WYBRANE METODY TWORZENIA STRATEGII ZRÓWNOWAŻONEGO TRANSPORTU MIEJSKIEGO SELECTED METHODS FOR DEVELOPING SUSTAINABLE URBAN TRANS- PORT STRATEGIES

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WYBRANE METODY TWORZENIA STRATEGII ZRÓWNOWAŻONEGO TRANSPORTU MIEJSKIEGO SELECTED METHODS FOR DEVELOPING SUSTAINABLE URBAN TRANS- PORT STRATEGIES"

Transkrypt

1 Zbgnew SKROBACKI WYBRANE METODY TWORZENIA STRATEGII ZRÓWNOWAŻONEGO TRANSPORTU MIEJSKIEGO SELECTED METHODS FOR DEVELOPING SUSTAINABLE URBAN TRANS- PORT STRATEGIES W artykule przedstawone systemowe podejśce przy tworzenu strateg zrównoważonego transportu mejskego. Koncepcja ogólna tworzena strateg jest w dalszych częścach artykułu uszczegółowona o proponowane metodyk należące do dzedzn: ekonom zarządzana. Szczególną uwagę pośwęcono wybranym metodom teor ryzyka projektów nwestycyjnych oraz na zastosowane prostych metod prognostycznych. Słowa kluczowe: metody planowana strateg, prognoza, scenarusz, analza ryzyka The problem of sustanable development s approached systematcally. To produce an ntegrated envronment and transport strategy, t s essental to apply varous concepts and methodologes, especally those related to economy and management. Partcular attenton s pad to methods for nvestment project rsk analyss as well as smple forecast methods. Keywords: methods of strategc plannng, forecast, scenaro, rsk analyss 1. Koncepcja ogólna dotycząca opracowana Strateg Zrównoważonego Transportu Obserwowane lczne zjawska zwązane z komunkacją mejską - zarówno dla specjalstów jak dla meszkańców mast - wywołują coraz wększe nezadowolene zanepokojene, mędzy nnym z powodu pogarszającego sę funkcjonowana transportu mejskego oraz cągłego wzrostu oddzaływana destrukcyjnego transportu na otoczene, a szczególne na zdrowe meszkańców wększośc mast. Powstaje coraz węcej dokumentów mędzynarodowych krajowych (np. AGENDA 21 przyjęta w 1992 roku w Ro de Janero, Poltyka Transportowa Polsk zatwerdzona przez Radę Mnstrów 29 czerwca 2005 roku) w których sformułowano mędzy nnym postulaty odnoszące sę do poprawy jakośc systemu transportowego jego rozwój zgodny z zasadam zrównoważonego rozwoju. Wspomnane postulaty są podstawą tworzena Poltyk Transportowej dla dużych średnch mast polskch. Kreowane poltyk transportowej można uznać, że jest problemem zarządczym, wymagającym przede wszystkm opracowana strateg. W nnejszej publkacj przedstawono propozycję własną koncepcj tworzena Strateg Zrównoważonego Transportu. Według nej stratega jest systemem dzałanowym zawerającym dzesęć następujących etapów: 1. Identyfkacja, dagnozowane genezowane dotyczy w perwszym rzędze dentyfkacj zjawsk, procesów zasobów stotnych dla funkcjonowana systemu transportu mejskego. W dentyfkacj ważna jest stopnowa dekompozycja od wyboru obektów rozważań, poprzez określane domen rozważań, aż do szczegółowej dentyfkacj. Po zestawenu potrzebnych statystyk o wybranych zjawskach w przeszłośc, ważne jest przeprowadzene analzy trendu z możlwoścą określena wahań sezonowych wahań cyklcznych. Proponowana metoda zastosowana modelu multplkatywnego [1] metody dzelena przez średną ruchomą umożlwa wyodrębnene wymenonych składowych w danym szeregu czasowym. Efekty wymenonych dzałań uzupełnonych o wartoścowane ocenę pozostałych zdentyfkowanych welkośc, mogą stanowć dobrą bazę do opracowana dagnozy stanów aktualnych określena przyczyn występowana stanów nezadowalających. Ostatnm dzałanem tego etapu jest wykonane zestawena herarchcznego zjawsk, zasobów procesów, z podzałem na konstruktywne destrukcyjne. 2. Prognoza procesów dotyczy przeprowadzena lub pozyskana prognoz wybranych procesów o stotnym wpływe na zmany w systeme transportowym (np. potrzeby na usług transportowe) oraz na efektywność nwestycj zwązanych z transportem mejskm. 45

2 3. Strategczna dagnoza organzacj dotyczy wybranej organzacj lub welu organzacj, które będą odgrywały kluczową rolę w realzacj najważnejszych celów strateg, a równocześne ch dzałana będą realzowane w otoczenu trudnym ze względów na sły konkurencyjnego systemu jak tworzy transport ndywdualny. W celu osągnęca sukcesu długofalowego nezbędne jest zaproponowane slnego narzędza zarządczego jakm jest strategczna dagnoza wykorzystująca metodę TOWS/SWOT. Proponowane metody pozwalają wybrać optymalną strategę uwzględnającą cechy organzacj otoczena, oraz uszczegóławają rozważana prowadzące do wyboru prorytetowych dzałań, które umożlwą przygotowane strateg zrównoważonego transportu. 4. Opracowane scenaruszy pozwalają określć skutk (co będze, jeżel...?) sekwencj oddzaływań otoczena na analzowany system transportowy w przedzale czasu określonym przez horyzont czasowy strateg z uwzględnenem danych uzyskanych w prognoze procesów. 5. Identyfkacja dzałań organzacyjnych fnansowych 6. Ocena efektywnośc ryzyka dzałań dotyczy oceny konstruktywnych destrukcyjnych skutków funkcjonowana przyszłego systemu dla różnych warantów scenaruszy oraz wymaga zastosowana wybranych metod oceny efektywnośc ryzyka projektów nwestycyjnych. 7. Wybór warantów, opracowane strateg opracowane Strateg Zrównoważonego Transportu poprzedzone wyborem warantów planów nwestycyjnych możlwośc ch fnansowana. 8. Założena technczne, organzacyjne fnansowe dla wybranych projektów. 9. Projekty dzałań operacyjnych, szczegółowa analza kosztów, korzyśc ryzyka dla wybranych projektów opracowane dzałań operacyjnych wraz z analzą krótko- długotermnowych efektów ekonomcznych realzacj projektów. 10. Prezentacja, decyzja raport końcowy dotyczy prezentacj warantów strateg przed formalnym neformalnym organzacjam społecznym poltycznym w celu weryfkacj, wyboru akceptacj projektu strateg, który będze opublkowany w postac raportu końcowego. Wzualzacja ogólnej koncepcj systemu opracowana Strateg Zrównoważonego Transportu Mejskego została zaprezentowana na rys.1. Zalecena metodyczne dla wybranych etapów stanową następne punkty nnejszej publkacj. Rys. 1. Etapy opracowana Strateg Zrównoważonego Transportu Mejskego 2. Zalecena do etapu Prognoza procesów Wykonane strategcznej dagnozy scenaruszy (etap 3 4 strateg) wymaga pozyskana nformacj o przewdywanych zjawskach procesach w zakładanym przedzale czasu. Prognozę można zamówć albo wykonać samodzelne przez zespół opracowujący strategę uzupełnony o nezależnych ekspertów. W drugm przypadku pojawa sę problem wyboru metody, która będze zrozumała dla autorów prognozy. W przedmotowej lteraturze [1, 2, 4, 6] zaprezentowana jest bogata systematyka metod prognostycznych. Według własnego aktualnego rozpoznana lteraturowego, wybór metody delfckej wydaje sę w pełn uzasadnony. Przykładem może być japońsk Urząd ds. Nauk Technk, który co pęć lat od roku 1971, przedstawa prognozy rozwoju nauk technk wykonywane metodą delfcką [4]. Przedstawona ponżej wersja metody prognostycznej jest wzorowana na wspomnanej metodyce stosowanej przez japońskch naukowców. Sekwencję dzałań tworzena prognozy przedstawono w tabel 1. Zaleca sę aby wypełnane ankety (część 5 7, tab. 1) przez każdego eksperta wykonane było w zolacj, bez uzgodneń z nnym specjalstam, ale po zaznajomenu sę z hpotezam o przewdywanych zmanach prognozowanych zjawsk. Opracowane anket polega na wyznaczenu wartośc medan dla prognozowanych wartośc dla każdego roku prognozy. 46

3 Tab. 1. Sekwencja dzałań realzacj etapu Prognoza procesów Część 1 Część 2 Część 3 Część 4 Część 5 Część 6 Część 7 Określene zjawska prognozowanego Wybór grup ekspertów formułujących hpotezy prognozy Wybór grup ekspertów-respondentów Opracowane rozesłane ankety (perwsza tura) Uzyskane odpowedz ch analza (perwsza tura) Opracowane rozesłane ankety (druga tura) Uzyskane odpowedz ch analza (druga tura) przedstawene ostatecznych wynków Medana nformuje, że 50% ekspertów podało wartośc mnejsze od medany, zaś pozostal wartośc wyższe. Następne należy określć mary pozycyjne w postac kwartyla dolnego górnego oraz odchylene standardowe. Kwartyl dolny jest medaną zboru wartośc ne wększych od medany dla całego zboru zaś kwartyl górny analogczne dotyczy drugej połowy danych. Dla uzyskana wększej zgodnośc ekspertów, proponuje sę przeprowadzene drugej tury anketowana ekspertów (część 6 7, tab. 1). Opracowane następnej ankety wymaga dołączena załącznka nformującego o wynkach perwszej tury wraz z prośbą o podane uzasadnena dla własnych oszacowań jeśl wartośc te są poza przedzałem wyznaczonym przez kwartyl dolny górny. Wynk drugej tury (medana, kwartyle odchylene standardowe) przyjmuje sę jako ostateczne wynk prognozowana. Zespół opracowujący wynk pownen zameścć komentarz z uzasadnenam ekspertów, których odpowedz mocno odbegały od pozostałych, oraz skomentować wszystke wynk uwzględnając zalecena teor decyzj [12, 13] dotyczące szacowana wartośc. 3. Zalecena do etapu Strategczna dagnoza organzacj W Strateg Zrównoważonego Transportu, dla realzacj celu który ze względów oczywstych pownen zawerać postulat (na pewno w forme doskonalszej) zwększene rol transportu zborowego, należy wybrać przedsęborstwo (lub wele przedsęborstw), które ten cel, oraz nne wpsane w strategę w określonym przedzale czasu ma szansę zrealzować. Przedsęborstwo take będze dzałało w bardzo nekorzystnym otoczenu zdomnowanym przez transport ndywdualny, cechujący sę wysoką jakoścą przewozów osób towarów osobstych. Powstaje wówczas netrywalny problem - jake dzałana beżące przyszłe należy podjąć, aby przedsęborstwo odnosło długofalowy sukces, korzystny dla poltyk zrównoważonego transportu? Wydaje sę stosowna propozycja skorzystana z dorobku wedzy dotyczącej zarządzana strategcznego zaproponowane metodyk strategcznej dagnozy organzacj. Celem dagnozy strategcznej jest zrozumene aktualnego przyszłego potencjału konkurencyjnego wypracowane optymalnej strateg [7]. Proponuje sę wykonywane dagnozy w trzech etapach. Etap 1: metoda SWOT polegająca na badanu sł słabośc organzacj na tle konkurentów. Można rozbudować metodykę o metodę TOWS (co zostane opsane w dalszej częśc artykułu). Etap 2: analza przyczyn występowana sł słabośc w organzacj. Efektem analzy pownen być wykaz dzałań w celu jak najlepszego wykorzystana sł zneutralzowana słabośc. Etap 3: ocena strategcznych zasobów umejętnośc organzacj. W metodze TOWS/SWOT proponuje sę podejśce systemowe, w którym perwszym dzałanem jest dentyfkacja czynnków pogrupowanych następująco: a)czynnk wewnętrzne charakteryzujące sły organzacj (nazywane w skróce slne strony lub sły ), b)czynnk wewnętrzne charakteryzujące słabośc organzacj ( słabe strony lub słabośc ), c)czynnk zewnętrzne występujące w otoczenu, charakteryzujące szanse dla organzacj ( szanse ), d)czynnk zewnętrzne występujące w otoczenu, charakteryzujące zagrożena dla organzacj ( zagrożena ). Następne przeprowadza sę analzę wzajemnych zależnośc pomędzy czynnkam z jednej grupy charakteryzującej otoczene a czynnkam wybranej grupy charakteryzującej organzację, oraz relacje odwrotne pokazane na rys. 2. Szczegółową analzę zależnośc wykonuje sę w czterech tabelach z zastosowanem metody TOWS w czterech tabelach z zastosowanem zmodyfkowanej metody SWOT. 47

