzie a krzywa nie jes obserwowana w prakyce, ponieważ na rynkach finansowych obligacje zdecydowanie częściej wyceniane są z dyskonem lub premią, a nie według warości nominalnej. W eorii krzywa a jes wyznaczana, gdyż z kolei na jej podsawie określa się krzywą sóp spo. 5. Krzywa chwilowych sóp erminowych (insananeous forward yield curve). Ma ona znaczenie eoreyczne do modelowania dynamiki sóp procenowych. Wszyskie powyższe krzywe wyznacza się najczęściej dla sóp dochodu dłużnych insrumenów skarbowych. Są o zaem sopy wolne od ryzyka. Oprócz ego krzywe dochodu można wyznaczać dla sóp dochodu innych insrumenów dłużnych. Są o zaem sopy zawierające premię za ryzyko, np. za ryzyko kredyowe emiena posiadającego kaegorię raingową BBB. Jeśli dla dowolnego momenu wyznaczy się różnice między sopami dochodu insrumenów dłużnych emiena kaegorii BBB a sopami dochodu wolnymi od ryzyka, wówczas orzymujemy zw. srukurę erminową spreadu kredyowego (erm srucure of credi spread). Wszyskie powyżej przedsawione pojęcia doyczą poziomu sóp procenowych. W modelach sóp procenowych (podobnie jak w modelach innych insrumenów finansowych, na przykład akcji czy walu) isoną rolę odgrywa również zmienność (volailiy) ych sóp. W akiej syuacji każda sopa procenowa rakowana jes jako zmienna losowa, zaś odchylenie sandardowe ej zmiennej informuje o zmienności. Określając dla każdego momenu o odchylenie sandardowe, orzymuje się nową konsrukcję, zw. srukurę erminową zmienności sóp procenowych (erm srucure of volailiy of ineres raes). W en sposób każdej krzywej sóp dochodu odpowiada krzywa zmienności ych sóp. 2. Modelowanie srukury erminowej sóp procenowych klasyfikacja Modelowanie srukury erminowej sóp procenowych (a ym bardziej srukury erminowej zmienności sóp procenowych) jes jednym z najważniejszych i najrudniejszych zagadnień w finansach. W eorii powsało i w prakyce sosowanych jes wiele modeli. Poniżej przedsawimy ich syneyczną klasyfikację. Na wsępie waro dodać, iż posuluje się, aby modele srukury erminowej sóp procenowych spełniały dwa warunki: odzwierciedlały sopy procenowe wysępujące na rynku, a przede wszyskim ypowe zmiany sóp procenowych obserwowane na rynkach finansowych; odnosiły się do niekórych eorii sóp procenowych wypracowanych na gruncie finansów.

7 Modelowanie makroekonomiczne a modele sóp procenowych - wprowadzenie 3 Jeśli chodzi o pierwszy warunek, o waro zauważyć, że obserwacje hisorycznych sóp procenowych wysępujących na rynkach finansowych doprowadziły do wyodrębnienia kilku prawidłowości. Są one nasępujące: sopy procenowe w długim okresie charakeryzują się efekem powrou do średniej, zn. powroem do pewnego przecięnego długookresowego poziomu; zmiany sóp procenowych doyczących różnych okresów nie są z sobą bardzo mocno skorelowane; zmienność sóp procenowych krókoerminowych jes większa niż zmienność sóp procenowych długoerminowych; wysępuje skorelowanie między poziomem sóp procenowych i zmiennością sóp procenowych. Oprócz ych wymienionych prawidłowości, badania zmian sóp procenowych doprowadziły do idenyfikacji rzech podsawowych rodzajów zmian srukury erminowej sóp procenowych, kórym na rysunku odpowiadają zmiany krzywej dochodowości. Zmiany e są nasępujące: przesunięcie równoległe krzywej w ym wypadku sopy krókoerminowe, średnioerminowe i długoerminowe zmieniają się (rosną lub spadają) o ę samą warość; zmiana nachylenia krzywej w ym wypadku sopy krókoerminowe rosną (spadają) o mniej niż sopy średnioerminowe, zaś e rosną (spadają) o mniej niż sopy długoerminowe, lub sopy krókoerminowe rosną (spadają) o więcej niż sopy średnioerminowe, zaś e rosną (spadają) o więcej niż sopy długoerminowe krzywa dochodowości saje się mniej, lub bardziej sroma; zmiana krzywizny krzywej w ym wypadku sopy krókoerminowe i długoerminowe zmieniają się więcej lub mniej niż sopy średnioerminowe krzywa dochodowości zmienia swoją krzywiznę na większą, lub mniejszą. Okazuje się, że e rzy rodzaje zmian rakowane łącznie (np. jednoczesne przesunięcie, zmiana nachylenia i zmiana krzywizny) sanowią zdecydowaną część (nawe około 95%) wszyskich zmian krzywej dochodowości. Jeśli z kolei chodzi o drugi warunek, zn. odzwierciedlanie wypracowanych eorii sóp procenowych, o należy swierdzić, że pod uwagę brane są nasępujące eorie: eoria oczekiwań, eoria preferencji płynności, eoria preferowanego środowiska (por. Marellini, Priaule, Priaule 2003). Czwara znana eoria srukury erminowej sóp procenowych, mianowicie eoria segmenacji rynku, nie bierze pod uwagę zależności między sopami procenowymi doyczącymi różnych okresów, a zaem nie ma związku z modelami srukury erminowej sóp procenowych. Jak już wskazano, powsało bardzo wiele modeli srukury erminowej sóp procenowych. Modele e mają różny rodowód, różny sopień skomplikowania różne koncepcje u podsaw. Analiza modeli proponowanych w lieraurze, a również ych sosowanych w prakyce doprowadziła nas do wyróżnienia dwóch podsawowych klas modeli:. Modele aproksymacji krzywej dochodowości. 2. Modele dynamiki sóp procenowych.

8 32 KRZYSZTOF JAJUGA Modele aproksymacji krzywej dochodowości polegają na wyznaczeniu pewnej funkcji, kóra przybliża dane empiryczne, zn. sopy dochodu odpowiadające pewnym okresom. Orzymana funkcja umożliwia określenie sóp dochodu dla dowolnych okresów. Można powiedzieć, że są o w pewnym sensie modele sayczne, wyjaśniające obecną srukurę erminową sóp procenowych. Modele dynamiki sóp procenowych wychodzą od pewnego ogólnego modelu, opisującego dynamikę sóp procenowych, a nasępnie na podsawie danych empirycznych dokonuje się esymacji paramerów. Są o, jak zreszą nazwa wskazuje, modele dynamiczne, wyjaśniające zmiany srukury erminowej sóp procenowych. Przejdziemy eraz do syneycznej prezenacji modeli należących do ych dwóch klas. Jedyny wyjąek uczynimy dla najbardziej rozwinięych modeli, mających u podsaw sochasyczne równania różniczkowe, kóre przedsawimy nieco szerzej. W klasie modeli esymacji krzywej dochodowości wyróżnić można rzy podsawowe rodzaje modeli: bezpośrednie; aproksymacji segmenowej; aproksymacji całej krzywej dochodowości. Modele bezpośrednie polegają na wyznaczeniu sóp spo (zerokuponowych) na podsawie sóp dochodu obligacji kuponowych. Zasosowanie ma u nasępujące elemenarne równanie, kórego dwie srony odzwierciedlają dwa sposoby wyceny insrumenów dłużnych za pomocą meody zdyskonowanych przepływów pieniężnych: n n C C = = ( + r ) = ( + YTM ) Po lewej sronie równania wysępują nieznane sopy spo, zaś po prawej sronie znane sopy dochodu obligacji kuponowych (ich liczba powinna być równa liczbie wyznaczanych sóp spo). Wyznaczanie sóp spo polega na rozwiązaniu przedsawionego układu równań. Modele aproksymacji segmenowej polegają na podziale przedziału czasowego na kilka segmenów, a nasępnie konsrukcji krzywej dochodowości na podsawie danych empirycznych dla każdego segmenu. Przy ym najczęściej dzieli się przedział czasowy na rzy segmeny, odpowiadające odpowiednio: sopom krókoerminowym ( dzień rok), sopom średnioerminowym ( rok 0 la), sopom długoerminowym (powyżej 0 la). Jeśli zaś chodzi o funkcje aproksymujące, o najczęściej sosowane są wielomiany lub funkcje wykładnicze. Modele aproksymacji całej krzywej dochodowości polegają na zasosowaniu pewnej funkcji opisującej wszyskie sopy procenowe, przy czym paramery ej funkcji mają klarowną z prakycznego punku widzenia inerpreację. Można uaj wyróżnić wiele możliwych modeli, jednak największą popularność zdobyły dwa nasępujące:.

