Analiza rezerw na niewypłacone odszkodowania i świadczenia z tytułu ubezpieczeń pozostałych osobowych i majątkowych w oparciu o trójkąty szkód

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Analiza rezerw na niewypłacone odszkodowania i świadczenia z tytułu ubezpieczeń pozostałych osobowych i majątkowych w oparciu o trójkąty szkód"

Transkrypt

1 URZĄD KOMSJ NADZORU UBEZPEZEŃ FUNDUSZY EMERYTALNYH Analza rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena z tytułu ubezpeczeń pozostałych osobowych maątkowych w oparcu o trókąty szkód Departament Systemów nformacynych Standardów Nadzoru Warszawa 006

2 Raport Analza rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena z tytułu ubezpeczeń pozostałych osobowych maątkowych w oparcu o trókąty szkód został przygotowany w Departamence Systemów nformacynych Standardów Nadzoru (DSS) kerowanym przez Paną wonę WOŹNAK Dyrektora Departamentu Opracowane merytoryczne: Wocech BJAK kerownk proektu Marusz SMĘTEK Grzegorz SZYMAŃSK Wszelke komentarze propozyce oraz zapytana zwązane z raportem prosmy kerować do sekretaratu departamentu DSS: Tel. (0-) Fax (0-) e-mal. - -

3 Sps treśc Sps treśc... Wstęp... 4 Ryzyko zwązane z szacowanem rezerw technczno - ubezpeczenowych... 6 Klasyfkaca model rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena... 7 Metody lczena rezerwy BNR w polskch zakładach ubezpeczeń... 9 V Metodologa analzy... 0 V. Podmoty przedmot analzy... 0 V. Obowązek sprawozdawczy w zakrese nformac o odszkodowanach śwadczenach według roku zaśca roku zgłoszena szkody... V.3 Trókąt szkód... V.4 Metodologa uzupełnana korygowana danych... 3 V.5 Podzał trókątów szkód... 5 V.6 Modele wykorzystane w analze... 6 V.7 Weryfkaca reszt... 8 V Współczynnk rozwou szkód ch wykorzystane... 8 V Analza adekwatnośc rezerw podeśce kwantylowe... 3 V. Empryczny narzut bezpeczeństwa... 3 V. Teoretyczny narzut bezpeczeństwa... 6 V.3 Prawdopodobeństwo wystarczalnośc rezerw... 7 V Analza adekwatnośc rezerw podeśce kosztu kaptału... 8 V. Metodologa... 8 V. Algorytm wyznaczana narzutu bezpeczeństwa... 9 V.3 Wymagany narzut bezpeczeństwa... 3 V.4 Równoważność narzutów bezpeczeństwa V Analza zmennośc przyszłych wypłat V. Funkca regres zmennośc przyszłych wypłat V. Współczynnk ryzyka nedoszacowana rezerw X nne wykorzystane nformac statystycznych według roku zaśca szkody X. Wskaźnk szkodowośc ostateczne X. Średna wartość szkody X.3 Wskaźnk wykorzystana rezerw szkodowych Wnosk końcowe Lteratura

4 Załącznk Załącznk. Współczynnk prześca według roku zaśca rozwou szkód Załącznk. Metody han-ladder Załącznk 3. Metodologa kosztu kaptału Załącznk 4. Wykresy dopasowana funkc regres według grup ubezpeczeń Załącznk 5. Podzał ryzyka według grup rodzaów ubezpeczeń w dzale

5 Wstęp Od roku 999 krae Un Europeske podemuą dzałana maące na celu stworzene ednoltego efektywnego konkurencynego w skal globalne rynku usług fnansowych. Realzowany est Fnancal Servces Acton Plan (FSAP) który przewdue wprowadzene w nablższym okrese stotnych zman w sektorze ubezpeczeń. Zgodne z planem FSAP maą zostać przyęte mędzy nnym nowe rozwązana w zakrese rachunkowośc ubezpeczenowe systemu montorowana wypłacalnośc zakładów ubezpeczeń. W zwązku z powyższym wele kwest wymaga plnego rozwązana. Z punktu wdzena praktyk ubezpeczenowe bardzo stotne est określene nowego podeśca do wyceny zobowązań ubezpeczenowych. Powszechne w kraach Un Europeske akceptue sę przyęce na potrzeby nowego systemu montorowana wypłacalnośc (proekt Wypłacalnośc ) generalne zasady wyceny zobowązań technczno-ubezpeczenowych według ch wartośc rynkowe. Ne zostały eszcze opracowane mędzynarodowe standardy rachunkowośc w zakrese wyceny zobowązań ubezpeczenowych w zwązku z tym na potrzeby proekt Wypłacalność pownny zostać przyęte (być może czasowo) pewne rozwązana zgodne z generalnym zasadam określana zobowązań technczno-ubezpeczenowych według wartośc rynkowe. Jedno z proponowanych podeść defnue tę wartość w oparcu o charakterystyk rozkładu prawdopodobeństwa przyszłych wypłat odszkodowań śwadczeń. Rozkłady take można uzyskać stosuąc mędzy nnym metody statystyczne modele stochastyczne. Te metody modele mogą stanowć podstawę nowego systemu wypłacalnośc. Na koneczność dalsze harmonzac przepsów prawa europeskego w zakrese metod kalkulac rezerw technczno-ubezpeczenowych zwraca sę uwagę w welu ofcalnych dokumentach Un Europeske np. w raporce Müllera raporce Manghettego raporce KPMG 3 raporce grupy robocze do spraw rezerw techncznych w ubezpeczenach ne na życe. 4 Rezerwom techncznym pośwęcone są równeż dokumenty Komtetu Europeskch Nadzorców Ubezpeczenowych Funduszy Emerytalnych (EOPS) zaweraące odpowedz na pytana nr 7 8 z tzw. druge fal zapytań Koms Europeske skerowane do EOPS w zwązku z konecznoścą doprecyzowana rozwązań w ramach programu Wypłacalność 5. Zaproponowane w odpowedzach na pytana nr 7 8 rozwązana poddane zostały przez EOPS weryfkac empryczne. W 005 roku w kraach Un Europeske przeprowadzone zostało tzw. loścowe badane wpływu (Quanttatve mpact Study - QS) pośwęcone metodolog szacowana rynkowe wartośc zobowązań ubezpeczenowych. Na potrzeby badana przyęto że rynkowa wartość zobowązań ubezpeczenowych może być określona ako wartość nalepszego oszacowana rezerw (przy wykorzystanu pewne mary tendenc Müller H. (charmanshp) Report Solvency of nsurance undertakngs onference of the nsurance Supervsory Authortes of the Member States of the European Unon Aprl 997. Manghett G. (charmanshp) Report Techncal provsons n non-lfe nsurance onference of the nsurance Supervsory Authortes of the Member States of the European Unon KPMP European ommsson Study nto the methodologes to assess the overall fnancal poston of an nsurance undertakng from the perspectve of prudental supervson May European ommsson Report of the workng group on non-lfe techncal provsons to the Solvency Subcommttee MARKT/59/0-EN September Końcowa wersa odpowedz EOPS do Koms Europeske znadue sę na strone nternetowe EOPS pod adresem