4 Rys. 2. Relacje mędzy grupam czynnków w metodze TOWS/SWOT W tabelach TOWS należy w werszach zestawć zdentyfkowane wcześnej czynnk wewnętrzne slne albo słabe strony, zaś w kolumnach czynnk zewnętrzne szanse albo zagrożena. W tabelach sprawdza sę czy stneją oddzaływana pomędzy czynnkam (nterakcje) oraz przypsuje sę wag czynnkom jako marę subektywnej sły czynnka w porównanu do pozostałych. Iloczyn wag lczby nterakcj dla każdego czynnka w werszach kolumnach jest marą stotnośc czynnka w badanej relacj. Wyróżnona na rys. 2 relacja oznaczona jako (1), ukazuje wpływ zagrożeń występujących w otoczenu na sły tkwące w organzacj. Za pomocą analzy w tablcy TOWS można określć herarchę zagrożeń oraz określć zagregowaną wartość (ważona lczba nterakcj) nformująca o wpływe zagrożeń na osłabene sł. Odwrotną relację oznaczoną na rysunku jako (2) bada sę za pomocą tablcy SWOT, która umożlwa ocenę reakcj slnych stron organzacj na zagrożene zewnętrzne. Tablca wskazuje, które slne strony (herarcha slnych stron) w jakm stopnu (ważona lczba nterakcj) zmnejszają destrukcyjny wpływ zagrożeń. Pełna analza ośmu tablc pozwala na znalezene welu odpowedz na pytana dotyczące kerunków racjonalnego zarządzana organzacją na baze ocen stanów aktualnych. Jeśl analzę TOWS/SWOT wykona sę dla prognozowanych stanów organzacj otoczena, to uzyskuje sę nformacje o prawdopodobnych zmanach w strateg w określonym horyzonce czasowym. Ostatnm dzałanem jest sporządzene zestawena zborczego danych zagregowanych (sumy nterakcj sumy loczynów wag nterakcj) dla rozpatrywanych kombnacj: szanse/słabośc, zagrożena/słabośc, szanse/sły, zagrożena/sły. Można wykonać oddzelne zestawena dla metod: SWOT, TOWS TOWS/SWOT, uzyskując wele praktycznych zaleceń lteraturowych [7] co do wyboru strateg (agresywna, konkurencyjna, konserwatywna defensywna) wyboru szczegółowych dzałań stosownych do zalecanych strateg. 4. Zalecena do etapu Opracowane scenaruszy Metoda tworzena scenaruszy należy do kanonu wedzy o zarządzanu prognozowanu [2, 5, 14]. Scenarusze są warantową odpowedzą na pytane co sę stane, jeżel...?. Tworzy sę je dla konkretnych sytuacj, operając sę główne na metodach ( m. n. burza mózgów, wpływów krzyżowych, anketowa, delfcka) stosowanych przez nterdyscyplnarną grupę ekspertów. Scenarusz w postac końcowej jest opsem przyszłej sytuacj analzowanego systemu, jako rezultat zman w systeme w funkcj czasu z uwzględnenem oddzaływana otoczena blższego dalszego. Najczęścej przygotowuje sę dwa (optymstyczny pesymstyczny) lub trzy waranty scenarusza. Uwzględnając zalecena Vollmutha [14] Powerży [9] można proces przygotowana scenarusza podzelć na sedem etapów przedstawonych w tabel 2. Odpowedne zasoby danych dla welu powyżej wymenonych etapów budowy scenarusza można pozyskać z poprzedno wykonanych etapów tworzena strateg. W wynku prac nad scenaruszem ma powstać zrozumały logczny (następstwo zjawsk jako skutek wystąpena określonych przyczyn) zaps zman analzowanego systemu. Zaps ten pownen być podstawą planowana strategcznego. Na podstawe tego samego scenarusza mogą powstać różne plany dzałań o charakterze strategcznym. Różnce mogą powstać z przyjęca różnych założeń wstępnych dotyczącą typu strateg [7]. Wybór typu strateg jest zalecany po wykonanu następnego etapu, w którym ocenona zostane efektywność dzałań wynkających z analzy scenarusza oraz po oszacowanu ryzyka zwązanego z konstruktywnym destrukcyj- Tab. 2. Sekwencja dzałań realzacj etapu Opracowane scenaruszy Część 1 Część 2 Część 3 Część 4 Część 5 Część 6 Część 7 Określene problemu głównego Identyf kacja badanego systemu Określene przedmotu badań Identyf kacja otoczena Ops stanu aktualnego, stanów przeszłych występujących trendów Określene zjawsk zakłócających Wykorzystane prognoz dla wybranych zjawsk 48

5 nym efektam dzałań. Można przyjąć następujące typy relacj scenarusz-stratega: Jedna optymalna stratega będąca próbą pogodzena wszystkch scenaruszy w zależnośc od przyjętego kryterum wyboru może w różnym stopnu uwzględnać ryzyko wystąpena nekorzystnych stanów śwata zewnętrznego np. krytera mnmax Savage a mnmax Walda (opsane w p. 6) powodują wybór strateg bezpecznej zachowawczej, mnmalzującej ryzyko. Opracowane jednej optymalnej strateg może okazać sę trudne z uwag na wykluczające sę wnosk ze skrajnych scenaruszy. Odrębna stratega dla każdego scenarusza wraz z wymogem realzacj wszystkch strateg, których jakość zostane zweryfkowana po realzacj w późnejszym termne. Odrębna stratega dla każdego scenarusza wraz z wymogem powstrzymana sę z wyborem realzacją aż do określonego momentu uzyskanu ważnych nformacj np. po szczegółowym montorngu stotnych zjawsk. Scenarusze wykonane w ramach przygotowana Strateg Zrównoważonego Transportu Mejskego mogą pełnć różne funkcje: nformacyjną, ostrzegawczą, kontrolną, prorozwojową. 5. Zalecena do etapu Ocena efektywnośc ryzyka dzałań Ops badań efektywnośc ryzyka zostane ogranczony tylko do przypadków wybranych dzałań nwestycyjnych dotyczących zakupu eksploatacj środków komunkacj. Dla umożlwena stosowana standardowych formuł badana efektywnośc nwestycj założono, że odpowedna część środków nwestycyjnych pochodząca z budżetu gmny ne jest wlczana jako koszt nwestycyjny ponesony przez dane przedsęborstwo eksploatujące zakupone pojazdy. W ten sposób przedsęborstwu, które jest poprawne zarządzane, można zapewnć rentowność. Podstawowe formuły oceny efektywnośc nwestycj, statyczne (np. okres zwrotu nakładów, ksęgowa stopa zwrotu) dynamczne (np. wartość zaktualzowana netto, wewnętrzna stopa zwrotu) są łatwe do pozyskana w dostępnej lteraturze ekonomcznej zarządczej [5, 10, 11] zostaną w nnejszym artykule pomnęte. Mnej popularna jest teora ryzyka projektów nwestycyjnych, metod jego oceny wraz z weryfkacją empryczną. Tej teor pośwęcona jest ksążka Elżbety Ostrowskej [8], którą można zalecć autorom omawanego etapu strateg. Klasyfkacja metod oceny ryzyka nwestycyjnego obejmuje następujące grupy metod, które podano z oznaczenam własnym: (M1) - metody analzy progu rentownośc analza wrażlwośc, (M2) - metody korygowana efektywnośc, (M3) - metody probablstyczno-statystyczne, (M4) - metody symulacyjne, (M5) - wybrane metody badań operacyjnych. Metody zalczane do grupy (M1) są podstawowym, ważnym źródłem nformacj dla pozostałych metod dlatego stosuje sę je w perwszej kolejnośc. Metoda badana progu rentownośc wymaga spełnena następujących założeń: a) badana będą wykonywane dla przyjętego stanu przepływów fnansowych, w którym przychody przedsęborstwa są równe całkowtym kosztom, b) całkowta wartość usług przewozowych równa jest wartośc sprzedaży bletów, c) koszty zmenne są wyłączne funkcją welkośc usług przewozowych, d) koszty stałe ne zależą od welkośc usług transportowych, e) jednostkowe koszty zmenne są stałe, f) jednostkowe ceny bletów są stałe w funkcj czasu są nezależne od welkośc usług transportowych, g) pozom usług transportowych jest stablny. Analza progu rentownośc w zakładanym przedsęborstwe, sprowadza sę do wyznaczena welkośc, w kolejnośc przedstawonej ponżej. Wartość sprzedaży usług P=f(x, c), gdze: x lczba sprzedanych bletów, c jednostkowa cena bletu. Koszty całkowty K c, koszty stałe S, koszty zmenne K z jednostkowe koszty zmenne k z. Próg rentownośc loścowy BEP = S x = c (1) ' S* c wartoścowy BEP = x* c = (2) c k z Stopeń wykorzystana możlwośc przewozowych lub stopna zaspokojena spodzewanego popytu BEP '' x S = = x x *( c k ) m m z k z (3) gdze: x m maksymalna lość sprzedanych bletów, która jest określona albo z prognozy popytu, albo na podstawe oszacowana zdolnośc przewozowej. Pozostałe oznaczena jak w tekśce powyżej. W metodze progu rentownośc do oceny ryzyka wykorzystać można pojęce margnes bezpeczeństwa (naczej: sfera bezpeczeństwa). Im wększa 49