9 Modelowanie makroekonomiczne a modele sóp procenowych - wprowadzenie 33. Model Nelsona-Siegela (Nelson, Siegel 987), dany wzorem: exp( m / δ exp( / exp m δ exp r m = β 0 + β 2 exp( m / + + u, m / β δ m / δ δ gdzie u jes o składnik losowy, zaś poszczególne paramery mają nasępującą inerpreację: β 0 długoerminowa sopa procenowa, β spread między sopą długoerminową a sopą krókoerminową, β 2 sopień krzywizny krzywej dochodowości, δ prędkość, z jaką składnik krókoerminowy i średnioerminowy krzywej zdążają do zera. 2. Model Svenssona (Svensson 994), dany wzorem: r m exp( m / δ exp( / exp m δ exp = β0 + β + 2 exp( m / + m / β δ m / δ δ exp( m / δ exp + β3 exp( m / δ + u. m / δ W porównaniu z modelem Nelsona-Siegela w modelu Svenssona doszły dwa dodakowe paramery, kóre pozwalają na większą elasyczność w modelowaniu krzywej (np. uwzględnienie większej ilości garbów ). W klasie modeli dynamiki sóp procenowych można wyróżnić: modele ekonomerii finansowej; modele drzew dwumianowych z endogenicznie określoną dynamiką sóp procenowych; modele sochasycznych równań różniczkowych z endogenicznie określoną dynamiką sóp procenowych; modele drzew dwumianowych, wynikające z koncepcji arbirażu; modele sochasycznych równań różniczkowych, wynikające z koncepcji arbirażu. Modele ekonomerii finansowej są o znane modele klasy ARIMA-GARCH, służące do modelowania finansowych szeregów czasowych rozparywanych w czasie dyskrenym. W zakresie modelowania poziomu są o modele warunkowej warości oczekiwanej ARIMA oraz ich modyfikacje i uogólnienia. W zakresie modelowania zmienności są o modele warunkowej wariancji GARCH oraz ich modyfikacje i uogólnienia. W ym wypadku modelowana zmienna jes o oczywiście sopa procenowa. Nasępne dwa rodzaje modeli charakeryzują się zw. endogenicznie określoną dynamiką sóp procenowych. Oznacza o, że jes zadany pewien hipoeyczny model, zaś jego paramery szacowane są na podsawie danych empirycznych. W pierwszej grupie ego ypu modeli dynamika sóp procenowych opisywana jes za pomocą drzew dwumianowych. Zakłada się, że na koniec każdego okresu,

10 34 KRZYSZTOF JAJUGA należącego do rozparywanego przedziału czasowego, sopa procenowa może przyjąć dwie warości (każdą z jednakowym prawdopodobieńswem). Przy rozparywaniu wielu okresów dynamika sóp procenowych może być w sposób graficzny przedsawiona za pomocą drzewa, co wyjaśnia nazwę meody. W drugiej grupie modeli z endogenicznie określoną dynamiką sóp procenowych, dynamika a jes opisana modelem w posaci sochasycznego równania różniczkowego. Opis ego ypu modeli zawary jes w nasępnym punkcie ego arykułu. Z kolei dwa osanie rodzaje modeli charakeryzują się ym, iż wywodzą się z koncepcji braku arbirażu. Koncepcja braku arbirażu oznacza, iż dokonuje się wyceny insrumenów finansowych w aki sposób, aby nie był możliwy arbiraż, zn. sraegia, kóra nie wymaga nakładów, jes wolna od ryzyka i daje dodani przychód. Przy ym orzymany model jes zgodny z obserwowanymi rzeczywisymi sopami procenowymi, a nie wynika z endogenicznie określonej dynamiki sóp. Również uaj można wyróżnić dwa rodzaje modeli. Pierwszy rodzaj do opisu dynamiki wykorzysuje drzewa dwumianowe. Z kolei drugi rodzaj wynika ze sochasycznych równań różniczkowych. Modelom ego ypu poświęcony jes nasępny punk ego arykułu. Waro na zakończenie dodać, że w przypadku wszyskich powyżej wymienionych modeli na podsawie określonej srukury erminowej sóp procenowych można dokonać wyceny insrumenów dłużnych oraz wyceny insrumenów pochodnych na sopę procenową, akich jak: opcje cap, floor, swapion. 3. Modele dynamiki sóp procenowych, wynikające ze sochasycznych równań różniczkowych Najbardziej zaawansowane modele srukury erminowej o e, w kórych dynamika sóp procenowych opisana jes za pomocą sochasycznego równania różniczkowego. Są o zaem modele w czasie ciągłym, inne niż większość doychczas rozparywanych modeli, w kórych czas był dyskreny. Na począku przedsawimy rzy najczęściej sosowane w finansach ypy modeli zapisanych w posaci sochasycznych równań różniczkowych. Przy ym oprócz klasycznej posaci modelu podamy również wersję dyskreną, w kórej zakłada się, że czas może się zmieniać o jednoskę. Podsawowe modele są nasępujące (dla uproszczenia nie wprowadza się w oznaczeniach osobnego indeksu dla okresu, kórego doyczy sopa, zaś indeks przy sopie procenowej oznacza dany momen czasowy):. Geomeryczny ruch Browna, dany wzorem: dr = μ r d + σr dz, zaś w wersji dyskrenej (po przekszałceniach):

11 Modelowanie makroekonomiczne a modele sóp procenowych - wprowadzenie Proces pierwiaskowy, dany wzorem: r + = ( + ) r + σr ε+ μ. dr = μ r d + σ r dz, zaś w wersji dyskrenej (po przekszałceniach): r + = ( + ) r + σ r ε+ μ. 3. Proces Ornseina-Uhlenbecka (charakeryzujący się właściwością powrou do średniej), dany wzorem: dr = κ ( θ r ) d + σdz, zaś w wersji dyskrenej (po przekszałceniach): r ( κ ) r + σε+ κθ. Jak wynika z osaniego wzoru, proces Ornseina-Uhlenbecka charakeryzuje się właściwością powrou do średniej sopa procenowa w danym momencie jes skorygowaną o składnik losowy ważoną średnią dwóch wielkości: długoerminowej sopy procenowej oraz sopy procenowej z poprzedniego momenu. Przy ym waga przyporządkowana długoerminowej sopie procenowej jes inerpreowana jako prędkość powrou do ej średniej długookresowej. Powyżej przedsawione modele znalazły swoje poczesne miejsce w konkrenych wersjach modeli sóp procenowych z endogenicznie określoną dynamiką. Modeli ych jes wiele, a dzieli się je zazwyczaj w zależności od liczby czynników, kóre są modelowane. W najwcześniej zaproponowanych modelach jednoczynnikowych jedynym modelowanym czynnikiem jes zw. krókoerminowa sopa procenowa, czyli chwilowa sopa spo. Jeśli modelowanych czynników jes więcej, wówczas pod uwagę bierze się na przykład zmienność krókoerminowej sopy procenowej i średnią sopę długookresową. Ograniczone łamy ego arykułu nie pozwalają na szerokie omówienie modeli sochasycznych równań różniczkowych z endogenicznie określoną dynamiką sóp procenowych. Przedsawimy jedynie kilka najbardziej popularnych modeli, wskazując na modelowane czynniki.. Modele jednoczynnikowe modelowana jes krókoerminowa sopa procenowa: model Vasicka (Vasicek 977): dr = κ ( θ r ) d + σdz, model Coxa-Ingersolla-Rossa (Cox, Ingersoll, Ross 985): dr = κ ( θ r ) d + σ r dz,

12 36 KRZYSZTOF JAJUGA 2. Modele dwuczynnikowe modelowana jes krókoerminowa sopa procenowa i zmienność ej sopy: model Fonga i Vasicka (Fong, Vasicek 99): dr = κ ( θ r ) d + σ v dz dv = γ ( ϑ v ) d + ξ v dz2. 3. Modele rójczynnikowe modelowana jes krókoerminowa sopa procenowa, zmienność ej sopy oraz średnia długoerminowa: model Chena (Chen 996): dr = κ ( θ r )d + v r dz dv = γ ( ϑ v )d + ξ v dz2 dθ ϕ( λ θ )d + η θ dz3 =. Jak widać, we wszyskich powyżej przedsawionych modelach rozparywane procesy są o kombinacje procesów Ornseina-Uhlenbecka z procesami pierwiaskowymi. Pewną wadą przedsawionych modeli jes jednak o, iż dynamika sóp procenowych jes określana endogenicznie, co oznacza, że nawe w przypadku wieloczynnikowych modeli obecna srukura erminowa sóp procenowych, dana w posaci sóp dochodu obligacji, niekoniecznie musi być odzwierciedlona w sposób dokładny. Z ą niedogodnością próbują sobie radzić modele arbirażowe. Jak już wskazywaliśmy, są dwie grupy akich modeli. Jedna grupa wykorzysuje wspomnianą już koncepcję drzew dwumianowych. Pierwszy i najbardziej znany model ej klasy zosał zaproponowany przez Ho i Lee (Ho, Lee 986). Druga grupa modeli arbirażowych wykorzysuje sochasyczne równania różniczkowe. Pierwszym i najbardziej znanym modelem ej klasy jes model Heaha- Jarrowa-Morona (Heah, Jarrow, Moron 992). W modelu ym przedmioem zaineresowania jes chwilowa sopa erminowa, a zaem ak naprawdę modelowana jes jednocześnie cała srukura erminowa sóp procenowych. Okazuje się przy ym, że wiele modeli powsałych wcześniej może być porakowanych jako szczególne przypadki modelu Heaha-Jarrowa-Morona. W najbardziej ogólnej wersji model en można zapisać nasępująco: dr, T = μ (, T ) d + σ (, T ) dz.

