ZARZĄDZANIE RYZYKIEM W PRZEDSIĘBIORSTWIE PRODUKCYJNYM ZGODNIE Z ZAŁOŻENIAMI TEORII OGRANICZEŃ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZARZĄDZANIE RYZYKIEM W PRZEDSIĘBIORSTWIE PRODUKCYJNYM ZGODNIE Z ZAŁOŻENIAMI TEORII OGRANICZEŃ"

Transkrypt

1 Jacek Wrodarczyk Uniwersye Ekonomiczny w Kaowicach ZARZĄDZANIE RYZYKIEM W PRZEDSIĘBIORSTWIE PRODUKCYJNYM ZGODNIE Z ZAŁOŻENIAMI TEORII OGRANICZEŃ Wprowadzenie W obecnej syuacji rynkowej wzmożona konkurencja wymaga od przedsiębiorsw ciągłego dososowywania oferowanych produków do porzeb klienów. Powoduje o powsanie ogromnej liczby warianów produków, wersji wyposażenia czy wreszcie nowych grup produkowych. W ak szybko zmieniającej się srukurze produkcji określenie opłacalności produkcji danego produku saje się isonym problemem. Dodakowo, różnego rodzaju ryzyko związane z działalnością produkcyjną komplikuje możliwość rzeelnej oceny opłacalności produkcji. Ryzyko w przedsiębiorswie produkcyjnym opisywane w ym opracowaniu związane jes ze zmieniającą się wydajnością procesów produkcyjnych. Wydajność ych procesów może spadać na skuek wysępowania awarii i userek urządzeń lub być związane z nieodpowiednią jakością maeriałów bądź surowców wykorzysywanych w procesie produkcyjnym. Innymi przyczynami zmniejszonej wydajności mogą być czynniki zależne od personelu, akie jak zmniejszona wydajność operaora lub popełnione przez niego błędy. W związku z ymi zjawiskami realny czas produkcji deali przez gniazdo produkcyjne może być mniejszy niż czas nominalny, a co za ym idzie wielkość produkcji będzie mniejsza niż zakładana, co prowadzi bezpośrednio do zmniejszenia sprzedaży a w konsekwencji do spadku zyskowności. W podejmowaniu decyzji pomaga sworzenie rankingu opłacalności produków przedsiębiorswa. By zminimalizować wpływ czynników negaywnych na wynik finansowy, przedsiębiorswo powinno produkować w pierwszej kolejności produky najbardziej opłacalne. Celem opracowania jes prezenacja meody minimalizacji ryzyka związanego z niepełną dosępnością czasu urządzeń produkcyjnych. Meoda pozwala na minimalizację ryzyka zmniejszenia zyskowności działalności przedsiębiorswa produkcyjnego w wyniku awarii urządzeń, wydajności niższej niż nominalna ip.

2 26 Jacek Wrodarczyk Na wsępie prezenowane są określone rodzaje ryzyka wysępującego w przedsiębiorswie produkcyjnym. Omawiane jes przede wszyskim ryzyko związane ze zmiennością dosępności czasu pracy urządzeń oraz zaniżoną kalkulacją cenową prowadzące do obniżenia zyskowności konraku. Nasępnie przedsawione są podsawowe założenia eorii ograniczeń oraz model przedsiębiorswa uwzględniający jej założenia, pozwalający na określenie najbardziej opłacalnego produku przy założeniu isnienia jednego ograniczenia wewnęrznego. Dalej zaprezenowano symulacyjne rozwiązanie problemu określenia rankingu opłacalności produków w syuacji, gdy isnieją dwa odrębne gniazda produkcyjne będące wąskimi gardłami.. Założenia eorii ograniczeń Podsawowym założeniem eorii ograniczeń jes isnienie ograniczenia w każdej organizacji/przedsiębiorswie. Przedsiębiorswo zosaje porównane do łańcucha, kóry ma swoje najsłabsze ogniwo i o ogniwo jes właśnie ograniczeniem []. Ograniczenia podzielone zosały na dwa ypy: ograniczenia wewnęrzne, czyli najmniej wydajne gniazda produkcyjne lub procedury wewnęrzne przedsiębiorswa, ograniczenia zewnęrzne najczęściej rynek, czyli popy na produky przedsiębiorswa, ale akże konyngeny, dosawcy lub obowiązujące prawo. Fak isnienia ograniczeń, czyli czynników uniemożliwiających przedsiębiorswu rozwój i zwiększenie sprzedaży, wymusza na kadrze kierowniczej zasosowanie konkrenych narzędzi pozwalających na poprawę wydajności przedsiębiorswa. Ten sysem poprawy wydajności przedsiębiorswa zosał przez E. Goldraa nazwany five seps of focusing [3], czyli pięć kroków koncenracji. Pierwszym krokiem jes ZIDENTYFIKUJ ograniczenie(-a) sysemu podsawą znalezienia rozwiązania jes zdefiniowanie problemu co oznacza, że analizę przedsiębiorswa należy rozpocząć od idenyfikacji i opisania ograniczeń. Krok drugi o Zdecyduj, jak WYEKSPLOATOWAĆ ograniczenie(-a) w celu poprawy wydajności całego przedsiębiorswa konieczne jes podjęcie działań, kóre pozwolą poprawić wydajność ograniczenia, przykładowo, poprawić wydajność najmniej sprawnego gniazda produkcyjnego poprzez skrócenie czasu przezbrojeń bądź niedopuszczanie do wysępowania przesojów. Poprawę wydajności można uzyskać akże dzięki częściowej wsępnej obróbce dealu przed gniazdem będącym ograniczeniem. Trzeci krok o PODPORZĄDKUJ wszysko powyższej decyzji z chwilą, kiedy określona zosała maksymalna wydajność ograniczenia, należy dosroić cały proces produkcyjny do ej właśnie wydajności. Szczególnie gniazda znajdujące się przed

3 ZARZĄDZANIE RYZYKIEM W PRZEDSIĘBIORSTWIE PRODUKCYJNYM 27 ograniczeniem nie powinny produkować więcej niż ograniczenie jes w sanie przeworzyć, ponieważ będzie o powodowało sałe powiększanie się zapasów przed wąskim gardłem. Oczywiście należy przewidzieć odpowiedni bufor bezpieczeńswa, aby awaria maszyny pracującej przed ograniczeniem nie doprowadziła do zarzymania produkcji na gnieździe będącym ograniczeniem. Krok czwary określony zosał jako PODNIEŚ wydajność ograniczenia dopiero po usawieniu czasu cyklu produkcyjnego zgodnie z wydajnością ograniczenia można rozważać likwidację ego ograniczenia. Może o być wprowadzenie kolejnej zmiany produkcyjnej w gnieździe, kóre jes ograniczeniem lub inwesycja w kolejne urządzenie niezbędne do przeprowadzenia procesu w ym gnieździe. Osani krok brzmi Jeśli w krokach 2-4 ograniczenie zosało przełamane, WRÓĆ do kroku ; nie pozwól, by ograniczeniem sała się INERCJA. Bardzo isonym elemenem eorii ograniczeń jes ciągłość procesu doskonalenia przedsiębiorswa nazwana przez Goldraa process of ongoing improvemen. Idenyfikując, eksploaując, a nasępnie likwidując ograniczenie sysemu kadra zarządzająca robi krok do przodu, jednak likwidacja jednego ograniczenia powoduje powsanie nowego w innym miejscu. Jeśli dokonano zakupu drugiego urządzenia pracującego w gnieździe będącym ograniczeniem, o wydajność łańcucha nie wzrośnie dwukronie, a jedynie do poziomu drugiego najmniej wydajnego gniazda produkcyjnego. Dla nowego ograniczenia należy po raz kolejny przeprowadzić proces poprawiania wydajności, kóry może w niekórych przypadkach być sprzeczny z wcześniejszymi usprawnieniami (kiedy ograniczeniem było inne gniazdo produkcyjne). Dlaego niezmiernie ważną częścią eorii ograniczeń jes posula sworzenia organizacji uczącej się, dla kórej zmiana nie jes jednorazową niedogodnością ale ciągłym procesem w dążeniu ku doskonałości. Goldra określił akże cel każdego przedsiębiorswa jako koniunkcję rzech warości: zarabiać pieniądze eraz i w przyszłości, zagwaranować pracownikom bezpieczne i saysfakcjonujące środowisko pracy eraz i w przyszłości oraz zaspokajać rynek, eraz i w przyszłości [4, s. 227]. 2. Model przedsiębiorswa opary na eorii ograniczeń Głównym założeniem modelu przedsiębiorswa zaproponowanego przez eorię ograniczeń jes badanie wpływu wyboru konkrenych warianów decyzyjnych na wydajność całego przedsiębiorswa. Zidenyfikowanie ograniczenia umożliwia usalenie srukury sprzedaży pozwalającej na zmaksymalizowanie zysku firmy. Twórca eorii opisując syuację przedsiębiorswa korzysa z kilku podsawowych charakerysyk:

4 28 Jacek Wrodarczyk. CCR Capaciy-Consrained Resource. Jes o wydajność zasobu, kóry ogranicza całkowią wydajność sysemu, zw. wąskie gardło. 2. TVC Toally Viariable Cos. 3. OE Operaing Expences. Wszyskie wydaki, kóre ponosi przedsiębiorswo niezależnie od wielkości produkcji oprócz TVC (płace oprócz sawek akordowych, energia, reklama i markeing, logisyka). Koszy, kóre wzrasają wraz z każdą wyprodukowaną jednoską (maeriały, płaca akordowa, prowizja). 4. I Invesmens. Inwesycje, nakłady ponoszone jednorazowo, pozwalające na pozyywną zmianę kóregoś z pozosałych czynników (nowa, wydajniejsza maszyna, nowy kanał sprzedaży). 5. S Sales sprzedaż 6. T Throughpu przerób T = S TVC Przerób należy więc rozumieć jako ilość pieniędzy, kóre zosaną na koncie przedsiębiorswa po sprzedaży danej grupy produków, opłaceniu maeriałów i pozosałych koszów zmiennych. Teoreyczny model finansowy przedsiębiorswa wygląda nasępująco [2] ZYSK = T OE I Warość przerobu limiowana jes przez wydajność wąskiego gardła (CCR) dla ograniczeń wewnęrznych lub warość popyu lub konyngenu dla ograniczeń zewnęrznych. Dane e są ławe do zebrania, dzięki czemu model jes prosy w konsrukcji, a jednocześnie pozwala na globalną analizę warianów decyzyjnych, dzięki jasnemu kryerium decyzyjnemu, czyli warości zysku. Przykładem niech będzie decyzja o inwesycji w wydajniejsze urządzenie pracujące w gnieździe produkcyjnym niebędącym ograniczeniem. Zgodnie z wcześniejszymi posulaami, aka inwesycja nie poprawi wydajności całego procesu produkcyjnego. Czy więc ponoszenie akiego nakładu inwesycyjnego ma sens? Tak pod warunkiem, że będzie o miało pozyywny wpływ na inną część przedsiębiorswa przykładowo, wyższa wydajność lub skrócenie czasów przezbrojeń danego gniazda produkcyjnego pozwoli na zmniejszenie koszów sałych (OE) dzięki możliwości zlikwidowania jednego lub większej liczby eaów, isonego zmniejszenia koszów energii bądź wydaków na naprawy i eksploaację. Przyjmijmy, że w firma produkuje rzy wyroby: A, B i C. Każdy produk przewarzany jes na każdym z pięciu kolejnych gniazd produkcyjnych. Na podsawie przeprowadzonej analizy czynności meodą badań migawkowych orzymano normy czasów przewarzania produków na kolejnych gniazdach produkcyjnych. W abeli zaprezenowano zebrane dane (w minuach).