6 jest różnca pomędzy planowanym przychodam a wartoścą progu rentownośc, to tym mnejsze jest ryzyko ponesena strat, czyl tym wększa jest sfera bezpeczeństwa. Wartość margnesu bezpeczeństwa oblcza sę albo w wartoścach bezwzględnych: Mb = c* x c* x 0 (4) albo w wartoścach względnych: c* x c* x0 M w = (5) c* x gdze: x planowany pozom sprzedaży usług transportowych, x o pozom sprzedaży równy loścowemu progow rentownośc (BEP). Pozom wrażlwośc danego projektu na spadek popytu określa sę za pomocą wskaźnka bezpeczeństwa: x BEP WB = (6) x W analze progu rentownośc proponuje sę wyznaczać wartośc krytyczne dla wybranych zmennych najbardzej wrażlwych na zmany. Najczęścej są to: jednostkowe ceny sprzedaży (c) jednostkowe koszty zmenne (k z ), dla nch można wyznaczyć granczny pozom dla jednostkowej ceny sprzedaży (c mn ) jednostkowych kosztów zmennych (k z max ). Wówczas wzory do oblczeń margnesu bezpeczeństwa można przedstawć w postac: c c M = mn c * 100 (7) c M k k = z,max z kz * 100 (8) k W przypadku wykonywana bardzej szczegółowej analzy lub korzystana z bardzej złożonych model oblczenowych (np. dla usług weloasortymentowych) wskazane jest wykonane analzy ryzyka z zastosowanem rachunku wrażlwośc. Polega on na wprowadzenu zman w wartoścach zmennych nepewnych np. o ±10%, ±15%, ±20% od spodzewanej realnej wartośc (np. jednostkowej ceny sprzedaży, jednostkowych kosztów zmennych) ustalenu wpływu wymenonych zmennych na efektywność nwestycj np. wyrażoną jako wartość beżącą netto NPV. Przed oblczenam należy określć dopuszczalny przedzał zmennośc zarówno dla zmennych nepewnych, jak dla wskaźnków efektywnośc nwestycj. Wynk oblczeń przedstawone jako funkcje np. NPV = f (zmenna nepewna) należy poddać wnklwej analze. W ramach metod oznaczonych wyżej jako (M2) korygowana efektywnośc projektu nwestycyjnego, można zastosować następujące dzałana: przeprowadzć korektę stopy dyskontowej z uwzględnenem ryzyka poprzez użyce dwóch zmennych dyskontujących (wzór ponżej): n St NPV = t t t + r * 1 (9) ( = 1 ) ( b 1+ r ) 0 z gdze: NPV spodzewana w przyszłośc wartość zdyskontowana netto, S t różnca spodzewanych wpływów wydatków (saldo przepływów penężnych netto) w t-tym roku eksploatacj (t=0,1,2,.., n), r b stopa dyskontowa ne uwzględnająca ryzyka, r z stopa dyskontowa zwązana tylko z samym ryzykem. przeprowadzć korektę procentową wybranych składnków wydatków wpływów zwązanych z planowanem, realzacją nwestycj jej eksploatacją (uwzględnć przedzał błędu planowana od 5 do 10%) lub przeprowadzć korektę wartośc strumen przepływów penężnych poprzez wprowadzene do oblczeń NPV równoważnka pewnośc α t St* αt NPV = (10) t ( 1+ r ) t ( 1+ rb ) gdze: α t = t (11) ( 1+ r ) Oznaczena jak w tekśce powyżej. W grupe metod (M3), określonych wcześnej jako metody probablstyczno-statystyczne, szczególne znaczene mają badana wartośc strumen wpływów wydatków penężnych. Badana te umożlwają oblczane wartośc zdyskontowanych netto NPV. Zakłada sę, że prawdopodobeństwa wystąpena sald przepływów penężnych zwązanych z nwestycją transportową, tworzą pewen rozkład, czyl należy je traktować jako zmenne losowe. Salda przepływów mogą być nezależne lub zależne w czase. Jeżel salda są nezależne, to warancja NPV zależy tylko od warancj sald w poszczególnych latach eksploatacj przy zakładanej stope dyskontowej. Warancję wartośc zdyskontowanej netto V(NPV) oblcza sę stosując wzór (12). Marą ryzyka jest współczynnk zmennośc NPV, oznaczony jako C (NPV), który zależy od skal rozrzutu sald (marą jest odchylene standardowe σ (NPV)) oraz zależą od oczekwanej wartośc E (NPV). Wzór (13) ukazuje opsywaną relację. n V( NPV ) = p [ NPV E( NPV )] = 1 b 2 (12) gdze: V(NPV) warancja wartośc zdyskontowanej netto, p prawdopodobeństwo wystąpena -tego 50

7 stanu gospodark, E(NPV) oczekwana wartość zdyskontowana netto, którą oblcza sę według wzoru: E( NPV ) = p * NPV n = 1 1/ 2 σ( NPV ) [ V( NPV )] C( NPV ) = = (13) E( NPV ) E( NPV ) gdze: C(NPV) współczynnk zmennośc wartośc zdyskontowanej netto, σ(npv), V(NPV) odpowedno: odchylene standardowe warancja wartośc zdyskontowanej netto. W przypadku gdy salda przepływów penężnych są zależne w funkcj czasu (tzn. salda uzyskane w t-tym roku mają wpływ na wartośc sald spodzewanych w t+1 roku) to należy uwzględnć kowarancję sald w czase oraz prawdopodobeństwa warunkowe [8]. 6. Zalecena do etapu Raport końcowy, prezentacja decyzja W prezentacj końcowej Strateg Zrównoważonego Transportu Mejskego należy przedstawć waranty różnych strateg, jeżel w poprzednch etapach ne było możlwośc w sposób jednoznaczny wybrać jednej optymalnej strateg. W prezentowanych warantach należy w sposób bardzo przystępny zwęzły przedstawć problemy rozwązywane w warantowych strategach, tak aby decydent mał jasny pogląd dlaczego powstały różne waranty. Istotne jest przedstawene oceny skutków po zastosowanu proponowanych rozwązań wraz z oceną nepewnośc ryzyka. Prezentacja wnna zapewnć możlwość porównana warantów według jednego schematu. Proponuje sę aby prezentacja końcowa Strateg została wykonana w następujących postacach: streszczene raportu zawerającego opsane powyżej cechy (waranty, problemy, oceny skutków oceny nepewnośc ryzyka), pełny raport zawerający stratege wykaz metod opn specjalstów na temat przeprowadzonych studów badań wykonanych w ramach tworzena strateg, prezentacja w postac konferencj dla wszystkch zanteresowanych przyjęcem wdrożenem Strateg. Należy zwrócć uwagę, że najważnejszym odborcą raportu będą samorządowe organzacje lokalne lub regonalne, które zapewne wyłoną ze swojego grona komsję, która podejme ostateczną decyzję wyboru najlepszego warantu Strateg. Ostateczny decydent pownen uwzględnć ne tylko specjalstyczne opne ale równeż opne przedstawane podczas konsultacj społecznych wykonanych wcześnej na konferencj. Uzyskane tzw. konsensusu społecznego jest problemem trudnym, albowem oczekwać można slnych emocj zwązanych ze skalą zman proponowanych w strateg, wymuszającą np. zmany przyzwyczajeń dla lcznych meszkańców zwązanych np. z możlwoścą parkowana, czy zmany w budżece gmny, które dla wybranych nstytucj lub grup społecznych okażą sę nekorzystne. Dlatego zasadna wydaje sę propozycja już sformułowana na wstępe nnejszej publkacj o potrzebe zastosowana analzy systemowej. Dotyczy to także metod sposobów dotyczących przygotowana prezentacj wynków prac wykonanych w ramach przygotowana strateg. Syntezę lcznych danych dla różnych warantów często wykonuje sę wykonując agregację zróżncowanych danych. Metoda agregacj polega na przypsanu wag do wybranych danych, dzęk czemu różne welkośc można przedstawć w postac jednej welkośc np. w postac użytecznośc. Przedstawene wynków w postac zagregowanej ułatwa porównywane efektów rozważań dzedznowo zróżncowanych napewno ułatwa podejmowane decyzj. Wyberając sposób przedstawena wynków należy uwzględnć ewentualne wady agregacj, a dotyczy to następujących przypadków [3]: jeżel decydentem jest grupa osób reprezentujących różne specjalnośc wówczas powstają problemy: który system wartośc ma być preferowany? (w lteraturze [3] nazywany zagadnenem nterpersonalnej konfrontacj wartośc ), sprawedlwego udzału poszczególnych członków w grupowym określanu wartośc wag, utratę welu nformacj szczegółowych, ważnych dla specjalstów np. ekologów gdze dla wększośc welkośc wręcz nemożlwe jest przypsane np. wartośc penężnych lub użytecznośc oraz utrata nformacj dających pogląd m. n. o wpływe czynnków zjawsk na zagregowaną wartość, ne spełnony warunek nezależnośc zagregowanych wartośc skutków dzałań, co z teoretycznego punktu wdzena, unemożlwa porównywane skutków. Ostatn przypadek może ne dotyczyć analzy kosztów korzyśc. Dla wyelmnowana powyższych wad agregacj proponuje sę rozważene przygotowana prezentacj, w której skutk różnych decyzj wyrażone zostaną w jednostkach naturalnych (wartośc penężne, jednostk fzyczne, wartośc opne jakoścowe) zestawone w tabelach porównawczych. W tabel tego typu wartośc loścowe lub jakoścowe analzowanego skutku są wpsywane w werszach, zaś kolumny odpowadają poszczególnym warantom proponowanych dzałań lub warantom strateg. Dla wzmocnena nformacj o pozycj wartośc ekstre- 51