6 centralne średne medany tp.) oraz narzutu bezpeczeństwa (dodatkowego składnka ustalonego na podstawe warunku z góry określaącego prawdopodobeństwo wystarczalnośc rezerw kwantyla ustalonego rzędu lub składnka zależnego od odchylena standardowego rezerw) 6. W ramach badana QS przeprowadzanego przez EOPS poddano testowanu dodatkowo możlwość wyceny zobowązań w oparcu o metodologę kosztu kaptału. Problematyka rezerw est równeż w centrum uwag środowska aktuaruszy. Śwadczyć o tym może np. lczba publkac na ten temat. W pracy Schmdt [005] Bblography on Loss Reservng zawarty est sps około 600 pozyc (ksążek artykułów opracowań) dotyczących rezerw szkodowych w ubezpeczenach. Nneszy raport stanow kontynuacę rozwnęce raportu opracowanego w UKNUFE w 00 roku 7 analzuącego rezerwy na newypłacone odszkodowana śwadczena z ubezpeczeń pozostałych osobowych maątkowych. Od czasu powstana raportu UKNUFE wzbogacł sę o nowe dane przekazane przez zakłady ubezpeczeń. Poprawła sę w tym okrese akość danych a rynek ubezpeczenowy poczynł postępy w osąganu stanu dorzałośc. Dlatego celem beżące analzy est ne tylko przedstawene zastosowana trókątów szkód w szacowanu ostateczne wysokośc szkód w szacowanu rezerw oraz w ustalanu wybranych charakterystyk poszczególnych grup ubezpeczeń dzału (ak to mało mesce w poprzednm raporce) ale równeż:. zbadane możlwośc wykorzystana nformac fnansowych statystycznych dotyczących wypłaconych odszkodowań śwadczeń według roku zaśca zgłoszena szkody przekazywanych organow nadzoru przez zakłady ubezpeczeń dzału prowadzące dzałalność w Polsce. zbadane możlwośc efektywnośc zastosowana na baze dostępnych danych fnansowych statystycznych oraz przy uwzględnenu obecnego etapu rozwou rynku ubezpeczenowego różnych metod statystycznych opartych na trókątach szkód do szacowana analzy rezerw. Raport składa sę z dzewęcu rozdzałów. W perwszym rozdzale przedstawono czynnk wpływaące na proces szacowana rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena. W drugm rozdzale dokonano przeglądu model rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena. W kolenym rozdzale dokonano zestawena stosowanych w Polsce przez zakłady ubezpeczeń metod szacowana rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena w szczególnośc rezerwy BNR. Metodologa analzy została przedstawona w rozdzale czwartym. W kolenym rozdzale dokonano charakterystyk poszczególnych grup ubezpeczeń w oparcu o współczynnk rozwou szkód. Rozdzały szósty sódmy dotyczą oceny adekwatnośc rezerw technczno-ubezpeczenowych na newypłacone odszkodowana śwadczena zakładów ubezpeczeń dzału przeprowadzone przy wykorzystanu różnych podeść (kwantylowego kosztu kaptału). W rozdzale ósmym dokonano analzy zmennośc przyszłych wypłat odszkodowań śwadczeń. W ostatnm rozdzale wynk analzy adekwatnośc rezerw zostały uzupełnone wynkam analzy statystyczne wskaźnkowe. Raport kończy sę wnoskam oraz spsem wykorzystane lteratury. 6 Końcowy raport z badana znadue sę na strone nternetowe EOPS pod adresem 7 Analza rezerw na podstawe trókątów szkód - badane wstępne dla polskego rynku ubezpeczeń W. Bak M. Pawlak M. Smętek w nwestyce fnansowe ubezpeczena - tendence śwatowe a polsk rynek redakca Krzysztof Jauga Wanda Ronka-hmelowec Prace Naukowe AE we Wrocławu Nr 990 Wrocław 003 Wydawnctwo Akadem Ekonomczne we Wrocławu str Opracowane est równeż dostępne na strone nternetowe

7 Analza rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena została przeprowadzona przy wykorzystanu dostępnego w UKNUFE oprogramowana statystycznego (Statstca) aktuaralnego (ROS) oraz standardowego oprogramowana burowego (Mcrosoft Excel z wbudowanym modułem VsualBasc for Applcatons). Ryzyko zwązane z szacowanem rezerw technczno - ubezpeczenowych Zakład ubezpeczeń tak ak każde nne przedsęborstwo w zwązku z prowadzoną przez sebe dzałalnoścą narażony est na różne rodzae ryzyka mogące zagrozć ego egzystenc doprowadzć do bankructwa. Jednak obok tych rodzaów ryzyka które są typowe dla wszystkch nstytuc (m.n. ryzyka nwestycynego dopasowana aktywów pasywów czy ryzyka ogólnego takego ak np. złe zarządzane) w dzałalnośc zakładów ubezpeczeń występuą rodzae ryzyka właścwe tylko dla ubezpeczycel. Szczególne stotne spośród nch est ryzyko zwązane z szacowanem beżących przyszłych zobowązań ake mogą wynknąć z zawartych umów ubezpeczena czyl rezerw technczno ubezpeczenowych a główne rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena. Ryzyko dla zakładu ubezpeczeń generowane est przede wszystkm przez nedoszacowane rezerw. Nedostateczne oszacowane wartośc rezerw techncznych może spowodować że zakład ubezpeczeń ne będze w stane realzować wszystkch swoch zobowązań wynkaących z umów ubezpeczena lub będze musał realzować e z dodatkowych środków. Jest to edno z podstawowych techncznych zagrożeń dla wypłacalnośc zakładów ubezpeczeń. Zawyżene rezerw pozytywne z punktu wdzena wypłacalnośc może z kole wywołać nterwencę ze strony urzędów skarbowych w celu uawnena opodatkowana rzeczywstych dochodów zakładu ubezpeczeń (zawyżone rezerwy powoduą bowem zmneszene wynku techncznego zakładu ubezpeczeń). Rezerwy ne mogą być bowem traktowane ako nstrument poltyk blansowe zakładu ubezpeczeń służący przesuwanu zysków na przyszłe okresy pownny być one adekwatne do cążących na zakładze ubezpeczeń zobowązań ubezpeczenowych. Ryzyko neodpowednch rezerw może być spowodowane weloma czynnkam. Przy ustalanu wartośc rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena koneczne est uwzględnene bowem wele czynnków na ne wpływaących w szczególnośc: kwot szkody lub odszkodowana wszelkch możlwych do przewdzena wydatków kosztów postępowana sądowego w przypadku kedy spór zostane przekazany na drogę sadową kosztów ake będą musały zostać zwrócone ubezpeczonemu ponesone przez tego ostatnego w celu ogranczena wartośc szkód eżel klauzula taka zawarta została w umowe ubezpeczena (na przykład koszty zwązane z gaszenem pożaru w przypadku umowy ubezpeczena od pożaru lub koszty akc ratunkowych w ubezpeczenach morskch lub lotnczych) nnych kosztów bezpośredno zwązanych z uwzględnenem roszczena. Spośród czynnków zależnych od zakładu ubezpeczeń (wewnętrznych) nawększe znaczene maą neodpowedne taryfy składek (zanżane stawek) newłaścwe metody kalkulac rezerw brak odpowednch warygodnych pełnych danych hstorycznych lub ch zła nterpretaca. Do bardze techncznych czynnków zalcza sę np.: - 6 -

8 trudnośc zwązane z ustalanem udzału reasekuratorów w szkodach rezerwach szkodowych oraz trudnośc zwązane z ustalanem kosztów lkwdac szkód. Zewnętrzne czynnk zwązane są główne z rzeczywstym przebegem szkodowośc np.: neprzewdzanym wahanam częstośc roszczeń (nagłym zmanam branych pod uwagę czynnków ryzyka) szkodam neproporconalnym do rozmaru portfela ubezpeczenowego (np. w wynku zaśca katastrof naturalnych) bądź zmanam regulac prawnych zmanam poltycznym czy gospodarczym. Lstę takch czynnków można uzupełnać równeż m.n. o ponższe pozyce: ogólną nflacę oraz nflacę dotyczącą poszczególnych grup ryzyka zmany przepsów prawnych w szczególnośc dotyczące zman w sposobe zarządzana szkodam oraz zman w procese lkwdac szkód zmany w śwadomośc oraz zachowanu ubezpeczonych zmany w postępowanu sądów surowośc ch orzecznctwa zmany społeczne nne maące wpływ na ostateczną wartość szkód. Ze względu na wagę problematyk tworzena rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena ryzyko nedoszacowana/przeszacowana rezerw może być ogranczone zarówno przez same zakłady ubezpeczeń poprzez stosowane odpowednch procedur metod przy wyznaczanu wysokośc rezerw (zadana zwązane z tym procesam pownny być przeprowadzane przez odpowedne osoby w wększośc przypadków aktuaruszy) ak przez nne podmoty: audytorów oraz organ nadzoru ubezpeczenowego. Wększość czynnków ryzyka wymenonych powyże może być brana pod uwagę edyne w analzach prowadzonych na pozome zakładu ubezpeczeń. W badanach prowadzonych przez nadzór ubezpeczenowy można uwzględnć tylko nektóre z nch. W dalsze analze uwzględnony został edyne wpływ nflac. Klasyfkaca model rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena Szacowane rezerw szkodowych est procesem prognozowana przyszłych wartośc wypłat odszkodowań śwadczeń oraz nnych przepływów penężnych zwązanych z rozlczanem szkód np. kosztów lkwdac szkód udzałów reasekuratorów w odszkodowanach czy zwrotów regresów. Można węc do tego celu wykorzystać różne metody modele prognostyczne. Klasyfkacę model procesu rozlczana szkód w czase można przeprowadzć według welu kryterów. W pracy G. Taylora nnych [003] 8 wprowadzony został podzał model ze względu na: występowane zmennych losowych (modele determnstyczne stochastyczne) występowane zmennych opóźnonych w czase (modele statyczne dynamczne) 8 Taylor G. G. McGure A. Greenfeld Loss Reservng: Past Present and Future Research Paper Number 09 The Unversty of Melbourne September