13 Modelowanie makroekonomiczne a modele sóp procenowych - wprowadzenie 37 Jak widać, w ym modelu zmiany chwilowej sopy forward są funkcją chwilowego dryfu i chwilowej zmienności ej sopy. Po powsaniu modelu Heaha-Jarrowa-Morona powsały inne bardziej rozwinięe modele. Część spośród nich skonsruowana jes w en sposób, iż odzwierciedla obserwowane na rynkach finansowych ceny insrumenów pochodnych na sopę procenową, akich jak cap, floor i swapion. Klasyczne modele ej klasy o e, kórych auorami są Brace, Gąarek, Musiela (997) i Jamshidian (997). W arykule przedsawiono w sposób syneyczny najważniejsze grupy modeli srukury sóp procenowych. Każdy z ych modeli musi być w jakiś sposób wyznaczony, zn. esymowany i/lub kalibrowany na podsawie danych obecnych i hisorycznych. Prowadzi o do konkrenych wyzwań pod adresem ekonomerii. To właśnie ekonomeria dosarcza przecież narzędzi służących do weryfikacji hipoez sawianych przez eorię ekonomii w ym wypadku modeli sóp procenowych zaproponowanych przez eorię finansów. Bibiografia Brace A., Gąarek D., Musiela M. (997), The marke model of ineres rae dynamics, Mahemaical Finance 7, s Chen L. (996), Sochasic mean and sochasic volailiy a hree facor model of he erm srucure of ineres raes and is applicaions in derivaives pricing and risk managemen, Financial Markes, Insiuions and Insrumens 5, s. 87 Cox J.C., Ingersoll J.E., Ross S.A. (985), A heory of erm srucure of ineres raes, Economerica 53, s Fong H.G., Vasicek O.A. (99), Fixed-income volailiy managemen, Journal of Porfolio Managemen 7, s Heah D., Jarrow R.A., Moron A. (992), Bond pricing and he erm srucure of ineres raes: a new mehodology for coningen claim valuaions, Economerica 60, s Ho T.S.Y., Lee S.B. (986), Term srucure movemens and pricing ineres rae coningen claims, Journal of Finance 4, s Jamshidian F. (997), LIBOR and swap marke models and measures, Finance and Sochasics, s Kydland F., Presco E. (977), Rules raher han discreion: he inconsisency of opimal plans, Journal of Poliical Economy 85, s Kydland F., Presco E. (982), Time o build and aggregae flucuaions, Economerica 50, s Marellini L., Priaule P., Priaule S. (2003), Fixed-income securiies, valuaion, risk managemen and porfolio sraegies, Wiley, Chicheser

14 38 KRZYSZTOF JAJUGA Nelson C.R., Siegel A.F. (987), Parsimonious modeling of yield curves, Journal of Business 60, s Romer P.M. (986), Increasing reurns and long-run growh, Journal of Poliical Economy 94, s Solow R.M. (956), A conribuion o he heory of economic growh, Quarerly Journal of Economics 70, s Svensson L. (994), Esimaing and inerpreing forward ineres raes: Sweden , CEPR Discussion Paper 05 Vasicek O.A. (977), An equilibrium characerizaion of he erm srucure, Journal of Financial Economics 5, s

ESTYMACJA KRZYWEJ DOCHODOWOŚCI STÓP PROCENTOWYCH DLA POLSKI

ESTYMACJA KRZYWEJ DOCHODOWOŚCI STÓP PROCENTOWYCH DLA POLSKI METODY ILOŚCIOWE W BADANIACH EKONOMICZNYCH Tom XIII/3, 202, sr. 253 26 ESTYMACJA KRZYWEJ DOCHODOWOŚCI STÓP PROCENTOWYCH DLA POLSKI Adam Waszkowski Kaedra Ekonomiki Rolnicwa i Międzynarodowych Sosunków

Bardziej szczegółowo

WYCENA KONTRAKTÓW FUTURES, FORWARD I SWAP

WYCENA KONTRAKTÓW FUTURES, FORWARD I SWAP Krzyszof Jajuga Kaedra Inwesycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersye Ekonomiczny we Wrocławiu WYCENA KONRAKÓW FUURES, FORWARD I SWAP DWA RODZAJE SYMERYCZNYCH INSRUMENÓW POCHODNYCH Symeryczne insrumeny

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W FINANSACH

METODY STATYSTYCZNE W FINANSACH METODY STATYSTYCZNE W FINANSACH Krzyszof Jajuga Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu, Kaedra Inwesycji Finansowych i Ubezpieczeń Wprowadzenie W osanich kilkunasu laach na świecie obserwuje się dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Europejska opcja kupna akcji calloption

Europejska opcja kupna akcji calloption Europejska opcja kupna akcji callopion Nabywca holder: prawo kupna long posiion jednej akcji w okresie epiraiondae po cenie wykonania eercise price K w zamian za opłaę C Wysawca underwrier: obowiązek liabiliy

Bardziej szczegółowo

Parytet stóp procentowych a premia za ryzyko na przykładzie kursu EURUSD

Parytet stóp procentowych a premia za ryzyko na przykładzie kursu EURUSD Parye sóp procenowych a premia za ryzyko na przykładzie kursu EURUD Marcin Gajewski Uniwersye Łódzki 4.12.2008 Parye sóp procenowych a premia za ryzyko na przykładzie kursu EURUD Niezabazpieczony UIP)

Bardziej szczegółowo

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE IX Ogólnopolskie Seminarium Naukowe, 6 8 września 005 w Toruniu Kaedra Ekonomerii i Saysyki, Uniwersye Mikołaja Kopernika w Toruniu Pior Fiszeder Uniwersye Mikołaja Kopernika

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Piontek MODELOWANIE ZMIENNOŚCI STÓP PROCENTOWYCH NA PRZYKŁADZIE STOPY WIBOR

Krzysztof Piontek MODELOWANIE ZMIENNOŚCI STÓP PROCENTOWYCH NA PRZYKŁADZIE STOPY WIBOR Inwesycje finansowe i ubezpieczenia endencje świaowe a rynek polski Krzyszof Pionek Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu MODELOWANIE ZMIENNOŚCI STÓP PROCENTOWYCH NA PRZYKŁADZIE STOPY WIBOR Wsęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Piontek Weryfikacja modeli Blacka-Scholesa dla opcji na WIG20

Krzysztof Piontek Weryfikacja modeli Blacka-Scholesa dla opcji na WIG20 Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego we Wrocławiu Wydział Zarządzania i Informayki Kaedra Inwesycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Krzyszof Pionek Weryfikacja modeli Blacka-Scholesa oraz AR-GARCH

Bardziej szczegółowo

Analiza metod oceny efektywności inwestycji rzeczowych**

Analiza metod oceny efektywności inwestycji rzeczowych** Ekonomia Menedżerska 2009, nr 6, s. 119 128 Marek Łukasz Michalski* Analiza meod oceny efekywności inwesycji rzeczowych** 1. Wsęp Podsawowymi celami przedsiębiorswa w długim okresie jes rozwój i osiąganie

Bardziej szczegółowo

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE DYNAMICZNE MODEE EKONOMETRYCZNE X Ogólnopolskie Seminarium Naukowe, 4 6 września 007 w Toruniu Kaedra Ekonomerii i Saysyki, Uniwersye Mikołaja Kopernika w Toruniu Joanna Małgorzaa andmesser Szkoła Główna

Bardziej szczegółowo

Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach ISSN 2083-8611 Nr 219 2015

Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach ISSN 2083-8611 Nr 219 2015 Sudia Ekonomiczne. Zeszyy Naukowe Uniwersyeu Ekonomicznego w Kaowicach ISSN 2083-86 Nr 29 205 Alicja Ganczarek-Gamro Uniwersye Ekonomiczny w Kaowicach Wydział Informayki i Komunikacji Kaedra Demografii

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE FINANSOWYCH SZEREGÓW CZASOWYCH Z WARUNKOWĄ WARIANCJĄ. 1. Wstęp