8 malnych, proponuje sę wyróżnene tych wartośc poprzez użyce kolorowego tła bądź przez stosowne podkreślene. Zestawene tabel porównawczych ułatwa decydentom wykonane samodzelnej analzy danych umożlwa jawne przypsane subektywnych wag (np. użytecznośc) do prezentowanych wartośc. Ten sposób dochodzena do decyzj ostatecznej o wyborze najlepszego warantu strateg daje decydentom możlwość znacznego zaangażowana sę w proces decyzyjny zaś dla środowska ekspertów naukowców przygotowujących strategę, stwarza komfortowe warunk nezależnośc od nacsków środowsk zanteresowanych tylko wybranym rozwązanam. Jawność nformacj o tym, jak poszczególny członek grupy decyzyjnej przypsywał wag do skutków, tworzy system odpowedzalnośc społecznej za podejmowane decyzje. Jeżel konkretnym wartoścom skutków zostaną przypsane przez ekspertów prawdopodobeństwa ch wystąpena, to możlwe jest oblczene oczekwanych wartośc skutków. Jeżel w mejsce wartośc skutków decydenc wpszą np. wartośc użytecznośc, to możlwe jest oblczene oczekwanych wartośc użytecznośc danej decyzj lub danego warantu strateg. Ostateczny wybór najlepszego warantu mógłby być wykonany z zastosowanem metod oblczenowych. W tym mejscu stotne są zalecena Thompson a Tuden a (w: [12]), że warunkem zastosowana metod oblczenowych do podejmowana decyzj jest zarówno zgoda zespołu decyzyjnego co do celów decyzj zawartych w strateg oraz przekonane, że rozważane wynk są warygodne jako konsekwencja proponowanych dzałań. W nnych przypadkach należy wybrać nne modele wyboru warantu, spośród wymenonych w tabel 3. Podstawą wyboru metody jest znajomość kryterów decyzyjnych. W teor decyzj przyjmuje sę, że najlepszym jest kryterum maksymalzacj oczekwanej korzyśc. Jeżel korzyśc są wyrażone przez użytecznośc to kryterum używamy w postac maksymalzacj oczekwanej użytecznośc. Według tego kryterum najlepszym kerunkem dzałań jest ten, któremu przypsana jest maksymalna wartość średnej ważonej użytecznośc, gdze wagam są prawdopodobeństwa wystąpena danych użytecznośc. Dodatkowo proponuje sę zastosować kryterum Savage a kosztu utraconej możlwośc uzyskana maksymalnej korzyśc, znanego też pod nazwą kryterum mnmalzacj maksymalnego żalu [12]. Jeśl tablce korzyśc zawerają użytecznośc, to kryterum można zmodyfkować do postac umożlwającej oblczane kosztu utraconej możlwośc uzyskana maksymalnej użytecznośc. Wówczas optymalnym kerunkem dzałań jest ten, któremu przypsana jest najmnejsza wartość kosztu. Tak zmodyfkowane kryterum można nazwać jako kryterum mnmalzacj kosztu neuzyskana maksymalnej użytecznośc lub krócej kryterum mnmax dla użytecznośc. Dla zabezpeczena sę przed decyzją wyboru strateg, która w przyszłośc okaże sę bardzo nekorzystna z powodu wystąpena nekorzystnych stanów śwata zewnętrznego, stosuje sę kryterum Walda. Według tego kryterum, decyzję optymalną wskazuje wynk najlepszy z pośród najgorszych wynków dla kolejnych decyzj. Dla korzyśc dodatnch (np. zysków lub użytecznośc), kryterum nos nazwę maxmn, zaś dla kosztów mnmax. Powszechne używa sę także nazwy kryterum pesymzmu bowem sam Wald zalecał, że decydent pownen zakładać, że nezależne od decyzj własnej o wyborze kerunku dzałań, zawsze, wcześnej lub późnej mus wystąpć nekorzystny stan śwata zewnętrznego, w wynku czego otrzyma nekorzystne rezultaty dzałań własnych. Aby zmnmalzować nekorzystne skutk, należy wyberać decyzje najlepszą z najgorszych. W sytuacj opsywanego wyżej wyboru warantu strateg, decydenc w perwszej kolejnośc pownn przeanalzować dane o skutkach które wynkają z pesymstycznych scenaruszy. Kryterum Walda pownno być szczególne preferowane, w przypadkach, dla których przewduje sę wysoke ryzyko, którego marą może być prawdopodobeństwo wystąpena nekorzystnych stanów lub odchylene standardowe lub nna mara rozproszena danych oszacowanych przez ekspertów wartośc, dotyczących przyszłych zjawsk. Tab. 3. Modele wyboru kerunku dzałana (źródło: [12] s. 227) Przekonane, że rozważane kerunk dzałana pocągają za sobą określone konsekwencje Zgodność co do celów decyzj Zgoda Brak zgody Mocne Wybór przez oblczena Wybór przez negocjacje Słabe Wybór przez osąd Wybór przez nsprację 52

9 Bblografa [1] Aczel A.D.: Statystyka w zarządzanu. Wydawnctwo Naukowe PWN, Warszawa [2] Ceślak M. (pod red.): Prognozowane gospodarcze. Metody zastosowana. Wydawnctwo Naukowe PWN, Warszawa [3] Fndesen W. (pod red.): Analza systemowa - podstawy metodologa. Państwowe Wydawnctwo Naukowe, Warszawa [4] Kasprzak W., Pelc K.: Stratege technczne-prognozy. Ofcyna Wyd. ATUT, Wrocław [5] Koźmńsk A., Potrowsk W.: Zarządzane. Teora praktyka. Wydawnctwo Naukowe PWN, Warszawa [6] Nowak E. nn: Prognozowane gospodarcze. Agencja Wyd. PLACET, W-wa [7] Obłój K.: Stratega organzacj. Polske Wydawnctwo Ekonomczne, Warszawa [8] Ostrowska E.: Ryzyko projektów nwestycyjnych. Polske Wydawnctwo Ekonomczne, Warszawa [9] Powerża L.: Zarys nżyner systemów boagrotechncznych, Instytut Technolog Eksploatacj, Radom [10] Serpńska M., Jachna T.: Ocena przedsęborstwa według standardów śwatowych. Wydawnctwo Naukowe PWN, Warszawa [11] Sobczyk M.: Matematyka fnansowa. Podstawy teoretyczne, przykłady, zadana. Agencja Wydawncza PLACET, Warszawa [12] Supernat J.: Technk decyzyjne organzatorske. Wydawnctwo Kolona Lmted, Wrocław [13] Tyszka T.: Psychologczne pułapk ocenana podejmowana decyzj. Gdańske Wydawnctwo Psychologczne, Gdańsk [14] Vollmuth H.J.: Controllng, nstrumenty od A do Z. Agencja Wyd. PLACET, Warszawa Dr nż. Zbgnew SKROBACKI Poltechnka Śwętokrzyska w Kelcach Al leca Państwa Polskego Kelce Tel e-mal: 53

Analiza rodzajów skutków i krytyczności uszkodzeń FMECA/FMEA według MIL STD - 1629A

Analiza rodzajów skutków i krytyczności uszkodzeń FMECA/FMEA według MIL STD - 1629A Analza rodzajów skutków krytycznośc uszkodzeń FMECA/FMEA według MIL STD - 629A Celem analzy krytycznośc jest szeregowane potencjalnych rodzajów uszkodzeń zdentyfkowanych zgodne z zasadam FMEA na podstawe

Bardziej szczegółowo

Analiza ryzyka jako instrument zarządzania środowiskiem

Analiza ryzyka jako instrument zarządzania środowiskiem WARSZTATY 2003 z cyklu Zagrożena naturalne w górnctwe Mat. Symp. str. 461 466 Elżbeta PILECKA, Małgorzata SZCZEPAŃSKA Instytut Gospodark Surowcam Mneralnym Energą PAN, Kraków Analza ryzyka jako nstrument

Bardziej szczegółowo

SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU METODĄ PROPAGACJI ROZKŁADÓW

SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU METODĄ PROPAGACJI ROZKŁADÓW SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU METODĄ PROPAGACJI ROZKŁADÓW Stefan WÓJTOWICZ, Katarzyna BIERNAT ZAKŁAD METROLOGII I BADAŃ NIENISZCZĄCYCH INSTYTUT ELEKTROTECHNIKI ul. Pożaryskego 8, 04-703 Warszawa tel.

Bardziej szczegółowo

Analiza danych OGÓLNY SCHEMAT. http://zajecia.jakubw.pl/ Dane treningowe (znana decyzja) Klasyfikator. Dane testowe (znana decyzja)

Analiza danych OGÓLNY SCHEMAT. http://zajecia.jakubw.pl/ Dane treningowe (znana decyzja) Klasyfikator. Dane testowe (znana decyzja) Analza danych Dane trenngowe testowe. Algorytm k najblższych sąsadów. Jakub Wróblewsk jakubw@pjwstk.edu.pl http://zajeca.jakubw.pl/ OGÓLNY SCHEMAT Mamy dany zbór danych podzelony na klasy decyzyjne, oraz

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNE STRATEGIE INWESTYCYJNE PODEJŚCIE FUNDAMENTALNE OPTIMAL INVESTMENT STRATEGY FUNDAMENTAL ANALYSIS

OPTYMALNE STRATEGIE INWESTYCYJNE PODEJŚCIE FUNDAMENTALNE OPTIMAL INVESTMENT STRATEGY FUNDAMENTAL ANALYSIS ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ 2014 Sera: ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE z. 68 Nr kol. 1905 Adranna MASTALERZ-KODZIS Unwersytet Ekonomczny w Katowcach OPTYMALNE STRATEGIE INWESTYCYJNE PODEJŚCIE FUNDAMENTALNE

Bardziej szczegółowo

Model oceny ryzyka w działalności firmy logistycznej - uwagi metodyczne

Model oceny ryzyka w działalności firmy logistycznej - uwagi metodyczne Magdalena OSIŃSKA Unwersytet Mkołaja Kopernka w Torunu Model oceny ryzyka w dzałalnośc frmy logstycznej - uwag metodyczne WSTĘP Logstyka w cągu ostatnch 2. lat stała sę bardzo rozbudowaną dzedzną dzałalnośc

Bardziej szczegółowo

METODA UNITARYZACJI ZEROWANEJ Porównanie obiektów przy ocenie wielokryterialnej. Ranking obiektów.

METODA UNITARYZACJI ZEROWANEJ Porównanie obiektów przy ocenie wielokryterialnej. Ranking obiektów. Opracowane: Dorota Mszczyńska METODA UNITARYZACJI ZEROWANEJ Porównane obektów przy ocene welokryteralnej. Rankng obektów. Porównane wybranych obektów (warantów decyzyjnych) ze względu na różne cechy (krytera)

Bardziej szczegółowo

BADANIA OPERACYJNE. Podejmowanie decyzji w warunkach niepewności. dr Adam Sojda

BADANIA OPERACYJNE. Podejmowanie decyzji w warunkach niepewności. dr Adam Sojda BADANIA OPERACYJNE Podejmowane decyzj w warunkach nepewnośc dr Adam Sojda Teora podejmowana decyzj gry z naturą Wynk dzałana zależy ne tylko od tego, jaką podejmujemy decyzję, ale równeż od tego, jak wystąp

Bardziej szczegółowo

KURS STATYSTYKA. Lekcja 6 Regresja i linie regresji ZADANIE DOMOWE. www.etrapez.pl Strona 1

KURS STATYSTYKA. Lekcja 6 Regresja i linie regresji ZADANIE DOMOWE. www.etrapez.pl Strona 1 KURS STATYSTYKA Lekcja 6 Regresja lne regresj ZADANIE DOMOWE www.etrapez.pl Strona 1 Część 1: TEST Zaznacz poprawną odpowedź (tylko jedna jest prawdzwa). Pytane 1 Funkcja regresj I rodzaju cechy Y zależnej

Bardziej szczegółowo

Modele wieloczynnikowe. Modele wieloczynnikowe. Modele wieloczynnikowe ogólne. α β β β ε. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 4.

Modele wieloczynnikowe. Modele wieloczynnikowe. Modele wieloczynnikowe ogólne. α β β β ε. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 4. Modele weloczynnkowe Analza Zarządzane Portfelem cz. 4 Ogólne model weloczynnkowy można zapsać jako: (,...,,..., ) P f F F F = n Dr Katarzyna Kuzak lub (,...,,..., ) f F F F = n Modele weloczynnkowe Można

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie się firm informatycznych jako nowych elementów struktury przestrzennej przemysłu

Kształtowanie się firm informatycznych jako nowych elementów struktury przestrzennej przemysłu PRACE KOMISJI GEOGRAFII PRZEMY SŁU Nr 7 WARSZAWA KRAKÓW 2004 Akadema Pedagogczna, Kraków Kształtowane sę frm nformatycznych jako nowych elementów struktury przestrzennej przemysłu Postępujący proces rozwoju

Bardziej szczegółowo

POJAZDY SZYNOWE 2/2014

POJAZDY SZYNOWE 2/2014 ANALIZA PRZYCZYN I SKUTKÓW USZKODZEŃ (FMEA) W ZASTOSOWANIU DO POJAZDÓW SZYNOWYCH dr nż. Macej Szkoda, mgr nż. Grzegorz Kaczor Poltechnka Krakowska, Instytut Pojazdów Szynowych al. Jana Pawła II 37, 31-864

Bardziej szczegółowo

Zjawiska masowe takie, które mogą wystąpid nieograniczoną ilośd razy. Wyrazów Obcych)

Zjawiska masowe takie, które mogą wystąpid nieograniczoną ilośd razy. Wyrazów Obcych) Statystyka - nauka zajmująca sę metodam badana przedmotów zjawsk w ch masowych przejawach ch loścową lub jakoścową analzą z punktu wdzena nauk, do której zakresu należą.