9 strukturę modelu - charakter powązań mędzy zmennym (cała gama model od model symptomatycznych 9 do model przyczynowo-skutkowych bazuących na mkrodanych (mkro-strukturalnych)) metody szacowana parametrów model (modele o parametrach szacowanych w drodze optymalzac metodam heurystycznym). Podzał na modele determnstyczne stochastyczne zależy od tego czy w modelu procesu rozlczana szkód uwzględna sę zmenną określaącą błędy losowe (składnk losowy) w przypadku model stochastycznych czy też ne w przypadku model determnstycznych. Podzał na modele statyczne dynamczne zależy od tego czy w modelu procesu rozlczana szkód danego roku szkody uwzględna sę zmenne obaśnaące opóźnone w czase modele dynamczne czy odnoszące sę tylko do roku szkody modele statyczne. Podzał ze względu na strukturę modelu obemue całą gamę model od model symptomatycznych opsuących tylko pewne zaobserwowane zależnośc do model przyczynowo-skutkowych wyaśnaących mechanzm powstawana szkody w określone wysokośc w zależnośc od czynnków ryzyka zwązanych z poszczególnym umowam ubezpeczena (np. czynnkam taryfkac a pror lub a posteror) bazuących na mkrodanych (model mkro-strukturalnych). Ze względu na metody estymac neznanych parametrów modelu wyróżna sę modele szacowane metodam optymalnym tzn. optymalzuącym określone funkce kryterów np. przy pomocy metody nawększe warogodnośc lub metodam heurystycznym - szacowane przy pomocy ustalonych algorytmów. Omawane w dalsze częśc pracy modele (w punkce V.6) mogą być scharakteryzowane następuąco:. model Macka stochastyczny statyczny symptomatyczny szacowany w sposób heurystyczny. model Hertga stochastyczny statyczny symptomatyczny szacowany w sposób optymalny. nny podzał model procesu rozlczana szkód w czase est zwązany ze sposobem uwzględnana pozomu bezpeczeństwa w rezerwach. Podzał ten est stotny gdyż wąże sę z różnym rozumenem rynkowego sposobu wyceny zobowązań ubezpeczenowych. Wyróżnć można modele: uwzględnaące pozom bezpeczeństwa rezerw poprzez przymowane konserwatywnych założeń 9 W pracy G. Taylora nnych [003] modele tego rodzau nazwane zostały ako phenomenologcal models

10 gwarantuące wystarczalność rezerw z góry określonym prawdopodobeństwem gwarantuące przenoszene portfela ubezpeczenowego na zasadach rynkowych. Wyczerpuący syntetyczny ops powyższych klas model znaleźć można w pśme Grupy Konsultacyne Europeskch Aktuaruszy (EAG) Solvency : Rsk Margn omparson skerowanym do EOPS 3 lutego 006 roku 0. Do klasy model umożlwaących uwzględnene narzutu bezpeczeństwa rezerw poprzez przymowane konserwatywnych założeń należą przede wszystkm stosowane powszechne w Polsce klasyczne modele determnstyczne. Modele gwarantuące wystarczalność rezerw z góry określonym prawdopodobeństwem muszą należeć do klasy model stochastycznych gdyż rezerwy wyznacza sę na pozome kwantyla ustalonego rzędu w rozkładze prognozowanych wartośc zobowązań ubezpeczenowych. Modele gwarantuące przenoszene portfela ubezpeczenowego na zasadach rynkowych są modelam ekonomcznym operuącym wyceną zobowązań ubezpeczenowych przy pomocy metodolog kosztu kaptału. Metodologa kosztu kaptału szerze została zaprezentowana w rozdzale V. Metody lczena rezerwy BNR w polskch zakładach ubezpeczeń Szacowane rezerwy BNR (rezerwy na szkody zastnałe lecz nezgłoszone zakładow ubezpeczeń do dna na który tworzona est rezerwa) w newelkm stopnu uregulowane est przepsam prawa. Zgodne z 34 ust. rozporządzena Mnstra Fnansów z dna 8 grudna 003 r. w sprawe szczególnych zasad rachunkowośc zakładów ubezpeczeń (Dz. U. z 003 r. Nr 8 poz. 44 z późn. zm.) przy ustalanu wartośc rezerwy BNR zakład ubezpeczeń uwzględna dotychczasowy przebeg procesu lkwdac szkód w dane grupe ubezpeczeń w tym lczbę welkość szkód zgłaszanych w następnych okresach sprawozdawczych po okrese na który tworzona była rezerwa. Dodatkowo 44 ust. wskazue ż przyęte przez zakład ubezpeczeń zasady tworzena metody ustalana rezerw techncznoubezpeczenowych ak równeż założena dotyczące danych wskaźnków statystycznych wykorzystywanych przy ustalanu rezerw pownny być stosowane w sposób cągły. Nedopuszczalne są neuzasadnone zmany zasad metod założeń. Uwzględnaąc dośwadczena wynkaące z ustalana rezerw BNR w przeszłośc zakład ubezpeczeń może wybrać dowolną metodę szacowana tych rezerw. Nneszy punkt prezentue metody lczena rezerw BNR w polskch zakładach ubezpeczeń został opracowany na podstawe raportu o stane portfela zakładów ubezpeczeń dzału za rok 004. Analzę przeprowadzono dla wybranych dzesęcu zakładów ubezpeczeń o zróżncowane strukturze skal dzałalnośc. Prawe wszystke analzowane zakłady przy szacowanu rezerwy BNR stosuą edną z dwóch metod:. metodę Bornhuttera-Fergusona. metodę han-ladder (klasyczną bądź e różne zmodyfkowane werse) 0 Dostępny na strone nternetowe:

11 bądź metodę opartą na średne ważone z wynków otrzymywanych przy użycu metod han-ladder oraz Bornhuettera-Fergusona czyl metodę Gunnara Benktandera. W poedynczych przypadkach stosowane są metody ape od metoda wskaźnka szkodowośc oraz metoda ryczałtowa. Poszczególne metody zalczone zostały przez zakłady ubezpeczeń zgodne z 3 rozporządzena w sprawe szczególnych zasad rachunkowośc zakładów ubezpeczeń do ednego z dwóch rodzaów metod: metody aktuaralne - polegaące na ustalanu rezerwy przy zastosowanu matematyk ubezpeczenowe fnansowe statystyk metody ryczałtowe - polegaące na ustalanu rezerwy zborczo dla całego portfela ubezpeczeń lub ego częśc ako ustalonego procentu (wskaźnk ryczałtowy) składk lub wartośc wypłaconych odszkodowań śwadczeń. V Metodologa analzy V. Podmoty przedmot analzy Analze zostały poddane trókąty szkód zaweraące dane o wartośc lczbe wypłaconych odszkodowań śwadczeń w poszczególnych grupach ubezpeczeń bezpośrednch dzału uzyskane na podstawe rocznych sprawozdań fnansowych statystycznych zakładów ubezpeczeń za lata Trókąty szkód zostały sporządzone w oparcu o dane dotyczące odszkodowań śwadczeń wypłaconych brutto (w tym śwadczena w forme rent) z uwzględnenem kosztów lkwdac szkód oraz zwrotów regresów odzysków według roku zaśca szkody oraz według okresu rozwou szkód. Ponadto w analze została uwzględnona wartość rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena według roku zaśca szkody. Szczegółowo zakres nformac przekazywanych przez zakłady ubezpeczeń UKNUFE dotyczących odszkodowań śwadczeń według roku zaśca roku zgłoszena szkody przedstawono w rozdzale V.. Analza została przeprowadzona dla zagregowane wartośc wypłat odszkodowań śwadczeń oraz utworzonych rezerw dla każde z 8 grup ubezpeczeń pozostałych osobowych maątkowych. Zagregowane wartośc uwzględnały wynk 43 zakładów ubezpeczeń które w badanych okresach sprawozdawczych prowadzły dzałalność operacyną w dzale. Do określena podmotu analzy w dalsze częśc opracowana wykorzystywane est poęce ednostk. Za ednostkę uznano zakład ubezpeczeń prowadzący dzałalność w poedyncze grupe ubezpeczeń przynamne w ednym roku obętym analzą. Każde ednostce odpowada węc trókąt szkód sporządzony na podstawe danych dotyczących wypłaconych odszkodowań śwadczeń przez poedynczy zakład ubezpeczeń w edne grupe ubezpeczeń. Ostateczne analzą obęto 485 ednostek. Metoda ryczałtowa może być stosowana tylko wtedy eżel uzyskane przy e użycu wynk będą zblżone do wynków uzyskanych przy użycu metody ndywdualne. Wskaźnk ryczałtowy pownen być ustalany przy zachowanu zasady cągłośc. Neuzasadnone zmany welkośc wskaźnka są nedopuszczalne. Podzał na grupy ubezpeczeń według załącznka do ustawy z dna maa 003 o dzałalnośc ubezpeczenowe (Dz. U. z 003 r. Nr 4 poz. 5 z późn. zm.) zameszczono w załącznku