5 ZARZĄDZANIE RYZYKIEM W PRZEDSIĘBIORSTWIE PRODUKCYJNYM 29 Tabela Dane doyczące czasów przewarzania produków na gniazdach produkcyjnych Analizując zebrane dane można swierdzić, że wąskim gardłem ego pro- cesu produkcyjnego jes gniazdo produkcyjne G3 średnia czasów prze- warzania produków na ym gnieździe jes największa. Koszy maeriałowee dla kolejnych wyrobów wynoszą odpowiednio 8, 2 oraz zł. Czas jednoskowy wykonania operacji w gnieździe G3 będącym wąsa dla kim gardłem wynosi dla wyrobu A 2,9 min, dla wyrobu B 2,5 min, wyrobu C,2 min. Plan produkcyjny obejmuje wyworzenie jednosek wyrobu A, oraz po 5 jednosek wyrobów B i C. Czas CCR o czas przewarza- nia produków na gnieździe G3 będącym wąskim gardłem procesu produkcyj- Excel nego. Na rys. zaprezenowano dane do przykładu skonsruowanego w arkuszu [8]. Rys.. Dane do przykładu w arkuszu Excel

6 22 Jacek Wrodarczyk Jeśli wszyskie produky zosaną wyprodukowane i sprzedane, o przedsiębiorswo osiągnie zysk w wysokości 25 zł dziennie. Ilość czasu pracy gniazda produkcyjnego będącego wąskim gardłem niezbędnego do wyprodukowania wszyskich rzech produków w zamówionych ilościach wynosi 475 minu. Przedsiębiorswo pracując w sysemie jednozmianowym, ma do dyspozycji maksymalnie 48 minu czasu pracy dziennie. W syuacji idealnej, czyli w momencie pełnego wykorzysania dosępnego czasu produkcji, ograniczeniem ego przedsiębiorswa byłby rynek eoreycznie możliwości produkcyjne przewyższają wielkość zamówień. Jednak isnieje duże ryzyko niewykonania ego planu produkcyjnego, związane ze zmiennością czasu pracy gniazda produkcyjnego będącego wąskim gardłem bufor na błędy bądź sray wynosi ylko 5 minu. Jeżeli bufor en zosanie przekroczony ograniczeniem przedsiębiorswa sanie się gniazdo produkcyjne będące wąskim gardłem procesu produkcyjnego. To właśnie wydajność ego gniazda będzie definiowała ilość produków, kóre uda się sprzedać, czyli de faco wielkość zysku jaką uda się osiągnąć. Aby zminimalizować wpływ zmienności możliwości produkcyjnych na zysk przedsiębiorswa, należy w pierwszej kolejności wywarzać produky najbardziej opłacalne. Na pyanie, kóre produky są bardziej opłacalne i kóre powinny być produkowane w pierwszej kolejności, aby wpływ zmniejszonej wydajności na zysk był minimalny, pomaga odpowiedzieć kryerium T / Czas CCR. Jes o ilość pieniędzy jakie generuje sprzedaż danego produku w odniesieniu do jednoski czasu pracy wąskiego gardła, a co za ym idzie całego zakładu. Im wyższa warość ego kryerium, ym bardziej opłacalna jes produkcja danego produku. W syuacji, gdy isnieje ryzyko niewyprodukowania wszyskich produków, na kóre jes popy, przedsiębiorswo powinno skoncenrować się na produkach o najwyższym wskaźniku T/ Czas CCR, a w nasępnej kolejności wywarzać e o mniejszej warości wskaźnika. Z przeprowadzonych obliczeń wynika, że firma powinna w pierwszej kolejności produkować wyrób B, nasępnie A, a na końcu wyrób C. Taka klasyczna analiza niesie ze sobą jednak niebezpieczeńswo błędnego określenia możliwego do osiągnięcia zysku, a co za ym idzie podjęcia błędnych decyzji. Zgodnie z przedsawionym modelem, maksymalny zysk przedsiębiorswa przy nieograniczonym popycie na każdy z produków osiągnięy zosanie przy produkcji ylko produku B, i mógłby wynieść 84 zł = (48 min x 4,8 zł) 5 zł. Jes o błąd ponieważ wąskim gardłem produkcji produku B jes nie gniazdo G3 ylko gniazdo G4, a maksymalna możliwa do wyprodukowania ilość produku B o 54 (48 min / 3, min [czas obróbki na gnieździe G4]) sz. zamias 92 (48 min / 2,5 min [czas obróbki na gnieździe G3]). W przypadku srukury produkcji składającej się ylko z produku B maksymalny zysk może wynieść jedynie 348 zł. Mamy zaem do czynienia z syuacją, w kórej ograni-

7 ZARZĄDZANIE RYZYKIEM W PRZEDSIĘBIORSTWIE PRODUKCYJNYM 22 czeniem przedsiębiorswa, w zależności od srukury produkcji rozumianej jako kombinacja ilości konkrenych produków w planie produkcji (w ym przypadku A =, B = 5, C = 5) będą różne gniazda produkcyjne. Tabela 2 Dane doyczące czasów przewarzania produków A, B oraz C 3. Model w przypadku isnienia więcej niż jednego ograniczenia Klasyczna analiza zakłada, że dla wszyskich produków rozkład czasów przewarzania na kolejnych gniazdach produkcyjnych jes jednorodny, zn. cza- od siebie oraz dla wszyskich produków możemy wyznaczyć jedno, wspólne wąskie gardło. Możliwe jednak, że dla różnych produków różne gniazda pro- sy przewarzania na kolejnych gniazdach produkcyjnych nie różnią się isonie dukcyjne będą wąskimi gardłami. W akim przypadku nie ma możliwości bezpośredniego wykorzysania kryerium T / Czas CCR do określenia ran- różnych gniazd produkcyjnych. Przykład zesawienia czasów obróbki gdzie możliwe jes wysąpienie dwóch wąskich gardeł prezenuje abela kingu opłacalności produków, ponieważ nie można porównywać czasu pracy 2. W prezenowanej abeli produków produky A oraz C mają swoje wąskie gardło w gnieździe G3, zaś produk B w gnieździe G4. Aby sprawdzić, w jakiej kolejności należy produkować wyroby w sy- uacji losowej dosępności czasu pracy gniazd produkcyjnych G3 oraz G4 sko- rzysać można z modelu symulacyjnego.

8 222 Jacek Wrodarczyk Tabela 3 Rozkłady dosępności czasu pracy gniazd produkcyjnych Tabela 4 Dane dla dwóch ograniczeń 4. Model symulacyjny dla problemu dwóch ograniczeń Do rozwiązania problemu usalenia rankingu opłacalności produków wykorzysany zosanie model symulacyjny będący rozwinięciem klasycznego modelu eorii ograniczeń. Oprócz podsawowych danych, akich jak koszy sałe (OE), koszy maeriałów (TVC) czy ceny sprzedaży (S), do modelu należy wykorzysać czasy dla gniazd będących ograniczeniami dla kóregokolwiek z produków. Produkcja produku A wykorzysa czas gniazda G3 będącego ograniczeniem dla ego produku, ale akże czas gniazda G4, kóre jes ograni- możliwość wyprodukowania akże produków B, jak i C w różnym sopniu. Rozkłady prawdopodobieńswa dosępnego czasu pracy gniazd, kóre są poen- cjalnymi wąskimi gardłami procesu (w zależności od srukury produkcji), czyli czeniem dla produku B. Dlaego wyworzenie produku A zmniejsza gniazd produkcyjnych G3 oraz G4 przedsawia abeli 3. W zależności od czynnika ryzyka produkywny czas pracy urządzeń może być mniejszy niż 48 minu, a o sprawi, że wykonanie całego planu pro- w abeli dukcyjnego będzie niemożliwe. Dane dla dwóch ograniczeń przedsawiono 4. Z punku widzenia ograniczenia pierwszego bardziej opłacalny jes pro- duk A niż produk C. Warość kryerium dla produku B jes najwyższa z punk- u widzenia ograniczenia pierwszego, lecz nie jes o ograniczenie dla ego pro-

9 ZARZĄDZANIE RYZYKIEM W PRZEDSIĘBIORSTWIE PRODUKCYJNYM 223 duku, dlaego nie można brać ej warości pod uwagę. Produk C nie jes bard- rankingu. Możliwie najlepszy wynik finansowy przedsiębiorswo osiągnie, jeśli ziej opłacalny niż dwa pozosałe produky, więc umieszczony zosanie na końcu kolejność produkcji zosanie usalona na jeden z nasępujących sposobów: A, B, C lub B, A, C. Aby swierdzić jakich warości zysku można się spodziewać przy wyborze każdego z ych warianów, dokonano symulacji [7]. Przyjęo wy- konanie eksperymenów przy losowym czasie dosępności gniazd pro- zysku. W symulacji brane pod uwagę jes wykorzysanie dosępnego czasu pra- dukcyjnych G3 oraz G4, a jako kryerium decyzyjne określono średnią warość cy obu gniazd produkcyjnych dla produku będącego w pierwszej kolejności, nasępnie pozosały czas wykorzysywany jes do produkcji kolejnego produku. Symulacja S określa wyniki uzyskane dla kolejności A, B, C zaś symulacjaa S2 wyniki dla kolejności B, A, C. Wyniki symulacji zaprezenowane zosały w abeli 5. Wyniki symulacji S oraz S2 Tabela 5 W abeli 5 przedsawiono średni zysk osiągnięy w każdej z symulacji ja- są rozłączne, a zgodnie z esem na isoność różnicy średnich hipoezę o równości średnich należy odrzucić, można uznać, że kolejność produkcji A-B-C da lepszy wynik finansowy niż kolejność B-A-C w przeciwieńswiee do ko kryerium decyzyjne. W związku z fakem, że przedziały ufności dla średniej wyniku, na jaki wskazywałaby klasyczna analiza. Podejście symulacyjne po- produkcyjne są wąskimi gardłami. Prawdopodobna jes syuacja, w kórej liczba zwala dokonać porównania renowności produków, dla kórych różne gniazda

10 224 Jacek Wrodarczyk różnych wąskich gardeł będzie większa niż dwa, szczególnie jeśli analizowane będzie duże przedsiębiorswo mające w swojej ofercie seki produków. W akiej syuacji model symulacyjny będzie bardziej skomplikowany, jednak koncepcja pozosanie bez zmian produky, kóre generują największą warość przerobu na minuę pracy swojego wąskiego gardła będą bardziej opłacalne od innych mających wąskie gardło w ym samym gnieździe produkcyjnym. Po wyznaczeniu ych produków należy symulacyjnie zweryfikować, kóra kolejność produkcji da najlepszy rezula. Dla większych przedsiębiorsw prawdopodobnie niezbędne będzie wykonanie większej liczby symulacji, jednak nawe wyłonienie wąskiej grupy produków najbardziej opłacalnych, dla kórych nie będzie możliwe jednoznaczne określenie rankingu opłacalności, będzie ważną i cenną informacją dla zarządu formułującego sraegię sprzedażową przedsiębiorswa. Szczególny akcen należy kłaść na fak, że proponowana analiza ma sens jedynie w syuacji, gdy przedsiębiorswo ma więcej zleceń niż mocy produkcyjnych. W syuacji, w kórej przedsiębiorswo dysponuje wolnymi mocami przerobowymi proponowana meoda może jedynie pomóc wskazać produky, kóre powinny być promowane i rozwijane. Podsumowanie W opracowaniu zaprezenowano meodę umożliwiającą określenie rankingu renowności produków przedsiębiorswa w syuacji zmiennej dosępności czasów urządzeń produkcyjnych w syuacji, gdy w przedsiębiorswie różne produky mają różne wąskie gardła. Model opary na eorii ograniczeń pozwala na podjęcie decyzji o wyborze najważniejszych z punku widzenia wyniku finansowego przedsiębiorswa produków w syuacji, gdy isnieje ryzyko niewykonania w całości planu produkcyjnego. Minimalizacja wpływu ego ryzyka na wynik finansowy jes możliwa poprzez odpowiedni dobór kolejności produkcji ak, aby najbardziej opłacalne produky zosały wyprodukowane w pierwszej kolejności, a czas nie zosał zmarnowany. Zaprezenowany sposób modelowania odznacza się ławością zgromadzenia danych oraz przejrzysością wyników. Niewąpliwym auem jes akże możliwość analizy różnych warianów decyzyjnych. Meoda a w przeciwieńswie do popularnego Aciviy-Based-Cosing nie wymaga zebrania dokładnych danych czasowych ze wszyskich sanowisk produkcyjnych, co uławia akualizację modelu w szybko zmieniających się realiach rynkowych. W przyszłości należy rozważyć zbadanie meod pozwalających na wyznaczenie fakycznych ograniczeń przedsiębiorswa, ponieważ w zależności od udziału produku w łącznej produkcji przedsiębiorswa ograniczenie dla ego konkrenego produku będzie miało większy bądź mniejszy wpływ na wynik finansowy. Wyznaczanie ograniczenia całego przedsiębiorswa jes isoą eorii ograniczeń, jednak w obecnej syuacji klasyczna analiza czasów wykonania kolejnych czynności produkcyjnych saje