Bardziej szczegółowo

Zadane 1: Wyznacz średne ruchome 3-okresowe z następujących danych obrazujących zużyce energ elektrycznej [kwh] w pewnym zakładze w mesącach styczeń - lpec 1998 r.: 400; 410; 430; 40; 400; 380; 370. Zadane

Bardziej szczegółowo

Teoria niepewności pomiaru (Rachunek niepewności pomiaru) Rodzaje błędów pomiaru

Teoria niepewności pomiaru (Rachunek niepewności pomiaru) Rodzaje błędów pomiaru Pomary fzyczne - dokonywane tylko ze skończoną dokładnoścą. Powodem - nedoskonałość przyrządów pomarowych neprecyzyjność naszych zmysłów borących udzał w obserwacjach. Podawane samego tylko wynku pomaru

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Robert Smusz Politechnika Rzeszowska im. I. Łukasiewicza Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa Katedra Termodynamiki

Dr inż. Robert Smusz Politechnika Rzeszowska im. I. Łukasiewicza Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa Katedra Termodynamiki Dr nż. Robert Smusz Poltechnka Rzeszowska m. I. Łukasewcza Wydzał Budowy Maszyn Lotnctwa Katedra Termodynamk Projekt jest współfnansowany w ramach programu polskej pomocy zagrancznej Mnsterstwa Spraw Zagrancznych

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK NR 1C KARTA USŁUGI Utrzymanie Systemu Kopii Zapasowych (USKZ)

ZAŁĄCZNIK NR 1C KARTA USŁUGI Utrzymanie Systemu Kopii Zapasowych (USKZ) Załącznk nr 1C do Umowy nr.. z dna.2014 r. ZAŁĄCZNIK NR 1C KARTA USŁUGI Utrzymane Systemu Kop Zapasowych (USKZ) 1 INFORMACJE DOTYCZĄCE USŁUGI 1.1 CEL USŁUGI: W ramach Usług Usługodawca zobowązany jest

Bardziej szczegółowo

D Archiwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla studentów

D Archiwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla studentów Kraków 01.10.2015 D Archwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla studentów Procedura Archwzacj Prac Dyplomowych jest realzowana zgodne z zarządzenem nr 71/2015 Rektora Unwersytetu Rolnczego m. H. Kołłątaja

Bardziej szczegółowo

5. OPTYMALIZACJA GRAFOWO-SIECIOWA

5. OPTYMALIZACJA GRAFOWO-SIECIOWA . OPTYMALIZACJA GRAFOWO-SIECIOWA Defncja grafu Pod pojęcem grafu G rozumemy następującą dwójkę uporządkowaną (defncja grafu Berge a): (.) G W,U gdze: W zbór werzchołków grafu, U zbór łuków grafu, U W W,

Bardziej szczegółowo

KRZYWA BÉZIERA TWORZENIE I WIZUALIZACJA KRZYWYCH PARAMETRYCZNYCH NA PRZYKŁADZIE KRZYWEJ BÉZIERA

KRZYWA BÉZIERA TWORZENIE I WIZUALIZACJA KRZYWYCH PARAMETRYCZNYCH NA PRZYKŁADZIE KRZYWEJ BÉZIERA KRZYWA BÉZIERA TWORZENIE I WIZUALIZACJA KRZYWYCH PARAMETRYCZNYCH NA PRZYKŁADZIE KRZYWEJ BÉZIERA Krzysztof Serżęga Wyższa Szkoła Informatyk Zarządzana w Rzeszowe Streszczene Artykuł porusza temat zwązany

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Automatyki

Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Automatyki Poltechnka Gdańska Wydzał Elektrotechnk Automatyk Katedra Automatyk Kazmerz T. Kosmowsk k.kosmowsk@ely.pg.gda.pl Wprowadzene do przedmotu Nezawodność dagnostyka Aktualne zagadnena nezawodnośc Przedmot:

Bardziej szczegółowo

Usługi KPMG oferowane polskim przedsiębiorcom

Usługi KPMG oferowane polskim przedsiębiorcom Usług KPMG oferowane polskm przedsęborcom Czyl jak w czym pomagamy polskm frmom kpmg.pl 1 Usług KPMG oferowane polskm przedsęborcom 2013 Usług KPMG oferowane polskm przedsęborcom Doradztwo fnansowe ksęgowe

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZALICZEŃ ĆWICZEŃ

SYSTEM ZALICZEŃ ĆWICZEŃ AMI, zma 010/011 mgr Krzysztof Rykaczewsk System zalczeń Wydzał Matematyk Informatyk UMK SYSTEM ZALICZEŃ ĆWICZEŃ z Analzy Matematycznej I, 010/011 (na podst. L.G., K.L., J.M., K.R.) Nnejszy dokument dotyczy

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 4/2016/Młodzi (dotyczy zamówienia na usługę ochrony)

Zapytanie ofertowe nr 4/2016/Młodzi (dotyczy zamówienia na usługę ochrony) Fundacja na Rzecz Rozwoju Młodzeży Młodz Młodym ul. Katedralna 4 50-328 Wrocław tel. 882 021 007 mlodzmlodym@archdecezja.wroc.pl, www.sdm2016.wroclaw.pl Wrocław, 24 maja 2016 r. Zapytane ofertowe nr 4/2016/Młodz

Bardziej szczegółowo

BADANIE STABILNOŚCI WSPÓŁCZYNNIKA BETA AKCJI INDEKSU WIG20

BADANIE STABILNOŚCI WSPÓŁCZYNNIKA BETA AKCJI INDEKSU WIG20 Darusz Letkowsk Unwersytet Łódzk BADANIE STABILNOŚCI WSPÓŁCZYNNIKA BETA AKCJI INDEKSU WIG0 Wprowadzene Teora wyboru efektywnego portfela nwestycyjnego zaproponowana przez H. Markowtza oraz jej rozwnęca

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem w przedsiębiorstwie i jego wpływ na analizę opłacalności przedsięwzięć inwestycyjnych

Zarządzanie ryzykiem w przedsiębiorstwie i jego wpływ na analizę opłacalności przedsięwzięć inwestycyjnych dr nż Andrze Chylńsk Katedra Bankowośc Fnansów Wyższa Szkoła Menedżerska w Warszawe Zarządzane ryzykem w rzedsęborstwe ego wływ na analzę ołacalnośc rzedsęwzęć nwestycynych w w w e - f n a n s e c o m

Bardziej szczegółowo

Portfele zawierające walor pozbawiony ryzyka. Elementy teorii rynku kapitałowego

Portfele zawierające walor pozbawiony ryzyka. Elementy teorii rynku kapitałowego Portel nwestycyjny ćwczena Na podst. Wtold Jurek: Konstrukcja analza rozdzał 5 dr chał Konopczyńsk Portele zawerające walor pozbawony ryzyka. lementy teor rynku kaptałowego 1. Pożyczane penędzy amy dwa

Bardziej szczegółowo

System Przeciwdziałania Powstawaniu Bezrobocia na Terenach Słabo Zurbanizowanych SPRAWOZDANIE Z BADAŃ Autor: Joanna Wójcik

System Przeciwdziałania Powstawaniu Bezrobocia na Terenach Słabo Zurbanizowanych SPRAWOZDANIE Z BADAŃ   Autor: Joanna Wójcik Opracowane w ramach projektu System Przecwdzałana Powstawanu Bezroboca na Terenach Słabo Zurbanzowanych ze środków Europejskego Funduszu Społecznego w ramach Incjatywy Wspólnotowej EQUAL PARTNERSTWO NA

Bardziej szczegółowo

Ocena jakościowo-cenowych strategii konkurowania w polskim handlu produktami rolno-spożywczymi. dr Iwona Szczepaniak

Ocena jakościowo-cenowych strategii konkurowania w polskim handlu produktami rolno-spożywczymi. dr Iwona Szczepaniak Ocena jakoścowo-cenowych strateg konkurowana w polskm handlu produktam rolno-spożywczym dr Iwona Szczepanak Ekonomczne, społeczne nstytucjonalne czynnk wzrostu w sektorze rolno-spożywczym w Europe Cechocnek,

Bardziej szczegółowo

WYBÓR PORTFELA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH ZA POMOCĄ METODY AHP

WYBÓR PORTFELA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH ZA POMOCĄ METODY AHP Ewa Pośpech Unwersytet Ekonomczny w Katowcach Wydzał Zarządzana Katedra Matematyk posp@ue.katowce.pl WYBÓR PORTFELA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH ZA POMOCĄ METODY AHP Streszczene: W artykule rozważano zagadnene

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE ANALIZY HARMONICZNEJ DO OKREŚLENIA SIŁY I DŁUGOŚCI CYKLI GIEŁDOWYCH

ZASTOSOWANIE ANALIZY HARMONICZNEJ DO OKREŚLENIA SIŁY I DŁUGOŚCI CYKLI GIEŁDOWYCH Grzegorz PRZEKOTA ZESZYTY NAUKOWE WYDZIAŁU NAUK EKONOMICZNYCH ZASTOSOWANIE ANALIZY HARMONICZNEJ DO OKREŚLENIA SIŁY I DŁUGOŚCI CYKLI GIEŁDOWYCH Zarys treśc: W pracy podjęto problem dentyfkacj cykl gełdowych.

Bardziej szczegółowo

KONSTRUKCJA OPTYMALNYCH PORTFELI Z ZASTOSOWANIEM METOD ANALIZY FUNDAMENTALNEJ UJĘCIE DYNAMICZNE

KONSTRUKCJA OPTYMALNYCH PORTFELI Z ZASTOSOWANIEM METOD ANALIZY FUNDAMENTALNEJ UJĘCIE DYNAMICZNE Adranna Mastalerz-Kodzs Unwersytet Ekonomczny w Katowcach KONSTRUKCJA OPTYMALNYCH PORTFELI Z ZASTOSOWANIEM METOD ANALIZY FUNDAMENTALNEJ UJĘCIE DYNAMICZNE Wprowadzene W dzałalnośc nstytucj fnansowych, takch

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 5(96)/2013

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 5(96)/2013 ZESZYTY NAUKOWE NSTYTUTU POJAZDÓW 5(96)/2013 Hubert Sar, Potr Fundowcz 1 WYZNACZANE MASOWEGO MOMENTU BEZWŁADNOŚC WZGLĘDEM OS PODŁUŻNEJ DLA SAMOCHODU TYPU VAN NA PODSTAWE WZORÓW DOŚWADCZALNYCH 1. Wstęp

Bardziej szczegółowo

WikiWS For Business Sharks

WikiWS For Business Sharks WkWS For Busness Sharks Ops zadana konkursowego Zadane Opracowane algorytmu automatyczne przetwarzającego zdjęce odręczne narysowanego dagramu na tablcy lub kartce do postac wektorowej zapsanej w formace

Bardziej szczegółowo

Statystyka Opisowa 2014 część 2. Katarzyna Lubnauer

Statystyka Opisowa 2014 część 2. Katarzyna Lubnauer Statystyka Opsowa 2014 część 2 Katarzyna Lubnauer Lteratura: 1. Statystyka w Zarządzanu Admr D. Aczel 2. Statystyka Opsowa od Podstaw Ewa Waslewska 3. Statystyka, Lucjan Kowalsk. 4. Statystyka opsowa,

Bardziej szczegółowo

Za: Stanisław Latoś, Niwelacja trygonometryczna, [w:] Ćwiczenia z geodezji II [red.] J. Beluch

Za: Stanisław Latoś, Niwelacja trygonometryczna, [w:] Ćwiczenia z geodezji II [red.] J. Beluch Za: Stansław Latoś, Nwelacja trygonometryczna, [w:] Ćwczena z geodezj II [red.] J. eluch 6.1. Ogólne zasady nwelacj trygonometrycznej. Wprowadzene Nwelacja trygonometryczna, zwana równeż trygonometrycznym

Bardziej szczegółowo

8. Optymalizacja decyzji inwestycyjnych

8. Optymalizacja decyzji inwestycyjnych dr nż. Zbgnew Tarapata: Optymalzacja decyzj nwestycyjnych, cz.ii 8. Optymalzacja decyzj nwestycyjnych W rozdzale 8, część I przedstawono elementarne nformacje dotyczące metod oceny decyzj nwestycyjnych.