12 V. Obowązek sprawozdawczy w zakrese nformac o odszkodowanach śwadczenach według roku zaśca roku zgłoszena szkody Docenaąc wagę problematyk rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena z ubezpeczeń pozostałych osobowych maątkowych dla bezpeczeństwa dzałana zakładów ubezpeczeń nadzór ubezpeczenowy zalecł 3 zakładom gromadzene przesyłane do organu nadzoru w ramach dodatkowego sprawozdana rocznego odpowednch danych szkodowych danych statystycznych opsuących szczegółowo odszkodowana oraz rezerwy na newypłacone odszkodowana śwadczena m.n. dotyczących odszkodowań kosztów lkwdac szkód zwrotów regresów odzysków oraz danych dotyczących wysokośc ustalanych rezerw w podzale na lata zaśca oraz zgłoszena szkód. Obowązek sprawozdawczy w zakrese przekazywana organow nadzoru nformac o odszkodowanach śwadczenach według roku zaśca roku zgłoszena szkody po raz perwszy nałożony został na zakłady ubezpeczeń w Polsce rozporządzenem Mnstra Fnansów z 3 grudna 998 roku w sprawe zasad sporządzana kwartalnych rocznych sprawozdań fnansowych przedstawanych organow nadzoru przez zakłady ubezpeczeń (...) (Dz.U. z 998 r. Nr 66 poz. 5). W chwl obecne podstawę prawną stanow rozporządzene Mnstra Fnansów z 30 marca 005 roku w sprawe kwartalnych dodatkowych rocznych sprawozdań fnansowych statystycznych zakładów ubezpeczeń (Dz.U. z 005 r. Nr 5 poz. 465 z późn. zm.). Formularze sprawozdawcze (formularze..3.4) służące do realzac tego obowązku określone zostały w załącznku 3 do rozporządzena Mnstra Fnansów z dna 30 marca 005 roku. Wzór takego formularza został przedstawony ponże. Tabela. Wzór formularza nformac o odszkodowanach śwadczenach według roku zaśca roku zgłoszena szkody Suma Rok... Wyszczególnene. Odszkodowana śwadczena wypłacone brutto bez zwrotów regresów odzysków a) odszkodowana śwadczena wypłacone b) koszty lkwdac szkód. w tym: szkody ponowne otwarte brutto a) odszkodowana śwadczena wypłacone b) koszty lkwdac szkód c) w tym: koszt lkwdac szkód bez wypłaty odszkodowana. Udzał reasekuratora w odszkodowanach śwadczenach wypłaconych a) odszkodowana śwadczena wypłacone b) koszty lkwdac szkód 3. Odszkodowana śwadczena wypłacone na udzale własnym a) odszkodowana śwadczena wypłacone b) koszty lkwdac szkód. Zwroty regresy odzysk uwzględnone w pozyc odszkodowana śwadczena wypłacone brutto techncznego rachunku ubezpeczeń. Zwroty regresy odzysk otrzymane a) na udzale reasekuratora Lczba szkód Wartość Lczba szkód Wartość 3 Zalecene to zostało określone psmem Prezesa PUNU z wrześna 998 r. (NS/4/40//JB/98 oraz NS/40/90/JB/98). Pełny tekst psma zameszczono w Buletyne PUNU "Wynk sektora ubezpeczeń za rok 998". - -

13 Wyszczególnene b) na udzale własnym. Zwroty regresy odzysk należne a) na udzale reasekuratora b) na udzale własnym. Rezerwy na ne wypłacone odszkodowana śwadczena brutto. Rezerwy na szkody zgłoszone oszacowane bez uwzględnena rezerw na koszty lkwdac szkód na konec roku a) udzał reasekuratora b) na udzale własnym. Rezerwy na szkody zgłoszone ne oszacowane bez uwzględnena rezerw na koszty lkwdac szkód na konec roku a) udzał reasekuratora b) na udzale własnym 3. Rezerwy na szkody zaszłe ne zgłoszone (BNR) bez uwzględnena rezerw na koszty lkwdac szkód na konec roku a) udzał reasekuratora b) na udzale własnym 4. Rezerwy na koszty lkwdac szkód zgłoszonych oszacowanych ne oszacowanych na konec roku a) udzał reasekuratora b) na udzale własnym 5. Rezerwy na koszty lkwdac szkód zaszłych ne zgłoszonych (BNR) na konec roku a) udzał reasekuratora b) na udzale własnym V. Suma odszkodowań śwadczeń brutto oraz rezerw brutto na konec roku V. Suma rezerw brutto na konec poprzednego roku sprawozdawczego V. Przeszacowane/nedoszacowane rezerw Suma Rok... Lczba Wartość Lczba Wartość szkód szkód Odpowedne zapsy dotyczące prowadzena reestru szkód przez zakłady ubezpeczeń znaduą sę w rozporządzenu Mnstra Fnansów z dna 8 grudna 003 r. w sprawe szczególnych zasad rachunkowośc zakładów ubezpeczeń (Dz.U. z 003 r. Nr 8 poz. 44 z późn. zm.). Z zapsów. wynka że zakłady pownny reestrować szkody (roszczena) zgłoszone w sposób umożlwaący uzyskane dla każde szkody oddzelne mędzy nnym nformac o dace wystąpena szkody oraz dace zgłoszena szkody (roszczena) grupe rodzau ubezpeczena którego szkoda dotyczy wartośc roszczena odszkodowawczego lub ego oszacowana wartośc (częśc lub całośc) wypłaconego odszkodowana daty wypłaty wartośc newypłaconego odszkodowana uętego w rezerwe. Ponadto zgodne z zapsam 3. zakłady pownny prowadzć reestry regresów odzysków dla dzałalnośc bezpośredne w sposób umożlwaący uzyskane mędzy nnym następuących nformac: wartośc roszczeń wartośc otrzymanych regresów odzysków. Reestry te należy prowadzć w sposób umożlwaący ustalene wartośc regresów odzysków zwązanych z daną szkodą ak równeż ustalene wartośc regresów odzysków w podzale na lata zgłoszena szkody oraz lata zastnena szkody których regresy odzysk dotyczą. V.3 Trókąt szkód Dla celów oszacowana wartośc oraz lczby ostatecznych odszkodowań śwadczeń oraz oszacowana welkośc rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena w analze - -

14 wykorzystano hstoryczne dane o szkodach. Dane hstoryczne można przedstawć w postac trókątów szkód 4 : Rysunek. Układ danych weścowych w forme trókąta szkód Wyszcze Lata rozwou szkód ( ) gólnene Lata zaśca szkód ( ) gdze: Y Y Y Y... Y - Y ^R Y Y Y Y Y - ^Y ^R 3 Y 3 Y 3 Y 3 Y 3... ^Y 3- ^Y 3 ^R 3... Y Y Y ^Y ^Y - ^Y ^R - Y - Y - ^Y - Y - ^Y -- ^Y - ^R - Y ^Y ^Y ^Y ^Y - ^Y ^R... (nawcześneszy rok sprawozdawczy oznaczono numerem natomast ostatn rok sprawozdawczy numerem ) Y wartość odszkodowań śwadczeń z tytułu szkód zaszłych w roku oraz wypłaconych w tym roku rozwou szkód 5 dla ^Y prognozowana wartość Y dla > ^R oszacowane wartośc szkód zaszłych w roku a newypłaconych do roku (wartość rezerwy na newypłacone odszkodowana śwadczena za szkody zaszłe w roku ). Suma wartośc szkód po skose Y oznacza wartość szkód wypłaconych w roku k za szkody zaszłe w latach...k. k k Y k V.4 Metodologa uzupełnana korygowana danych Do normalne praktyk aktuaralne statystyczne należy weryfkaca modyfkaca danych przenoszonych z reestrów szkód do trókątów szkód będących podstawą do wyznaczana rezerw na newypłacone odszkodowana śwadczena. Dokonywane to est z welu powodów w tym mędzy nnym w celu: usunęca wynków dotyczących netypowych obserwac (poedynczych dużych szkód) usunęca rozbeżnośc mędzy różnym reestram oraz uzupełnena brakuących danych. Wartość szkód wypłaconych w dane grupe ubezpeczeń w danym roku wykazanych w formularzach odszkodowań śwadczeń rezerw szkodowych według roku zaśca szkody pownna być równa wartośc odszkodowań śwadczeń wypłaconych brutto wykazanych w techncznym rachunku ubezpeczeń te same grupy za ten sam rok. Jednakże ne dla każde analzowane ednostk równość ta była spełnona. W przypadku znaczne różncy wartośc (ponad 0%) pomędzy sprawozdanam wartośc wypłaconych odszkodowań śwadczeń ^R 4 W trókące szkód wykorzystanym w analze lata rozwou odpowadaą rocznym okresom sprawozdawczym. Precyzyne określene okresu rozwou wymagałoby dysponowana nformacam o poedynczych szkodach. 5 Y może równeż oznaczać w zależnośc od tego ake dane prezentue sę w forme trókąta szkód udzał reasekuratorów w szkodach lczbę szkód zaszłych zgłoszonych albo lczbę szkód w pełn wypłaconych tp