MODELOWANIE FINANSOWYCH SZEREGÓW CZASOWYCH Z WARUNKOWĄ WARIANCJĄ. 1. Wstęp WERSJA ROBOCZA - PRZED POPRAWKAMI RECENZENTA Krzyszof Pionek Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu MODELOWANIE FINANSOWYCH SZEREGÓW CZASOWYCH Z WARUNKOWĄ WARIANCJĄ. Wsęp Spośród wielu rodzajów ryzyka, szczególną

Bardziej szczegółowo

Czy prowadzona polityka pieniężna jest skuteczna? Jaki ma wpływ na procesy

Czy prowadzona polityka pieniężna jest skuteczna? Jaki ma wpływ na procesy Dobromił Serwa Reakcje rynków finansowych na szoki w poliyce pieniężnej.. Wsęp Czy prowadzona poliyka pieniężna jes skueczna? Jaki ma wpływ na procesy ekonomiczne zachodzące w kraju? Czy jes ona równie

Bardziej szczegółowo

WNIOSKOWANIE STATYSTYCZNE

WNIOSKOWANIE STATYSTYCZNE Wnioskowanie saysyczne w ekonomerycznej analizie procesu produkcyjnego / WNIOSKOWANIE STATYSTYCZNE W EKONOMETRYCZNEJ ANAIZIE PROCESU PRODUKCYJNEGO Maeriał pomocniczy: proszę przejrzeć srony www.cyf-kr.edu.pl/~eomazur/zadl4.hml

Bardziej szczegółowo

Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 6 R = Ocena wyników zarządzania portfelem. Pomiar wyników zarządzania portfelem. Dr Katarzyna Kuziak

Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 6 R = Ocena wyników zarządzania portfelem. Pomiar wyników zarządzania portfelem. Dr Katarzyna Kuziak Ocena wyników zarządzania porelem Analiza i Zarządzanie Porelem cz. 6 Dr Kaarzyna Kuziak Eapy oceny wyników zarządzania porelem: - (porolio perormance measuremen) - Przypisanie wyników zarządzania porelem

Bardziej szczegółowo

POWIĄZANIA POMIĘDZY KRÓTKOOKRESOWYMI I DŁUGOOKRESOWYMI STOPAMI PROCENTOWYMI W POLSCE

POWIĄZANIA POMIĘDZY KRÓTKOOKRESOWYMI I DŁUGOOKRESOWYMI STOPAMI PROCENTOWYMI W POLSCE Anea Kłodzińska, Poliechnika Koszalińska, Zakład Ekonomerii POWIĄZANIA POMIĘDZY KRÓTKOOKRESOWYMI I DŁUGOOKRESOWYMI STOPAMI PROCENTOWYMI W POLSCE Sopy procenowe w analizach ekonomicznych Sopy procenowe

Bardziej szczegółowo

EFEKT DŹWIGNI NA GPW W WARSZAWIE WPROWADZENIE

EFEKT DŹWIGNI NA GPW W WARSZAWIE WPROWADZENIE Paweł Kobus, Rober Pierzykowski Kaedra Ekonomerii i Informayki SGGW e-mail: pawel.kobus@saysyka.info EFEKT DŹWIGNI NA GPW W WARSZAWIE Sreszczenie: Do modelowania asymerycznego wpływu dobrych i złych informacji

Bardziej szczegółowo

KONTRAKTY FUTURES STOPY PROCENTOWEJ

KONTRAKTY FUTURES STOPY PROCENTOWEJ KONTRAKTY FUTURES STOPY PROCENTOWEJ Zasosowanie z perspekywy radera Dominik Łogin 18 październik 2013 Agenda I. Fuures obligacyjne Podsawy konsrukcji Porównanie międzynarodowe Baza Cash-Fuures Wyznaczanie

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE STATISTICA DATA MINER DO PROGNOZOWANIA W KRAJOWYM DEPOZYCIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH

WYKORZYSTANIE STATISTICA DATA MINER DO PROGNOZOWANIA W KRAJOWYM DEPOZYCIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH SaSof Polska, el. 12 428 43 00, 601 41 41 51, info@sasof.pl, www.sasof.pl WYKORZYSTANIE STATISTICA DATA MINER DO PROGNOZOWANIA W KRAJOWYM DEPOZYCIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH Joanna Maych, Krajowy Depozy Papierów

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE EFEKTU DŹWIGNI W FINANSOWYCH SZEREGACH CZASOWYCH

MODELOWANIE EFEKTU DŹWIGNI W FINANSOWYCH SZEREGACH CZASOWYCH Krzyszof Pionek Kaedra Inwesycji Finansowych i Ubezpieczeń Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu Wsęp MODELOWANIE EFEKTU DŹWIGNI W FINANSOWYCH SZEREGACH CZASOWYCH Nowoczesne echniki zarządzania ryzykiem rynkowym

Bardziej szczegółowo

OCENA ATRAKCYJNOŚCI INWESTYCYJNEJ AKCJI NA PODSTAWIE CZASU PRZEBYWANIA W OBSZARACH OGRANICZONYCH KRZYWĄ WYKŁADNICZĄ

OCENA ATRAKCYJNOŚCI INWESTYCYJNEJ AKCJI NA PODSTAWIE CZASU PRZEBYWANIA W OBSZARACH OGRANICZONYCH KRZYWĄ WYKŁADNICZĄ Tadeusz Czernik Daniel Iskra Uniwersye Ekonomiczny w Kaowicach Kaedra Maemayki Sosowanej adeusz.czernik@ue.kaowice.pl daniel.iskra@ue.kaowice.pl OCEN TRKCYJNOŚCI INWESTYCYJNEJ KCJI N PODSTWIE CZSU PRZEBYWNI

Bardziej szczegółowo

SYMULACYJNA ANALIZA PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA Z ODNAWIALNYCH NOŚNIKÓW W POLSCE

SYMULACYJNA ANALIZA PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA Z ODNAWIALNYCH NOŚNIKÓW W POLSCE SYMULACYJNA ANALIZA PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA Z ODNAWIALNYCH NOŚNIKÓW W POLSCE Janusz Sowiński, Rober Tomaszewski, Arur Wacharczyk Insyu Elekroenergeyki Poliechnika Częsochowska Aky prawne

Bardziej szczegółowo

Wykład 3 POLITYKA PIENIĘŻNA POLITYKA FISKALNA

Wykład 3 POLITYKA PIENIĘŻNA POLITYKA FISKALNA Makroekonomia II Wykład 3 POLITKA PIENIĘŻNA POLITKA FISKALNA PLAN POLITKA PIENIĘŻNA. Podaż pieniądza. Sysem rezerwy ułamkowej i podaż pieniądza.2 Insrumeny poliyki pieniężnej 2. Popy na pieniądz 3. Prowadzenie

Bardziej szczegółowo

Prognozowanie średniego miesięcznego kursu kupna USD

Prognozowanie średniego miesięcznego kursu kupna USD Prognozowanie średniego miesięcznego kursu kupna USD Kaarzyna Halicka Poliechnika Białosocka, Wydział Zarządzania, Kaedra Informayki Gospodarczej i Logisyki, e-mail: k.halicka@pb.edu.pl Jusyna Godlewska

Bardziej szczegółowo

WYCENA OBLIGACJI KATASTROFICZNEJ WRAZ Z SYMULACJAMI NUMERYCZNYMI

WYCENA OBLIGACJI KATASTROFICZNEJ WRAZ Z SYMULACJAMI NUMERYCZNYMI Zeszyy Naukowe Wydziału Informaycznych Technik Zarządzania Wyższej Szkoły Informayki Sosowanej i Zarządzania Współczesne Problemy Zarządzania Nr 1/2010 WYCENA OBLIGACJI KATASTROFICZNEJ WRAZ Z SYULACJAI

Bardziej szczegółowo

WPŁYW NIEPEWNOŚCI OSZACOWANIA ZMIENNOŚCI NA CENĘ INSTRUMENTÓW POCHODNYCH

WPŁYW NIEPEWNOŚCI OSZACOWANIA ZMIENNOŚCI NA CENĘ INSTRUMENTÓW POCHODNYCH Tadeusz Czernik Uniwersye Ekonomiczny w Kaowicach WPŁYW NIEPEWNOŚCI OZACOWANIA ZMIENNOŚCI NA CENĘ INTRUMENTÓW POCHODNYCH Wprowadzenie Jednym z filarów współczesnych finansów jes eoria wyceny insrumenów

Bardziej szczegółowo

PREDYKCJA KURSU EURO/DOLAR Z WYKORZYSTANIEM PROGNOZ INDEKSU GIEŁDOWEGO: WYBRANE MODELE EKONOMETRYCZNE I PERCEPTRON WIELOWARSTWOWY