Bardziej szczegółowo

Zapis informacji, systemy pozycyjne 1. Literatura Jerzy Grębosz, Symfonia C++ standard. Harvey M. Deitl, Paul J. Deitl, Arkana C++. Programowanie.

Zapis informacji, systemy pozycyjne 1. Literatura Jerzy Grębosz, Symfonia C++ standard. Harvey M. Deitl, Paul J. Deitl, Arkana C++. Programowanie. Zaps nformacj, systemy pozycyjne 1 Lteratura Jerzy Grębosz, Symfona C++ standard. Harvey M. Detl, Paul J. Detl, Arkana C++. Programowane. Zaps nformacj w komputerach Wszystke elementy danych przetwarzane

Bardziej szczegółowo

WERYFIKACJA EKONOMETRYCZNA MODELU CAPM II RODZAJU DLA RÓŻNYCH HORYZONTÓW STÓP ZWROTU I PORTFELI RYNKOWYCH

WERYFIKACJA EKONOMETRYCZNA MODELU CAPM II RODZAJU DLA RÓŻNYCH HORYZONTÓW STÓP ZWROTU I PORTFELI RYNKOWYCH SCRIPTA COMENIANA LESNENSIA PWSZ m. J. A. Komeńskego w Leszne R o k 0 0 8, n r 6 TOMASZ ŚWIST* WERYFIKACJA EKONOMETRYCZNA MODELU CAPM II RODZAJU DLA RÓŻNYCH HORYZONTÓW STÓP ZWROTU I PORTFELI RYNKOWYCH

Bardziej szczegółowo

D Archiwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla opiekunów/promotorów/recenzentów

D Archiwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla opiekunów/promotorów/recenzentów D Archwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla opekunów/promotorów/recenzentów Kraków 13.01.2016 r. Procedura Archwzacj Prac Dyplomowych jest realzowana zgodne z zarządzenem nr 71/2015 Rektora Unwersytetu

Bardziej szczegółowo

Dotyczy: opinii PKPP lewiatan do projektow dwoch rozporzqdzen z 27 marca 2012 (pismo P-PAA/137/622/2012)

Dotyczy: opinii PKPP lewiatan do projektow dwoch rozporzqdzen z 27 marca 2012 (pismo P-PAA/137/622/2012) 30/04! 2012 PON 13: 30! t FAX 22 55 99 910 PKPP Lewatan _..~._. _., _. _ :. _._..... _.. ~._..:.l._.... _. '. _-'-'-'"." -.-.---.. ----.---.-.~.....----------.. LEWATAN Pol~ka KonfederacJa Pracodawcow

Bardziej szczegółowo

Statystyka Inżynierska

Statystyka Inżynierska Statystyka Inżynerska dr hab. nż. Jacek Tarasuk AGH, WFIS 013 Wykład DYSKRETNE I CIĄGŁE ROZKŁADY JEDNOWYMIAROWE Zmenna losowa, Funkcja rozkładu, Funkcja gęstośc, Dystrybuanta, Charakterystyk zmennej, Funkcje

Bardziej szczegółowo

PROSTO O DOPASOWANIU PROSTYCH, CZYLI ANALIZA REGRESJI LINIOWEJ W PRAKTYCE

PROSTO O DOPASOWANIU PROSTYCH, CZYLI ANALIZA REGRESJI LINIOWEJ W PRAKTYCE PROSTO O DOPASOWANIU PROSTYCH, CZYLI ANALIZA REGRESJI LINIOWEJ W PRAKTYCE Janusz Wątroba, StatSoft Polska Sp. z o.o. W nemal wszystkch dzedznach badań emprycznych mamy do czynena ze złożonoścą zjawsk procesów.

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY I STUDIA. Zeszyt nr 286. Analiza dyskryminacyjna i regresja logistyczna w procesie oceny zdolności kredytowej przedsiębiorstw

MATERIAŁY I STUDIA. Zeszyt nr 286. Analiza dyskryminacyjna i regresja logistyczna w procesie oceny zdolności kredytowej przedsiębiorstw MATERIAŁY I STUDIA Zeszyt nr 86 Analza dyskrymnacyjna regresja logstyczna w procese oceny zdolnośc kredytowej przedsęborstw Robert Jagełło Warszawa, 0 r. Wstęp Robert Jagełło Narodowy Bank Polsk. Składam

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KORELACJI WYDATKÓW NA KULTURĘ Z BUDŻETU GMIN ORAZ WYKSZTAŁCENIA RADNYCH

ANALIZA KORELACJI WYDATKÓW NA KULTURĘ Z BUDŻETU GMIN ORAZ WYKSZTAŁCENIA RADNYCH Potr Mchalsk Węzeł Centralny OŻK-SB 25.12.2013 rok ANALIZA KORELACJI WYDATKÓW NA KULTURĘ Z BUDŻETU GMIN ORAZ WYKSZTAŁCENIA RADNYCH Celem ponższej analzy jest odpowedź na pytane: czy wykształcene radnych

Bardziej szczegółowo

STATECZNOŚĆ SKARP. α - kąt nachylenia skarpy [ o ], φ - kąt tarcia wewnętrznego gruntu [ o ],

STATECZNOŚĆ SKARP. α - kąt nachylenia skarpy [ o ], φ - kąt tarcia wewnętrznego gruntu [ o ], STATECZNOŚĆ SKARP W przypadku obektu wykonanego z gruntów nespostych zaprojektowane bezpecznego nachylena skarp sprowadza sę do przekształcena wzoru na współczynnk statecznośc do postac: tgφ tgα = n gdze:

Bardziej szczegółowo

NAFTA-GAZ marzec 2011 ROK LXVII. Wprowadzenie. Tadeusz Kwilosz

NAFTA-GAZ marzec 2011 ROK LXVII. Wprowadzenie. Tadeusz Kwilosz NAFTA-GAZ marzec 2011 ROK LXVII Tadeusz Kwlosz Instytut Nafty Gazu, Oddzał Krosno Zastosowane metody statystycznej do oszacowana zapasu strategcznego PMG, z uwzględnenem nepewnośc wyznaczena parametrów

Bardziej szczegółowo

METODY PLANOWANIA EKSPERYMENTÓW. dr hab. inż. Mariusz B. Bogacki

METODY PLANOWANIA EKSPERYMENTÓW. dr hab. inż. Mariusz B. Bogacki Metody Planowana Eksperymentów Rozdzał 1. Strona 1 z 14 METODY PLANOWANIA EKSPERYMENTÓW dr hab. nż. Marusz B. Bogack Marusz.Bogack@put.poznan.pl www.fct.put.poznan.pl/cv23.htm Marusz B. Bogack 1 Metody

Bardziej szczegółowo

Rozwiązywanie zadań optymalizacji w środowisku programu MATLAB

Rozwiązywanie zadań optymalizacji w środowisku programu MATLAB Rozwązywane zadań optymalzacj w środowsku programu MATLAB Zagadnene optymalzacj polega na znajdowanu najlepszego, względem ustalonego kryterum, rozwązana należącego do zboru rozwązań dopuszczalnych. Standardowe

Bardziej szczegółowo

± Δ. Podstawowe pojęcia procesu pomiarowego. x rzeczywiste. Określenie jakości poznania rzeczywistości

± Δ. Podstawowe pojęcia procesu pomiarowego. x rzeczywiste. Określenie jakości poznania rzeczywistości Podstawowe pojęca procesu pomarowego kreślene jakośc poznana rzeczywstośc Δ zmerzone rzeczywste 17 9 Zalety stosowana elektrycznych przyrządów 1/ 1. możlwość budowy czujnków zamenających werne każdą welkość

Bardziej szczegółowo

Ryzyko inwestycji. Ryzyko jest to niebezpieczeństwo niezrealizowania celu, założonego przy podejmowaniu określonej decyzji. 3.

Ryzyko inwestycji. Ryzyko jest to niebezpieczeństwo niezrealizowania celu, założonego przy podejmowaniu określonej decyzji. 3. PZEDMIIOT : EFEKTYWNOŚĆ SYSTEMÓW IINFOMTYCZNYCH 3. 3. Istota, defncje rodzaje ryzyka Elementem towarzyszącym każdej decyzj, w tym decyzj nwestycyjnej, jest ryzyko. Wynka to z faktu, że decyzje operają

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu: Typowe dane. Jednoczynnikowa Analiza wariancji. Zasada: porównać zmienność pomiędzy i wewnątrz grup

Plan wykładu: Typowe dane. Jednoczynnikowa Analiza wariancji. Zasada: porównać zmienność pomiędzy i wewnątrz grup Jednoczynnkowa Analza Waranc (ANOVA) Wykład 11 Przypomnene: wykłady zadana kursu były zaczerpnęte z podręcznków: Statystyka dla studentów kerunków techncznych przyrodnczych, J. Koronack, J. Melnczuk, WNT

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego. na lata 2014-2017

Koncepcja pracy. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego. na lata 2014-2017 Koncepcja pracy Zespołu Szkolno-Przedszkolnego na lata 2014-2017 I. Podstawa prawna opracowana koncepcj: 1. Ustawa z dna 7 wrześna 1991 r. o systeme ośwaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.),

Bardziej szczegółowo

Urządzenia wejścia-wyjścia

Urządzenia wejścia-wyjścia Urządzena wejśca-wyjśca Klasyfkacja urządzeń wejśca-wyjśca. Struktura mechanzmu wejśca-wyjśca (sprzętu oprogramowana). Interakcja jednostk centralnej z urządzenam wejśca-wyjśca: odpytywane, sterowane przerwanam,

Bardziej szczegółowo

KURS STATYSTYKA. Lekcja 1 Statystyka opisowa ZADANIE DOMOWE. www.etrapez.pl Strona 1

KURS STATYSTYKA. Lekcja 1 Statystyka opisowa ZADANIE DOMOWE. www.etrapez.pl Strona 1 KURS STATYSTYKA Lekcja 1 Statystyka opsowa ZADANIE DOMOWE www.etrapez.pl Strona 1 Część 1: TEST Zaznacz poprawną odpowedź (tylko jedna jest prawdzwa). Pytane 1 W statystyce opsowej mamy pełne nformacje

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE SPRZEDAŻY Z ZASTOSOWANIEM ROZKŁADU GAMMA Z KOREKCJĄ ZE WZGLĘDU NA WAHANIA SEZONOWE

