Podstawowe cechy podzielności liczb.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Podstawowe cechy podzielności liczb."

Transkrypt

1 Mariusz Kawecki, Notatki do lekcji Cechy podzielości liczb Podstawowe cechy podzielości liczb. Pamiętamy z gimazjum, że istieją reguły, przy pomocy których łatwo sprawdzić, czy kokreta liczba dzieli się przez, 5 itd. Reguły te azywamy cechami podzielości. Wykorzystujemy je często gdy chcemy rozstrzygąć, czy daa liczba jest podziela przez ią liczbę. Oczywiście ie chodzi o zalezieie ilorazu tylko o potwierdzeie czy taki iloraz istieje czy ie. Weźmy liczbę 08675, jeżeli zechcemy sprawdzić czy ta liczba jest podziela przez dokoując dzieleia, to bez użycia kalkulatora, jest to bardzo uciążliwe. Zając cechę podzielości przez, o której dalej, stwierdzamy atychmiast, że taki iloraz istieje. Cech podzielości moża podać bardzo wiele, ajważiejsze z ich dotyczą podzielości przez liczby,,, 5, 6, 8,, 0. Omówimy je po kolei. Twierdzeie Liczba całkowita dzieli się bez reszty, przez jeżeli ostatia jej cyfra dzieli się przez. Dowód Poieważ zak liczby ie wpływa a podzielość ograiczymy się w dowodzie do liczb dodatich. Aby zrozumieć dowód tej cechy wyobraźmy sobie jakąkolwiek liczbę przyajmiej dwucyfrową (dla liczb jedocyfrowych ie ma czego uzasadiać) zakończoą iezaa cyfrą x. Niech to będzie przykładowo 76x. Zauważmy, że liczba ta może być rozdzieloa a sumę 6x 60 x60 x pierwszy składik otrzymaej sumy dzieli się przez, poieważ jest iloczyem liczby 0. O podzielości całej liczby przez zadecyduje drugi składik, który jest liczbą utworzoą z ostatiej cyfry badaej liczby. Te dowód zapisay w sposób ścisły wygląda astępująco. Liczbę całkowitą dodatią k (przypomijmy, że zak ie wpływa a podzielość) moża w systemie dziesiętym zapisać jako sumę potęg liczby 0: () k a 0 a 0 a 0 a0 gdzie a, a, a, a są cyframi liczby k. Na przykład liczba k może być zapisaa jako suma k Przekształćmy sumę () wyciągając 0 przed awias k 0 ( a 0 a 0 a) a0 Pierwszy składik tej sumy dzieli się zawsze, przez poieważ jest iloczyem liczby 0. Suma k będzie, zatem podziela, przez jeżeli będzie podziele przez tz. gdy ostatia cyfra a 0 liczby k będzie podziela przez. c..d. O liczbie podzielej przez mówimy, że jest liczba parzystą. Ogólie liczbę parzystą moża symboliczie ozaczyć jako, liczbę ieparzystą jako gdzie w obu wypadkach może przyjmować dowole wartości całkowite.

2 Mariusz Kawecki, Notatki do lekcji Cechy podzielości liczb Przykład a) Zając cechę atychmiast widać, że liczba 5678 jest parzysta (podziela przez ). b) Ustalmy czy podziela przez jest liczba Zauważmy, że potęgując liczbę 7 jako ostatią cyfrę wyiku możemy otrzymać wyłączie,,, 7. Jeżeli od liczby zakończoej którąkolwiek z tych cyfr odejmiemy otrzymamy liczbę parzystą c) W podoby sposób ustalimy, że 56 jest liczbą ieparzystą. Dowola potęga liczby zakończoej cyfrą 6, rówież zakończoa jest cyfrą 6. Dowola potęga liczby zakończoej cyfrą, rówież zakończoa jest cyfrą. Różica tych liczb zakończoa jest cyfrą 5, zatem jest liczba ieparzystą. Twierdzeie Liczba całkowita dzieli się bez reszty przez lub, jeżeli suma jej cyfr dzieli się przez lub. Dowód Aby zrozumieć dobrze ścisły dowód, pokażmy ajpierw uzasadieie tej cech a kokretym przykładzie. Weźmy liczbę 6. Zapisując tę liczbę jako sumę potęg 0 otrzymamy Teraz po każdym składiku odejmijmy i dodajmy (suma ie ulegie zmiaie) odpowiedią liczbę: =6(0 ) 6(0 ) (0 ) Dzięki temu zabiegowi moża był wyciągąć odpowiedią liczbę przed awias, zmieiając porządek sumowaia otrzymamy liczbę: 6(0 ) (0 ) (0 ) 6. Suma w pierwszym awiasie kwadratowym dzieli się przez i poieważ różice w awiasach okrągłych są liczbami złożoymi z samych dziewiątek. O podzielości całej liczby przez lub decyduje zatem suma w drugim awiasie kwadratowym. To jest cecha, która chcieliśmy uzasadić. Ścisły dowód matematyczy wygląda astępująco. Sumę () dla liczby k możemy rozpisać jako: k a (0 ) a a (0 ) a (0 ) a (0 ) a a a a a (0 ) a a (0 ) a W rówaiu wyciągięto przed awias odpowiedią liczbę, jeżeli wymożymy awiasy i dokoamy redukcji, otrzymamy Sumę (). Poieważ dla każdego liczba 0 składa się z samych cyfr, więc dzieli się przez oraz. Stąd pierwszy awias kwadratowy dzieli się, przez oraz. Wobec czego o podzielości liczby k decyduje drugi awias kwadratowy. Zatem, liczba dzieli się przez lub jeżeli suma jej cyfr dzieli się przez (lub ). c..d. Zauważmy, że twierdzeia i moża połączyć i podać cechę podzielości przez 6 (przecież 6 ). Mamy więc: Twierdzeie Liczba dzieli się, przez 6 jeżeli dzieli się przez i dzieli się przez. Iymi słowy liczba dzieli się, przez 6 jeżeli ostatia jej cyfra dzieli się przez i suma jej cyfr dzieli się przez. a 0 0

3 Mariusz Kawecki, Notatki do lekcji Cechy podzielości liczb Przykład 0 a) Mamy liczbę z iezaą jedą cyfrą 8*. Jakie cyfry moża wstawić w miejsce gwiazdki, aby otrzymać liczbę podzielą przez 6? Wypisaa liczba jest parzysta ależy więc zadbać o to aby suma jej cyfr była podziela przez. Suma cyfr widoczych rówa jest, zatem w miejsce gwiazdki moża wstawić cyfrę ze zbioru {0,, 6, }, tylko takie cyfry dadzą am sumę podziela przez. b) Czy istieje cyfry x taka, żeby liczba 5x była podziela przez 8?. Zauważmy, że 8 zatem liczba (i zarazem cyfra x) powia być parzysta oraz spełiać cechę podzielości przez. Suma widoczych cyfr wyosi 5. Jedyą cyfrą, która zapewia podzielość przez jest ale wtedy liczba ie będzie parzysta. Nie istieje cyfra spełiająca waruki zadaia. c) Zapytajmy czy istieje cyfra, dla której liczba z poprzediego przykładu będzie podziela przez 6? Zauważmy, że podzielość przez zapewiają cztery cyfry {0,,6,}, z których parzyste są {0, 6}. Liczba jest podziela przez 6 dla dwu cyfr {0, 6}. Twierdzeie 5 Liczba całkowita dzieli się bez reszty, przez jeżeli liczba złożoa z dwóch ostatich jej cyfr dzieli się przez. Dowód jest bardzo podoby do dowodu cechy podzielości przez. Należy tak przekształcić liczbę aby dała się zapisać jako suma liczby podzielej przez 00 (a ta dzieli się przez ) i liczby złożoej z dwóch ostatich cyfr p Dowód ścisły propoujemy wykoać samodzielie, jako ćwiczeie. Przykład a) Liczba 757 dzieli się, przez poieważ zakończoa jest cyframi, które tworzą liczbę podzielą przez. b) Wypisao w rzędzie liczby parzyste od do i otrzymao liczbę 6... Czy ta liczba dzieli się przez? Wypisaa liczba musiałaby być podziela przez i (gdyż ) a ie jest poieważ ostatie dwie jej cyfry tworzą liczbę iepodzielą przez. c) Czy istieje cyfra x, dla której liczba x jest podziela przez 6? Zauważmy, że 6, ależy więc sprawdzić podzielość przez i. Suma widoczych cyfr wyosi, ajbliższą liczbę podzielą przez otrzymamy dla x 8, wtedy też dwie ostatie cyfry 8 dadzą liczbę podziela przez. Waruki zadaia spełia x 8. Twierdzeie 6 Liczba całkowita dzieli się bez reszty, przez 5 jeżeli ostatia jej cyfra dzieli się przez 5. Co ozacza, że ostatią cyfrą liczby jest 0 lub 5. Dowód tej cech jest aalogiczy do dowodu twierdzeia. Poieważ 0 5 więc aby podzielić liczbę przez 0 ależy podzieli ją przez i 5 co prowadzi do kolejej cechy. Twierdzeie 7 Liczba całkowita dzieli się bez reszty, przez 0 jeżeli ostatią jej cyfrą jest 0.