PREDYKCJA KURSU EURO/DOLAR Z WYKORZYSTANIEM PROGNOZ INDEKSU GIEŁDOWEGO: WYBRANE MODELE EKONOMETRYCZNE I PERCEPTRON WIELOWARSTWOWY B A D A N I A O P E R A C J N E I D E C Z J E Nr 2004 Aleksandra MAUSZEWSKA Doroa WIKOWSKA PREDKCJA KURSU EURO/DOLAR Z WKORZSANIEM PROGNOZ INDEKSU GIEŁDOWEGO: WBRANE MODELE EKONOMERCZNE I PERCEPRON WIELOWARSWOW

Bardziej szczegółowo

Stała potencjalnego wzrostu w rachunku kapitału ludzkiego

Stała potencjalnego wzrostu w rachunku kapitału ludzkiego 252 Dr Wojciech Kozioł Kaedra Rachunkowości Uniwersye Ekonomiczny w Krakowie Sała poencjalnego wzrosu w rachunku kapiału ludzkiego WSTĘP Prowadzone do ej pory badania naukowe wskazują, że poencjał kapiału

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja wahań koniunkturalnych gospodarki polskiej

Identyfikacja wahań koniunkturalnych gospodarki polskiej Rozdział i Idenyfikacja wahań koniunkuralnych gospodarki polskiej dr Rafał Kasperowicz Uniwersye Ekonomiczny w Poznaniu Kaedra Mikroekonomii Sreszczenie Celem niniejszego opracowania jes idenyfikacja wahao

Bardziej szczegółowo

SZACOWANIE MODELU RYNKOWEGO CYKLU ŻYCIA PRODUKTU

SZACOWANIE MODELU RYNKOWEGO CYKLU ŻYCIA PRODUKTU B A D A N I A O P E R A C J N E I D E C Z J E Nr 2 2006 Bogusław GUZIK* SZACOWANIE MODELU RNKOWEGO CKLU ŻCIA PRODUKTU Przedsawiono zasadnicze podejścia do saysycznego szacowania modelu rynkowego cyklu

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

1.1. Bezpośrednie transformowanie napięć przemiennych

1.1. Bezpośrednie transformowanie napięć przemiennych Rozdział Wprowadzenie.. Bezpośrednie ransformowanie napięć przemiennych Bezpośrednie ransformowanie napięć przemiennych jes formą zmiany paramerów wielkości fizycznych charakeryzujących energię elekryczną

Bardziej szczegółowo

O PEWNYCH KRYTERIACH INWESTOWANIA W OPCJE NA AKCJE

O PEWNYCH KRYTERIACH INWESTOWANIA W OPCJE NA AKCJE MEODY ILOŚCIOWE W BADANIACH EKONOMICZNYCH om XIII/3, 01, sr 43 5 O EWNYCH KRYERIACH INWESOWANIA W OCJE NA AKCJE omasz Warowny Kaedra Meod Ilościowych w Zarządzaniu oliechnika Lubelska e-mail: warowny@pollubpl

Bardziej szczegółowo

Transakcje insiderów a ceny akcji spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie S.A.

Transakcje insiderów a ceny akcji spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. Agaa Srzelczyk Transakcje insiderów a ceny akcji spółek noowanych na Giełdzie Papierów Warościowych w Warszawie S.A. Wsęp Inwesorzy oczekują od każdej noowanej na Giełdzie Papierów Warościowych spółki

Bardziej szczegółowo

Efekty agregacji czasowej szeregów finansowych a modele klasy Sign RCA

Efekty agregacji czasowej szeregów finansowych a modele klasy Sign RCA Joanna Górka * Efeky agregacji czasowej szeregów finansowych a modele klasy Sign RCA Wsęp Wprowadzenie losowego parameru do modelu auoregresyjnego zwiększa możliwości aplikacyjne ego modelu, gdyż pozwala

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa stóp procentowych po kryzysie 2007 roku. praca zespołowa

Struktura terminowa stóp procentowych po kryzysie 2007 roku. praca zespołowa Srukura erminowa sóp procenowych po kryzysie 2007 roku praca zespołowa 17 września 2012 Spis reści I Srukura erminowa sóp procenowych po kryzysie 2007 roku 3 1 Opis rynku finansowego po kryzysie 4 1.1

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE KURSÓW WALUTOWYCH NA PRZYKŁADZIE MODELI KURSÓW RÓWNOWAGI ORAZ ZMIENNOŚCI NA RYNKU FOREX

MODELOWANIE KURSÓW WALUTOWYCH NA PRZYKŁADZIE MODELI KURSÓW RÓWNOWAGI ORAZ ZMIENNOŚCI NA RYNKU FOREX Krzyszof Ćwikliński Uniwersye Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Zarządzania, Informayki i Finansów Kaedra Ekonomerii krzyszof.cwiklinski@ue.wroc.pl Daniel Papla Uniwersye Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział

Bardziej szczegółowo

Modelowanie premii za ryzyko na polskim rynku pieniężnym z wykorzystaniem instrumentów SWAP na POLONIĘ

Modelowanie premii za ryzyko na polskim rynku pieniężnym z wykorzystaniem instrumentów SWAP na POLONIĘ Agaa Kliber * Pior Płuciennik ** Modelowanie premii za ryzyko na polskim rynku pieniężnym z wykorzysaniem insrumenów SWAP na POLONIĘ Wsęp Problemem polskiej bankowości jes duża nadpłynność. Banki niechęnie

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku projekt

Analiza rynku projekt Analiza rynku projek A. Układ projeku 1. Srona yułowa Tema Auor 2. Spis reści 3. Treść projeku 1 B. Treść projeku 1. Wsęp Po co? Na co? Dlaczego? Dlaczego robię badania? Jakimi meodami? Dla Kogo o jes

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu zmian poziomu rezerw walutowych na premię za ryzyko kredytowe Polski wykorzystanie metody roszczeń warunkowych

Ocena wpływu zmian poziomu rezerw walutowych na premię za ryzyko kredytowe Polski wykorzystanie metody roszczeń warunkowych Bank i Kredy 455, 04, 467 490 Ocena wpływu zmian poziomu rezerw waluowych na premię za ryzyko kredyowe Polski wykorzysanie meody roszczeń warunkowych Michał Konopczak* Nadesłany: 5 kwienia 04 r. Zaakcepowany:

Bardziej szczegółowo

Analiza efektywności kosztowej w oparciu o wskaźnik dynamicznego kosztu jednostkowego

Analiza efektywności kosztowej w oparciu o wskaźnik dynamicznego kosztu jednostkowego TRANSFORM ADVICE PROGRAMME Invesmen in Environmenal Infrasrucure in Poland Analiza efekywności koszowej w oparciu o wskaźnik dynamicznego koszu jednoskowego dr Jana Rączkę Warszawa, 13.06.2002 2 Spis reści

Bardziej szczegółowo

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE X Ogólnopolskie Seminarium Naukowe, 4 6 września 007 w Toruniu Kaedra Ekonomerii i Saysyki, Uniwersye Mikołaja Kopernika w Toruniu Uniwersye Mikołaja Kopernika Zależność

Bardziej szczegółowo

A C T A U N I V E R S I T A T I S N I C O L A I C O P E R N I C I EKONOMIA XLIII nr 2 (2012) 161 181

A C T A U N I V E R S I T A T I S N I C O L A I C O P E R N I C I EKONOMIA XLIII nr 2 (2012) 161 181 A C T A U N I V E R S I T A T I S N I C O L A I C O P E R N I C I EKONOMIA XLIII nr (01) 161 181 Pierwsza wersja złożona 9 marca 01 ISSN Końcowa wersja zaakcepowana 15 grudnia 01 080-0339 Anna Michałek

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 10 WPŁYW DYSKRECJONALNYCH INSTRUMENTÓW POLITYKI FISKALNEJ NA ZMIANY AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ

ROZDZIAŁ 10 WPŁYW DYSKRECJONALNYCH INSTRUMENTÓW POLITYKI FISKALNEJ NA ZMIANY AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ Ryszard Barczyk ROZDZIAŁ 10 WPŁYW DYSKRECJONALNYCH INSTRUMENTÓW POLITYKI FISKALNEJ NA ZMIANY AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ 1. Wsęp Organy pańswa realizując cele poliyki sabilizacji koniunkury gospodarczej sosują

Bardziej szczegółowo

SOE PL 2009 Model DSGE

SOE PL 2009 Model DSGE Zeszy nr 25 SOE PL 29 Model DSGE Warszawa, 2 r. , SOE PL 29 Konak: B Bohdan.Klos@mail.nbp.pl T ( 48 22) 653 5 87 B Grzegorz.Grabek@mail.nbp.pl T ( 48 22) 585 4 8 B Grzegorz.Koloch@mail.nbp.pl T ( 48 22)

Bardziej szczegółowo

Mechanizm transmisji polityki pieniężnej-współczesne ramy teoretyczne, nowe wyniki empiryczne dla Polski