PROGNOZOWANIE SPRZEDAŻY Z ZASTOSOWANIEM ROZKŁADU GAMMA Z KOREKCJĄ ZE WZGLĘDU NA WAHANIA SEZONOWE STUDIA I PRACE WYDZIAŁU NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZĄDZANIA NR 36 Krzysztof Dmytrów * Marusz Doszyń ** Unwersytet Szczecńsk PROGNOZOWANIE SPRZEDAŻY Z ZASTOSOWANIEM ROZKŁADU GAMMA Z KOREKCJĄ ZE WZGLĘDU NA

Bardziej szczegółowo

Modelowanie struktury stóp procentowych na rynku polskim - wprowadzenie

Modelowanie struktury stóp procentowych na rynku polskim - wprowadzenie Mgr Krzysztof Pontek Katedra Inwestycj Fnansowych Ubezpeczeń Akadema Ekonomczna we Wrocławu Modelowane struktury stóp procentowych na rynku polskm - wprowadzene Wprowadzene Na rynku stóp procentowych analzowana

Bardziej szczegółowo

Semestr zimowy Brak Nie

Semestr zimowy Brak Nie KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angelskm Obowązuje od roku akademckego 2015/2016 Z-ID-702 Semnarum praca dyplomowa Semnar and Dplom Thess A. USYTUOWANIE MODUŁU

Bardziej szczegółowo

Współczynnik przenikania ciepła U v. 4.00

Współczynnik przenikania ciepła U v. 4.00 Współczynnk przenkana cepła U v. 4.00 1 WYMAGANIA Maksymalne wartośc współczynnków przenkana cepła U dla ścan, stropów, stropodachów, oken drzw balkonowych podano w załącznku do Rozporządzena Mnstra Infrastruktury

Bardziej szczegółowo

STATYSTYCZNA ANALIZA WYNIKÓW POMIARÓW

STATYSTYCZNA ANALIZA WYNIKÓW POMIARÓW Zakład Metrolog Systemów Pomarowych P o l t e c h n k a P o z n ańska ul. Jana Pawła II 4 60-965 POZAŃ (budynek Centrum Mechatronk, Bomechank anonżyner) www.zmsp.mt.put.poznan.pl tel. +48 61 665 5 70 fax

Bardziej szczegółowo

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Karta (sylabus) modułu/przedmotu Budownctwo (Nazwa kerunku studów) Studa I Stopna Przedmot: Geologa Geology Rok: I Semestr: 1 MK_8 Rodzaje zajęć lczba godzn: Studa stacjonarne Studa nestacjonarne Wykład

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 3 INTERPRETACJA PARADOKSU ALLAISA ZA POMOCĄ MODELU KONFIGURALNIE WAŻONEJ UŻYTECZNOŚCI

ROZDZIAŁ 3 INTERPRETACJA PARADOKSU ALLAISA ZA POMOCĄ MODELU KONFIGURALNIE WAŻONEJ UŻYTECZNOŚCI Elżbeta Babula Anna Blajer-Gołębewska ROZDZIAŁ 3 INTERPRETACJA PARADOKSU ALLAISA ZA POMOCĄ MODELU KONFIGURALNIE WAŻONEJ UŻYTECZNOŚCI Wprowadzene Jednym z podstawowych założeń ekonom jest postulat racjonalnośc

Bardziej szczegółowo

Proces narodzin i śmierci

Proces narodzin i śmierci Proces narodzn śmerc Jeżel w ewnej oulacj nowe osobnk ojawają sę w sosób losowy, rzy czym gęstość zdarzeń na jednostkę czasu jest stała w czase wynos λ, oraz lczba osobnków n, które ojawły sę od chwl do

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowana technika programowania dynamicznego

Zmodyfikowana technika programowania dynamicznego Zmodyfkowana technka programowana dynamcznego Lech Madeysk 1, Zygmunt Mazur 2 Poltechnka Wrocławska, Wydzał Informatyk Zarządzana, Wydzałowy Zakład Informatyk Wybrzeże Wyspańskego 27, 50-370 Wrocław Streszczene.

Bardziej szczegółowo

Analiza porównawcza rozwoju wybranych banków komercyjnych w latach 2001 2009

Analiza porównawcza rozwoju wybranych banków komercyjnych w latach 2001 2009 Mara Konopka Katedra Ekonomk Organzacj Przedsęborstw Szkoła Główna Gospodarstwa Wejskego w Warszawe Analza porównawcza rozwoju wybranych banków komercyjnych w latach 2001 2009 Wstęp Polska prywatyzacja

Bardziej szczegółowo

Minister Edukacji Narodowej Pani Katarzyna HALL Ministerstwo Edukacji Narodowej al. J. Ch. Szucha 25 00-918 Warszawa Dnia 03 czerwca 2009 r.

Minister Edukacji Narodowej Pani Katarzyna HALL Ministerstwo Edukacji Narodowej al. J. Ch. Szucha 25 00-918 Warszawa Dnia 03 czerwca 2009 r. Mnster Edukacj arodowej Pan Katarzyna HALL Mnsterstwo Edukacj arodowej al. J. Ch. Szucha 25 00-918 arszawa Dna 03 czerwca 2009 r. TEMAT: Propozycja zmany art. 30a ustawy Karta auczycela w forme lstu otwartego

Bardziej szczegółowo

Oligopol dynamiczny. Rozpatrzmy model sekwencyjnej konkurencji ilościowej jako gra jednokrotna z pełną i doskonalej informacją

Oligopol dynamiczny. Rozpatrzmy model sekwencyjnej konkurencji ilościowej jako gra jednokrotna z pełną i doskonalej informacją Olgopol dynamczny Rozpatrzmy model sekwencyjnej konkurencj loścowej jako gra jednokrotna z pełną doskonalej nformacją (1934) Dwa okresy: t=0, 1 tzn. frma 2 podejmując decyzję zna decyzję frmy 1 Q=q 1 +q

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA REGIONALNA

STATYSTYKA REGIONALNA ЕЗЮМЕ В,. Т (,,.),. В, 2010. щ,. В -,. STATYSTYKA REGIONALNA Paweł DYKAS Zróżncowane rozwoju powatów w woj. małopolskm W artykule podjęto próbę analzy rozwoju ekonomcznego powatów w woj. małopolskm, wykorzystując

Bardziej szczegółowo

3.1. ODZIAŁYWANIE DŹWIĘKÓW NA CZŁOWIEKA I OTOCZENIE

3.1. ODZIAŁYWANIE DŹWIĘKÓW NA CZŁOWIEKA I OTOCZENIE 3. KRYTERIA OCENY HAŁASU I DRGAŃ Hałas to każdy dźwęk nepożądany, przeszkadzający, nezależne od jego natury, kontekstu znaczena. Podobne rzecz sę ma z drganam. Oba te zjawska oddzałują nekorzystne na człoweka

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 2(88)/2012

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 2(88)/2012 ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW (88)/01 Hubert Sar, Potr Fundowcz 1 WYZNACZANIE ASOWEGO OENTU BEZWŁADNOŚCI WZGLĘDE OSI PIONOWEJ DLA SAOCHODU TYPU VAN NA PODSTAWIE WZORU EPIRYCZNEGO 1. Wstęp asowy moment

Bardziej szczegółowo

A O n RZECZPOSPOLITA POLSKA. Gospodarki Narodowej. Warszawa, dnia2/stycznia 2014

A O n RZECZPOSPOLITA POLSKA. Gospodarki Narodowej. Warszawa, dnia2/stycznia 2014 Warszawa, dna2/styczna 2014 r, RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI PODSEKRETARZ STANU Małgorzata Olsze wska BM-WP 005.6. 20 14 Pan Marek Zółkowsk Przewodnczący Komsj Gospodark

Bardziej szczegółowo

-ignorowanie zmiennej wartości pieniądza w czasie, -niemoŝność porównywania projektów o róŝnych klasach ryzyka.

-ignorowanie zmiennej wartości pieniądza w czasie, -niemoŝność porównywania projektów o róŝnych klasach ryzyka. Podstawy oceny ekonomcznej przedsęwzęć termo-modernzacyjnych modernzacyjnych -Proste (statyczne)-spb (prosty czas zwrotu nakładów nwestycyjnych) -ZłoŜone (dynamczne)-dpb, NPV, IRR,PI Cechy metod statycznych:

Bardziej szczegółowo

W praktyce często zdarza się, że wyniki obu prób możemy traktować jako. wyniki pomiarów na tym samym elemencie populacji np.

W praktyce często zdarza się, że wyniki obu prób możemy traktować jako. wyniki pomiarów na tym samym elemencie populacji np. Wykład 7 Uwaga: W praktyce często zdarza sę, że wynk obu prób możemy traktować jako wynk pomarów na tym samym elemence populacj np. wynk x przed wynk y po operacj dla tego samego osobnka. Należy wówczas

Bardziej szczegółowo

Kierownik Katedry i Kliniki: prof. dr hab. Bernard Panaszek, prof. zw. UMW. Recenzja

Kierownik Katedry i Kliniki: prof. dr hab. Bernard Panaszek, prof. zw. UMW. Recenzja KATEDRA KLINIKA CHORÓB WEWNĘTRZNYCHYCH GERIATRII ALERGOLOGU Unwersytet Medyczny m. Pastów Śląskch we Wrocławu 50-367 Wrocław, ul. Cure-Skłodowskej 66 Tel. 71/7842521 Fax 71/7842529 E-mal: bernard.panaszek@umed.wroc.pl

Bardziej szczegółowo

STARE A NOWE KRAJE UE KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO EKSPORTU

STARE A NOWE KRAJE UE KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO EKSPORTU Ewa Szymank Katedra Teor Ekonom Akadema Ekonomczna w Krakowe ul. Rakowcka 27, 31-510 Kraków STARE A NOWE KRAJE UE KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO EKSPORTU Abstrakt Artykuł przedstawa wynk badań konkurencyjnośc

Bardziej szczegółowo

2012-10-11. Definicje ogólne

2012-10-11. Definicje ogólne 0-0- Defncje ogólne Logstyka nauka o przepływe surowców produktów gotowych rodowód wojskowy Utrzyywane zapasów koszty zwązane.n. z zarożene kaptału Brak w dostawach koszty zwązane.n. z przestoje w produkcj

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie lokalizacji obiektu logistycznego z zastosowaniem metody wyważonego środka ciężkości studium przypadku

Wyznaczanie lokalizacji obiektu logistycznego z zastosowaniem metody wyważonego środka ciężkości studium przypadku B u l e t y n WAT Vo l. LXI, Nr 3, 2012 Wyznaczane lokalzacj obektu logstycznego z zastosowanem metody wyważonego środka cężkośc studum przypadku Emla Kuczyńska, Jarosław Zółkowsk Wojskowa Akadema Technczna,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WPŁYWU OBSERWACJI NIETYPOWYCH NA WYNIKI MODELOWANIA REGIONALNEJ WYDAJNOŚCI PRACY

ANALIZA WPŁYWU OBSERWACJI NIETYPOWYCH NA WYNIKI MODELOWANIA REGIONALNEJ WYDAJNOŚCI PRACY STUDIA I PRACE WYDZIAŁU NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZĄDZANIA NR 36, T. 1 Barbara Batóg *, Jacek Batóg ** Unwersytet Szczecńsk ANALIZA WPŁYWU OBSERWACJI NIETYPOWYCH NA WYNIKI MODELOWANIA REGIONALNEJ WYDAJNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Badania sondażowe. Braki danych Konstrukcja wag. Agnieszka Zięba. Zakład Badań Marketingowych Instytut Statystyki i Demografii Szkoła Główna Handlowa