11 ZARZĄDZANIE RYZYKIEM W PRZEDSIĘBIORSTWIE PRODUKCYJNYM 225 się niewysarczająca z powodu dużej ilości różnorodnych produków, co może prowadzić do syuacji, w kórej każde z gniazd produkcyjnych będzie ograniczeniem dla kóregoś z produków. W akiej syuacji niezbędne będzie określenie fakycznego ograniczenia przedsiębiorswa. Lieraura. Bozarh C., Handfield R.B. (27). Wprowadzenie do zarządzania operacjami i łańcuchem dosaw. Helion, Gliwice. 2. Corbe T. (27). Finanse do góry nogami. MinBooks, Warszawa. 3. Goldra E. (99). Wha is his Thing Called Theory of Consrains and How Should i be Implemened? Norh River Press, Grea Barringon. 4. Goldra E. (2). Cel. Werbel, Warszawa. 5. Goldra E., Fox R.E. (986). The Race. Norh River Press, Croon on Hudson. 6. Goldra E. (27). Cel II. To nie przypadek. MinBooks, Warszawa. 7. Nowak M. (27). Symulacja kompuerowa w problemach decyzyjnych. AE, Kaowice. 8. Wrodarczyk J. (2). Modelowanie działalności przedsiębiorsw produkcyjnych w oparciu o Teorię Ograniczeń. W: Inernaional Dimenions in Economics. Red. K. Karwacka. Łódź. RISK MANAGEMENT IN PRODUCTION ENTERPRISES ACCORDING TO A MODEL BASED ON THE THEORY OF CONSTRAINTS Summary The goal of his aricle is o presen a mehod of minimizing risk of producion company conneced wih producion faciliies producive ime flucuaion. In he beginning, auhor presens risk ypes occurring in producion companies. Mainly addressed is he risk of no compleing he producion plan, wha causes he financial profi o be lower. Afer ha he basic assumpions of he heory of consrains is presened as well as he classic model based on he heory wih one consrain presen. In he las par a simulaion model is presened o solve he problem of opimal produc ranking definiion, wih wo independen possible boleneck producion ness in he producion process.

12

13 OPTYMALNE DECYZJE

14

15 Daria Bałuch Uniwersye Ekonomiczny w Kaowicach KONCEPCJA SYSTEMU WSPOMAGAJĄCEGO WYCENĘ NIERUCHOMOŚCI Wprowadzenie Wycena nieruchomości jes problemem, w kórym jeseśmy zmuszeni opierać się na nieprecyzyjnych danych i subiekywnych ocenach. Część z nich jes związana z samą specyfiką wyceny nieruchomości, gdyż eren, kóry dla jednego ekspera może być warościowy, dla innego będzie zupełnie bezużyeczny. Podobną niepewność i nieprecyzyjne określenia, przy odpowiednich nakładach czasowych i finansowych, można zbadać i zmierzyć, a nasępnie sformalizować. W każdym sysemie podczas wyceny nieruchomości biorą udział ludzie określający cechy, przekazujący informacje, podejmujący decyzje. W en sposób pojawia się elemen niepewności, wynikający z indywidualnego spojrzenia na różne kwesie. Podczas rozwiązywania akich problemów częso pomijany jes elemen niepewności, co pomniejsza dokładność wyniku. Celem prezenacji jes przedsawienie koncepcji sysemu wspomagania wyceny nieruchomości wykorzysującego meody wielokryerialne. W proponowanym podejściu uwzględniony zosanie fak nieprecyzyjności danych, dzięki czemu sanowić będzie remedium dla isniejących już rozwiązań.. Meody wyceny nieruchomości Analizując proces wyceny nieruchomości można wyróżnić 4 podejścia: porównawcze sugerujące 3 meody: meodę porównywania parami, meodę korygowania ceny średniej, meodę analizy saysycznej rynku, dochodowe preferujące: meodę inwesycyjną, meodę zysków, echnikę kapializacji prosej, echnikę dyskonowania srumieni pieniężnych,

16 23 Daria Bałuch podejście koszowe wyróżniające: meodę koszów odworzenia, meodę koszów zasąpienia, podejście mieszane rekomendujące 3 meody: meodę pozosałościową, meodę koszów likwidacji, meodę wskaźników szacunkowych grunu []... Podejście porównawcze Sosując meodę porównywania parami porównuje się nieruchomość będącą przedmioem wyceny, kórej cechy są znane, kolejno z nieruchomościami podobnymi, kóre były przedmioem obrou rynkowego i dla kórych znane są ceny ransakcyjne, warunki ransakcji oraz cechy nieruchomości. Przy meodzie korygowania średniej ceny do porównań przyjmuje się z rynku właściwego, ze względu na położenie wycenianej nieruchomości, co najmniej kilkanaście nieruchomości podobnych, kóre były przedmioem obrou rynkowego i dla kórych znane są ceny ransakcyjne, warunki zawarcia ransakcji oraz ich cechy. Warość nieruchomości będącej przedmioem wyceny określa się korygując współczynnikami korygującymi, średnią cenę nieruchomości podobnych, ych wielkości, kóre są przypisane poszczególnym cechom danych nieruchomości. W meodzie analizy saysycznej rynku do porównań przyjmuje się próbę nieruchomości reprezenaywnych. Warość nieruchomości określa się przy użyciu meod sosowanych w analizie saysycznej np. wykorzysując analizę regresji [2]..2. Podejście dochodowe Aby móc sosować podejście dochodowe, niezbędna jes znajomość dochodu uzyskiwanego lub możliwego do uzyskania z czynszów lub innych dochodów z nieruchomości sanowiącej przedmio wyceny oraz z nieruchomości podobnych. Meodę inwesycyjną sosuje się przy określaniu warości nieruchomości przynoszących lub mogących przynieść dochód z czynszów najmu lub dzierżawy, kórego wysokość można usalić na podsawie analizy kszałowania się sawek rynkowych ych czynszów. Meodę zysków sosuje się przy określaniu warości nieruchomości przynoszących lub mogących przynosić dochód, kórego wysokości nie można usalić w sposób podany wyżej. Dochód usala się w wysokości odpowiadającej udziałowi właściciela nieruchomości w zyskach z działalności prowadzonej na danej nieruchomości będącej przedmioem wyceny oraz na nieruchomościach podobnych.

17 KONCEPCJA SYSTEMU WSPOMAGAJĄCEGO 23 Technikę kapializacji prosej wykorzysuje się do wyceny nieruchomości, dla kórej uzasadnione jes założenie (przewidywanie), że realna warość dochodu pozosanie w przyszłości na poziomie dochodu obecnego oraz że poziom ego dochodu będzie sały. W modelu echniki kapializacji prosej mieści się, zgodnie z powyższym, założenie sabilności dochodu w dłuższej perspekywie. Jeśli uzasadnione są założenia, co do wzrosu dochodu (lub jego spadku), roczny dochód może być przyjęy na poziomie wyższym (lub niższym) od bieżącego [3]. Technikę dyskonowania srumieni pieniężnych sosuje się do określania warości nieruchomości, dla kórych realna warość dochodu ulegnie w przewidywanej przyszłości zmianie. Zmiana poziomu dochodu może być spowodowana sukcesywnym dochodzeniem nieruchomości i jej części składowych do założonego programu i zdolności świadczenia usług (wynajmu, wydzierżawiania). Zmiana a może akże sanowić nasępswo możliwych do przewidzenia zmian koniunkuralnych na rynku albo może być spowodowana zmianami dochodowości nieruchomości wywołanymi jej rozwojem [3]..3. Podejście koszowe W podejściu ym szacowany jes kosz nabycia grunu oraz kosz budowy nowego obieku sanowiącego część składową grunu. Obiek en musi mieć idenyczną funkcję jak obiek wyceniany. Uwzględnia się dla niego sopień zużycia echnicznego i funkcjonalnego. Zasadą usalania warości odworzeniowej przy wykorzysaniu meody koszów odworzenia jes określenie, ile koszowałby obiek dzisiaj, gdyby zosał wybudowany obecnie w ej samej echnologii i w ym samym miejscu, o akim samym sopniu zużycia echnicznego, z uwzględnieniem zużycia funkcjonalnego i środowiskowego. Kosz odworzenia obieków budowlanych określa się jako kosz odworzenia części składowych nieruchomości (kosz wykonania repliki), przy zasosowaniu ej samej echnologii, kórej użyo do budowy poszczególnych części składowych nieruchomości wycenianych. Przy zasosowaniu ej meody określa się, ile wyniosłyby koszy zasąpienia części składowych nieruchomości obiekami o akiej samej funkcji, jaką spełniają obieky będące częściami składowymi nieruchomości wycenianej, lecz przy zasosowaniu współczesnych echnik i echnologii. W en sposób wyznacza się kosz budowy obieku lub obieków spełniających e same funkcje co obiek będący przedmioem wyceny, lecz wybudowany przy użyciu nowoczesnych maeriałów, echnologii, rozwiązań archiekoniczno-konsrukcyjnych i wyposażenia.