Mechanizm transmisji polityki pieniężnej-współczesne ramy teoretyczne, nowe wyniki empiryczne dla Polski Mechanizm ransmisji poliyki pieniężnej-współczesne ramy eoreyczne, nowe wyniki empiryczne dla Polski Ryszard Kokoszczyński, Tomasz Łyziak 2, Małgorzaa Pawłowska 3, Jan Przysupa 4, Ewa Wróbel 5 Wrzesień

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA WARTOŚCI ZAGROŻONEJ VaR (VALUE AT RISK)

KONCEPCJA WARTOŚCI ZAGROŻONEJ VaR (VALUE AT RISK) KONCEPCJA WARTOŚCI ZAGROŻONEJ VaR (VALUE AT RISK) Kaarzyna Kuziak Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu, Kaedra Inwesycji Finansowych i Ubezpieczeń Wprowadzenie W 1994 roku insyucja finansowa JP Morgan opublikowała

Bardziej szczegółowo

Wyzwania praktyczne w modelowaniu wielowymiarowych procesów GARCH

Wyzwania praktyczne w modelowaniu wielowymiarowych procesów GARCH Krzyszof Pionek Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu Wyzwania prakyczne w modelowaniu wielowymiarowych procesów GARCH Wsęp Od zaproponowania przez Engla w 1982 roku jednowymiarowego modelu klasy ARCH, modele

Bardziej szczegółowo

E k o n o m e t r i a S t r o n a 1. Nieliniowy model ekonometryczny

E k o n o m e t r i a S t r o n a 1. Nieliniowy model ekonometryczny E k o n o m e r i a S r o n a Nieliniowy model ekonomeryczny Jednorównaniowy model ekonomeryczny ma posać = f( X, X,, X k, ε ) gdzie: zmienna objaśniana, X, X,, X k zmienne objaśniające, ε - składnik losowy,

Bardziej szczegółowo

Ocena efektywności procedury Congruent Specyfication dla małych prób

Ocena efektywności procedury Congruent Specyfication dla małych prób 243 Zeszyy Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej we Wrocławiu Nr 20/2011 Wyższa Szkoła Bankowa w Toruniu Ocena efekywności procedury Congruen Specyficaion dla małych prób Sreszczenie. Procedura specyfikacji

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 12 MIKROEKONOMICZNE PODSTAWY MODELI NOWEJ EKONOMII KLASYCZNEJ

ROZDZIAŁ 12 MIKROEKONOMICZNE PODSTAWY MODELI NOWEJ EKONOMII KLASYCZNEJ Kaarzyna Szarzec ROZDZIAŁ 2 MIKROEKONOMICZNE PODSTAWY MODELI NOWEJ EKONOMII KLASYCZNEJ. Uwagi wsępne Program nowej ekonomii klasycznej, w kórej nazwie podkreślone są jej związki z ekonomią klasyczną i

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 690 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 51 2012

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 690 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 51 2012 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 690 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 51 2012 MAŁGORZATA WASILEWSKA PORÓWNANIE METODY NPV, DRZEW DECYZYJNYCH I METODY OPCJI REALNYCH W WYCENIE PROJEKTÓW

Bardziej szczegółowo

Obszary zainteresowań (ang. area of interest - AOI) jako metoda analizy wyników badania eye tracking

Obszary zainteresowań (ang. area of interest - AOI) jako metoda analizy wyników badania eye tracking Inerfejs użykownika - Kansei w prakyce 2009 107 Obszary zaineresowań (ang. area of ineres - AOI) jako meoda analizy wyników badania eye racking Pior Jardanowski, Agencja e-biznes Symeria Ul. Wyspiańskiego

Bardziej szczegółowo

OeconomiA copernicana. Małgorzata Madrak-Grochowska, Mirosława Żurek Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

OeconomiA copernicana. Małgorzata Madrak-Grochowska, Mirosława Żurek Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu OeconomiA copernicana 2011 Nr 4 Małgorzaa Madrak-Grochowska, Mirosława Żurek Uniwersye Mikołaja Kopernika w Toruniu TESTOWANIE PRZYCZYNOWOŚCI W WARIANCJI MIĘDZY WYBRANYMI INDEKSAMI RYNKÓW AKCJI NA ŚWIECIE

Bardziej szczegółowo

Nie(efektywność) informacyjna giełdowego rynku kontraktów terminowych w Polsce

Nie(efektywność) informacyjna giełdowego rynku kontraktów terminowych w Polsce Zeszyy Naukowe Uniwersyeu Szczecińskiego nr 862 Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia nr 75 (2015) DOI: 10.18276/frfu.2015.75-16 s. 193 204 Nie(efekywność) informacyjna giełdowego rynku konraków erminowych

Bardziej szczegółowo

ZJAWISKA SZOKOWE W ROZWOJU GOSPODARCZYM WYBRANYCH KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ZJAWISKA SZOKOWE W ROZWOJU GOSPODARCZYM WYBRANYCH KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Anna Janiga-Ćmiel Uniwersye Ekonomiczny w Kaowicach Wydział Zarządzania Kaedra Maemayki anna.janiga-cmiel@ue.kaowice.pl ZJAWISKA SZOKOWE W ROZWOJU GOSPODARCZYM WYBRANYCH KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Sreszczenie:

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 690 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 51 2012

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 690 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 51 2012 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 690 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 51 2012 GRZEGORZ MICHALSKI POZIOM ZAANGAŻOWANIA KAPITAŁU W ZAPASACH W ORGANIZACJACH NON-PROFIT * Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE WŁASNOŚCI SZEREGÓW STÓP ZWROTU SKOŚNOŚĆ ROZKŁADÓW

MODELOWANIE WŁASNOŚCI SZEREGÓW STÓP ZWROTU SKOŚNOŚĆ ROZKŁADÓW Krzyszof Pionek Kaedra Inwesycji Finansowych i Ubezpieczeń Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu MODELOWANIE WŁASNOŚCI SZEREGÓW STÓP ZWROTU SKOŚNOŚĆ ROZKŁADÓW Wprowadzenie Współczesne zarządzanie ryzykiem

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 768 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 63 2013

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 768 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 63 2013 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 768 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 63 2013 MAŁGORZATA BOŁTUĆ Uniwersye Ekonomiczny we Wrocławiu ZALEŻNOŚĆ POMIĘDZY RYNKIEM SWAPÓW KREDYTOWYCH

Bardziej szczegółowo

WARTOŚĆ ZAGROŻONA OPCJI EUROPEJSKICH SZACOWANA PRZEDZIAŁOWO. SYMULACJE

WARTOŚĆ ZAGROŻONA OPCJI EUROPEJSKICH SZACOWANA PRZEDZIAŁOWO. SYMULACJE Daniel Iskra Uniwersye Ekonomiczny w Kaowicach WARTOŚĆ ZAGROŻONA OPCJI EUROPEJSKICH SZACOWANA PRZEDZIAŁOWO. SYMULACJE Wprowadzenie Jednym z aspeków współczesnej ekonomii jes zarządzanie ryzykiem związanym

Bardziej szczegółowo

ANNA GÓRSKA MONIKA KRAWIEC Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

ANNA GÓRSKA MONIKA KRAWIEC Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 768 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 63 013 ANNA GÓRSKA MONIKA KRAWIEC Szkoła Główna Gospodarswa Wiejskiego w Warszawie BADANIE EFEKTYWNOŚCI INFORMACYJNEJ

Bardziej szczegółowo

Maksyminowe strategie immunizacji portfela

Maksyminowe strategie immunizacji portfela Alina Kondraiuk-Janyska Maksyminowe sraegie immunizacji porfela rozprawa dokorska Promoor: dr hab. Leszek Zaremba Kaedra Meod Ilościowych Wyższa Szkoła Zarządzania- The Polish Open Universiy Wydział Fizyki

Bardziej szczegółowo

LINIA DŁUGA Konspekt do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu TECHNIKA CYFROWA

LINIA DŁUGA Konspekt do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu TECHNIKA CYFROWA LINIA DŁUGA Z Z, τ e u u Z L l Konspek do ćwiczeń laboraoryjnych z przedmiou TECHNIKA CYFOWA SPIS TEŚCI. Definicja linii dłuiej... 3. Schema zasępczy linii dłuiej przedsawiony za pomocą elemenów o sałych

Bardziej szczegółowo

Niestacjonarne zmienne czasowe własności i testowanie

Niestacjonarne zmienne czasowe własności i testowanie Maeriał dla sudenów Niesacjonarne zmienne czasowe własności i esowanie (sudium przypadku) Nazwa przedmiou: ekonomeria finansowa I (22204), analiza szeregów czasowych i prognozowanie (13201); Kierunek sudiów:

Bardziej szczegółowo

EFEKT DNIA TYGODNIA NA GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH W WARSZAWIE WSTĘP

EFEKT DNIA TYGODNIA NA GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH W WARSZAWIE WSTĘP Joanna Landmesser Kaedra Ekonomerii i Informayki SGGW e-mail: jgwiazda@mors.sggw.waw.pl EFEKT DNIA TYGODNIA NA GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH W WARSZAWIE Sreszczenie: W pracy zbadano wysępowanie efeku

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 20.03.2006 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XXXVIII Egzamin dla Aktuariuszy z 20 marca 2006 r.