4 Mariusz Kawecki, Notatki do lekcji Cechy podzielości liczb Przykład a) Weźmy liczbę 5678 jest oa podziela przez 0. Pierwszy składik, kwadrat liczby zakończoej cyfrą kończy się cyfrą. Drugi składik trzecia potęga liczby zakończoej cyfrą, kończy się cyfrą (poieważ druga potęga kończy się cyfrą ). Zatem suma kończy się , czyli liczba jest podziela przez 0. 5 b) Liczba 56 jest liczbą podziela przez 0 (pierwszy składik zakończoy jest cyfrą 6) 5 c) Liczba 78 jest podziela przez 0. Nieparzyste potęgi liczby zakończoej cyfrą są zakończoe cyfrą. Twierdzeie 8 Liczba całkowita dzieli się bez reszty, przez 8 jeżeli liczba złożoa z trzech ostatich jej cyfr dzieli się przez 8. Dowodząc postępujemy podobie jak przy dowodzie cechy podzielości przez. Tym razem przekształcamy liczbę tak aby pierwszy składik sumy był iloczyem liczby Przykładowo Przykład Weźmy liczbę 576x. Jaką cyfrę ależy postawić w miejsce x aby otrzymać liczbę podzielą przez? Cecha podzielości przez 8 ( 8 ) pozwala ustalić, że w miejsce x moża postawić jedą z cyfr ze zbioru {,5,}. Cecha podzielości przez elimiuje podzbiór {, }. Pozostaje jako rozwiązaie cyfra 5. Co ależy zapamiętać? Zbierzmy pozae cechy podzielości w tabeli. podzielość przez: cecha przykład liczba kończy się cyfra parzystą 56, suma cyfr liczby jest podziela przez lub 5 68 dwie ostatie cyfry liczby tworzą liczbę podzielą przez 88 5 ostatią cyfrą liczby jest 0 lub liczba dzieli się rówocześie przez i przez 66 8 trzy ostatie cyfry liczby tworzą liczbę podzielą przez ostatia cyfrą liczby jest 0 50 Tabela Co poadto warto wiedzieć? Wielkie zasługi w rozwoju teorii liczb ma Leoard Euler. Był to człowiek iezwykły. W roku 75 stracił jedo oko, w 766 drugie. Nie przerwał pracy aukowej i jako iewidomy dyktował swoje dzieła. Jako jede z pierwszych zajmował się po mistrzowsku popularyzacją wiedzy. Wydał hit ówczesych czasów, popularoaukową książeczkę Listy do księżiczki

5 Mariusz Kawecki, Notatki do lekcji Cechy podzielości liczb iemieckiej, która zawierała populary wykład ajważiejszych wtedy problemów aukowych. Leohard Euler (707 78), matematyk i fizyk szwajcarski. Większość życia spędził w Petersburgu (tam też jest pochoway) i Berliie. Jede z ajbardziej płodych matematyków w historii. Autor wielu odkryć, prekursor współczesej otacji i termiologii matematyczej. Zadaia przezaczoe do samodzielego rozwiązaia.. Zakładając parzystość lub ieparzystość k, Ustal parzystość liczb: a) k, b) ( k ), c) k, d) k k, e) k k, f) kk k, g) k h) k i) k j) k. Pokaż, że każda liczba postaci: a) jest podziela przez 6, b) jest parzysta, c) jest ieparzysta, d) jest parzysta, e) jest parzysta, f) 7 jest parzysta, g) 6 jest podziela przez 5, h) jest podziela przez 5, i) 0 jest podziela przez, j) jest podziela przez 0.. Dla jakich wartości cyfry x zajdzie podzielość? a) 56x b) 5x 7 c) 65x d) 5 876x 0 e) x f) 8 x g) 85x 5

6 Mariusz Kawecki, Notatki do lekcji Cechy podzielości liczb h) 0 5x x i) 56x j) 5 57x. Dla jakich cyfr x, y zajdzie podzielość? a) x56y b) 87x5y c) 56xy d) xy e) 6 xy f) 8 857xy g) 75x8y 7 h) 0 88xy i) 65xy j) 5 6xy 5. Zajdź ostatią cyfrę liczb: a) b) c) d) 765 e) 567 f) g) 5 h) i) 5 6 j) Pokazać, że jeżeli a dzieli się przez, to rówież 7a dzieli się przez. Dodatkowe cechy podzielości liczb. Oprócz cech pozaych w poprzedim rozdziale często wykorzystuje się trzy cechy dodatkowe. Podamy je w jedym twierdzeiu, gdyż metoda ich uzasadieia jest ta sama. Twierdzeie 8 Liczba całkowita jest podziela przez 7, lub, jeśli różica między liczbą wyrażoą trzema ostatimi jej cyframi a liczbą wyrażoą pozostałymi cyframi tej liczby jest podziela przez 7, lub. Przykład a) 7 70 gdyż 7 (7 0), różica w awiasie wyosi 50 i jest podziela przez 7. b) 7 86 gdyż 7 (8 6), różica w awiasie wyosi 5, bezpośredio ie 6

7 Mariusz Kawecki, Notatki do lekcji Cechy podzielości liczb widać, że liczba ta jest podziela przez 7 dlatego raz jeszcze zastosujemy opisae wyżej kryterium. 5, liczba dzieli się przez, 7 wobec czego przez 7 dzieli się, 5 co z kolei dowodzi podzielości liczby 86. c) 575 gdyż (5 75), różica w awiasie wyosi 660 i jest podziela przez. d) gdyż ( ) ostatia różica wyosi 8. e) 888 gdyż (8 88), różica w awiasie wyosi 60 i jest podziela przez. f) 600, zauważmy, że różica 600 składa się z samych. Zaim ściśle udowodimy twierdzeie 7 przeprowadźmy uzasadieie przykładu (b), co pozwoli lepiej zrozumieć metodę dowodu. Liczbę 86 przekształcimy astępująco: (000 ) (8 6) 800 (8 6) Łatwo sprawdzić, że 00 dzieli się przez 7, zatem o podzielości aszej liczby decyduje podzielość różicy w awiasie. Dowód Aby ściśle udowodić twierdzeie ozaczmy przez cyfry liczby której podzielość chcemy sprawdzić. Powtarzając rozumowaie zaprezetowae dla liczby z przykładu (b) otrzymamy: aa aaaaaa 0 aa a aa 000 aaa 0 a a a a 000 a aa aaa aa aaa aaa 0 aa aa (000 a ) ( aa a aa aaa 0) aa aa 00 ( a ) a aa aa aaa 0 a i Liczba a a a aa 00 dzieli się przez 7,, poieważ 00 dzieli się przez 7,, zatem o podzielości badaej liczby zadecyduje podzielość różicy w awiasie a to jest cecha, która chcieliśmy uzasadić. c..d. Istieje wygodiejsza w stosowaiu cecha podzielości przez. w tym momecie podamy ją bez dowodu. Dowód oparty o teorię kogruecji jest zawarty w dodatku Co poadto warto wiedzieć?, dowód oparty o rozwiięcie dwumiau Newtoa zajduje się w kolejych rozdziałach. Twierdzeie Liczba dzieli się przez jeżeli różica liczby utworzoej z sumy cyfr a pozycjach parzystych i liczby utworzoej z sumy cyfr a pozycjach ieparzystych dzieli się przez. Przykład a) gdyż suma cyfr z pozycji parzystych , suma cyfr z pozycji ieparzystych 88 0, różica 0 jest oczywiście podziela przez. b) Liczba 567x8, w której a trzeciej pozycji występuje iewiadoma ma być podziela przez, jakie cyfry mogą wystąpić w miejscu iewiadomej? Suma cyfr z miejsc parzystych daje x 6x. Suma cyfr z miejsc ieparzystych wyosi 875. Różica tych wartości ( x) x jest podziela przez wyłączie dla x 8. 7