18 232 Daria Bałuch.4. Podejście mieszane W podejściu mieszanym mogą być sosowane elemeny podejść: porównawczego, dochodowego lub koszowego. Warość usala się przy wykorzysaniu kombinacji różnych meod lub na podsawie procedur wynikających z przepisów prawnych, nakazujących sosowanie meod nieypowych albo wynikających ze specyfiki nieruchomości lub wycenianych praw do nieruchomości. Meodę pozosałościową sosuje się do określenia warości rynkowej, jeżeli na nieruchomości mają być prowadzone roboy budowlane polegające na budowie, odbudowie, rozbudowie, nadbudowie, przebudowie, monażu lub remoncie obieku budowlanego. Warość, o kórej mowa wyżej, określa się, jako różnicę warości nieruchomości po wykonaniu robó wymienionych wyżej oraz warości przecięnych koszów ych robó, z uwzględnieniem zysków inwesora uzyskiwanych na rynku nieruchomości podobnych [4]. Meodę koszów likwidacji sosuje się przy użyciu echniki szczegółowej z ym, że zamias ilości niezbędnych do wykonania robó budowlanych oraz cen jednoskowych ych robó określa się ilość maeriałów porozbiórkowych oraz ceny jednoskowe ych maeriałów, a akże uwzględnia się koszy rozbiórki lub likwidacji [5]. 2. Charakerysyka meody AHP Analiyczny Proces Hierarchiczny (AHP) o narzędzie powsałe z myślą o usprawnieniu procesu podejmowania decyzji w przypadku konieczności przeprowadzenia oceny z perspekywy wielu niezależnych kryeriów [6]. Jes o meoda, w kórej problem decyzyjny opisywany jes za pomocą srukury hierarchicznej, gdzie najwyższym poziomem jes ogólny cel decydena, poziomami pośrednimi kryeria wykorzysywane do oceny warianów, zaś poziomem najniższym wariany uwzględniane w analizie. Wobec określonego przez decydena celu buduje się lisę wszyskich kryeriów, względem kórych oceniane będą poszczególne wariany decyzyjne. Każde badane kryerium należy porównać z wszyskimi pozosałymi w celu określenia srukury preferencji, oznaczającej w ym przypadku ich liczbowe wagi. Isoą meody AHP jes porównanie parami wszyskich kryeriów oceny. Porównań ych dokonuje się z wykorzysaniem ablic oceny dla każdego z kryeriów opierając się na zadeklarowanej skali ocen. Sandardowa skala ocen warianów decyzyjnych w meodzie AHP: oba porównywane wariany są równie dobre, 3 warian pierwszy jes nieznacznie lepszy od drugiego,

19 KONCEPCJA SYSTEMU WSPOMAGAJĄCEGO warian pierwszy jes wyraźnie lepszy od drugiego, 7 warian pierwszy jes zdecydowanie lepszy od drugiego, 9 warian pierwszy jes bezwzględnie lepszy od drugiego [7]. Liczby parzyse od 2-8 są ocenami pośrednimi w przypadku braku zdecydowania decydena co do jego jednoznacznego zakwalifikowania oceny zgodnie z prezenowaną skalą. 3. Koncepcja sysemu do wyceny nieruchomości Każda z nieruchomości posiada od kilku do kilkunasu opisujących ją warości. Porównanie dwóch nieruchomości wymaga doświadczenia i wiedzy eksperckiej. Odpowiednie zesawienie kilkudziesięciu nieruchomości jes niemalże niemożliwe. Problemy jakie mogą wysąpić podczas wyceny danej nieruchomości o między innymi: szacowanie warości zróżnicowanych nieruchomości, zróżnicowany sopień oddziaływania na cenę nieruchomości zmiennych jakościowych, skomplikowana procedura poszukiwania obieków porównawczych, rudność w usalaniu wag arybuów. Proces wyceny nieruchomości jes złożony, a wybór meody uzależniony od kilku czynników, między innymi od celu wyceny, przeznaczenia nieruchomości oraz jej charakerysyki lokalizacyjnej, użykowej i echnicznej. W procesie wyceny prakycznie największe znaczenie ma dosępność danych o cenach, dochodach i cechach nieruchomości porównywalnych ze sobą. Już na eapie wyboru meody wyceny nasępuje zakwalifikowanie nieruchomości do grup o różnym poziomie wiarygodności informacji wykorzysywanych w wycenie, a ym samym o różnym poziomie wiarygodności samej wyceny. Sworzenie komplenego sysemu informaycznego do wyceny nieruchomości mogłoby skukować zdecydowanie większą obiekywnością procesu wyceny na podsawie jednoliego sysemu opisu cech rynkowych nieruchomości, akiego samego dla całego obszaru miasa. Jednoliość sysemu spowodowałaby minimalizację nieporozumień wynikających z nierównego rakowania użykowników przez różnych rzeczoznawców wyceniających na podsawie różnych kryeriów, opierających się na różnych zbiorach cen i sosujących różne założenia meodologiczne. Realność wyceny zapewniona byłaby przez bieżącą akualizację danych dosępnych na rynku, kóre przedsawiałyby fakyczne oddziaływanie różnych czynników rynkowych na kszałowanie się cen. Sysem pozwalałby na określenie warości obieku oraz jednocześnie umożliwiałby bieżącą akualizację bazy danych.

20 234 Daria Bałuch 3.. Koncepcja sysemu wyceny eapy procesu wyceny:. Wybór kryeriów doyczących nieruchomości, kóre będą brane pod uwagę podczas wyceny. 2. Wprowadzenie przez decydena do sysemu danych doyczących nieruchomości. 3. Przyporządkowanie przez sysem zgodnie z zaprogramowaną sandaryzacją poszczególnym cechom jakościowym odpowiednich warości z przedziału [,]. 4. Określenie przez decydena hierarchii ważności poszczególnych kryeriów. 5. Analiza posiadanej bazy nieruchomości na podsawie wprowadzonych danych w poszukiwaniu obieków podobnych. 6. Obliczenie szacunkowej warości nieruchomości na podsawie wiadomości przekazanych przez decydena oraz informacji zawarych w bazie danych Proponowane rozwiązanie W zaproponowanej koncepcji sysemu wykorzysywane jes podejście porównawcze, jednakże zmodyfikowane ak, by uwzględnić również jedną z meod wielokryerialnych, a mianowicie meodę AHP. Wśród rzeczoznawców panuje konsensus co do cech, kóre powinny być uwzględniane podczas wyceny nieruchomości. Po obliczeniu meodą AHP współczynników warości dla każdej z nieruchomości, kórych ceny są znane, dalszym eapem będzie wycena danej nieruchomości. 4. Przykład wyceny nieruchomości z wykorzysaniem meody AHP Poniższy przykład prezenuje problem wyceny nieruchomości grunowej, kórej przeznaczeniem będzie posawienie domu rodzinnego oraz prezenacja sposobu rozwiązania. Tabela zawiera informacje doyczące nieruchomości podobnych. Dane e dla uławienia procesu porównania zosały ujednolicone, czyli np. dla kryerium lokalizacji określone zosały 3 warości cenralna, pośrednia oraz peryferyjna.

PROPOZYCJA NOWEJ METODY OKREŚLANIA ZUŻYCIA TECHNICZNEGO BUDYNKÓW

PROPOZYCJA NOWEJ METODY OKREŚLANIA ZUŻYCIA TECHNICZNEGO BUDYNKÓW Udosępnione na prawach rękopisu, 8.04.014r. Publikacja: Knyziak P., "Propozycja nowej meody określania zuzycia echnicznego budynków" (Proposal Of New Mehod For Calculaing he echnical Deerioraion Of Buildings),

Bardziej szczegółowo

WNIOSKOWANIE STATYSTYCZNE

WNIOSKOWANIE STATYSTYCZNE Wnioskowanie saysyczne w ekonomerycznej analizie procesu produkcyjnego / WNIOSKOWANIE STATYSTYCZNE W EKONOMETRYCZNEJ ANAIZIE PROCESU PRODUKCYJNEGO Maeriał pomocniczy: proszę przejrzeć srony www.cyf-kr.edu.pl/~eomazur/zadl4.hml

Bardziej szczegółowo

Analiza efektywności kosztowej w oparciu o wskaźnik dynamicznego kosztu jednostkowego

Analiza efektywności kosztowej w oparciu o wskaźnik dynamicznego kosztu jednostkowego TRANSFORM ADVICE PROGRAMME Invesmen in Environmenal Infrasrucure in Poland Analiza efekywności koszowej w oparciu o wskaźnik dynamicznego koszu jednoskowego dr Jana Rączkę Warszawa, 13.06.2002 2 Spis reści

Bardziej szczegółowo

System zielonych inwestycji (GIS Green Investment Scheme)

System zielonych inwestycji (GIS Green Investment Scheme) PROGRAM PRIORYTETOWY Tyuł programu: Sysem zielonych inwesycji (GIS Green Invesmen Scheme) Część 6) SOWA Energooszczędne oświelenie uliczne. 1. Cel programu Ograniczenie lub uniknięcie emisji dwulenku węgla

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE STATISTICA DATA MINER DO PROGNOZOWANIA W KRAJOWYM DEPOZYCIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH

WYKORZYSTANIE STATISTICA DATA MINER DO PROGNOZOWANIA W KRAJOWYM DEPOZYCIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH SaSof Polska, el. 12 428 43 00, 601 41 41 51, info@sasof.pl, www.sasof.pl WYKORZYSTANIE STATISTICA DATA MINER DO PROGNOZOWANIA W KRAJOWYM DEPOZYCIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH Joanna Maych, Krajowy Depozy Papierów

Bardziej szczegółowo

Analiza metod oceny efektywności inwestycji rzeczowych**

Analiza metod oceny efektywności inwestycji rzeczowych** Ekonomia Menedżerska 2009, nr 6, s. 119 128 Marek Łukasz Michalski* Analiza meod oceny efekywności inwesycji rzeczowych** 1. Wsęp Podsawowymi celami przedsiębiorswa w długim okresie jes rozwój i osiąganie

Bardziej szczegółowo

Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 6 R = Ocena wyników zarządzania portfelem. Pomiar wyników zarządzania portfelem. Dr Katarzyna Kuziak

Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 6 R = Ocena wyników zarządzania portfelem. Pomiar wyników zarządzania portfelem. Dr Katarzyna Kuziak Ocena wyników zarządzania porelem Analiza i Zarządzanie Porelem cz. 6 Dr Kaarzyna Kuziak Eapy oceny wyników zarządzania porelem: - (porolio perormance measuremen) - Przypisanie wyników zarządzania porelem

Bardziej szczegółowo

E k o n o m e t r i a S t r o n a 1. Nieliniowy model ekonometryczny

E k o n o m e t r i a S t r o n a 1. Nieliniowy model ekonometryczny E k o n o m e r i a S r o n a Nieliniowy model ekonomeryczny Jednorównaniowy model ekonomeryczny ma posać = f( X, X,, X k, ε ) gdzie: zmienna objaśniana, X, X,, X k zmienne objaśniające, ε - składnik losowy,

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI MODERNIZACYJNYCH. dr inż. Robert Stachniewicz

EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI MODERNIZACYJNYCH. dr inż. Robert Stachniewicz EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI MODERNIZACYJNYCH dr inż. Rober Sachniewicz METODY OCENY EFEKTYWNOŚCI PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH Jednymi z licznych celów i zadań przedsiębiorswa są: - wzros warości przedsiębiorswa

Bardziej szczegółowo

ESTYMACJA KRZYWEJ DOCHODOWOŚCI STÓP PROCENTOWYCH DLA POLSKI

ESTYMACJA KRZYWEJ DOCHODOWOŚCI STÓP PROCENTOWYCH DLA POLSKI METODY ILOŚCIOWE W BADANIACH EKONOMICZNYCH Tom XIII/3, 202, sr. 253 26 ESTYMACJA KRZYWEJ DOCHODOWOŚCI STÓP PROCENTOWYCH DLA POLSKI Adam Waszkowski Kaedra Ekonomiki Rolnicwa i Międzynarodowych Sosunków

Bardziej szczegółowo

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE IX Ogólnopolskie Seminarium Naukowe, 6 8 września 005 w Toruniu Kaedra Ekonomerii i Saysyki, Uniwersye Mikołaja Kopernika w Toruniu Pior Fiszeder Uniwersye Mikołaja Kopernika

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE METODY OBLICZEŃ UPROSZCZONYCH DO WYZNACZANIA CZASU JAZDY POCIĄGU NA SZLAKU

ZASTOSOWANIE METODY OBLICZEŃ UPROSZCZONYCH DO WYZNACZANIA CZASU JAZDY POCIĄGU NA SZLAKU PRACE NAUKOWE POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ z. 87 Transpor 01 Jarosław Poznański Danua Żebrak Poliechnika Warszawska, Wydział Transporu ZASTOSOWANIE METODY OBLICZEŃ UPROSZCZONYCH DO WYZNACZANIA CZASU JAZDY

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE DRZEW KLASYFIKACYJNYCH DO BADANIA KONDYCJI FINANSOWEJ PRZEDSIĘBIORSTW SEKTORA ROLNO-SPOŻYWCZEGO