Matematyka finansowa 20.03.2006 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XXXVIII Egzamin dla Aktuariuszy z 20 marca 2006 r. Komisja Egzaminacyjna dla Akuariuszy XXXVIII Egzamin dla Akuariuszy z 20 marca 2006 r. Część I Maemayka finansowa WERSJA TESTU A Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... Czas egzaminu: 100 minu 1 1. Ile

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE ZUŻYCIA CIEPŁEJ I ZIMNEJ WODY W SPÓŁDZIELCZYCH ZASOBACH MIESZKANIOWYCH

PROGNOZOWANIE ZUŻYCIA CIEPŁEJ I ZIMNEJ WODY W SPÓŁDZIELCZYCH ZASOBACH MIESZKANIOWYCH STUDIA I PRACE WYDZIAŁU NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZĄDZANIA NR 15 Barbara Baóg Iwona Foryś PROGNOZOWANIE ZUŻYCIA CIEPŁEJ I ZIMNEJ WODY W SPÓŁDZIELCZYCH ZASOBACH MIESZKANIOWYCH Wsęp Koszy dosarczenia wody

Bardziej szczegółowo

U b e zpieczenie w t eo r ii użyteczności i w t eo r ii w yceny a ktywów

U b e zpieczenie w t eo r ii użyteczności i w t eo r ii w yceny a ktywów dr Dariusz Sańko Kaedra Ubezpieczenia Społecznego Szkoła Główna Handlowa dariusz.sanko@gmail.com lisopada 006 r., akualizacja i poprawki: 30 sycznia 008 r. U b e zpieczenie w eo r ii użyeczności i w eo

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ ZYSKU SPÓŁEK IPO NA PRZYKŁADZIE GPW W WARSZAWIE

JAKOŚĆ ZYSKU SPÓŁEK IPO NA PRZYKŁADZIE GPW W WARSZAWIE Rafał Cieślik Uniwersye Warszawski JAKOŚĆ ZYSKU SPÓŁEK IPO NA PRZYKŁADZIE GPW W WARSZAWIE Wprowadzenie Noblisa Joseph E. Sigliz za jedną z pięciu głównych przyczyn obecnego kryzysu gospodarczego uważa

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem. Lista 3

Zarządzanie ryzykiem. Lista 3 Zaządzanie yzykiem Lisa 3 1. Oszacowano nasępujący ozkład pawdopodobieńswa dla sóp zwou z akcji A i B (Tabela 1). W chwili obecnej Akcja A ma waość ynkową 70, a akcja B 50 zł. Ile wynosi pięciopocenowa

Bardziej szczegółowo

ISBN (ebook) 978-83-7969-048-0

ISBN (ebook) 978-83-7969-048-0 Recenzen Krysyna Srzała Redakor Wydawnicwa UŁ Iwona Gos Okładkę projekowała Barbara Grzejszczak Rozprawa habiliacyjna napisana w Kaedrze Ekonomerii Uniwersyeu Łódzkiego Copyrigh by Pior Wdowiński, Łódź

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE W ZARZĄDZANIU PRZEDSIĘBIORSTWEM

PROGNOZOWANIE W ZARZĄDZANIU PRZEDSIĘBIORSTWEM PROGNOZOWANIE W ZARZĄDZANIU PRZEDSIĘBIORSTWEM prof. dr hab. Paweł Dimann 1 Znaczenie prognoz w zarządzaniu firmą Zarządzanie firmą jes nieusannym procesem podejmowania decyzji, kóry może być zdefiniowany

Bardziej szczegółowo

OeconomiA copernicana. Adam Waszkowski Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

OeconomiA copernicana. Adam Waszkowski Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie OeconomiA copernicana 2012 Nr 3 ISSN 2083-1277 Adam Waszkowski Szkoła Główna Gospodarswa Wiejskiego w Warszawie MECHANIZM TRANSMISJI IMPULSÓW POLITYKI MONETARNEJ DLA POLSKIEJ GOSPODARKI Klasyfikacja JEL:

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie narzędzi analizy technicznej w bezpośrednim i pośrednim inwestowaniu w towary

Zastosowanie narzędzi analizy technicznej w bezpośrednim i pośrednim inwestowaniu w towary Anna Górska 1 Kaedra Ekonomiki Rolnicwa i Międzynarodowych Sosunków Gospodarczych Szkoła Główna Gospodarswa Wiejskiego Warszawa Zasosowanie narzędzi analizy echnicznej w bezpośrednim i pośrednim inwesowaniu

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI MODERNIZACYJNYCH. dr inż. Robert Stachniewicz

EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI MODERNIZACYJNYCH. dr inż. Robert Stachniewicz EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI MODERNIZACYJNYCH dr inż. Rober Sachniewicz METODY OCENY EFEKTYWNOŚCI PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH Jednymi z licznych celów i zadań przedsiębiorswa są: - wzros warości przedsiębiorswa

Bardziej szczegółowo

Równania różniczkowe. Lista nr 2. Literatura: N.M. Matwiejew, Metody całkowania równań różniczkowych zwyczajnych.

Równania różniczkowe. Lista nr 2. Literatura: N.M. Matwiejew, Metody całkowania równań różniczkowych zwyczajnych. Równania różniczkowe. Lisa nr 2. Lieraura: N.M. Mawiejew, Meody całkowania równań różniczkowych zwyczajnych. W. Krysicki, L. Włodarski, Analiza Maemayczna w Zadaniach, część II 1. Znaleźć ogólną posać

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE. Ćwiczenia 2. mgr Dawid Doliński

PROGNOZOWANIE. Ćwiczenia 2. mgr Dawid Doliński Ćwiczenia 2 mgr Dawid Doliński Modele szeregów czasowych sały poziom rend sezonowość Y Y Y Czas Czas Czas Modele naiwny Modele średniej arymeycznej Model Browna Modele ARMA Model Hola Modele analiyczne

Bardziej szczegółowo

ISBN 978-83-7969-021-3 (ebook)

ISBN 978-83-7969-021-3 (ebook) Rober Kelm Kaedra Modeli i Prognoz Ekonomerycznych, Insyu Ekonomerii Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersye Łódzki, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. 41 RECENZENT Cezary Wójcik REDAKTOR WYDAWNICTWA

Bardziej szczegółowo

Zerowe stopy procentowe nie muszą być dobrą odpowiedzią na kryzys Andrzej Rzońca NBP, SGH, FOR

Zerowe stopy procentowe nie muszą być dobrą odpowiedzią na kryzys Andrzej Rzońca NBP, SGH, FOR Zerowe sopy procenowe nie muszą być dobrą odpowiedzią na kryzys Andrzej Rzońca NBP, SGH, FOR 111 seminarium BRE-CASE Warszaw awa, 25 lisopada 21 Plan Wprowadzenie Hipoezy I, II, III i IV Próba (zgrubnej)

Bardziej szczegółowo

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE X Ogólnopolskie Seminarium Naukowe, 4 6 września 2007 w Toruniu Kaedra Ekonomerii i Saysyki, Uniwersye Mikołaja Kopernika w Toruniu Anna Krauze Uniwersye Warmińsko-Mazurski

Bardziej szczegółowo

ISBN 978-83-7969-021-3 (ebook)

ISBN 978-83-7969-021-3 (ebook) Rober Kelm Kaedra Modeli i Prognoz Ekonomerycznych, Insyu Ekonomerii Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersye Łódzki, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. 41 RECENZENT Cezary Wójcik REDAKTOR WYDAWNICTWA

Bardziej szczegółowo

Reakcja banków centralnych na kryzys

Reakcja banków centralnych na kryzys Reakcja banków cenralnych na kryzys Andrzej Rzońca Warszawa, 18 lisopada 2011 r. Plan Podsawowa lekcja z kryzysu dla poliyki pieniężnej Jak wyglądała reakcja poliyki pieniężnej na kryzys? Dlaczego reakcja

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE METODY OBLICZEŃ UPROSZCZONYCH DO WYZNACZANIA CZASU JAZDY POCIĄGU NA SZLAKU

ZASTOSOWANIE METODY OBLICZEŃ UPROSZCZONYCH DO WYZNACZANIA CZASU JAZDY POCIĄGU NA SZLAKU PRACE NAUKOWE POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ z. 87 Transpor 01 Jarosław Poznański Danua Żebrak Poliechnika Warszawska, Wydział Transporu ZASTOSOWANIE METODY OBLICZEŃ UPROSZCZONYCH DO WYZNACZANIA CZASU JAZDY

Bardziej szczegółowo

Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego we Wrocławiu Katedra Inwestycji Finansowych i Ubezpieczeń

Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego we Wrocławiu Katedra Inwestycji Finansowych i Ubezpieczeń Krzyszof Pionek Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego we Wrocławiu Kaedra Inwesycji Finansowych i Ubezpieczeń Przegląd i porównanie meod oceny modeli VaR Wsęp - Miara VaR Warość zagrożona (warość narażona

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY I STUDIA. Zeszyt nr 258. Podatność polskich rynków finansowych na niestabilności wewnętrzne i zewnętrzne

MATERIAŁY I STUDIA. Zeszyt nr 258. Podatność polskich rynków finansowych na niestabilności wewnętrzne i zewnętrzne MATERIAŁY I STUDIA Zeszy nr 58 Podaność polskich rynków finansowych na niesabilności wewnęrzne i zewnęrzne Wojciech Bieńkowski, Bogna Gawrońska-Nowak, Wojciech Grabowski Warszawa, 0 r. Wojciech Bieńkowski

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE DRZEW KLASYFIKACYJNYCH DO BADANIA KONDYCJI FINANSOWEJ PRZEDSIĘBIORSTW SEKTORA ROLNO-SPOŻYWCZEGO

ZASTOSOWANIE DRZEW KLASYFIKACYJNYCH DO BADANIA KONDYCJI FINANSOWEJ PRZEDSIĘBIORSTW SEKTORA ROLNO-SPOŻYWCZEGO 120 Krzyszof STOWARZYSZENIE Gajowniczek, Tomasz Ząbkowski, EKONOMISTÓW Michał Goskowski ROLNICTWA I AGROBIZNESU Roczniki Naukowe om XVI zeszy 6 Krzyszof Gajowniczek, Tomasz Ząbkowski, Michał Goskowski

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE PREFERENCJI A RYZYKO 11

MODELOWANIE PREFERENCJI A RYZYKO 11 MODELOWANIE PREFERENCJI A RYZYKO Sudia Ekonomiczne ZESZYTY NAUKOWE WYDZIAŁOWE UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W KATOWICACH MODELOWANIE PREFERENCJI A RYZYKO Kaowice 20 Komie Redakcyjny Tadeusz Trzaskalik (redakor

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE TESTU PERRONA DO BADANIA PUNKTÓW ZWROTNYCH INDEKSÓW GIEŁDOWYCH: WIG, WIG20, MIDWIG I TECHWIG

ZASTOSOWANIE TESTU PERRONA DO BADANIA PUNKTÓW ZWROTNYCH INDEKSÓW GIEŁDOWYCH: WIG, WIG20, MIDWIG I TECHWIG Doroa Wikowska, Anna Gasek Kaedra Ekonomerii i Informayki SGGW dwikowska@mors.sggw.waw.pl ZASTOSOWANIE TESTU PERRONA DO BADANIA PUNKTÓW ZWROTNYC INDEKSÓW GIEŁDOWYC: WIG, WIG2, MIDWIG I TECWIG Sreszczenie:

Bardziej szczegółowo

Struktura sektorowa finansowania wydatków na B+R w krajach strefy euro

Struktura sektorowa finansowania wydatków na B+R w krajach strefy euro Rozdział i. Srukura sekorowa finansowania wydaków na B+R w krajach srefy euro Rober W. Włodarczyk 1 Sreszczenie W arykule podjęo próbę oceny srukury sekorowej (sekor przedsiębiorsw, sekor rządowy, sekor

Bardziej szczegółowo

MODELE AUTOREGRESYJNE JAKO INSTRUMENT ZARZĄDZANIA ZAPASAMI NA PRZYKŁADZIE ELEKTROWNI CIEPLNEJ

MODELE AUTOREGRESYJNE JAKO INSTRUMENT ZARZĄDZANIA ZAPASAMI NA PRZYKŁADZIE ELEKTROWNI CIEPLNEJ Agaa MESJASZ-LECH * MODELE AUTOREGRESYJNE JAKO INSTRUMENT ZARZĄDZANIA ZAPASAMI NA PRZYKŁADZIE ELEKTROWNI CIEPLNEJ Sreszczenie W arykule przedsawiono wyniki analizy ekonomerycznej miesięcznych warości w

Bardziej szczegółowo

Determinanty oszczêdzania w Polsce P r a c a z b i o r o w a p o d r e d a k c j ¹ B a r b a r y L i b e r d y

Determinanty oszczêdzania w Polsce P r a c a z b i o r o w a p o d r e d a k c j ¹ B a r b a r y L i b e r d y Deerminany oszczêdzania w Polsce P r a c a z b i o r o w a p o d r e d a k c j ¹ B a r b a r y L i b e r d y W a r s z a w a, 1 9 9 9 nr 28 Prezenowane w serii Rapory CASE sanowiska meryoryczne wyra aj¹

Bardziej szczegółowo

Użyteczność bezpośredniej likwidacji szkód (BLS) dla klientów zakładów ubezpieczeń

Użyteczność bezpośredniej likwidacji szkód (BLS) dla klientów zakładów ubezpieczeń Sanisław Garska 1 Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny Użyeczność bezpośredniej likwidacji szkód (LS) dla klienów zakładów ubezpieczeń Sreszczenie Wprowadzeniu bezpośredniej likwidacji szkód jako produku

Bardziej szczegółowo

Komputerowa analiza przepływów turbulentnych i indeksu Dow Jones

Komputerowa analiza przepływów turbulentnych i indeksu Dow Jones Kompuerowa analiza przepływów urbulennych i indeksu Dow Jones Rafał Ogrodowczyk Pańswowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Chełmie Wiesław A. Kamiński Uniwersye Marii Curie-Skłodowskie w Lublinie W badaniach porównano

Bardziej szczegółowo

Stały czy płynny? Model PVEC realnego kursu walutowego dla krajów Europy Środkowo-Wschodniej implikacje dla Polski

Stały czy płynny? Model PVEC realnego kursu walutowego dla krajów Europy Środkowo-Wschodniej implikacje dla Polski Maeriały i Sudia nr 312 Sały czy płynny? Model PVEC realnego kursu waluowego dla krajów Europy Środkowo-Wschodniej implikacje dla Polski Pior Kębłowski Maeriały i Sudia nr 312 Sały czy płynny? Model PVEC

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI W ZAPASY W OPODATKOWANYCH I NIE OPODATKOWANYCH ORGANIZACJACH 1

EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI W ZAPASY W OPODATKOWANYCH I NIE OPODATKOWANYCH ORGANIZACJACH 1 GRZEGORZ MICHALSKI EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI W ZAPASY W OPODATKOWANYCH I NIE OPODATKOWANYCH ORGANIZACJACH 1 1. Wsęp Organizacje, mogą działać jako opodakowane przedsiębiorswa działające na zasadach komercyjnych

Bardziej szczegółowo

Jednofazowe przekształtniki DC AC i AC DC z eliminacją składowej podwójnej częstotliwości po stronie DC

Jednofazowe przekształtniki DC AC i AC DC z eliminacją składowej podwójnej częstotliwości po stronie DC Akademia Górniczo-Hunicza im. Sanisława Saszica w Krakowie Wydział Elekroechniki, Auomayki, Informayki i Inżynierii Biomedycznej Kaedra Energoelekroniki i Auomayki Sysemów Przewarzania Energii Auorefera

Bardziej szczegółowo

Bankructwo państwa: teoria czy praktyka

Bankructwo państwa: teoria czy praktyka Bankrucwo pańswa: eoria czy prakyka Czy da się zapanować nad długiem publicznym? Maciej Biner Lenie Seminarium Ekonomiczne Czeszów 11 września 2011 Plan 1. Wprowadzenie do problemayki długu od srony księgowej.

Bardziej szczegółowo

Kobiety w przedsiębiorstwach usługowych prognozy nieliniowe

Kobiety w przedsiębiorstwach usługowych prognozy nieliniowe Pior Srożek * Kobiey w przedsiębiorswach usługowych prognozy nieliniowe Wsęp W dzisiejszym świecie procesy społeczno-gospodarcze zachodzą bardzo dynamicznie. W związku z ym bardzo zmienił się sereoypowy

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PUBLIKACJI DANYCH MAKROEKONOMICZNYCH NA KURS EUR/PLN W KONTEKŚCIE BADANIA MIKROSTRUKTURY RYNKU

WPŁYW PUBLIKACJI DANYCH MAKROEKONOMICZNYCH NA KURS EUR/PLN W KONTEKŚCIE BADANIA MIKROSTRUKTURY RYNKU METODY ILOŚCIOWE W BADANIACH EKONOMICZNYCH Tom XII/2, 2011, sr. 48 57 WPŁYW PUBLIKACJI DANYCH MAKROEKONOMICZNYCH NA KURS EUR/PLN W KONTEKŚCIE BADANIA MIKROSTRUKTURY RYNKU Kaarzyna Bień-Barkowska 1 Insyu

Bardziej szczegółowo