8 Mariusz Kawecki, Notatki do lekcji Cechy podzielości liczb c) Dla jakiej cyfry x liczba 56x będzie podziela przez? Badaa liczba musi spełiać cechę podzielości przez oraz cechę podzielości przez. Suma cyfr z pozycji parzystych daje x, suma cyfr z pozycji ieparzystych wyosi. Różica tych sum to x. Ta różica jest podziela przez tylko dla x, wtedy jedak ie zachodzi podzielość przez. Badaa liczba dla żadej cyfry x ie jest podziela przez. Co ależy zapamiętać? Tabela zbiera dodatkowa cechy podzielości, które często wykorzystujemy. podzielość przez: 7,, cecha różica liczby powstałej z trzech ostatich cyfr i liczby powstałej po odcięciu trzech ostatich cyfr dzieli się odpowiedio przez 7,, różica sumy cyfr z miejsc parzystych i sumy cyfr z miejsc ieparzystych jest podziela przez Tabela przykład Co poadto warto wiedzieć? Jedym z ajbardziej twórczych matematyków w dziedziie teorii liczb był wspomiay w poprzedim rozdziale Carl Friedrich Gauss. Zawdzięczamy jemu, między iymi, opisaą tam metodę kogruecji. Warto wiedzieć, że był to człowiek iezwykły. Pochodzący z biedej rodziy samouk, który do każdego działu matematyki wiósł cząstkę swojego geiuszu. Carl Friedrich Gauss ( ), matematyk i fizyk iemiecki. Człowiek iezwykle wszechstroy i utaletoway zway księciem matematyków. Nie ma takiego działu matematyki, w którym Gauss ie osiągąłby zaczących wyików, wiele działów sam zapoczątkował. Od 807 r. aż do śmierci był profesorem uiwersytetu w Getydze. Poiżej podajemy ścisły dowód cechy podzielości przez (różica sumy cyfr z miejsc parzystych i sumy cyfr z miejsc ieparzystych jest podziela przez ) w oparciu o metodę kogruecji Gaussa. Rozważmy astępujące kogruecje: 0 () 0, 0, 0, 0, 0,... Widzimy, że parzyste potęgi liczby 0 tworzą z liczbą kogruecję, potęgi ieparzyste tworzą kogruecję. Jeżeli badaą liczbę będziemy rozpatrywać w postaci sumy potęg podstawy 0, to otrzymamy: aa a aaaaa ( a 0 a 0 a0 a) Biorąc pod uwagę przedstawioe własości kogruecji oraz kogruecje (), mamy 8

9 Mariusz Kawecki, Notatki do lekcji Cechy podzielości liczb ( a a a a ) 0, 0 ( a a ) ( a a ) 0 0 To jest cecha, którą ależało udowodić. Zadaia przezaczoe do samodzielego rozwiązaia.. Pokaż ie używając kalkulatora, że zachodzi podzielość: a) 7 ( ) b) ( ) c) (6 65 ) d) e) 66 f) 7808 g) h) 667 i) 085 j) Dla jakich cyfr x, y zachodzi podzielość? a) 7 858x b) 55x c) x d) xy e) 78x55y f) 56xy g) xy h) xy i) 656xy j) 00 0xy. Pokaż, że jeżeli a oraz 5 b dzielą się przez, to rówież a b dzieli się przez.. Wiadomo, że dla pewych x, y liczba x y dzieli się przez. Pokazać, że dla tych samych x, y przez dzieli się liczba 7x y. 5. Wiadomo, że dla pewych x, y liczba x y dzieli się przez. Pokazać, że dla tych samych x, y przez dzieli się liczba x y. 6. Zaleźć 0 różych liczb aturalych o tej własości, że ich suma dzieli się przez każdy ze składików.

I. Podzielność liczb całkowitych

I. Podzielność liczb całkowitych I Podzielość liczb całkowitych Liczba a = 57 przy dzieleiu przez pewą liczbę dodatią całkowitą b daje iloraz k = 3 i resztę r Zaleźć dzieik b oraz resztę r a = 57 = 3 b + r, 0 r b Stąd 5 r b 8, 3 więc

Bardziej szczegółowo

5. Zasada indukcji matematycznej. Dowody indukcyjne.

5. Zasada indukcji matematycznej. Dowody indukcyjne. Notatki do lekcji, klasa matematycza Mariusz Kawecki, II LO w Chełmie 5. Zasada idukcji matematyczej. Dowody idukcyje. W rozdziale sformułowaliśmy dla liczb aturalych zasadę miimum. Bezpośredią kosekwecją

Bardziej szczegółowo

Teoria. a k. Wskaźnik sumowania można oznaczać dowolną literą. Mamy np. a j = a i =

Teoria. a k. Wskaźnik sumowania można oznaczać dowolną literą. Mamy np. a j = a i = Zastosowaie symboli Σ i Π do zapisu sum i iloczyów Teoria Niech a, a 2,..., a będą dowolymi liczbami. Sumę a + a 2 +... + a zapisuje się zazwyczaj w postaci (czytaj: suma od k do a k ). Zak Σ to duża grecka

Bardziej szczegółowo

O liczbach naturalnych, których suma równa się iloczynowi

O liczbach naturalnych, których suma równa się iloczynowi O liczbach aturalych, których suma rówa się iloczyowi Lew Kurladczyk i Adrzej Nowicki Toruń UMK, 10 listopada 1998 r. Liczby aturale 1, 2, 3 posiadają szczególą własość. Ich suma rówa się iloczyowi: Podobą

Bardziej szczegółowo

Analiza matematyczna. Robert Rałowski

Analiza matematyczna. Robert Rałowski Aaliza matematycza Robert Rałowski 6 paździerika 205 2 Spis treści 0. Liczby aturale.................................... 3 0.2 Liczby rzeczywiste.................................... 5 0.2. Nierówości...................................

Bardziej szczegółowo

Znajdowanie pozostałych pierwiastków liczby zespolonej, gdy znany jest jeden pierwiastek

Znajdowanie pozostałych pierwiastków liczby zespolonej, gdy znany jest jeden pierwiastek Zajdowaie pozostałych pierwiastków liczby zespoloej, gdy zay jest jede pierwiastek 1 Wprowadzeie Okazuje się, że gdy zamy jede z pierwiastków stopia z liczby zespoloej z, to pozostałe pierwiastki możemy

Bardziej szczegółowo

Jarosław Wróblewski Analiza Matematyczna 1A, zima 2012/13. Ciągi.

Jarosław Wróblewski Analiza Matematyczna 1A, zima 2012/13. Ciągi. Jarosław Wróblewski Aaliza Matematycza 1A, zima 2012/13 Ciągi. Ćwiczeia 5.11.2012: zad. 140-173 Kolokwium r 5, 6.11.2012: materiał z zad. 1-173 Ćwiczeia 12.11.2012: zad. 174-190 13.11.2012: zajęcia czwartkowe

Bardziej szczegółowo

Stwierdzenie 1. Jeżeli ciąg ma granicę, to jest ona określona jednoznacznie (żaden ciąg nie może mieć dwóch różnych granic).

Stwierdzenie 1. Jeżeli ciąg ma granicę, to jest ona określona jednoznacznie (żaden ciąg nie może mieć dwóch różnych granic). Materiały dydaktycze Aaliza Matematycza Wykład Ciągi liczbowe i ich graice. Graice ieskończoe. Waruek Cauchyego. Działaia arytmetycze a ciągach. Podstawowe techiki obliczaia graic ciągów. Istieie graic

Bardziej szczegółowo

3. Funkcje elementarne

3. Funkcje elementarne 3. Fukcje elemetare Fukcjami elemetarymi będziemy azywać fukcję tożsamościową x x, fukcję wykładiczą, fukcje trygoometrycze oraz wszystkie fukcje, jakie moża otrzymać z wyżej wymieioych drogą astępujących

Bardziej szczegółowo

Zasada indukcji matematycznej. Dowody indukcyjne.