Badania sondażowe. Braki danych Konstrukcja wag. Agnieszka Zięba. Zakład Badań Marketingowych Instytut Statystyki i Demografii Szkoła Główna Handlowa Badana sondażowe Brak danych Konstrukcja wag Agneszka Zęba Zakład Badań Marketngowych Instytut Statystyk Demograf Szkoła Główna Handlowa 1 Błędy braku odpowedz Całkowty brak odpowedz (UNIT nonresponse)

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PORÓWNAWCZA WYNIKÓW UZYSKANYCH ZA POMOCĄ MIAR SYNTETYCZNYCH: M ORAZ PRZY ZASTOSOWANIU METODY UNITARYZACJI ZEROWANEJ

ANALIZA PORÓWNAWCZA WYNIKÓW UZYSKANYCH ZA POMOCĄ MIAR SYNTETYCZNYCH: M ORAZ PRZY ZASTOSOWANIU METODY UNITARYZACJI ZEROWANEJ METODY ILOŚCIOWE W BADANIACH EKONOMICZNYCH Tom XVI/3, 2015, str. 248 257 ANALIZA PORÓWNAWCZA WYNIKÓW UZYSKANYCH ZA POMOCĄ MIAR SYNTETYCZNYCH: M ORAZ PRZY ZASTOSOWANIU METODY UNITARYZACJI ZEROWANEJ Sławomr

Bardziej szczegółowo

Natalia Nehrebecka. Wykład 2

Natalia Nehrebecka. Wykład 2 Natala Nehrebecka Wykład . Model lnowy Postad modelu lnowego Zaps macerzowy modelu lnowego. Estymacja modelu Wartośd teoretyczna (dopasowana) Reszty 3. MNK przypadek jednej zmennej . Model lnowy Postad

Bardziej szczegółowo

Teoria niepewności pomiaru (Rachunek niepewności pomiaru) Rodzaje błędów pomiaru

Teoria niepewności pomiaru (Rachunek niepewności pomiaru) Rodzaje błędów pomiaru Pomary fzyczne - dokonywane tylko ze skończoną dokładnoścą. Powodem - nedoskonałość przyrządów pomarowych neprecyzyjność naszych zmysłów borących udzał w obserwacjach. Podawane samego tylko wynku pomaru

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA WYMIARU ORAZ WYSOKOŚĆ EMERYTURY USTALANEJ NA DOTYCHCZASOWYCH ZASADACH

PODSTAWA WYMIARU ORAZ WYSOKOŚĆ EMERYTURY USTALANEJ NA DOTYCHCZASOWYCH ZASADACH PODSTAWA WYMIARU ORAZ WYSOKOŚĆ EMERYTURY USTALANEJ NA DOTYCHCZASOWYCH ZASADACH Z a k ł a d U b e z p e c z e ń S p o ł e c z n y c h Wprowadzene Nnejsza ulotka adresowana jest zarówno do osób dopero ubegających

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY ROLNICTWA ŚWIATOWEGO

PROBLEMY ROLNICTWA ŚWIATOWEGO Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wejskego w Warszawe PROBLEMY ROLNICTWA ŚWIATOWEGO Tom 12 (XXVII) Zeszyt 4 Wydawnctwo SGGW Warszawa 2012 Elżbeta Kacperska 1 Katedra Ekonomk Rolnctwa Mędzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Analiza i diagnoza sytuacji finansowej wybranych branż notowanych na Warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych w latach

Analiza i diagnoza sytuacji finansowej wybranych branż notowanych na Warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych w latach Jacek Batóg Unwersytet Szczecńsk Analza dagnoza sytuacj fnansowej wybranych branż notowanych na Warszawskej Gełdze Paperów Wartoścowych w latach 997-998 W artykule podjęta została próba analzy dagnozy

Bardziej szczegółowo

3. ŁUK ELEKTRYCZNY PRĄDU STAŁEGO I PRZEMIENNEGO

3. ŁUK ELEKTRYCZNY PRĄDU STAŁEGO I PRZEMIENNEGO 3. ŁUK ELEKTRYCZNY PRĄDU STŁEGO I PRZEMIENNEGO 3.1. Cel zakres ćwczena Celem ćwczena jest zapoznane sę z podstawowym właścwoścam łuku elektrycznego palącego sę swobodne, w powetrzu o cśnentmosferycznym.

Bardziej szczegółowo

9 konkurs ICT Objective: 9.11 FET Proactive Neuro-bio. 9 konkurs ICT

9 konkurs ICT Objective: 9.11 FET Proactive Neuro-bio. 9 konkurs ICT Dzeń Informacyjny ICT dla podmotów zanteresowanych uczestnctwem w mędzynarodowych projektach B+R w ramach 7 Programu Ramowego: 9 konkurs ICT Warszawa, 31.01.2012 9 konkurs ICT Objectve: 9.11 FET Proactve

Bardziej szczegółowo

Analiza struktury zbiorowości statystycznej

Analiza struktury zbiorowości statystycznej Analza struktury zborowośc statystycznej.analza tendencj centralnej. Średne klasyczne Średna arytmetyczna jest parametrem abstrakcyjnym. Wyraża przecętny pozom badanej zmennej (cechy) w populacj generalnej:

Bardziej szczegółowo

MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ

MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ 4 MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ DWST WPZN 423189/BSZI13 Warszawa, 2013 -Q-4 Pan Marek Mchalak Rzecznk Praw Dzecka Szanowny Pane, w odpowedz na Pana wystąpene z dna 28 czerwca 2013 r. (znak: ZEW/500127-1/2013/MP),

Bardziej szczegółowo

WSKAŹNIK OCENY HIC SAMOCHODU OSOBOWEGO W ASPEKCIE BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO

WSKAŹNIK OCENY HIC SAMOCHODU OSOBOWEGO W ASPEKCIE BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO WSKAŹNIK OCENY SAMOCHODU OSOBOWEGO W ASPEKCIE BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO Dagmara KARBOWNICZEK 1, Kazmerz LEJDA, Ruch cała człoweka w samochodze podczas wypadku drogowego zależy od sztywnośc nadwoza

Bardziej szczegółowo

WIELOKRYTERIALNE WSPOMAGANIE DECYZJI W HARMONOGRAMOWANIU PROJEKTÓW 1

WIELOKRYTERIALNE WSPOMAGANIE DECYZJI W HARMONOGRAMOWANIU PROJEKTÓW 1 DECYZJE nr 13 czerwec 2010 WIELOKRYTERIALNE WSPOMAGANIE DECYZJI W HARMONOGRAMOWANIU PROJEKTÓW 1 Tomasz Błaszczyk* Akadema Ekonomczna w Katowcach Macej Nowak** Akadema Ekonomczna w Katowcach Streszczene:

Bardziej szczegółowo

Model ISLM. Inwestycje - w modelu ISLM przyjmujemy, że inwestycje przyjmują postać funkcji liniowej:

Model ISLM. Inwestycje - w modelu ISLM przyjmujemy, że inwestycje przyjmują postać funkcji liniowej: dr Bartłomej Rokck Ćwczena z Makroekonom I Model ISLM Podstawowe założena modelu: penądz odgrywa ważną rolę przy determnowanu pozomu dochodu zatrudnena nwestycje ne mają charakteru autonomcznego, a ch

Bardziej szczegółowo

Analiza korelacji i regresji

Analiza korelacji i regresji Analza korelacj regresj Zad. Pewen zakład produkcyjny zatrudna pracownków fzycznych. Ich wydajność pracy (Y w szt./h) oraz mesęczne wynagrodzene (X w tys. zł) przedstawa ponższa tabela: Pracownk y x A

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Skarbnika Hufca Za okres 24.09.2011-24.11.2013. Wprowadzenie

Sprawozdanie Skarbnika Hufca Za okres 24.09.2011-24.11.2013. Wprowadzenie Skarbnk Hufca ZHP Kraków Nowa Huta phm. Marek Balon HO Kraków, dn. 21.10.2013r. Sprawozdane Skarbnka Hufca Za okres 24.09.2011-24.11.2013 Wprowadzene W dnu 24.09.2011r. odbył sę Zjazd Sprawozdawczo-Wyborczy

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie wielowymiarowej analizy porównawczej w doborze spó³ek do portfela inwestycyjnego Zastosowanie wielowymiarowej analizy porównawczej...

Zastosowanie wielowymiarowej analizy porównawczej w doborze spó³ek do portfela inwestycyjnego Zastosowanie wielowymiarowej analizy porównawczej... Adam Waszkowsk * Adam Waszkowsk Zastosowane welowymarowej analzy porównawczej w doborze spó³ek do portfela nwestycyjnego Zastosowane welowymarowej analzy porównawczej... Wstêp Na warszawskej Ge³dze Paperów

Bardziej szczegółowo

Piesi jako ofiary śmiertelnych wypadków analiza kryminalistyczna

Piesi jako ofiary śmiertelnych wypadków analiza kryminalistyczna Pes jako ofary śmertelnych wypadków analza krymnalstyczna Potr Kodryck, Monka Kodrycka Pozom bezpeczeństwa ruchu drogowego klasyfkuje Polskę na jednym z ostatnch mejsc wśród krajów europejskch. Wskaźnk

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Racborzu KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmotu: Termnologa ekonomczna prawncza 2. Kod przedmotu: FGB-23 3. Okres ważnośc karty: 2015-2018 4. Forma kształcena: studa perwszego

Bardziej szczegółowo

MPEC wydaje warunki techniczne KONIEC

MPEC wydaje warunki techniczne KONIEC 1 2 3 1 2 2 1 3 MPEC wydaje warunk technczne 4 5 6 10 9 8 7 11 12 13 14 15 KONIEC 17 16 4 5 Chcesz wedzeć, czy masz możlwość przyłączena budynku Możlwośc dofnansowana wymany peców węglowych do sec mejskej?

Bardziej szczegółowo

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Karta (sylabus) modułu/przedmotu Budownctwo (Nazwa kerunku studów) Studa I Stopna Przedmot: Kerowane procesem nwestycyjnym Management of constructon process Rok: III Semestr: 5 MK_48 Rodzaje zajęć lczba

Bardziej szczegółowo

O PEWNYM MODELU POZWALAJĄCYM IDENTYFIKOWAĆ K NAJBARDZIEJ PODEJRZANYCH REKORDÓW W ZBIORZE DANYCH KSIĘGOWYCH W PROCESIE WYKRYWANIA OSZUSTW FINANSOWYCH

O PEWNYM MODELU POZWALAJĄCYM IDENTYFIKOWAĆ K NAJBARDZIEJ PODEJRZANYCH REKORDÓW W ZBIORZE DANYCH KSIĘGOWYCH W PROCESIE WYKRYWANIA OSZUSTW FINANSOWYCH Mateusz Baryła Unwersytet Ekonomczny w Krakowe O PEWNYM MODELU POZWALAJĄCYM IDENTYFIKOWAĆ K NAJBARDZIEJ PODEJRZANYCH REKORDÓW W ZBIORZE DANYCH KSIĘGOWYCH W PROCESIE WYKRYWANIA OSZUSTW FINANSOWYCH Wprowadzene

Bardziej szczegółowo