15 w trókące szkód były uzupełnane lub korygowane o wartośc wykazane w techncznym rachunku ubezpeczeń. W celu uzupełnena lub korekty pozyc Y skonstruowano współczynnk udzału szkód rozlczonych w okrese w szkodach wypłaconych w roku K: ϑ Y Y. Analogczne przy wykorzystanu danych ogółem w grupe ZU K TRU K k k K k TRU skonstruowany został współczynnk ϑ OG. Uzupełnona wartość wynos Y ϑ YK gdze Y to wartość odszkodowań śwadczeń wypłaconych brutto wykazanych ϑ ϖ (8 ϖ ) ϑ ZU w techncznym rachunku ubezpeczeń w roku K- ( ) 8 ϑ OG ϖ to lość uzupełnanych lub korygowanych pozyc w trókące szkód analzowane ednostk. Uzupełneń lub korekt dokonano w blsko /3 analzowanych ednostek. W podobny sposób zostały uzupełnone dane dotyczące lczby szkód 6. W celu uzupełnena brakuących danych o lczbe szkód wykorzystano dostępne w organe nadzoru nformace o lczbe wypłat w poszczególnych grupach ubezpeczeń (sprawozdane statystyczne o dzałalnośc ubezpeczenowe zakładów ubezpeczeń KNUFE 0). Porównane lczb szkód wypłat wykazało ż dla wększośc analzowanych ednostek lczby te różnły sę neznaczne mogły stanowć podstawę dalsze analzy. Uzupełneń danych o lczbe szkód dokonano zgodne ze współczynnkam oszacowanym analogczne ak w przypadku wysokośc szkód. hoć dokonano edyne uzupełneń bez dokonywana korekt to uzupełnena dotyczyły blsko / analzowanych ednostek. W celu określene akośc dokonanych korekt uzupełneń został skonstruowany współczynnk akośc danych λ k N TRU ( Y Y ) S TRU ( Yk Yk ) k k określaący aka część błędu pozostała do usunęca gdze Y k oznacza wartość odszkodowań śwadczeń wypłaconych brutto wykazanych w techncznym rachunku S N ubezpeczeń w roku k natomast Y k Y k oznaczaą wartość odszkodowań śwadczeń wypłaconych brutto w roku k na podstawe trókąta szkód odpowedno przed po korekce. Wartośc współczynnków dla agregatów ogółem w poszczególnych grupach zostały podane w tabel. Tabela. Współczynnk akośc danych według grup ubezpeczeń Wyszczególnene Grupa ubezpeczeń Wartośc Lczby Wartośc Lczby k TRU 6 Zgodne z notam obaśnaącym do formularzy sprawozdawczych lczba szkód rozumana est ako lczba zastnałych zdarzeń losowych dla których wartość odszkodowana est wększa od zera

Zarządzanie ryzykiem w przedsiębiorstwie i jego wpływ na analizę opłacalności przedsięwzięć inwestycyjnych

Zarządzanie ryzykiem w przedsiębiorstwie i jego wpływ na analizę opłacalności przedsięwzięć inwestycyjnych dr nż Andrze Chylńsk Katedra Bankowośc Fnansów Wyższa Szkoła Menedżerska w Warszawe Zarządzane ryzykem w rzedsęborstwe ego wływ na analzę ołacalnośc rzedsęwzęć nwestycynych w w w e - f n a n s e c o m

Bardziej szczegółowo

A O n RZECZPOSPOLITA POLSKA. Gospodarki Narodowej. Warszawa, dnia2/stycznia 2014

A O n RZECZPOSPOLITA POLSKA. Gospodarki Narodowej. Warszawa, dnia2/stycznia 2014 Warszawa, dna2/styczna 2014 r, RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI PODSEKRETARZ STANU Małgorzata Olsze wska BM-WP 005.6. 20 14 Pan Marek Zółkowsk Przewodnczący Komsj Gospodark

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA WYMIARU ORAZ WYSOKOŚĆ EMERYTURY USTALANEJ NA DOTYCHCZASOWYCH ZASADACH

PODSTAWA WYMIARU ORAZ WYSOKOŚĆ EMERYTURY USTALANEJ NA DOTYCHCZASOWYCH ZASADACH PODSTAWA WYMIARU ORAZ WYSOKOŚĆ EMERYTURY USTALANEJ NA DOTYCHCZASOWYCH ZASADACH Z a k ł a d U b e z p e c z e ń S p o ł e c z n y c h Wprowadzene Nnejsza ulotka adresowana jest zarówno do osób dopero ubegających

Bardziej szczegółowo

Modele wieloczynnikowe. Modele wieloczynnikowe. Modele wieloczynnikowe ogólne. α β β β ε. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 4.

Modele wieloczynnikowe. Modele wieloczynnikowe. Modele wieloczynnikowe ogólne. α β β β ε. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 4. Modele weloczynnkowe Analza Zarządzane Portfelem cz. 4 Ogólne model weloczynnkowy można zapsać jako: (,...,,..., ) P f F F F = n Dr Katarzyna Kuzak lub (,...,,..., ) f F F F = n Modele weloczynnkowe Można

Bardziej szczegółowo

Analiza rodzajów skutków i krytyczności uszkodzeń FMECA/FMEA według MIL STD - 1629A

Analiza rodzajów skutków i krytyczności uszkodzeń FMECA/FMEA według MIL STD - 1629A Analza rodzajów skutków krytycznośc uszkodzeń FMECA/FMEA według MIL STD - 629A Celem analzy krytycznośc jest szeregowane potencjalnych rodzajów uszkodzeń zdentyfkowanych zgodne z zasadam FMEA na podstawe

Bardziej szczegółowo

Minister Edukacji Narodowej Pani Katarzyna HALL Ministerstwo Edukacji Narodowej al. J. Ch. Szucha 25 00-918 Warszawa Dnia 03 czerwca 2009 r.

Minister Edukacji Narodowej Pani Katarzyna HALL Ministerstwo Edukacji Narodowej al. J. Ch. Szucha 25 00-918 Warszawa Dnia 03 czerwca 2009 r. Mnster Edukacj arodowej Pan Katarzyna HALL Mnsterstwo Edukacj arodowej al. J. Ch. Szucha 25 00-918 arszawa Dna 03 czerwca 2009 r. TEMAT: Propozycja zmany art. 30a ustawy Karta auczycela w forme lstu otwartego

Bardziej szczegółowo

KURS STATYSTYKA. Lekcja 1 Statystyka opisowa ZADANIE DOMOWE. www.etrapez.pl Strona 1

KURS STATYSTYKA. Lekcja 1 Statystyka opisowa ZADANIE DOMOWE. www.etrapez.pl Strona 1 KURS STATYSTYKA Lekcja 1 Statystyka opsowa ZADANIE DOMOWE www.etrapez.pl Strona 1 Część 1: TEST Zaznacz poprawną odpowedź (tylko jedna jest prawdzwa). Pytane 1 W statystyce opsowej mamy pełne nformacje

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie się firm informatycznych jako nowych elementów struktury przestrzennej przemysłu

Kształtowanie się firm informatycznych jako nowych elementów struktury przestrzennej przemysłu PRACE KOMISJI GEOGRAFII PRZEMY SŁU Nr 7 WARSZAWA KRAKÓW 2004 Akadema Pedagogczna, Kraków Kształtowane sę frm nformatycznych jako nowych elementów struktury przestrzennej przemysłu Postępujący proces rozwoju

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu: Typowe dane. Jednoczynnikowa Analiza wariancji. Zasada: porównać zmienność pomiędzy i wewnątrz grup

Plan wykładu: Typowe dane. Jednoczynnikowa Analiza wariancji. Zasada: porównać zmienność pomiędzy i wewnątrz grup Jednoczynnkowa Analza Waranc (ANOVA) Wykład 11 Przypomnene: wykłady zadana kursu były zaczerpnęte z podręcznków: Statystyka dla studentów kerunków techncznych przyrodnczych, J. Koronack, J. Melnczuk, WNT

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXVI 11/176/2012 Rada Gminy Jeleśnia z dnia 11 grudnia 2012

Uchwała Nr XXVI 11/176/2012 Rada Gminy Jeleśnia z dnia 11 grudnia 2012 RADA GMNY JELEŚNA Uchwała Nr XXV 11/176/2012 Rada Gmny Jeleśna z dna 11 grudna 2012 w sprawe zatwerdzena taryfy na odprowadzane śceków dostarczane wody przedstawonej przez Zakład Gospodark Komunalnej w

Bardziej szczegółowo

Analiza ryzyka jako instrument zarządzania środowiskiem

Analiza ryzyka jako instrument zarządzania środowiskiem WARSZTATY 2003 z cyklu Zagrożena naturalne w górnctwe Mat. Symp. str. 461 466 Elżbeta PILECKA, Małgorzata SZCZEPAŃSKA Instytut Gospodark Surowcam Mneralnym Energą PAN, Kraków Analza ryzyka jako nstrument

Bardziej szczegółowo

SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU METODĄ PROPAGACJI ROZKŁADÓW

SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU METODĄ PROPAGACJI ROZKŁADÓW SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU METODĄ PROPAGACJI ROZKŁADÓW Stefan WÓJTOWICZ, Katarzyna BIERNAT ZAKŁAD METROLOGII I BADAŃ NIENISZCZĄCYCH INSTYTUT ELEKTROTECHNIKI ul. Pożaryskego 8, 04-703 Warszawa tel.