Zasada indukcji matematycznej. Dowody indukcyjne. Zasada idukcji matematyczej Dowody idukcyje Z zasadą idukcji matematyczej i dowodami idukcyjymi sytuacja jest ajczęściej taka, że podaje się w szkole treść zasady idukcji matematyczej, a astępie omawia,

Bardziej szczegółowo

a n 7 a jest ciągiem arytmetycznym.

a n 7 a jest ciągiem arytmetycznym. ZADANIA MATURALNE - CIĄGI LICZBOWE - POZIOM PODSTAWOWY Opracowała mgr Dauta Brzezińska Zad.1. ( pkt) Ciąg a określoy jest wzorem 5.Wyzacz liczbę ujemych wyrazów tego ciągu. Zad.. ( 6 pkt) a Day jest ciąg

Bardziej szczegółowo

Geometrycznie o liczbach

Geometrycznie o liczbach Geometryczie o liczbach Geometryczie o liczbach Łukasz Bożyk Dodatią liczbę całkowitą moża iterpretować jako pole pewej figury składającej się z kwadratów jedostkowych Te prosty pomysł pozwala w aturaly

Bardziej szczegółowo

Internetowe Kółko Matematyczne 2004/2005

Internetowe Kółko Matematyczne 2004/2005 Iteretowe Kółko Matematycze 2004/2005 http://www.mat.ui.toru.pl/~kolka/ Zadaia dla szkoły średiej Zestaw I (20 IX) Zadaie 1. Daa jest liczba całkowita dodatia. Co jest większe:! czy 2 2? Zadaie 2. Udowodij,

Bardziej szczegółowo

a 1, a 2, a 3,..., a n,...

a 1, a 2, a 3,..., a n,... III. Ciągi liczbowe. 1. Defiicja ciągu liczbowego. Defiicja 1.1. Ciągiem liczbowym azywamy fukcję a : N R odwzorowującą zbiór liczb aturalych N w zbiór liczb rzeczywistych R i ozaczamy przez { }. Używamy

Bardziej szczegółowo

Damian Doroba. Ciągi. 1. Pierwsza z granic powinna wydawać się oczywista. Jako przykład może służyć: lim n = lim n 1 2 = lim.

Damian Doroba. Ciągi. 1. Pierwsza z granic powinna wydawać się oczywista. Jako przykład może służyć: lim n = lim n 1 2 = lim. Damia Doroba Ciągi. Graice, z których korzystamy. k. q.. 5. dla k > 0 dla k 0 0 dla k < 0 dla q > 0 dla q, ) dla q Nie istieje dla q ) e a, a > 0. Opis. Pierwsza z graic powia wydawać się oczywista. Jako

Bardziej szczegółowo

CIĄGI LICZBOWE. Poziom podstawowy

CIĄGI LICZBOWE. Poziom podstawowy CIĄGI LICZBOWE Poziom podstawowy Zadaie ( pkt) + 0 Day jest ciąg o wyrazie ogólym a =, N+ + jest rówy? Wyzacz a a + Czy istieje wyraz tego ciągu, który Zadaie (6 pkt) Marek chce przekopać swój przydomowy

Bardziej szczegółowo

Matematyka. Zakres podstawowy. Nawi zanie do gimnazjum. n/m Rozwi zywanie zada Zadanie domowe Dodatkowe Komunikaty Bie ce materiały

Matematyka. Zakres podstawowy. Nawi zanie do gimnazjum. n/m Rozwi zywanie zada Zadanie domowe Dodatkowe Komunikaty Bie ce materiały Lekcja 1. Lekcja orgaizacyja kotrakt Podręczik: W. Babiański, L. Chańko, D. Poczek Mateatyka. Zakres podstawowy. Wyd. Nowa Era. Zakres ateriału: Liczby rzeczywiste Wyrażeia algebraicze Rówaia i ierówości

Bardziej szczegółowo

Dwumian Newtona. Agnieszka Dąbrowska i Maciej Nieszporski 8 stycznia 2011

Dwumian Newtona. Agnieszka Dąbrowska i Maciej Nieszporski 8 stycznia 2011 Dwumia Newtoa Agiesza Dąbrowsa i Maciej Nieszporsi 8 styczia Wstęp Wzory srócoego możeia, tóre pozaliśmy w gimazjum (x + y x + y (x + y x + xy + y (x + y 3 x 3 + 3x y + 3xy + y 3 x 3 + y 3 + 3xy(x + y

Bardziej szczegółowo

Kongruencje Wykład 4. Kongruencje kwadratowe symbole Legendre a i Jac

Kongruencje Wykład 4. Kongruencje kwadratowe symbole Legendre a i Jac Kogruecje kwadratowe symbole Legedre a i Jacobiego Kogruecje Wykład 4 Defiicja 1 Kogruecję w ostaci x a (mod m), gdzie a m, azywamy kogruecją kwadratową; jej bardziej ogóla ostać ax + bx + c może zostać

Bardziej szczegółowo

Podróże po Imperium Liczb

Podróże po Imperium Liczb Podróże po Imperium Liczb Część 04. Liczby Pierwsze Rozdział 1 1. Cyfry liczb pierwszych Adrzej Nowicki 19 marca 2012, http://www.mat.ui.toru.pl/~aow Spis treści 1 Cyfry liczb pierwszych 5 1.1 Początkowe

Bardziej szczegółowo

Wykład 11. a, b G a b = b a,

Wykład 11. a, b G a b = b a, Wykład 11 Grupy Grupą azywamy strukturę algebraiczą złożoą z iepustego zbioru G i działaia biarego które spełia własości: (i) Działaie jest łącze czyli a b c G a (b c) = (a b) c. (ii) Działaie posiada

Bardziej szczegółowo

Funkcja wykładnicza i logarytm

Funkcja wykładnicza i logarytm Rozdział 3 Fukcja wykładicza i logarytm Potrafimy już defiiować potęgi liczb dodatich o wykładiku wymierym: jeśli a > 0 i x = p/q Q dla p, q N, to aturalie jest przyjąć a x = a 1/q) p = a 1/q } {{... a

Bardziej szczegółowo

O trzech elementarnych nierównościach i ich zastosowaniach przy dowodzeniu innych nierówności

O trzech elementarnych nierównościach i ich zastosowaniach przy dowodzeniu innych nierówności Edward Stachowski O trzech elemetarych ierówościach i ich zastosowaiach przy dowodzeiu iych ierówości Przy dowodzeiu ierówości stosujemy elemetare przejścia rówoważe, przeprowadzamy rozumowaie typu: jeżeli

Bardziej szczegółowo

Rozmieszczenie liczb pierwszych

Rozmieszczenie liczb pierwszych Rozmieszczeie liczb pierwszych Euler Pierwszy owoczesy wyik pochodzi od Eulera: TWIERDZENIE: Szereg p primes p est rozbieży. Szkic dowodu: Dla s > zachodzi rówość ( ) = s = i= ( + p s i ) + p 2s i +....

Bardziej szczegółowo

SZEREGI LICZBOWE. s n = a 1 + a a n = a k. k=1. aq n = 1 qn+1 1 q. a k = s n + a k, k=n+1. s n = 0. a k lim n

SZEREGI LICZBOWE. s n = a 1 + a a n = a k. k=1. aq n = 1 qn+1 1 q. a k = s n + a k, k=n+1. s n = 0. a k lim n SZEREGI LICZBOWE Z ciągu liczb a, a 2,... utwórzmy owy ciąg Przyjmijmy ozaczeia s = a + a 2 +... a = a k. k= k= a k = a + a 2 +... = s. Gdy graica k= a k jest liczbą, to mówimy, że szereg k= a k jest sumowaly

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z matematyki CZERWIEC 2011

Egzamin maturalny z matematyki CZERWIEC 2011 Egzami maturaly z matematyki CZERWIEC 0 Klucz puktowaia do zadań zamkiętych oraz schemat oceiaia do zadań otwartych POZIOM PODSTAWOWY Poziom podstawowy czerwiec 0 Klucz puktowaia do zadań zamkiętych Nr

Bardziej szczegółowo

I kolokwium z Analizy Matematycznej

I kolokwium z Analizy Matematycznej I kolokwium z Aalizy Matematyczej 4 XI 0 Grupa A. Korzystając z zasady idukcji matematyczej udowodić ierówość dla wszystkich N. Rozwiązaie:... 4 < + Nierówość zachodzi dla, bo 4

Bardziej szczegółowo

Fundamentalna tabelka atomu. eureka! to odkryli. p R = nh -

Fundamentalna tabelka atomu. eureka! to odkryli. p R = nh - TEKST TRUDNY Postulat kwatowaia Bohra, czyli założoy ad hoc związek pomiędzy falą de Broglie a a geometryczymi własościami rozważaego problemu, pozwolił bez większych trudości teoretyczie przewidzieć rozmiary

Bardziej szczegółowo

Tytuł zajęć: Funkcja liniowa zajęcia dodatkowe dla gimnazjalistów Nauczyciel prowadzący: Beata Bąkała

Tytuł zajęć: Funkcja liniowa zajęcia dodatkowe dla gimnazjalistów Nauczyciel prowadzący: Beata Bąkała Szkoła Odkrywców Taletów Tytuł zajęć: Fukcja liiowa zajęcia dodatkowe dla gimazjalistów Nauczyciel prowadzący: Beata Bąkała Opis zajęć: Ucziowie w gimazjum dobrze pozają własości fukcji Ucziowie przygotowujący