ZASTOSOWANIE DRZEW KLASYFIKACYJNYCH DO BADANIA KONDYCJI FINANSOWEJ PRZEDSIĘBIORSTW SEKTORA ROLNO-SPOŻYWCZEGO 120 Krzyszof STOWARZYSZENIE Gajowniczek, Tomasz Ząbkowski, EKONOMISTÓW Michał Goskowski ROLNICTWA I AGROBIZNESU Roczniki Naukowe om XVI zeszy 6 Krzyszof Gajowniczek, Tomasz Ząbkowski, Michał Goskowski

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PODSTAWY ELEKTRONIKI Badanie Bramki X-OR

LABORATORIUM PODSTAWY ELEKTRONIKI Badanie Bramki X-OR LORTORIUM PODSTWY ELEKTRONIKI adanie ramki X-OR 1.1 Wsęp eoreyczny. ramka XOR ramka a realizuje funkcję logiczną zwaną po angielsku EXLUSIVE-OR (WYŁĄZNIE LU). Polska nazwa brzmi LO. Funkcję EX-OR zapisuje

Bardziej szczegółowo

Analiza danych DRZEWA DECYZYJNE. Drzewa decyzyjne. Entropia. http://zajecia.jakubw.pl/ test 1 dopełnienie testu 1

Analiza danych DRZEWA DECYZYJNE. Drzewa decyzyjne. Entropia. http://zajecia.jakubw.pl/ test 1 dopełnienie testu 1 Analiza danych Drzewa decyzyjne. Enropia. Jakub Wróblewski jakubw@pjwsk.edu.pl hp://zajecia.jakubw.pl/ DRZEWA DECYZYJNE Meoda reprezenacji wiedzy (modelowania ablic decyzyjnych). Pozwala na przejrzysy

Bardziej szczegółowo

SYMULACYJNA ANALIZA PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA Z ODNAWIALNYCH NOŚNIKÓW W POLSCE

SYMULACYJNA ANALIZA PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA Z ODNAWIALNYCH NOŚNIKÓW W POLSCE SYMULACYJNA ANALIZA PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA Z ODNAWIALNYCH NOŚNIKÓW W POLSCE Janusz Sowiński, Rober Tomaszewski, Arur Wacharczyk Insyu Elekroenergeyki Poliechnika Częsochowska Aky prawne

Bardziej szczegółowo

SZACOWANIE MODELU RYNKOWEGO CYKLU ŻYCIA PRODUKTU

SZACOWANIE MODELU RYNKOWEGO CYKLU ŻYCIA PRODUKTU B A D A N I A O P E R A C J N E I D E C Z J E Nr 2 2006 Bogusław GUZIK* SZACOWANIE MODELU RNKOWEGO CKLU ŻCIA PRODUKTU Przedsawiono zasadnicze podejścia do saysycznego szacowania modelu rynkowego cyklu

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 690 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 51 2012

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 690 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 51 2012 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 690 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 51 2012 MAŁGORZATA WASILEWSKA PORÓWNANIE METODY NPV, DRZEW DECYZYJNYCH I METODY OPCJI REALNYCH W WYCENIE PROJEKTÓW

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W FINANSACH

METODY STATYSTYCZNE W FINANSACH METODY STATYSTYCZNE W FINANSACH Krzyszof Jajuga Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu, Kaedra Inwesycji Finansowych i Ubezpieczeń Wprowadzenie W osanich kilkunasu laach na świecie obserwuje się dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Prognozowanie średniego miesięcznego kursu kupna USD

Prognozowanie średniego miesięcznego kursu kupna USD Prognozowanie średniego miesięcznego kursu kupna USD Kaarzyna Halicka Poliechnika Białosocka, Wydział Zarządzania, Kaedra Informayki Gospodarczej i Logisyki, e-mail: k.halicka@pb.edu.pl Jusyna Godlewska

Bardziej szczegółowo

Obszary zainteresowań (ang. area of interest - AOI) jako metoda analizy wyników badania eye tracking

Obszary zainteresowań (ang. area of interest - AOI) jako metoda analizy wyników badania eye tracking Inerfejs użykownika - Kansei w prakyce 2009 107 Obszary zaineresowań (ang. area of ineres - AOI) jako meoda analizy wyników badania eye racking Pior Jardanowski, Agencja e-biznes Symeria Ul. Wyspiańskiego

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE W ZARZĄDZANIU PRZEDSIĘBIORSTWEM

PROGNOZOWANIE W ZARZĄDZANIU PRZEDSIĘBIORSTWEM PROGNOZOWANIE W ZARZĄDZANIU PRZEDSIĘBIORSTWEM prof. dr hab. Paweł Dimann 1 Znaczenie prognoz w zarządzaniu firmą Zarządzanie firmą jes nieusannym procesem podejmowania decyzji, kóry może być zdefiniowany

Bardziej szczegółowo

Stała potencjalnego wzrostu w rachunku kapitału ludzkiego

Stała potencjalnego wzrostu w rachunku kapitału ludzkiego 252 Dr Wojciech Kozioł Kaedra Rachunkowości Uniwersye Ekonomiczny w Krakowie Sała poencjalnego wzrosu w rachunku kapiału ludzkiego WSTĘP Prowadzone do ej pory badania naukowe wskazują, że poencjał kapiału

Bardziej szczegółowo

Transakcje insiderów a ceny akcji spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie S.A.

Transakcje insiderów a ceny akcji spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. Agaa Srzelczyk Transakcje insiderów a ceny akcji spółek noowanych na Giełdzie Papierów Warościowych w Warszawie S.A. Wsęp Inwesorzy oczekują od każdej noowanej na Giełdzie Papierów Warościowych spółki

Bardziej szczegółowo

Równania różniczkowe. Lista nr 2. Literatura: N.M. Matwiejew, Metody całkowania równań różniczkowych zwyczajnych.

Równania różniczkowe. Lista nr 2. Literatura: N.M. Matwiejew, Metody całkowania równań różniczkowych zwyczajnych. Równania różniczkowe. Lisa nr 2. Lieraura: N.M. Mawiejew, Meody całkowania równań różniczkowych zwyczajnych. W. Krysicki, L. Włodarski, Analiza Maemayczna w Zadaniach, część II 1. Znaleźć ogólną posać

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE ZUŻYCIA CIEPŁEJ I ZIMNEJ WODY W SPÓŁDZIELCZYCH ZASOBACH MIESZKANIOWYCH

PROGNOZOWANIE ZUŻYCIA CIEPŁEJ I ZIMNEJ WODY W SPÓŁDZIELCZYCH ZASOBACH MIESZKANIOWYCH STUDIA I PRACE WYDZIAŁU NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZĄDZANIA NR 15 Barbara Baóg Iwona Foryś PROGNOZOWANIE ZUŻYCIA CIEPŁEJ I ZIMNEJ WODY W SPÓŁDZIELCZYCH ZASOBACH MIESZKANIOWYCH Wsęp Koszy dosarczenia wody

Bardziej szczegółowo

IMPLEMENTACJA WYBRANYCH METOD ANALIZY STANÓW NIEUSTALONYCH W ŚRODOWISKU MATHCAD

IMPLEMENTACJA WYBRANYCH METOD ANALIZY STANÓW NIEUSTALONYCH W ŚRODOWISKU MATHCAD Pior Jankowski Akademia Morska w Gdyni IMPLEMENTACJA WYBRANYCH METOD ANALIZY STANÓW NIEUSTALONYCH W ŚRODOWISKU MATHCAD W arykule przedsawiono możliwości (oraz ograniczenia) środowiska Mahcad do analizy

Bardziej szczegółowo

PREDYKCJA KURSU EURO/DOLAR Z WYKORZYSTANIEM PROGNOZ INDEKSU GIEŁDOWEGO: WYBRANE MODELE EKONOMETRYCZNE I PERCEPTRON WIELOWARSTWOWY

PREDYKCJA KURSU EURO/DOLAR Z WYKORZYSTANIEM PROGNOZ INDEKSU GIEŁDOWEGO: WYBRANE MODELE EKONOMETRYCZNE I PERCEPTRON WIELOWARSTWOWY B A D A N I A O P E R A C J N E I D E C Z J E Nr 2004 Aleksandra MAUSZEWSKA Doroa WIKOWSKA PREDKCJA KURSU EURO/DOLAR Z WKORZSANIEM PROGNOZ INDEKSU GIEŁDOWEGO: WBRANE MODELE EKONOMERCZNE I PERCEPRON WIELOWARSWOW

Bardziej szczegółowo

NOTA INTERPETACYJNA ZASTOSOWANIE PODEJŚCIA PORÓWNAWCZEGO W WYCENIE NIERUCHOMOŚCI

NOTA INTERPETACYJNA ZASTOSOWANIE PODEJŚCIA PORÓWNAWCZEGO W WYCENIE NIERUCHOMOŚCI POWSZECHNE KRAJOWE ZASADY WYCENY (PKZW) NOTA INTERPETACYJNA ZASTOSOWANIE PODEJŚCIA PORÓWNAWCZEGO W WYCENIE NIERUCHOMOŚCI 1. WPROWADZENIE 1.1. Celem niniejszej noty jest przedstawienie uzgodnionych w środowisku

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN FUNDUSZU ROZLICZENIOWEGO

REGULAMIN FUNDUSZU ROZLICZENIOWEGO REGULAMIN FUNDUSZU ROZLICZENIOEGO przyjęy uchwałą nr 10/60/98 Rady Nadzorczej Krajowego Depozyu Papierów arościowych S.A. z dnia 28 września 1998 r., zawierdzony decyzją Komisji Papierów arościowych i

Bardziej szczegółowo

NOTA INTERPETACYJNA ZASTOSOWANIE PODEJŚCIA PORÓWNAWCZEGO W WYCENIE NIERUCHOMOŚCI

NOTA INTERPETACYJNA ZASTOSOWANIE PODEJŚCIA PORÓWNAWCZEGO W WYCENIE NIERUCHOMOŚCI POWSZECHNE KRAJOWE ZASADY WYCENY (PKZW) NOTA INTERPETACYJNA ZASTOSOWANIE PODEJŚCIA PORÓWNAWCZEGO W WYCENIE NIERUCHOMOŚCI 1. WPROWADZENIE...2 2. PRZEDMIOT I ZAKRES STOSOWANIA NOTY...2 3. ZAŁOŻENIA OGÓLNE

Bardziej szczegółowo

Wyzwania praktyczne w modelowaniu wielowymiarowych procesów GARCH

Wyzwania praktyczne w modelowaniu wielowymiarowych procesów GARCH Krzyszof Pionek Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu Wyzwania prakyczne w modelowaniu wielowymiarowych procesów GARCH Wsęp Od zaproponowania przez Engla w 1982 roku jednowymiarowego modelu klasy ARCH, modele

Bardziej szczegółowo

Struktura sektorowa finansowania wydatków na B+R w krajach strefy euro

Struktura sektorowa finansowania wydatków na B+R w krajach strefy euro Rozdział i. Srukura sekorowa finansowania wydaków na B+R w krajach srefy euro Rober W. Włodarczyk 1 Sreszczenie W arykule podjęo próbę oceny srukury sekorowej (sekor przedsiębiorsw, sekor rządowy, sekor

Bardziej szczegółowo

DOKUMENT ROBOCZY KOMISJI

DOKUMENT ROBOCZY KOMISJI RADA UNII ROPEJSKIEJ Bruksela, 23 maja 2007 r. (25.05) (OR. en) Międzyinsyucjonalny numer referencyjny: 2006/0039 (CNS) 9851/07 ADD 2 FIN 239 RESPR 5 CADREFIN 32 ADDENDUM 2 DO NOTY DO PUNKTU I/A Od: Sekrearia

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA WARTOŚCI ZAGROŻONEJ VaR (VALUE AT RISK)

KONCEPCJA WARTOŚCI ZAGROŻONEJ VaR (VALUE AT RISK) KONCEPCJA WARTOŚCI ZAGROŻONEJ VaR (VALUE AT RISK) Kaarzyna Kuziak Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu, Kaedra Inwesycji Finansowych i Ubezpieczeń Wprowadzenie W 1994 roku insyucja finansowa JP Morgan opublikowała

Bardziej szczegółowo

Sprawujesz osobistą opiekę nad dzieckiem? Przeczytaj koniecznie!