Bardziej szczegółowo

KURS STATYSTYKA. Lekcja 6 Regresja i linie regresji ZADANIE DOMOWE. www.etrapez.pl Strona 1

KURS STATYSTYKA. Lekcja 6 Regresja i linie regresji ZADANIE DOMOWE. www.etrapez.pl Strona 1 KURS STATYSTYKA Lekcja 6 Regresja lne regresj ZADANIE DOMOWE www.etrapez.pl Strona 1 Część 1: TEST Zaznacz poprawną odpowedź (tylko jedna jest prawdzwa). Pytane 1 Funkcja regresj I rodzaju cechy Y zależnej

Bardziej szczegółowo

Nota 1. Polityka rachunkowości

Nota 1. Polityka rachunkowości Nota 1. Poltyka rachunkowośc Ops przyjętych zasad rachunkowośc a) Zasady ujawnana prezentacj nformacj w sprawozdanu fnansowym Sprawozdane fnansowe za okres od 01 styczna 2009 roku do 31 marca 2009 roku

Bardziej szczegółowo

Problem plecakowy (KNAPSACK PROBLEM).

Problem plecakowy (KNAPSACK PROBLEM). Problem plecakowy (KNAPSACK PROBLEM). Zagadnene optymalzac zwane problemem plecakowym swą nazwę wzęło z analog do sytuac praktyczne podobne do problemu pakowana plecaka. Chodz o to, by zapakować maksymalne

Bardziej szczegółowo

Zadane 1: Wyznacz średne ruchome 3-okresowe z następujących danych obrazujących zużyce energ elektrycznej [kwh] w pewnym zakładze w mesącach styczeń - lpec 1998 r.: 400; 410; 430; 40; 400; 380; 370. Zadane

Bardziej szczegółowo

Za: Stanisław Latoś, Niwelacja trygonometryczna, [w:] Ćwiczenia z geodezji II [red.] J. Beluch

Za: Stanisław Latoś, Niwelacja trygonometryczna, [w:] Ćwiczenia z geodezji II [red.] J. Beluch Za: Stansław Latoś, Nwelacja trygonometryczna, [w:] Ćwczena z geodezj II [red.] J. eluch 6.1. Ogólne zasady nwelacj trygonometrycznej. Wprowadzene Nwelacja trygonometryczna, zwana równeż trygonometrycznym

Bardziej szczegółowo

EMERYTURA Z FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH USTALANA NA DOTYCHCZASOWYCH ZASADACH

EMERYTURA Z FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH USTALANA NA DOTYCHCZASOWYCH ZASADACH EMERYTURA Z FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH USTALANA NA DOTYCHCZASOWYCH ZASADACH Z a k ł a d U b e z p e c z e ń S p o ł e c z n y c h Emerytura z FUS ustalana na dotychczasowych zasadach to śwadczene

Bardziej szczegółowo

Usługi KPMG oferowane polskim przedsiębiorcom

Usługi KPMG oferowane polskim przedsiębiorcom Usług KPMG oferowane polskm przedsęborcom Czyl jak w czym pomagamy polskm frmom kpmg.pl 1 Usług KPMG oferowane polskm przedsęborcom 2013 Usług KPMG oferowane polskm przedsęborcom Doradztwo fnansowe ksęgowe

Bardziej szczegółowo

1. Komfort cieplny pomieszczeń

1. Komfort cieplny pomieszczeń 1. Komfort ceplny pomeszczeń Przy określanu warunków panuących w pomeszczenu używa sę zwykle dwóch poęć: mkroklmat komfort ceplny. Przez poęce mkroklmatu wnętrz rozume sę zespół wszystkch parametrów fzycznych

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Borowski Zastosowanie metody wideł cenowych w analizie technicznej

Krzysztof Borowski Zastosowanie metody wideł cenowych w analizie technicznej Krzysztof Borowsk Zastosowane metody wdeł cenowych w analze technczne Wprowadzene Metoda wdeł cenowych została perwszy raz ogłoszona przez Alana Andrewsa 1 w roku 1960. Trzy lne wchodzące w skład metody

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 4/2016/Młodzi (dotyczy zamówienia na usługę ochrony)

Zapytanie ofertowe nr 4/2016/Młodzi (dotyczy zamówienia na usługę ochrony) Fundacja na Rzecz Rozwoju Młodzeży Młodz Młodym ul. Katedralna 4 50-328 Wrocław tel. 882 021 007 mlodzmlodym@archdecezja.wroc.pl, www.sdm2016.wroclaw.pl Wrocław, 24 maja 2016 r. Zapytane ofertowe nr 4/2016/Młodz

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA ROK 2013 PODLASKIEGO STOWARZYSZENIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W MIĘDZYRZECU PODLASKIM UL

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA ROK 2013 PODLASKIEGO STOWARZYSZENIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W MIĘDZYRZECU PODLASKIM UL odlask 86- tell083)3/^^9 INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA ROK 2013 PODLASKIEGO STOWARZYSZENIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W MIĘDZYRZECU PODLASKIM UL.ZARÓW1E 86 KRS 0000043936 Sprawozdane

Bardziej szczegółowo

PROSTO O DOPASOWANIU PROSTYCH, CZYLI ANALIZA REGRESJI LINIOWEJ W PRAKTYCE

PROSTO O DOPASOWANIU PROSTYCH, CZYLI ANALIZA REGRESJI LINIOWEJ W PRAKTYCE PROSTO O DOPASOWANIU PROSTYCH, CZYLI ANALIZA REGRESJI LINIOWEJ W PRAKTYCE Janusz Wątroba, StatSoft Polska Sp. z o.o. W nemal wszystkch dzedznach badań emprycznych mamy do czynena ze złożonoścą zjawsk procesów.

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PREFERENCJI SŁUCHACZY UNIWERSYTETU TRZECIEGO WIEKU Z WYKORZYSTANIEM WYBRANYCH METOD NIESYMETRYCZNEGO SKALOWANIA WIELOWYMIAROWEGO

ANALIZA PREFERENCJI SŁUCHACZY UNIWERSYTETU TRZECIEGO WIEKU Z WYKORZYSTANIEM WYBRANYCH METOD NIESYMETRYCZNEGO SKALOWANIA WIELOWYMIAROWEGO Artur Zaborsk Unwersytet Ekonomczny we Wrocławu ANALIZA PREFERENCJI SŁUCHACZY UNIWERSYTETU TRZECIEGO WIEKU Z WYKORZYSTANIEM WYBRANYCH METOD NIESYMETRYCZNEGO SKALOWANIA WIELOWYMIAROWEGO Wprowadzene Od ukazana

Bardziej szczegółowo

MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ

MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ 4 MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ DWST WPZN 423189/BSZI13 Warszawa, 2013 -Q-4 Pan Marek Mchalak Rzecznk Praw Dzecka Szanowny Pane, w odpowedz na Pana wystąpene z dna 28 czerwca 2013 r. (znak: ZEW/500127-1/2013/MP),

Bardziej szczegółowo

OKRESOWA EMERYTURA KAPITAŁOWA ZE ŚRODKÓW ZGROMADZONYCH W OFE

OKRESOWA EMERYTURA KAPITAŁOWA ZE ŚRODKÓW ZGROMADZONYCH W OFE OKRESOWA EMERYTURA KAPITAŁOWA ZE ŚRODKÓW ZGROMADZONYCH W OFE Z a k ł a d U b e z p e c z e ń S p o ł e c z n y c h Warunk nabywana prawa do okresowej emerytury kaptałowej ze środków zgromadzonych w otwartym

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE TARYFA DLA ZBIOROWEGO ZAOPATRZENIA W WODĘ I ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA ŚCIEKÓW. Taryfa obowiązuje od 01.01.2014 do 31.12.