Bardziej szczegółowo

KOMBINATORYKA ZADANIA

KOMBINATORYKA ZADANIA KOMBINATORYKA ZADANIA Magdalea Rudź 25 marca 2017 1 Zadaie 1. a Ile istieje liczb aturalych sześciocyfrowych? b Ile istieje liczb aturalych sześciocyfrowych takich, w których cyfra setek to sześć? 1.1

Bardziej szczegółowo

ma rozkład złożony Poissona z oczekiwaną liczbą szkód równą λ i rozkładem wartości pojedynczej szkody takim, że Pr( Y

ma rozkład złożony Poissona z oczekiwaną liczbą szkód równą λ i rozkładem wartości pojedynczej szkody takim, że Pr( Y Zadaie. Łącza wartość szkód z pewego ubezpieczeia W = Y + Y +... + YN ma rozkład złożoy Poissoa z oczekiwaą liczbą szkód rówą λ i rozkładem wartości pojedyczej szkody takim, że ( Y { 0,,,3,... }) =. Niech:

Bardziej szczegółowo

Liczby pierwsze o szczególnym. rozmieszczeniu cyfr:

Liczby pierwsze o szczególnym. rozmieszczeniu cyfr: Liczby pierwsze o szczególym rozmieszczeiu cyfr Adrzej Nowicki Wydział Matematyki i Iformatyki, Uiwersytetu M. Koperika w Toruiu. (aow @ mat.ui.toru.pl) 30 paździerika 1999 M. Szurek w książce [4] podaje

Bardziej szczegółowo

UKŁADY RÓWNAŃ LINOWYCH

UKŁADY RÓWNAŃ LINOWYCH Ekoeergetyka Matematyka. Wykład 4. UKŁADY RÓWNAŃ LINOWYCH Defiicja (Układ rówań liiowych, rozwiązaie układu rówań) Układem m rówań liiowych z iewiadomymi,,,, gdzie m, azywamy układ rówań postaci: a a a

Bardziej szczegółowo

f '. Funkcja h jest ciągła. Załóżmy, że ciąg (z n ) n 0, z n+1 = h(z n ) jest dobrze określony, tzn. n 0 f ' ( z n

f '. Funkcja h jest ciągła. Załóżmy, że ciąg (z n ) n 0, z n+1 = h(z n ) jest dobrze określony, tzn. n 0 f ' ( z n Metoda Newtoa i rówaie z = 1 Załóżmy, że fucja f :C C ma ciągłą pochodą. Dla (prawie) ażdej liczby zespoloej z 0 tworzymy ciąg (1) (z ) 0, z 1 = z f ( z ), ciąg te f ' (z ) będziemy azywać orbitą liczby

Bardziej szczegółowo

2. Nieskończone ciągi liczbowe

2. Nieskończone ciągi liczbowe Ciągiem liczbowym azywamy fukcję 2. Nieskończoe ciągi liczbowe a: N R. Wartości tej fukcji ozaczamy przez a) = a i azywamy wyrazami ciągu. Często ciąg ozaczamy przez {a } = lub po prostu przez {a }. Prostymi

Bardziej szczegółowo

Szeregi liczbowe i ich własności. Kryteria zbieżności szeregów. Zbieżność bezwzględna i warunkowa. Mnożenie szeregów.

Szeregi liczbowe i ich własności. Kryteria zbieżności szeregów. Zbieżność bezwzględna i warunkowa. Mnożenie szeregów. Materiały dydaktyze Aaliza Matematyza (Wykład 3) Szeregi lizbowe i ih własośi. Kryteria zbieżośi szeregów. Zbieżość bezwzględa i warukowa. Możeie szeregów. Defiija. Nieh {a } N będzie iągiem lizbowym.

Bardziej szczegółowo

x 1 2 3 t 1 (x) 2 3 1 o 1 : x 1 2 3 s 3 (x) 2 1 3. Tym samym S(3) = {id 3,o 1,o 2,s 1,s 2,s 3 }. W zbiorze S(n) definiujemy działanie wzorem

x 1 2 3 t 1 (x) 2 3 1 o 1 : x 1 2 3 s 3 (x) 2 1 3. Tym samym S(3) = {id 3,o 1,o 2,s 1,s 2,s 3 }. W zbiorze S(n) definiujemy działanie wzorem 9.1. Izomorfizmy algebr.. Wykład Przykłady: 13) Działaia w grupach często wygodie jest zapisywać w tabelkach Cayleya. Na przykład tabelka działań w grupie Z 5, 5) wygląda astępująco: 5 1 3 1 1 3 1 3 3

Bardziej szczegółowo

Materiał ćwiczeniowy z matematyki Marzec 2012

Materiał ćwiczeniowy z matematyki Marzec 2012 Materiał ćwiczeiowy z matematyki Marzec 0 Klucz puktowaia do zadań zamkiętych oraz schemat oceiaia do zadań otwartych POZIOM PODSTAWOWY Marzec 0 Klucz puktowaia do zadań zamkiętych Nr zad 3 5 6 7 8 9 0

Bardziej szczegółowo

Szeregi liczbowe. Szeregi potęgowe i trygonometryczne.

Szeregi liczbowe. Szeregi potęgowe i trygonometryczne. Szeregi iczbowe. Szeregi potęgowe i trygoometrycze. wykład z MATEMATYKI Automatyka i Robotyka sem. I, rok ak. 2008/2009 Katedra Matematyki Wydział Iformatyki Poitechika Białostocka Szeregi iczbowe Defiicja..

Bardziej szczegółowo

Materiał powtarzany w II etapie. II 4. Ciągi

Materiał powtarzany w II etapie. II 4. Ciągi Materiał powtarzay w II etapie II. Ciągi 3 1, dla parzystych 1. Wyzacz sześć początkowych wyrazów ciągu a = { +1, dla ieparzystych. Które wyrazy ciągu a = są rówe 1? 3. Pomiędzy liczby 7 i 5 wstaw 5 liczb

Bardziej szczegółowo

Moduł 4. Granica funkcji, asymptoty

Moduł 4. Granica funkcji, asymptoty Materiały pomocicze do e-learigu Matematyka Jausz Górczyński Moduł. Graica fukcji, asymptoty Wyższa Szkoła Zarządzaia i Marketigu Sochaczew Od Autora Treści zawarte w tym materiale były pierwotie opublikowae

Bardziej szczegółowo

MATURA 2014 z WSiP. Zasady oceniania zadań

MATURA 2014 z WSiP. Zasady oceniania zadań MATURA 0 z WSiP Matematyka Poziom rozszerzoy Zasady oceiaia zadań Copyright by Wydawictwa Szkole i Pedagogicze sp z oo, Warszawa 0 Matematyka Poziom rozszerzoy Kartoteka testu Numer zadaia Sprawdzaa umiejętość

Bardziej szczegółowo

Arkusz ćwiczeniowy z matematyki Poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE. W zadaniach od 1. do 21. wybierz i zaznacz poprawną odpowiedź. 1 C. 3 D.

Arkusz ćwiczeniowy z matematyki Poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE. W zadaniach od 1. do 21. wybierz i zaznacz poprawną odpowiedź. 1 C. 3 D. Arkusz ćwiczeiowy z matematyki Poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE W zadaiach od. do. wybierz i zazacz poprawą odpowiedź. Zadaie. ( pkt) Liczbę moża przedstawić w postaci A. 8. C. 4 8 D. 4 Zadaie. ( pkt)

Bardziej szczegółowo

Metrologia: miary dokładności. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie

Metrologia: miary dokładności. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Metrologia: miary dokładości dr iż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczeciie Miary dokładości: Najczęściej rozkład pomiarów w serii wokół wartości średiej X jest rozkładem Gaussa: Prawdopodobieństwem,

Bardziej szczegółowo

Egzaminy. na wyższe uczelnie 2003. zadania

Egzaminy. na wyższe uczelnie 2003. zadania zadaia Egzamiy wstępe a wyższe uczelie 003 I. Akademia Ekoomicza we Wrocławiu. Rozwiąż układ rówań Æ_ -9 y - 5 _ y = 5 _ -9 _. Dla jakiej wartości parametru a suma kwadratów rozwiązań rzeczywistych rówaia

Bardziej szczegółowo

Zadania z algebry liniowej - sem. I Liczby zespolone

Zadania z algebry liniowej - sem. I Liczby zespolone Zadaia z algebry liiowej - sem. I Liczby zespoloe Defiicja 1. Parę uporządkowaą liczb rzeczywistych x, y azywamy liczbą zespoloą i ozaczamy z = x, y. Zbiór wszystkich liczb zespoloych ozaczamy przez C

Bardziej szczegółowo

MARIUSZ KAWECKI zbiór zadań dla zainteresowanego matematyką licealisty

MARIUSZ KAWECKI zbiór zadań dla zainteresowanego matematyką licealisty MARIUSZ KAWECKI zbiór zadań dla zaiteresowaego matematyką licealisty Copyright by M. Kawecki 07 Spis treści Wstęp 3. Logika w praktyce 5. Liczby i działaia 0 3. Rówaia i układy rówań 6 4. Własości fukcji

Bardziej szczegółowo

Chemia Teoretyczna I (6).