Sprawujesz osobistą opiekę nad dzieckiem? Przeczytaj koniecznie! Sprawujesz osobisą opiekę nad dzieckiem? Przeczyaj koniecznie! Czy z yułu sprawowania osobisej opieki nad dzieckiem podlegasz ubezpieczeniom społecznym i zdrowonemu Od 1 września 2013 r. osoba sprawująca

Bardziej szczegółowo

1.1. Bezpośrednie transformowanie napięć przemiennych

1.1. Bezpośrednie transformowanie napięć przemiennych Rozdział Wprowadzenie.. Bezpośrednie ransformowanie napięć przemiennych Bezpośrednie ransformowanie napięć przemiennych jes formą zmiany paramerów wielkości fizycznych charakeryzujących energię elekryczną

Bardziej szczegółowo

dr inż. MARCIN MAŁACHOWSKI Instytut Technik Innowacyjnych EMAG

dr inż. MARCIN MAŁACHOWSKI Instytut Technik Innowacyjnych EMAG dr inż. MARCIN MAŁACHOWSKI Insyu Technik Innowacyjnych EMAG Wykorzysanie opycznej meody pomiaru sężenia pyłu do wspomagania oceny paramerów wpływających na możliwość zaisnienia wybuchu osiadłego pyłu węglowego

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE KOSZTAMI UTRZYMANIA GOTÓWKI W ODDZIAŁACH BANKU KOMERCYJNEGO

ZARZĄDZANIE KOSZTAMI UTRZYMANIA GOTÓWKI W ODDZIAŁACH BANKU KOMERCYJNEGO ZARZĄDZANIE KOSZTAMI UTRZYMANIA GOTÓWKI W ODDZIAŁACH BANKU KOMERCYJNEGO Sreszczenie Michał Barnicki Poliechnika Śląska, Wydział Oranizacji i Zarządzania Monika Odlanicka-Poczobu Poliechnika Śląska, Wydział

Bardziej szczegółowo

Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach ISSN 2083-8611 Nr 219 2015

Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach ISSN 2083-8611 Nr 219 2015 Sudia Ekonomiczne. Zeszyy Naukowe Uniwersyeu Ekonomicznego w Kaowicach ISSN 2083-86 Nr 29 205 Alicja Ganczarek-Gamro Uniwersye Ekonomiczny w Kaowicach Wydział Informayki i Komunikacji Kaedra Demografii

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku projekt

Analiza rynku projekt Analiza rynku projek A. Układ projeku 1. Srona yułowa Tema Auor 2. Spis reści 3. Treść projeku 1 B. Treść projeku 1. Wsęp Po co? Na co? Dlaczego? Dlaczego robię badania? Jakimi meodami? Dla Kogo o jes

Bardziej szczegółowo

NAPRAWY POGWARANCYJNE CIĄGNIKÓW ROLNICZYCH JAKO ELEMENT AUTORYZOWANEGO SYSTEMU DYSTRYBUCJI

NAPRAWY POGWARANCYJNE CIĄGNIKÓW ROLNICZYCH JAKO ELEMENT AUTORYZOWANEGO SYSTEMU DYSTRYBUCJI Inżynieria Rolnicza 8(117)/2009 NAPRAWY POGWARANCYJNE CIĄGNIKÓW ROLNICZYCH JAKO ELEMENT AUTORYZOWANEGO SYSTEMU DYSTRYBUCJI Sławomir Juściński, Wiesław Piekarski Kaedra Energeyki i Pojazdów, Uniwersye Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

Anna Bechler PORÓWNANIE EFEKTYWNOŚCI SIECI NEURONOWYCH I MODELI EKONOMETRYCZNYCH WE WSPOMAGANIU DECYZJI KREDYTOWYCH

Anna Bechler PORÓWNANIE EFEKTYWNOŚCI SIECI NEURONOWYCH I MODELI EKONOMETRYCZNYCH WE WSPOMAGANIU DECYZJI KREDYTOWYCH PORÓWNANIE EFEKTYWNOŚCI SIECI NEURONOWYCH I MODELI EKONOMETRYCZNYCH WE WSPOMAGANIU DECYZJI KREDYTOWYCH Anna Bechler Kaedra Badań Operacyjnych, Uniwersye Łódzki, Łódź WPROWADZENIE W świele obowiązującego

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 43 U R I (1)

ĆWICZENIE NR 43 U R I (1) ĆWCZENE N 43 POMY OPO METODĄ TECHNCZNĄ Cel ćwiczenia: wyznaczenie warości oporu oporników poprzez pomiary naężania prądu płynącego przez opornik oraz napięcia na oporniku Wsęp W celu wyznaczenia warości

Bardziej szczegółowo

Model logistycznego wsparcia systemu eksploatacji środków transportu

Model logistycznego wsparcia systemu eksploatacji środków transportu Poliechnika Wrocławska Insyu Konsrukcji i Eksploaacji Maszyn Zakład Logisyki i Sysemów Transporowych Rozprawa dokorska Model logisycznego wsparcia sysemu eksploaacji środków ransporu Rapor serii: PRE nr

Bardziej szczegółowo

MODELE AUTOREGRESYJNE JAKO INSTRUMENT ZARZĄDZANIA ZAPASAMI NA PRZYKŁADZIE ELEKTROWNI CIEPLNEJ

MODELE AUTOREGRESYJNE JAKO INSTRUMENT ZARZĄDZANIA ZAPASAMI NA PRZYKŁADZIE ELEKTROWNI CIEPLNEJ Agaa MESJASZ-LECH * MODELE AUTOREGRESYJNE JAKO INSTRUMENT ZARZĄDZANIA ZAPASAMI NA PRZYKŁADZIE ELEKTROWNI CIEPLNEJ Sreszczenie W arykule przedsawiono wyniki analizy ekonomerycznej miesięcznych warości w

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 12 MIKROEKONOMICZNE PODSTAWY MODELI NOWEJ EKONOMII KLASYCZNEJ

ROZDZIAŁ 12 MIKROEKONOMICZNE PODSTAWY MODELI NOWEJ EKONOMII KLASYCZNEJ Kaarzyna Szarzec ROZDZIAŁ 2 MIKROEKONOMICZNE PODSTAWY MODELI NOWEJ EKONOMII KLASYCZNEJ. Uwagi wsępne Program nowej ekonomii klasycznej, w kórej nazwie podkreślone są jej związki z ekonomią klasyczną i

Bardziej szczegółowo

1.2.1 Ogólny algorytm podejmowania decyzji... 18. 1.2.2 Algorytm postępowania diagnostycznego... 23. 1.2.3 Analiza decyzyjna... 27

1.2.1 Ogólny algorytm podejmowania decyzji... 18. 1.2.2 Algorytm postępowania diagnostycznego... 23. 1.2.3 Analiza decyzyjna... 27 3 Spis reści Spis reści... 3 Użye oznaczenia... 7 Wsęp i założenia pracy... 9 1. Akualny san wiedzy medycznej i echnicznej związanej zagadnieniami analizy decyzyjnej w chorobach górnego odcinka przewodu

Bardziej szczegółowo

z graniczną technologią

z graniczną technologią STUDIA OECOOMICA POSAIESIA 23, vol., no. (25) Uniwersye Ekonomiczny w Poznaniu, Wydział Informayki i Gospodarki Elekronicznej, Kaedra Ekonomii Maemaycznej emil.panek@ue.poznan.pl iesacjonarny model von

Bardziej szczegółowo

BUDYNEK OŚRODKA SZKOLENIA W WARSZAWIE KW PSP w WARSZAWIE i JEDNOSTKI RATOWNICZO-GAŚNICZEJ NR 8 KM PSP w WASZAWIE ul. Majdańskia 38/40, 04-110 Warszawa

BUDYNEK OŚRODKA SZKOLENIA W WARSZAWIE KW PSP w WARSZAWIE i JEDNOSTKI RATOWNICZO-GAŚNICZEJ NR 8 KM PSP w WASZAWIE ul. Majdańskia 38/40, 04-110 Warszawa DOKUMENTACJA OKREŚLAJĄCA SCENARIUSZ ODNIESIENIA (baseline) oraz OSZACOWANIE EMISJI I REDUKCJI, OGRANICZENIA LUB UNIKNIĘCIA EMISJI BUDYNEK OŚRODKA SZKOLENIA W WARSZAWIE KW PSP w WARSZAWIE i JEDNOSTKI RATOWNICZO-GAŚNICZEJ

Bardziej szczegółowo

POWIĄZANIA POMIĘDZY KRÓTKOOKRESOWYMI I DŁUGOOKRESOWYMI STOPAMI PROCENTOWYMI W POLSCE

POWIĄZANIA POMIĘDZY KRÓTKOOKRESOWYMI I DŁUGOOKRESOWYMI STOPAMI PROCENTOWYMI W POLSCE Anea Kłodzińska, Poliechnika Koszalińska, Zakład Ekonomerii POWIĄZANIA POMIĘDZY KRÓTKOOKRESOWYMI I DŁUGOOKRESOWYMI STOPAMI PROCENTOWYMI W POLSCE Sopy procenowe w analizach ekonomicznych Sopy procenowe

Bardziej szczegółowo

Prowadzisz lub będziesz prowadzić działalność gospodarczą? Przeczytaj koniecznie!

Prowadzisz lub będziesz prowadzić działalność gospodarczą? Przeczytaj koniecznie! Prowadzisz lub będziesz prowadzić działalność gospodarczą? Przeczyaj koniecznie! Jeseś osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, jeśli: prowadzisz pozarolniczą działalność gospodarczą na podsawie przepisów

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem. Lista 3

Zarządzanie ryzykiem. Lista 3 Zaządzanie yzykiem Lisa 3 1. Oszacowano nasępujący ozkład pawdopodobieńswa dla sóp zwou z akcji A i B (Tabela 1). W chwili obecnej Akcja A ma waość ynkową 70, a akcja B 50 zł. Ile wynosi pięciopocenowa

Bardziej szczegółowo

Parytet stóp procentowych a premia za ryzyko na przykładzie kursu EURUSD

Parytet stóp procentowych a premia za ryzyko na przykładzie kursu EURUSD Parye sóp procenowych a premia za ryzyko na przykładzie kursu EURUD Marcin Gajewski Uniwersye Łódzki 4.12.2008 Parye sóp procenowych a premia za ryzyko na przykładzie kursu EURUD Niezabazpieczony UIP)

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 10 WPŁYW DYSKRECJONALNYCH INSTRUMENTÓW POLITYKI FISKALNEJ NA ZMIANY AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ

ROZDZIAŁ 10 WPŁYW DYSKRECJONALNYCH INSTRUMENTÓW POLITYKI FISKALNEJ NA ZMIANY AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ Ryszard Barczyk ROZDZIAŁ 10 WPŁYW DYSKRECJONALNYCH INSTRUMENTÓW POLITYKI FISKALNEJ NA ZMIANY AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ 1. Wsęp Organy pańswa realizując cele poliyki sabilizacji koniunkury gospodarczej sosują