OGŁOSZENIE TARYFA DLA ZBIOROWEGO ZAOPATRZENIA W WODĘ I ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA ŚCIEKÓW. Taryfa obowiązuje od 01.01.2014 do 31.12. OGŁOSZENIE Zgodne z Uchwałą Nr XXXIII/421/2013 Rady Mejskej w Busku-Zdroju z dna 14 lstopada 2013 r. w sprawe zatwerdzena taryf za zborowe zaopatrzene w wodę zborowe odprowadzane śceków dla Mejskego Przedsęborstwa

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE SPRZEDAŻY Z ZASTOSOWANIEM ROZKŁADU GAMMA Z KOREKCJĄ ZE WZGLĘDU NA WAHANIA SEZONOWE

PROGNOZOWANIE SPRZEDAŻY Z ZASTOSOWANIEM ROZKŁADU GAMMA Z KOREKCJĄ ZE WZGLĘDU NA WAHANIA SEZONOWE STUDIA I PRACE WYDZIAŁU NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZĄDZANIA NR 36 Krzysztof Dmytrów * Marusz Doszyń ** Unwersytet Szczecńsk PROGNOZOWANIE SPRZEDAŻY Z ZASTOSOWANIEM ROZKŁADU GAMMA Z KOREKCJĄ ZE WZGLĘDU NA

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYBRANYCH METOD OCENY SYSTEMÓW BONUS-MALUS

ANALIZA WYBRANYCH METOD OCENY SYSTEMÓW BONUS-MALUS Anna Jędrzychowska Unwersytet Ekonomczny we Wrocławu Wydzał Zarządzana, Informatyk Fnansów Katedra Ubezpeczeń anna.jedrzychowska@ue.wroc.pl Ewa Poprawska Unwersytet Ekonomczny we Wrocławu Wydzał Zarządzana,

Bardziej szczegółowo

System Przeciwdziałania Powstawaniu Bezrobocia na Terenach Słabo Zurbanizowanych SPRAWOZDANIE Z BADAŃ Autor: Joanna Wójcik

System Przeciwdziałania Powstawaniu Bezrobocia na Terenach Słabo Zurbanizowanych SPRAWOZDANIE Z BADAŃ   Autor: Joanna Wójcik Opracowane w ramach projektu System Przecwdzałana Powstawanu Bezroboca na Terenach Słabo Zurbanzowanych ze środków Europejskego Funduszu Społecznego w ramach Incjatywy Wspólnotowej EQUAL PARTNERSTWO NA

Bardziej szczegółowo

BADANIE STABILNOŚCI WSPÓŁCZYNNIKA BETA AKCJI INDEKSU WIG20

BADANIE STABILNOŚCI WSPÓŁCZYNNIKA BETA AKCJI INDEKSU WIG20 Darusz Letkowsk Unwersytet Łódzk BADANIE STABILNOŚCI WSPÓŁCZYNNIKA BETA AKCJI INDEKSU WIG0 Wprowadzene Teora wyboru efektywnego portfela nwestycyjnego zaproponowana przez H. Markowtza oraz jej rozwnęca

Bardziej szczegółowo

ANALIZA HARMONOGRAMÓW POWYKONAWCZYCH W BUDOWNICTWIE

ANALIZA HARMONOGRAMÓW POWYKONAWCZYCH W BUDOWNICTWIE ANALIZA HARMONOGRAMÓW POWYKONAWCZYCH W BUDOWNICTWIE Wocech BOŻEJKO Zdzsław HEJDUCKI Marusz UCHROŃSKI Meczysław WODECKI Streszczene: W pracy przedstawono metodę wykorzystana harmonogramów powykonawczych

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE ANALIZY HARMONICZNEJ DO OKREŚLENIA SIŁY I DŁUGOŚCI CYKLI GIEŁDOWYCH

ZASTOSOWANIE ANALIZY HARMONICZNEJ DO OKREŚLENIA SIŁY I DŁUGOŚCI CYKLI GIEŁDOWYCH Grzegorz PRZEKOTA ZESZYTY NAUKOWE WYDZIAŁU NAUK EKONOMICZNYCH ZASTOSOWANIE ANALIZY HARMONICZNEJ DO OKREŚLENIA SIŁY I DŁUGOŚCI CYKLI GIEŁDOWYCH Zarys treśc: W pracy podjęto problem dentyfkacj cykl gełdowych.

Bardziej szczegółowo

Analiza danych OGÓLNY SCHEMAT. http://zajecia.jakubw.pl/ Dane treningowe (znana decyzja) Klasyfikator. Dane testowe (znana decyzja)

Analiza danych OGÓLNY SCHEMAT. http://zajecia.jakubw.pl/ Dane treningowe (znana decyzja) Klasyfikator. Dane testowe (znana decyzja) Analza danych Dane trenngowe testowe. Algorytm k najblższych sąsadów. Jakub Wróblewsk jakubw@pjwstk.edu.pl http://zajeca.jakubw.pl/ OGÓLNY SCHEMAT Mamy dany zbór danych podzelony na klasy decyzyjne, oraz

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Skarbnika Hufca Za okres 24.09.2011-24.11.2013. Wprowadzenie

Sprawozdanie Skarbnika Hufca Za okres 24.09.2011-24.11.2013. Wprowadzenie Skarbnk Hufca ZHP Kraków Nowa Huta phm. Marek Balon HO Kraków, dn. 21.10.2013r. Sprawozdane Skarbnka Hufca Za okres 24.09.2011-24.11.2013 Wprowadzene W dnu 24.09.2011r. odbył sę Zjazd Sprawozdawczo-Wyborczy

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK NR 1C KARTA USŁUGI Utrzymanie Systemu Kopii Zapasowych (USKZ)

ZAŁĄCZNIK NR 1C KARTA USŁUGI Utrzymanie Systemu Kopii Zapasowych (USKZ) Załącznk nr 1C do Umowy nr.. z dna.2014 r. ZAŁĄCZNIK NR 1C KARTA USŁUGI Utrzymane Systemu Kop Zapasowych (USKZ) 1 INFORMACJE DOTYCZĄCE USŁUGI 1.1 CEL USŁUGI: W ramach Usług Usługodawca zobowązany jest

Bardziej szczegółowo

OKRESOWA EMERYTURA KAPITAŁOWA ZE ŚRODKÓW ZGROMADZONYCH W OFE

OKRESOWA EMERYTURA KAPITAŁOWA ZE ŚRODKÓW ZGROMADZONYCH W OFE OKRESOWA EMERYTURA KAPITAŁOWA ZE ŚRODKÓW ZGROMADZONYCH W OFE Z a k ł a d U b e z p e c z e ń S p o ł e c z n y c h Warunk nabywana prawa do okresowej emerytury kaptałowej ze środków zgromadzonych w otwartym

Bardziej szczegółowo

O PEWNYM MODELU POZWALAJĄCYM IDENTYFIKOWAĆ K NAJBARDZIEJ PODEJRZANYCH REKORDÓW W ZBIORZE DANYCH KSIĘGOWYCH W PROCESIE WYKRYWANIA OSZUSTW FINANSOWYCH

O PEWNYM MODELU POZWALAJĄCYM IDENTYFIKOWAĆ K NAJBARDZIEJ PODEJRZANYCH REKORDÓW W ZBIORZE DANYCH KSIĘGOWYCH W PROCESIE WYKRYWANIA OSZUSTW FINANSOWYCH Mateusz Baryła Unwersytet Ekonomczny w Krakowe O PEWNYM MODELU POZWALAJĄCYM IDENTYFIKOWAĆ K NAJBARDZIEJ PODEJRZANYCH REKORDÓW W ZBIORZE DANYCH KSIĘGOWYCH W PROCESIE WYKRYWANIA OSZUSTW FINANSOWYCH Wprowadzene

Bardziej szczegółowo

Badania operacyjne w logistyce i zarządzaniu produkcją

Badania operacyjne w logistyce i zarządzaniu produkcją Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Badana operacyne w logstyce zarządzanu produkcą cz. I Andrze Woźnak Nowy Sącz Komtet Redakcyny doc. dr Zdzsława Zacłona przewodncząca, prof. dr hab. nż. Jarosław

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZALICZEŃ ĆWICZEŃ

SYSTEM ZALICZEŃ ĆWICZEŃ AMI, zma 010/011 mgr Krzysztof Rykaczewsk System zalczeń Wydzał Matematyk Informatyk UMK SYSTEM ZALICZEŃ ĆWICZEŃ z Analzy Matematycznej I, 010/011 (na podst. L.G., K.L., J.M., K.R.) Nnejszy dokument dotyczy

Bardziej szczegółowo

NOWA EMERYTURA Z FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH

NOWA EMERYTURA Z FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH NOWA EMERYTURA Z FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH Z a k ł a d U b e z p e c z e ń S p o ł e c z n y c h Warunk nabywana prawa do nowej emerytury oraz jej wysokość określa ustawa z dna 17 grudna 1998 r.