Chemia Teoretyczna I (6). Chemia Teoretycza I (6). NajwaŜiejsze rówaia róŝiczkowe drugiego rzędu o stałych współczyikach w chemii i fizyce cząstka w jedowymiarowej studi potecjału Cząstka w jedowymiarowej studi potecjału Przez

Bardziej szczegółowo

Szereg geometryczny. 5. b) b n = 4n 2 (b 1 = 2, r = 4) lub b n = 10 (b 1 = 10, r = 0). 2. jest równa 1 x dla x = 1+ Zad. 3:

Szereg geometryczny. 5. b) b n = 4n 2 (b 1 = 2, r = 4) lub b n = 10 (b 1 = 10, r = 0). 2. jest równa 1 x dla x = 1+ Zad. 3: Szereg geometryczy Zad : Suma wszystkich wyrazów ieskończoego ciągu geometryczego jest rówa 4, a suma trzech początkowych wyrazów wyosi a) Zbadaj mootoiczość ciągu sum częściowych tego ciągu geometryczego

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania z teorii liczb

Przykładowe zadania z teorii liczb Przykładowe zadania z teorii liczb I. Podzielność liczb całkowitych. Liczba a = 346 przy dzieleniu przez pewną liczbę dodatnią całkowitą b daje iloraz k = 85 i resztę r. Znaleźć dzielnik b oraz resztę

Bardziej szczegółowo

1 Pochodne wyższych rzędów

1 Pochodne wyższych rzędów 1 Pochode wyższych rzędów 1.1 Defiicja i przykłady Def. Drugą pochodą fukcji f azywamy pochodą pochodej tej fukcji. Trzecia pochoda jest pochodą drugiej pochodej; itd. Ogólie, -ta pochoda fukcji jest pochodą

Bardziej szczegółowo

Prawdopodobieństwo i statystyka

Prawdopodobieństwo i statystyka Wykład VI: Metoda Mote Carlo 17 listopada 2014 Zastosowaie: przybliżoe całkowaie Prosta metoda Mote Carlo Przybliżoe obliczaie całki ozaczoej Rozważmy całkowalą fukcję f : [0, 1] R. Chcemy zaleźć przybliżoą

Bardziej szczegółowo

3. Wzory skróconego mnożenia, działania na wielomianach. Procenty. Elementy kombinatoryki: dwumian Newtona i trójkąt Pascala. (c.d.

3. Wzory skróconego mnożenia, działania na wielomianach. Procenty. Elementy kombinatoryki: dwumian Newtona i trójkąt Pascala. (c.d. Jarosław Wróblewski Matematyka dla Myślących 009/10 3 Wzory skrócoego możeia działaia a wielomiaach Procety Elemety kombiatoryki: dwumia Newtoa i trójkąt Pascala (cd) paździerika 009 r 0 Skometować frgmet

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA OPISOWA WYKŁAD 1 i 2

STATYSTYKA OPISOWA WYKŁAD 1 i 2 STATYSTYKA OPISOWA WYKŁAD i 2 Literatura: Marek Cieciura, Jausz Zacharski, Metody probabilistycze w ujęciu praktyczym, L. Kowalski, Statystyka, 2005 2 Statystyka to dyscyplia aukowa, której zadaiem jest

Bardziej szczegółowo

X i. X = 1 n. i=1. wartość tej statystyki nazywana jest wartością średnią empiryczną i oznaczamy ją symbolem x, przy czym x = 1. (X i X) 2.

X i. X = 1 n. i=1. wartość tej statystyki nazywana jest wartością średnią empiryczną i oznaczamy ją symbolem x, przy czym x = 1. (X i X) 2. Zagadieia estymacji Puktem wyjścia badaia statystyczego jest wylosowaie z całej populacji pewej skończoej liczby elemetów i zbadaie ich ze względu a zmieą losową cechę X Uzyskae w te sposób wartości x,

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi do zadań zamkniętych oraz schematy oceniania zadań otwartych. Matematyka. Poziom podstawowy

Klucz odpowiedzi do zadań zamkniętych oraz schematy oceniania zadań otwartych. Matematyka. Poziom podstawowy Klucz odpowiedzi do zadań zamkiętych oraz schematy oceiaia zadań otwartych Matematyka CZERWIEC 0 Klucz puktowaia zadań zamkiętych Nr zad Odp 5 6 8 9 0 5 6 8 9 0 5 6 B C C B C C A A B B C A B A A A B D

Bardziej szczegółowo

Przykład Obliczenie wskaźnika plastyczności przy skręcaniu

Przykład Obliczenie wskaźnika plastyczności przy skręcaniu Przykład 10.5. Obliczeie wskaźika plastyczości przy skręcaiu Obliczyć wskaźiki plastyczości przy skręcaiu dla astępujących przekrojów: a) -kąta foremego b) przekroju złożoego 6a 16a 9a c) przekroju ciekościeego

Bardziej szczegółowo

ZBIÓR LICZB RZECZYWISTYCH - DZIAŁANIA ALGEBRAICZNE

ZBIÓR LICZB RZECZYWISTYCH - DZIAŁANIA ALGEBRAICZNE ZBIÓR LICZB RZECZYWISTYCH - DZIAŁANIA ALGEBRAICZNE WARTOŚĆ BEZWZGLĘDNA LICZBY Wartość bezwzględą liczby rzeczywistej x defiiujemy wzorem: { x dla x 0 x = x dla x < 0 Liczba x jest to odległość a osi liczbowej

Bardziej szczegółowo

MATEMATYKA (poziom podstawowy) przykładowy arkusz maturalny wraz ze schematem oceniania dla klasy II Liceum

MATEMATYKA (poziom podstawowy) przykładowy arkusz maturalny wraz ze schematem oceniania dla klasy II Liceum MATEMATYKA (poziom podstawowy) przykładowy arkusz maturaly wraz ze schematem oceiaia dla klasy II Liceum Propozycja zadań maturalych sprawdzających opaowaie wiadomości i umiejętości matematyczych z zakresu

Bardziej szczegółowo

Podróże po Imperium Liczb

Podróże po Imperium Liczb Podróże po Imperium Liczb Część 15. Liczby, Fukcje, Ciągi, Zbiory, Geometria Rozdział 12 12. Gęste podzbiory zbioru liczb rzeczywistych Adrzej Nowicki 16 kwietia 2013, http://www.mat.ui.toru.pl/~aow Spis

Bardziej szczegółowo

W. Guzicki Zadanie o sumach cyfr poziom rozszerzony 1

W. Guzicki Zadanie o sumach cyfr poziom rozszerzony 1 W. Guzicki Zadaie o sumach cyfr poziom rozszerzoy 1 Popatrzmy a astępujące trzy zadaia: Zadaie 1. Ile jest liczb dwudziestocyfrowych o sumie cyfr rówej 5? Zadaie. Oblicz, ile jest liczb dwudziestocyfrowych

Bardziej szczegółowo

Definicja interpolacji

Definicja interpolacji INTERPOLACJA Defiicja iterpolacji Defiicja iterpolacji 3 Daa jest fukcja y = f (x), x[x 0, x ]. Zamy tablice wartości tej fukcji, czyli: f ( x ) y 0 0 f ( x ) y 1 1 Defiicja iterpolacji Wyzaczamy fukcję

Bardziej szczegółowo

WERSJA TESTU A. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LX Egzamin dla Aktuariuszy z 28 maja 2012 r. Część I. Matematyka finansowa

WERSJA TESTU A. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LX Egzamin dla Aktuariuszy z 28 maja 2012 r. Część I. Matematyka finansowa Matematyka fiasowa 8.05.0 r. Komisja Egzamiacyja dla Aktuariuszy LX Egzami dla Aktuariuszy z 8 maja 0 r. Część I Matematyka fiasowa WERJA EU A Imię i azwisko osoby egzamiowaej:... Czas egzamiu: 00 miut