Bardziej szczegółowo

Wykład 3 POLITYKA PIENIĘŻNA POLITYKA FISKALNA

Wykład 3 POLITYKA PIENIĘŻNA POLITYKA FISKALNA Makroekonomia II Wykład 3 POLITKA PIENIĘŻNA POLITKA FISKALNA PLAN POLITKA PIENIĘŻNA. Podaż pieniądza. Sysem rezerwy ułamkowej i podaż pieniądza.2 Insrumeny poliyki pieniężnej 2. Popy na pieniądz 3. Prowadzenie

Bardziej szczegółowo

Komputerowa analiza przepływów turbulentnych i indeksu Dow Jones

Komputerowa analiza przepływów turbulentnych i indeksu Dow Jones Kompuerowa analiza przepływów urbulennych i indeksu Dow Jones Rafał Ogrodowczyk Pańswowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Chełmie Wiesław A. Kamiński Uniwersye Marii Curie-Skłodowskie w Lublinie W badaniach porównano

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja wahań koniunkturalnych gospodarki polskiej

Identyfikacja wahań koniunkturalnych gospodarki polskiej Rozdział i Idenyfikacja wahań koniunkuralnych gospodarki polskiej dr Rafał Kasperowicz Uniwersye Ekonomiczny w Poznaniu Kaedra Mikroekonomii Sreszczenie Celem niniejszego opracowania jes idenyfikacja wahao

Bardziej szczegółowo

Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego we Wrocławiu Katedra Inwestycji Finansowych i Ubezpieczeń

Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego we Wrocławiu Katedra Inwestycji Finansowych i Ubezpieczeń Krzyszof Pionek Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego we Wrocławiu Kaedra Inwesycji Finansowych i Ubezpieczeń Przegląd i porównanie meod oceny modeli VaR Wsęp - Miara VaR Warość zagrożona (warość narażona

Bardziej szczegółowo

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE

DYNAMICZNE MODELE EKONOMETRYCZNE DYNAMICZNE MODEE EKONOMETRYCZNE X Ogólnopolskie Seminarium Naukowe, 4 6 września 007 w Toruniu Kaedra Ekonomerii i Saysyki, Uniwersye Mikołaja Kopernika w Toruniu Joanna Małgorzaa andmesser Szkoła Główna

Bardziej szczegółowo

PROJEKT nr 1 Projekt spawanego węzła kratownicy. Sporządził: Andrzej Wölk

PROJEKT nr 1 Projekt spawanego węzła kratownicy. Sporządził: Andrzej Wölk PROJEKT nr 1 Projek spawanego węzła kraownicy Sporządził: Andrzej Wölk Projek pojedynczego węzła spawnego kraownicy Siły: 1 = 10 3 = -10 Kąy: α = 5 o β = 75 o γ = 75 o Schema węzła kraownicy Dane: Grubość

Bardziej szczegółowo

U b e zpieczenie w t eo r ii użyteczności i w t eo r ii w yceny a ktywów

U b e zpieczenie w t eo r ii użyteczności i w t eo r ii w yceny a ktywów dr Dariusz Sańko Kaedra Ubezpieczenia Społecznego Szkoła Główna Handlowa dariusz.sanko@gmail.com lisopada 006 r., akualizacja i poprawki: 30 sycznia 008 r. U b e zpieczenie w eo r ii użyeczności i w eo

Bardziej szczegółowo

Ocena efektywności procedury Congruent Specyfication dla małych prób

Ocena efektywności procedury Congruent Specyfication dla małych prób 243 Zeszyy Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej we Wrocławiu Nr 20/2011 Wyższa Szkoła Bankowa w Toruniu Ocena efekywności procedury Congruen Specyficaion dla małych prób Sreszczenie. Procedura specyfikacji

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Marketingu i Zarządzania w Lesznie

Wyższa Szkoła Marketingu i Zarządzania w Lesznie Wyższa Szkoła Markeingu i Zarządzania w Lesznie MATERIAŁY ROBOCZE NA ZAJĘCIA Z PRZEDMIOTU BIZNES PLAN Opracowali: dr Jacek Kowalewski mgr Kazimierz Linowski Leszno 2008 2 S P I S T R E Ś C I WPROWADZENIE.

Bardziej szczegółowo

Kobiety w przedsiębiorstwach usługowych prognozy nieliniowe

Kobiety w przedsiębiorstwach usługowych prognozy nieliniowe Pior Srożek * Kobiey w przedsiębiorswach usługowych prognozy nieliniowe Wsęp W dzisiejszym świecie procesy społeczno-gospodarcze zachodzą bardzo dynamicznie. W związku z ym bardzo zmienił się sereoypowy

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie temperatury i wysokości podstawy chmur

Wyznaczanie temperatury i wysokości podstawy chmur Wyznaczanie emperaury i wysokości podsawy chmur Czas rwania: 10 minu Czas obserwacji: dowolny Wymagane warunki meeorologiczne: pochmurnie lub umiarkowane zachmurzenie Częsoliwość wykonania: 1 raz w ciągu

Bardziej szczegółowo

Użyteczność bezpośredniej likwidacji szkód (BLS) dla klientów zakładów ubezpieczeń

Użyteczność bezpośredniej likwidacji szkód (BLS) dla klientów zakładów ubezpieczeń Sanisław Garska 1 Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny Użyeczność bezpośredniej likwidacji szkód (LS) dla klienów zakładów ubezpieczeń Sreszczenie Wprowadzeniu bezpośredniej likwidacji szkód jako produku

Bardziej szczegółowo

SOE PL 2009 Model DSGE

SOE PL 2009 Model DSGE Zeszy nr 25 SOE PL 29 Model DSGE Warszawa, 2 r. , SOE PL 29 Konak: B Bohdan.Klos@mail.nbp.pl T ( 48 22) 653 5 87 B Grzegorz.Grabek@mail.nbp.pl T ( 48 22) 585 4 8 B Grzegorz.Koloch@mail.nbp.pl T ( 48 22)

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 20.03.2006 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XXXVIII Egzamin dla Aktuariuszy z 20 marca 2006 r.

Matematyka finansowa 20.03.2006 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XXXVIII Egzamin dla Aktuariuszy z 20 marca 2006 r. Komisja Egzaminacyjna dla Akuariuszy XXXVIII Egzamin dla Akuariuszy z 20 marca 2006 r. Część I Maemayka finansowa WERSJA TESTU A Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... Czas egzaminu: 100 minu 1 1. Ile

Bardziej szczegółowo

Metody ilościowe w systemie prognozowania cen produktów rolnych. Mariusz Hamulczuk Cezary Klimkowski Stanisław Stańko

Metody ilościowe w systemie prognozowania cen produktów rolnych. Mariusz Hamulczuk Cezary Klimkowski Stanisław Stańko Meody ilościowe w sysemie prognozowania cen produków rolnych nr 89 2013 Mariusz Hamulczuk Cezary Klimkowski Sanisław Sańko Meody ilościowe w sysemie prognozowania cen produków rolnych Meody ilościowe

Bardziej szczegółowo

Jednofazowe przekształtniki DC AC i AC DC z eliminacją składowej podwójnej częstotliwości po stronie DC

Jednofazowe przekształtniki DC AC i AC DC z eliminacją składowej podwójnej częstotliwości po stronie DC Akademia Górniczo-Hunicza im. Sanisława Saszica w Krakowie Wydział Elekroechniki, Auomayki, Informayki i Inżynierii Biomedycznej Kaedra Energoelekroniki i Auomayki Sysemów Przewarzania Energii Auorefera

Bardziej szczegółowo

BEZRYZYKOWNE BONY I LOKATY BANKOWE ALTERNATYWĄ DLA PRZYSZŁYCH EMERYTÓW. W tym krótkim i matematycznie bardzo prostym artykule pragnę osiągnąc 3 cele:

BEZRYZYKOWNE BONY I LOKATY BANKOWE ALTERNATYWĄ DLA PRZYSZŁYCH EMERYTÓW. W tym krótkim i matematycznie bardzo prostym artykule pragnę osiągnąc 3 cele: 1 BEZRYZYKOWNE BONY I LOKATY BANKOWE ALTERNATYWĄ DLA PRZYSZŁYCH EMERYTÓW Leszek S. Zaremba (Polish Open Universiy) W ym krókim i maemaycznie bardzo prosym arykule pragnę osiągnąc cele: (a) pokazac że kupowanie

Bardziej szczegółowo

Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości

Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości Regulacje i literatura RozpWyc 6-14 Powszechne Krajowe Zasady Wyceny (PKZW) Nota Interpretacyjna nr 2 Zastosowanie podejścia dochodowego w wycenie nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Wycena nieruchomości za pomocą wyboru wielokryterialnego w warunkach niepewności rozmytej oraz klasycznie: metodą pp i kcś

Wycena nieruchomości za pomocą wyboru wielokryterialnego w warunkach niepewności rozmytej oraz klasycznie: metodą pp i kcś Wycena nieruchomości za pomocą wyboru wielokryterialnego w warunkach niepewności rozmytej oraz klasycznie: metodą pp i kcś Materiały reklamowe ZAWAM-Marek Zawadzki Wybór wielokryterialny jako jadna z metod

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie technologii SDF do lokalizowania źródeł emisji BPSK i QPSK

Zastosowanie technologii SDF do lokalizowania źródeł emisji BPSK i QPSK Jan M. KELNER, Cezary ZIÓŁKOWSKI Wojskowa Akademia Techniczna, Wydział Elekroniki, Insyu Telekomunikacji doi:1.15199/48.15.3.14 Zasosowanie echnologii SDF do lokalizowania źródeł emisji BPSK i QPSK Sreszczenie.

Bardziej szczegółowo

WYTRZYMAŁOŚĆ KOMPOZYTÓW WARSTWOWYCH

WYTRZYMAŁOŚĆ KOMPOZYTÓW WARSTWOWYCH WYTRZYMAŁOŚĆ KOMPOZYTÓW WARTWOWYCH Zagadnienia wyrzymałościowe w przypadku maeriałów kompozyowych, a mówiąc ściślej włóknisych kompozyów warswowych (np. laminay zbrojone włóknami) należy rozparywać na

Bardziej szczegółowo

Dobór przekroju żyły powrotnej w kablach elektroenergetycznych

Dobór przekroju żyły powrotnej w kablach elektroenergetycznych Dobór przekroju żyły powronej w kablach elekroenergeycznych Franciszek pyra, ZPBE Energopomiar Elekryka, Gliwice Marian Urbańczyk, Insyu Fizyki Poliechnika Śląska, Gliwice. Wsęp Zagadnienie poprawnego

Bardziej szczegółowo

Alternatywny model pomiaru kapitału ludzkiego An alternative model of measuring human capital

Alternatywny model pomiaru kapitału ludzkiego An alternative model of measuring human capital Zeszyy Naukowe UNIWERSYTETU PRZYRODNICZO-HUMANISTYCZNEGO w SIEDLCACH Seria: Adminisracja i Zarządzanie Nr 105 2015 dr Wojciech Kozioł 1 Uniwersye Ekonomiczny w Krakowie, Kaedra Rachunkowości Alernaywny

Bardziej szczegółowo

METROLOGICZNE WŁASNOŚCI SYSTEMU BADAWCZEGO

METROLOGICZNE WŁASNOŚCI SYSTEMU BADAWCZEGO PROBLEY NIEONWENCJONALNYCH ŁADÓW ŁOŻYSOWYCH Łódź, 4 maja 999 r. Jadwiga Janowska, Waldemar Oleksiuk Insyu ikromechaniki i Fooniki, Poliechnika Warszawska ETROLOGICZNE WŁASNOŚCI SYSTE BADAWCZEGO SŁOWA LCZOWE:

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA FLUKTUACJI REALNEGO EFEKTYWNEGO KURSU EUR/ PLN

ŹRÓDŁA FLUKTUACJI REALNEGO EFEKTYWNEGO KURSU EUR/ PLN METODY ILOŚCIOWE W BADANIACH EKONOMICZNYCH Tom XII/, 0, sr. 389 398 ŹRÓDŁA FLUKTUACJI REALNEGO EFEKTYWNEGO KURSU EUR/ PLN Adam Waszkowski Kaedra Ekonomiki Rolnicwa i Międzynarodowych Sosunków Gospodarczych

Bardziej szczegółowo

METODA OKREŚLANIA WIELKOŚCI KONTRAKTÓW NA ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ

METODA OKREŚLANIA WIELKOŚCI KONTRAKTÓW NA ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ B A D A N I A O P E R A C Y J N E I D E C Y Z J E Nr 3 2009 Barbara GŁADYSZ* METODA OKREŚLANIA WIELKOŚCI KONTRAKTÓW NA ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ W arykule zaproponowano meodę określania wielkości konraków na

Bardziej szczegółowo

Niestacjonarne zmienne czasowe własności i testowanie

Niestacjonarne zmienne czasowe własności i testowanie Maeriał dla sudenów Niesacjonarne zmienne czasowe własności i esowanie (sudium przypadku) Nazwa przedmiou: ekonomeria finansowa I (22204), analiza szeregów czasowych i prognozowanie (13201); Kierunek sudiów:

Bardziej szczegółowo

POZYCJONOWANIE I NADĄŻANIE MINIROBOTA MOBILNEGO M.R.K

POZYCJONOWANIE I NADĄŻANIE MINIROBOTA MOBILNEGO M.R.K MODELOWANIE INŻYNIERSKIE ISSN 1896-771X 37, s. 97-104, Gliwice 2009 POZYCJONOWANIE I NADĄŻANIE MINIROBOTA MOBILNEGO M.R.K MARIUSZ GIERGIEL, PIOTR MAŁKA Kaedra Roboyki i Mecharoniki, Akademia Górniczo-Hunicza

Bardziej szczegółowo

PROGNOSTYCZNE UWARUNKOWANIA RYZYKA GOSPODARCZEGO I SPOŁECZNEGO

PROGNOSTYCZNE UWARUNKOWANIA RYZYKA GOSPODARCZEGO I SPOŁECZNEGO PROGNOSTYCZNE UWARUNKOWANIA RYZYKA GOSPODARCZEGO I SPOŁECZNEGO Sudia Ekonomiczne ZESZYTY NAUKOWE WYDZIAŁOWE UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W KATOWICACH PROGNOSTYCZNE UWARUNKOWANIA RYZYKA GOSPODARCZEGO I SPOŁECZNEGO

Bardziej szczegółowo

SIEĆ BAYESOWSKA JAKO NARZĘDZIE POZYSKIWANIA WIEDZY Z EKONOMICZNEJ BAZY DANYCH

SIEĆ BAYESOWSKA JAKO NARZĘDZIE POZYSKIWANIA WIEDZY Z EKONOMICZNEJ BAZY DANYCH ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI BIAŁOSTOCKIEJ 2007 Informayka Zeszy 2 Joanna Olbryś 1 SIEĆ BAYESOWSKA JAKO NARZĘDZIE POZYSKIWANIA WIEDZY Z EKONOMICZNEJ BAZY DANYCH Sreszczenie: Proces decyzyjny w inwesowaniu

Bardziej szczegółowo

O PEWNYCH KRYTERIACH INWESTOWANIA W OPCJE NA AKCJE

O PEWNYCH KRYTERIACH INWESTOWANIA W OPCJE NA AKCJE MEODY ILOŚCIOWE W BADANIACH EKONOMICZNYCH om XIII/3, 01, sr 43 5 O EWNYCH KRYERIACH INWESOWANIA W OCJE NA AKCJE omasz Warowny Kaedra Meod Ilościowych w Zarządzaniu oliechnika Lubelska e-mail: warowny@pollubpl

Bardziej szczegółowo

NAPRAWY GWARANCYJNE I POGWARANCYJNE CIĄGNIKÓW ROLNICZYCH JAKO POTRANSAKCYJNE ELEMENTY LOGISTYCZNEJ OBSŁUGI KLIENTA

NAPRAWY GWARANCYJNE I POGWARANCYJNE CIĄGNIKÓW ROLNICZYCH JAKO POTRANSAKCYJNE ELEMENTY LOGISTYCZNEJ OBSŁUGI KLIENTA Inżynieria Rolnicza 2(100)/2008 NAPRAWY GWARANCYJNE I POGWARANCYJNE CIĄGNIKÓW ROLNICZYCH JAKO POTRANSAKCYJNE ELEMENTY LOGISTYCZNEJ OBSŁUGI KLIENTA Sławomir Juściński Kaedra Energeyki i Pojazdów Uniwersye

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ ZYSKU SPÓŁEK IPO NA PRZYKŁADZIE GPW W WARSZAWIE

JAKOŚĆ ZYSKU SPÓŁEK IPO NA PRZYKŁADZIE GPW W WARSZAWIE Rafał Cieślik Uniwersye Warszawski JAKOŚĆ ZYSKU SPÓŁEK IPO NA PRZYKŁADZIE GPW W WARSZAWIE Wprowadzenie Noblisa Joseph E. Sigliz za jedną z pięciu głównych przyczyn obecnego kryzysu gospodarczego uważa

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE EKONOMICZNE ELEKTROWNI GAZOWO - PAROWYCH BEZ I Z WYCHWYTEM CO 2

PORÓWNANIE EKONOMICZNE ELEKTROWNI GAZOWO - PAROWYCH BEZ I Z WYCHWYTEM CO 2 Sr. 88 Rynek nergii Nr 3(112) - 2014 PORÓWNANI KONOMIZN LKTROWNI GAZOWO - PAROWYH BZ I Z WYHWYTM O 2 Maeusz Brzęczek, Marcin Job Słowa kluczowe: ekrownie gazowo parowe, insalacja wychwyu O 2, spalanie

Bardziej szczegółowo

MINISTER INFRASTRUKTURY

MINISTER INFRASTRUKTURY KOMUNIKAT MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 04 stycznia 2010 r. w sprawie uzgodnienia standardu zawodowego rzeczoznawców majątkowych Wycena dla zabezpieczenia wierzytelności Na podstawie art. 175 ust.

Bardziej szczegółowo

O pewnym algorytmie rozwiązującym problem optymalnej alokacji zasobów. Cezary S. Zaremba*, Leszek S. Zaremba ** WPROWADZENIE

O pewnym algorytmie rozwiązującym problem optymalnej alokacji zasobów. Cezary S. Zaremba*, Leszek S. Zaremba ** WPROWADZENIE O pewnym algorymie rozwiązującym problem opymalnej alokacji zasobów Cezary S. Zaremba*, Leszek S. Zaremba ** WPROWADZENIE W kierowaniu firmą Zarząd częso saje wobec problemu rozdysponowania (alokacji)

Bardziej szczegółowo

DWUKRYTERIALNY MODEL WYZNACZANIA STRUKTURY PRODUKCJI PRZEDSIĘBIORSTWA NA PODSTAWIE TEORII OGRANICZEŃ

DWUKRYTERIALNY MODEL WYZNACZANIA STRUKTURY PRODUKCJI PRZEDSIĘBIORSTWA NA PODSTAWIE TEORII OGRANICZEŃ Jacek Wrodarczyk Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach DWUKRYTERIALNY MODEL WYZNACZANIA STRUKTURY PRODUKCJI PRZEDSIĘBIORSTWA NA PODSTAWIE TEORII OGRANICZEŃ Wprowadzenie Określenie opłacalności produkcji

Bardziej szczegółowo

Porównanie jakości nieliniowych modeli ekonometrycznych na podstawie testów trafności prognoz

Porównanie jakości nieliniowych modeli ekonometrycznych na podstawie testów trafności prognoz 233 Zeszyy Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej we Wrocławiu Nr 20/2011 Wyższa Szkoła Bankowa w Toruniu Porównanie jakości nieliniowych modeli ekonomerycznych na podsawie esów rafności prognoz Sreszczenie.

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE EFEKTU DŹWIGNI W FINANSOWYCH SZEREGACH CZASOWYCH

MODELOWANIE EFEKTU DŹWIGNI W FINANSOWYCH SZEREGACH CZASOWYCH Krzyszof Pionek Kaedra Inwesycji Finansowych i Ubezpieczeń Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu Wsęp MODELOWANIE EFEKTU DŹWIGNI W FINANSOWYCH SZEREGACH CZASOWYCH Nowoczesne echniki zarządzania ryzykiem rynkowym

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Piontek Weryfikacja modeli Blacka-Scholesa dla opcji na WIG20

Krzysztof Piontek Weryfikacja modeli Blacka-Scholesa dla opcji na WIG20 Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego we Wrocławiu Wydział Zarządzania i Informayki Kaedra Inwesycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Krzyszof Pionek Weryfikacja modeli Blacka-Scholesa oraz AR-GARCH

Bardziej szczegółowo

ZJAWISKA SZOKOWE W ROZWOJU GOSPODARCZYM WYBRANYCH KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ZJAWISKA SZOKOWE W ROZWOJU GOSPODARCZYM WYBRANYCH KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Anna Janiga-Ćmiel Uniwersye Ekonomiczny w Kaowicach Wydział Zarządzania Kaedra Maemayki anna.janiga-cmiel@ue.kaowice.pl ZJAWISKA SZOKOWE W ROZWOJU GOSPODARCZYM WYBRANYCH KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Sreszczenie:

Bardziej szczegółowo

LINIA DŁUGA Konspekt do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu TECHNIKA CYFROWA

LINIA DŁUGA Konspekt do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu TECHNIKA CYFROWA LINIA DŁUGA Z Z, τ e u u Z L l Konspek do ćwiczeń laboraoryjnych z przedmiou TECHNIKA CYFOWA SPIS TEŚCI. Definicja linii dłuiej... 3. Schema zasępczy linii dłuiej przedsawiony za pomocą elemenów o sałych

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE PRZEZBROJEŃ LINII PRODUKCYJNYCH Z WYKORZYSTANIEM METODY MODELOWANIA I SYMULACJI

PLANOWANIE PRZEZBROJEŃ LINII PRODUKCYJNYCH Z WYKORZYSTANIEM METODY MODELOWANIA I SYMULACJI Dariusz PLINTA Sławomir KUKŁA Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej PLANOWANIE PRZEZBROJEŃ LINII PRODUKCYJNYCH Z WYKORZYSTANIEM METODY MODELOWANIA I SYMULACJI 1. Planowanie produkcji Produkcja

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie predykcji sygnału odchylenia regulacyjnego do centralnej regulacji mocy czynnej i częstotliwości w systemie elektroenergetycznym

Zastosowanie predykcji sygnału odchylenia regulacyjnego do centralnej regulacji mocy czynnej i częstotliwości w systemie elektroenergetycznym INSTYTUT AUTOMATYKI SYSTEMÓW ENERGETYCZNYCH Zasosowanie predykcji sygnału odchylenia regulacyjnego do cenralnej regulacji mocy czynnej i częsoliwości w sysemie elekroenergeycznym Prof. dr hab. inż. Tadeusz

Bardziej szczegółowo

WPŁYW NIEPEWNOŚCI OSZACOWANIA ZMIENNOŚCI NA CENĘ INSTRUMENTÓW POCHODNYCH

WPŁYW NIEPEWNOŚCI OSZACOWANIA ZMIENNOŚCI NA CENĘ INSTRUMENTÓW POCHODNYCH Tadeusz Czernik Uniwersye Ekonomiczny w Kaowicach WPŁYW NIEPEWNOŚCI OZACOWANIA ZMIENNOŚCI NA CENĘ INTRUMENTÓW POCHODNYCH Wprowadzenie Jednym z filarów współczesnych finansów jes eoria wyceny insrumenów

Bardziej szczegółowo