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania dla poziomu rozszerzonego

Przykładowe zadania dla poziomu rozszerzonego Przkładowe zadaia dla poziomu rozszerzoego Zadaie. ( pkt W baku w pierwszm roku oszczędzaia stopa procetowa bła rówa p%, a w drugim roku bła o % iższa. Po dwóch latach, prz roczej kapitalizacji odsetek,

Bardziej szczegółowo

Analiza Matematyczna I dla Inżynierii Biomedycznej Lista zadań

Analiza Matematyczna I dla Inżynierii Biomedycznej Lista zadań Aaliza Matematycza I dla Iżyierii Biomedyczej Lista zadań Jacek Cichoń, WPPT PWr, 205/6 Logika, zbiory i otacja matematycza Zadaie Niech p, q, r będą zmieymi zdaiowymi. Pokaż, że:. = ( (p p)), 2. = (p

Bardziej szczegółowo

Kombinatoryka. Karolina Lewalska 23 marca 2017

Kombinatoryka. Karolina Lewalska 23 marca 2017 Kombiatoryka Karolia Lewalska 23 marca 2017 Zadaie 1 Ile istieje liczb aturalych sześciocyfrowych? Ile istieje liczb sześciocyfrowych takich, w których cyfra setek to sześć? 9 10 10 10 10 10 Pierwszą cyfrę

Bardziej szczegółowo

I Wielkopolska Liga Matematyczna

I Wielkopolska Liga Matematyczna Wielkopolska Liga Matematycza Z A D A N I A I Wielkopolska Liga Matematycza A1. Ciąg (a) liczb całkowitych dodatich spełia dla każdego całkowitego dodatiego waruki Wykazać, że ciąg te jest ściśle rosący.

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji (Kółko matematyczne, kółko przedsiębiorczości)

Konspekt lekcji (Kółko matematyczne, kółko przedsiębiorczości) Kospekt lekcji (Kółko matematycze, kółko przedsiębiorczości) Łukasz Godzia Temat: Paradoks skąpej wdowy. O procecie składaym ogólie. Czas lekcji 45 miut Cele ogóle: Uczeń: Umie obliczyć procet składay

Bardziej szczegółowo

1. Dany odcinek podzielić dwoma punktami na trzy części. Jakie jest prawdopodobieństwo, że z tych części da się zbudować trójkąt?

1. Dany odcinek podzielić dwoma punktami na trzy części. Jakie jest prawdopodobieństwo, że z tych części da się zbudować trójkąt? 1.5. Prawdopodoieństwo warukowe 15 Zadaia 1. Day odciek podzielić dwoma puktami a trzy części. Jakie jest prawdopodoieństwo, że z tych części da się zudować trójkąt? 2. Moetę o promieiu r rzucoo a parkiet

Bardziej szczegółowo

Jak obliczać podstawowe wskaźniki statystyczne?

Jak obliczać podstawowe wskaźniki statystyczne? Jak obliczać podstawowe wskaźiki statystycze? Przeprowadzoe egzamiy zewętrze dostarczają iformacji o tym, jak ucziowie w poszczególych latach opaowali umiejętości i wiadomości określoe w stadardach wymagań

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE METODY STOLIKÓW EKSPERCKICH NA LEKCJACH MATEMATYKI SCENARIUSZE ZAJĘĆ

ZASTOSOWANIE METODY STOLIKÓW EKSPERCKICH NA LEKCJACH MATEMATYKI SCENARIUSZE ZAJĘĆ ZASTOSOWANIE METODY STOLIKÓW EKSERCKICH NA LEKCJACH MATEMATYKI SCENARIUSZE ZAJĘĆ Opracowała: mgr Ewa Atropik Koiecza Świebodzi 005 r Zastosowaie metody stolików eksperckich a lekcjach matematyki Wstęp

Bardziej szczegółowo

40:5. 40:5 = 500000υ5 5p 40, 40:5 = 500000 5p 40.

40:5. 40:5 = 500000υ5 5p 40, 40:5 = 500000 5p 40. Portfele polis Poieważ składka jest ustalaa jako wartość oczekiwaa rzeczywistego, losowego kosztu ubezpieczeia, więc jest tym bliższa średiej wydatków im większa jest liczba ubezpieczoych Polisy grupuje

Bardziej szczegółowo

Ekonomia matematyczna - 2.1

Ekonomia matematyczna - 2.1 Ekoomia matematycza - 2.1 Przestrzeń produkcyja Zakładamy,że w gospodarce występuje towarów, każdy jako akład ( surowiec ) lub wyik ( produkt ) w procesach produkcji. Kokrety proces produkcji jest reprezetoway

Bardziej szczegółowo

Zestaw zadań dotyczących liczb całkowitych

Zestaw zadań dotyczących liczb całkowitych V Zestaw zadań dotyczących liczb całkowitych Opracowanie Monika Fabijańczyk ROZDZIAŁ 1 Cechy podzielności Poniższe zadania zostały wybrane z różnych zbiorów zadań, opracowań, konkursów matematycznych.

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z INFORMATYKI MAJ 2011 POZIOM ROZSZERZONY WYBRANE: CZĘŚĆ I. Czas pracy: 90 minut. Liczba punktów do uzyskania: 20 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z INFORMATYKI MAJ 2011 POZIOM ROZSZERZONY WYBRANE: CZĘŚĆ I. Czas pracy: 90 minut. Liczba punktów do uzyskania: 20 WPISUJE ZDAJĄCY Cetrala Komisja Egzamiacyja Arkusz zawiera iformacje prawie chroioe do mometu rozpoczęcia egzamiu. Układ graficzy CKE 2010 KOD WISUJE ZDAJĄCY ESEL Miejsce a aklejkę z kodem EGZAMIN MATURALNY Z INORMATYKI

Bardziej szczegółowo

Ekonomia matematyczna - 1.1

Ekonomia matematyczna - 1.1 Ekoomia matematycza - 1.1 Elemety teorii kosumeta 1. Pole preferecji Ozaczmy R x x 1,...,x : x j 0 x x, x j1 j. R rozpatrujemy z ormą x j 2. Dla x x 1,...,x,p p 1,...,p Ip x, p x j p j x 1 p 1 x 2 p 2...x

Bardziej szczegółowo

Opowieści o indukcji

Opowieści o indukcji Obóz Naukowy Olimpiady Matematyczej Gimazjalistów Liga zadaiowa 0/03 Materiały dodatkowe 30 listopada 0 Opowieści o idukcji Wzoreczki w kropeczki I silia Liczbę! defiiujemy jako iloczy liczb aturalych

Bardziej szczegółowo

O CIEKAWYCH WŁAŚCIWOŚCIACH LICZB TRÓJKĄTNYCH

O CIEKAWYCH WŁAŚCIWOŚCIACH LICZB TRÓJKĄTNYCH Jeśli matematyka jest królową nauk, to królową matematyki jest teoria liczb Carl Friedrich Gauss O CIEKAWYCH WŁAŚCIWOŚCIACH LICZB TRÓJKĄTNYCH OPRACOWANIE: MATEUSZ OLSZAMOWSKI KL 6A, ALEKSANDER SUCHORAB

Bardziej szczegółowo

14. RACHUNEK BŁĘDÓW *

14. RACHUNEK BŁĘDÓW * 4. RACHUNEK BŁĘDÓW * Błędy, które pojawiają się w czasie doświadczeia mogą mieć włase źródła. Są imi błędy związae z błędą kalibracją torów pomiarowych, szumy, czas reagowaia przyrządu, ograiczeia kostrukcyje,

Bardziej szczegółowo

1. Powtórzenie: określenie i przykłady grup

1. Powtórzenie: określenie i przykłady grup 1. Powtórzeie: określeie i przykłady grup Defiicja 1. Zbiór G z określoym a im działaiem dwuargumetowym azywamy grupą, gdy: G1. x,y,z G (x y) z = x (y z); G2. e G x G e x = x e = x; G3. x G x 1 G x x 1

Bardziej szczegółowo

3 Arytmetyka. 3.1 Zbiory liczbowe.

3 Arytmetyka. 3.1 Zbiory liczbowe. 3 Arytmetyka. 3.1 Zbiory liczbowe. Bóg stworzył liczby aturale, wszystko ie jest dziełem człowieka. Leopold Kroecker Ozaczeia: zbiór liczb aturalych: N = {1, 2,...} zbiór liczb całkowitych ieujemych: N

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA I ANALIZA DANYCH

STATYSTYKA I ANALIZA DANYCH TATYTYKA I ANALIZA DANYCH Zad. Z pewej partii włókie weły wylosowao dwie próbki włókie, a w każdej z ich zmierzoo średicę włókie różymi metodami. Otrzymao astępujące wyiki: I próbka: 50; średia średica

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Rykaczewski. Analiza matematyczna I Zbiór zadań

Krzysztof Rykaczewski. Analiza matematyczna I Zbiór zadań Krzysztof Rykaczewski Aaliza matematycza I Zbiór zadań Motto: Powiedz mi a zapomę Pokaż mi a zapamiętam Pozwól mi zrobić a zrozumiem. Cofucius : Zbiór zadań z aalizy matematyczej Uiwersytet Mikołaja Koperika

Bardziej szczegółowo

8. Optymalizacja decyzji inwestycyjnych

8. Optymalizacja decyzji inwestycyjnych 8. Optymalizacja decyzji iwestycyjych 8. Wprowadzeie W wielu różych sytuacjach, w tym rówież w czasie wyboru iwestycji do realizacji, podejmujemy decyzje. Sytuacje takie azywae są sytuacjami decyzyjymi.

Bardziej szczegółowo

Ku chwale nierówności. XXVII Ogólnopolski Sejmik Matematyków

Ku chwale nierówności. XXVII Ogólnopolski Sejmik Matematyków Ku chwale ierówości Sebastia Lisiewski 25 lutego 200 XXVII Ogólopolski Sejmik Matematyków VIII Liceum Ogólokształcące im. Marii Skłodowskiej- Curie w Katowicach ul. 3-go Maja 42 40-097 Katowice Opiekuowie

Bardziej szczegółowo

3. Wzory skróconego mnożenia, działania na wielomianach. Procenty. Elementy kombinatoryki: dwumian Newtona i trójkąt

3. Wzory skróconego mnożenia, działania na wielomianach. Procenty. Elementy kombinatoryki: dwumian Newtona i trójkąt Jarosław Wróblewski Matematyka dla Myślących 008/09 3. Wzory skrócoego możeia działaia a wielomiaach. Procety. Elemety kombiatoryki: dwumia Newtoa i trójkąt Pascala. 5 paździerika 008 r. 35. Uprościć wyrażeie

Bardziej szczegółowo

Ciąg geometryczny i jego własności

Ciąg geometryczny i jego własności Ciąg geometryczy Def: Ciągiem geometryczym (a) azywamy ciąg liczbowy co ajmiej trzywyrazowy, w którym każdy wyraz, począwszy od drugiego, powstaje z pomożeia wyrazu poprzediego przez stałą liczbę q, zwaą

Bardziej szczegółowo

1. Liczby naturalne, podzielność, silnie, reszty z dzielenia

1. Liczby naturalne, podzielność, silnie, reszty z dzielenia 1. Liczby naturalne, podzielność, silnie, reszty z dzielenia kwadratów i sześcianów przez małe liczby, cechy podzielności przez 2, 4, 8, 5, 25, 125, 3, 9. 26 września 2009 r. Uwaga: Przyjmujemy, że 0 nie

Bardziej szczegółowo

Funkcje tworzące - przypomnienie

Funkcje tworzące - przypomnienie Zadaia z ćwiczeń # (po. marca) Matematyka Dyskreta Fukcje tworzące - przypomieie Fukcje tworzące są początkowo trude do przełkięcia, ale stosuje się je dość automatyczie i potrafimy je policzyć dla praktyczie

Bardziej szczegółowo

ZADANIA PRZYGOTOWUJĄCE DO SPRAWDZIANÓW W KLASIE DRUGIEJ.

ZADANIA PRZYGOTOWUJĄCE DO SPRAWDZIANÓW W KLASIE DRUGIEJ. ZADANIA PRZYGOTOWUJĄCE DO SPRAWDZIANÓW W KLASIE DRUGIEJ I Fukcja kwadratowa ) PODAJ POSTAĆ KANONICZNĄ I ILOCZYNOWĄ (O ILE ISTNIEJE) FUNKCJI: a) f ( ) + b) f ( ) 6+ 9 c) f ( ) ) Narysuj wykresy fukcji f

Bardziej szczegółowo

Estymacja przedziałowa

Estymacja przedziałowa Metody probabilistycze i statystyka Estymacja przedziałowa Dr Joaa Baaś Zakład Badań Systemowych Istytut Sztuczej Iteligecji i Metod Matematyczych Wydział Iformatyki Politechiki Szczecińskiej Metody probabilistycze

Bardziej szczegółowo

Podprzestrzenie macierzowe

Podprzestrzenie macierzowe Podprzestrzeie macierzowe Defiicja: Zakresem macierzy AŒ mâ azywamy podprzestrzeń R(A) przestrzei m geerowaą przez zakres fukcji ( ) : m f x = Ax ( A) { Ax x } = Defiicja: Zakresem macierzy A Œ âm azywamy

Bardziej szczegółowo

Ciągi i szeregi liczbowe. Ciągi nieskończone.

Ciągi i szeregi liczbowe. Ciągi nieskończone. Ciągi i szeregi liczbowe W zbiorze liczb X jest określoa pewa fukcja f, jeŝeli kaŝdej liczbie x ze zbioru X jest przporządkowaa dokładie jeda liczba pewego zbioru liczb Y Przporządkowaie to zapisujem w

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA OPOLSKA

POLITECHNIKA OPOLSKA POLITCHIKA OPOLSKA ISTYTUT AUTOMATYKI I IFOMATYKI LABOATOIUM MTOLOII LKTOICZJ 7. KOMPSATOY U P U. KOMPSATOY APIĘCIA STAŁO.. Wstęp... Zasada pomiaru metodą kompesacyją. Metoda kompesacyja pomiaru apięcia

Bardziej szczegółowo

O kilku zastosowaniach grup i pierścieni grupowych

O kilku zastosowaniach grup i pierścieni grupowych O kilku zastosowaiach grup i pierściei grupowych Czesław BAGIŃSKI, Edmud R. PUCZYŁOWSKI, Białystok Warszawa Nierzadko zdarza się, że rozwiązaie elemetarie brzmiącego zadaia, wymaga iestadardowych pomysłów.

Bardziej szczegółowo

MINIMALIZACJA PUSTYCH PRZEBIEGÓW PRZEZ ŚRODKI TRANSPORTU

MINIMALIZACJA PUSTYCH PRZEBIEGÓW PRZEZ ŚRODKI TRANSPORTU Przedmiot: Iformatyka w logistyce Forma: Laboratorium Temat: Zadaie 2. Automatyzacja obsługi usług logistyczych z wykorzystaiem zaawasowaych fukcji oprogramowaia Excel. Miimalizacja pustych przebiegów

Bardziej szczegółowo

z przedziału 0,1. Rozważmy trzy zmienne losowe:..., gdzie X

z przedziału 0,1. Rozważmy trzy zmienne losowe:..., gdzie X Matematyka ubezpieczeń majątkowych.0.0 r. Zadaie. Mamy day ciąg liczb q, q,..., q z przedziału 0,. Rozważmy trzy zmiee losowe: o X X X... X, gdzie X i ma rozkład dwumiaowy o parametrach,q i, i wszystkie

Bardziej szczegółowo

7 Liczby zespolone. 7.1 Działania na liczbach zespolonych. Liczby zespolone to liczby postaci. z = a + bi,

7 Liczby zespolone. 7.1 Działania na liczbach zespolonych. Liczby zespolone to liczby postaci. z = a + bi, 7 Liczby zespoloe Liczby zespoloe to liczby postaci z a + bi, gdzie a, b R. Liczbę i azywamy jedostką urojoą, spełia oa waruek i 2 1. Zbiór liczb zespoloych ozaczamy przez C: C {a + bi; a, b R}. Liczba

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z INFORMATYKI

EGZAMIN MATURALNY Z INFORMATYKI Miejsce a aklejkę z kodem szkoły dysleksja MIN-R_P-072 EGZAMIN MATURALNY Z INFORMATYKI MAJ ROK 2007 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I Czas pracy 90 miut Istrukcja dla zdającego. Sprawdź, czy arkusz egzamiacyjy

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 08.10.2007 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XLIII Egzamin dla Aktuariuszy z 8 października 2007 r.

Matematyka finansowa 08.10.2007 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XLIII Egzamin dla Aktuariuszy z 8 października 2007 r. Matematyka fiasowa 08.10.2007 r. Komisja Egzamiacyja dla Aktuariuszy XLIII Egzami dla Aktuariuszy z 8 paździerika 2007 r. Część I Matematyka fiasowa WERSJA TESTU A Imię i azwisko osoby egzamiowaej:...

Bardziej szczegółowo