Bardziej szczegółowo

STARE A NOWE KRAJE UE KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO EKSPORTU

STARE A NOWE KRAJE UE KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO EKSPORTU Ewa Szymank Katedra Teor Ekonom Akadema Ekonomczna w Krakowe ul. Rakowcka 27, 31-510 Kraków STARE A NOWE KRAJE UE KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO EKSPORTU Abstrakt Artykuł przedstawa wynk badań konkurencyjnośc

Bardziej szczegółowo

NAFTA-GAZ marzec 2011 ROK LXVII. Wprowadzenie. Tadeusz Kwilosz

NAFTA-GAZ marzec 2011 ROK LXVII. Wprowadzenie. Tadeusz Kwilosz NAFTA-GAZ marzec 2011 ROK LXVII Tadeusz Kwlosz Instytut Nafty Gazu, Oddzał Krosno Zastosowane metody statystycznej do oszacowana zapasu strategcznego PMG, z uwzględnenem nepewnośc wyznaczena parametrów

Bardziej szczegółowo

Regulamin promocji 14 wiosna

Regulamin promocji 14 wiosna promocja_14_wosna strona 1/5 Regulamn promocj 14 wosna 1. Organzatorem promocj 14 wosna, zwanej dalej promocją, jest JPK Jarosław Paweł Krzymn, zwany dalej JPK. 2. Promocja trwa od 01 lutego 2014 do 30

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNE STRATEGIE INWESTYCYJNE PODEJŚCIE FUNDAMENTALNE OPTIMAL INVESTMENT STRATEGY FUNDAMENTAL ANALYSIS

OPTYMALNE STRATEGIE INWESTYCYJNE PODEJŚCIE FUNDAMENTALNE OPTIMAL INVESTMENT STRATEGY FUNDAMENTAL ANALYSIS ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ 2014 Sera: ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE z. 68 Nr kol. 1905 Adranna MASTALERZ-KODZIS Unwersytet Ekonomczny w Katowcach OPTYMALNE STRATEGIE INWESTYCYJNE PODEJŚCIE FUNDAMENTALNE

Bardziej szczegółowo

Analiza porównawcza rozwoju wybranych banków komercyjnych w latach 2001 2009

Analiza porównawcza rozwoju wybranych banków komercyjnych w latach 2001 2009 Mara Konopka Katedra Ekonomk Organzacj Przedsęborstw Szkoła Główna Gospodarstwa Wejskego w Warszawe Analza porównawcza rozwoju wybranych banków komercyjnych w latach 2001 2009 Wstęp Polska prywatyzacja

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PORÓWNAWCZA WYNIKÓW UZYSKANYCH ZA POMOCĄ MIAR SYNTETYCZNYCH: M ORAZ PRZY ZASTOSOWANIU METODY UNITARYZACJI ZEROWANEJ

ANALIZA PORÓWNAWCZA WYNIKÓW UZYSKANYCH ZA POMOCĄ MIAR SYNTETYCZNYCH: M ORAZ PRZY ZASTOSOWANIU METODY UNITARYZACJI ZEROWANEJ METODY ILOŚCIOWE W BADANIACH EKONOMICZNYCH Tom XVI/3, 2015, str. 248 257 ANALIZA PORÓWNAWCZA WYNIKÓW UZYSKANYCH ZA POMOCĄ MIAR SYNTETYCZNYCH: M ORAZ PRZY ZASTOSOWANIU METODY UNITARYZACJI ZEROWANEJ Sławomr

Bardziej szczegółowo

Kierownik Katedry i Kliniki: prof. dr hab. Bernard Panaszek, prof. zw. UMW. Recenzja

Kierownik Katedry i Kliniki: prof. dr hab. Bernard Panaszek, prof. zw. UMW. Recenzja KATEDRA KLINIKA CHORÓB WEWNĘTRZNYCHYCH GERIATRII ALERGOLOGU Unwersytet Medyczny m. Pastów Śląskch we Wrocławu 50-367 Wrocław, ul. Cure-Skłodowskej 66 Tel. 71/7842521 Fax 71/7842529 E-mal: bernard.panaszek@umed.wroc.pl

Bardziej szczegółowo

Regulamin promocji zimowa piętnastka

Regulamin promocji zimowa piętnastka zmowa pętnastka strona 1/5 Regulamn promocj zmowa pętnastka 1. Organzatorem promocj zmowa pętnastka, zwanej dalej promocją, jest JPK Jarosław Paweł Krzymn, zwany dalej JPK. 2. Promocja trwa od 01 grudna

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW ANALIZY FUNDAMENTALNEJ DO WYZNACZANIA PORTFELI OPTYMALNYCH

ZASTOSOWANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW ANALIZY FUNDAMENTALNEJ DO WYZNACZANIA PORTFELI OPTYMALNYCH Adranna Mastalerz-Kodzs Ewa Pośpech Unwersytet Ekonomczny w Katowcach ZASTOSOWANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW ANALIZY FUNDAMENTALNEJ DO WYZNACZANIA PORTFELI OPTYMALNYCH Wprowadzene Zagadnene wyznaczana optymalnych

Bardziej szczegółowo

Problemy jednoczesnego testowania wielu hipotez statystycznych i ich zastosowania w analizie mikromacierzy DNA

Problemy jednoczesnego testowania wielu hipotez statystycznych i ich zastosowania w analizie mikromacierzy DNA Problemy jednoczesnego testowana welu hpotez statystycznych ch zastosowana w analze mkromacerzy DNA Konrad Furmańczyk Katedra Zastosowań Matematyk SGGW Plan referatu Testowane w analze mkromacerzy DNA

Bardziej szczegółowo

Analiza alternatywnych systemów zaopatrzenia w energię budynków na etapie przygotowania inwestycji zgodnie z wymaganiami art. 5 Dyrektywy UE/91/2002

Analiza alternatywnych systemów zaopatrzenia w energię budynków na etapie przygotowania inwestycji zgodnie z wymaganiami art. 5 Dyrektywy UE/91/2002 NARODOWA AGNCJA POSZANOWANIA NRGII S.A. ul. Śwętokrzyska 20, 00-002 Warszawa tel. (0-22) 50 54 661, fax (0-22) 825 86 70 Analza alternatywnych systemów zaopatrzena w energę budynków na etape przygotowana

Bardziej szczegółowo

KONSTRUKCJA OPTYMALNYCH PORTFELI Z ZASTOSOWANIEM METOD ANALIZY FUNDAMENTALNEJ UJĘCIE DYNAMICZNE

KONSTRUKCJA OPTYMALNYCH PORTFELI Z ZASTOSOWANIEM METOD ANALIZY FUNDAMENTALNEJ UJĘCIE DYNAMICZNE Adranna Mastalerz-Kodzs Unwersytet Ekonomczny w Katowcach KONSTRUKCJA OPTYMALNYCH PORTFELI Z ZASTOSOWANIEM METOD ANALIZY FUNDAMENTALNEJ UJĘCIE DYNAMICZNE Wprowadzene W dzałalnośc nstytucj fnansowych, takch

Bardziej szczegółowo

Kapitał początkowy a emerytura według nowych zasad

Kapitał początkowy a emerytura według nowych zasad KAPITAŁ POCZĄTKOWY Z a k ł a d U b e z p e c z e ń S p o ł e c z n y c h Kaptał początkowy a emerytura według nowych zasad Pojęce kaptału początkowego wprowadzły przepsy ustawy z dna 17 grudna 1998 r.

Bardziej szczegółowo

Portfele zawierające walor pozbawiony ryzyka. Elementy teorii rynku kapitałowego

Portfele zawierające walor pozbawiony ryzyka. Elementy teorii rynku kapitałowego Portel nwestycyjny ćwczena Na podst. Wtold Jurek: Konstrukcja analza rozdzał 5 dr chał Konopczyńsk Portele zawerające walor pozbawony ryzyka. lementy teor rynku kaptałowego 1. Pożyczane penędzy amy dwa

Bardziej szczegółowo

Proces narodzin i śmierci

Proces narodzin i śmierci Proces narodzn śmerc Jeżel w ewnej oulacj nowe osobnk ojawają sę w sosób losowy, rzy czym gęstość zdarzeń na jednostkę czasu jest stała w czase wynos λ, oraz lczba osobnków n, które ojawły sę od chwl do

Bardziej szczegółowo

Współczynnik przenikania ciepła U v. 4.00

Współczynnik przenikania ciepła U v. 4.00 Współczynnk przenkana cepła U v. 4.00 1 WYMAGANIA Maksymalne wartośc współczynnków przenkana cepła U dla ścan, stropów, stropodachów, oken drzw balkonowych podano w załącznku do Rozporządzena Mnstra Infrastruktury

Bardziej szczegółowo

Analiza modyfikacji systemów bonus-malus w ubezpieczeniach komunikacyjnych AC na przykładzie wybranego zakładu ubezpieczeń

Analiza modyfikacji systemów bonus-malus w ubezpieczeniach komunikacyjnych AC na przykładzie wybranego zakładu ubezpieczeń Analza modyfkacj systemów bonus-malus Ewa Łazuka Klauda Stępkowska Analza modyfkacj systemów bonus-malus w ubezpeczenach komunkacyjnych AC na przykładze wybranego zakładu ubezpeczeń Tematyka przedstawonego

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY I STUDIA. Zeszyt nr 286. Analiza dyskryminacyjna i regresja logistyczna w procesie oceny zdolności kredytowej przedsiębiorstw

MATERIAŁY I STUDIA. Zeszyt nr 286. Analiza dyskryminacyjna i regresja logistyczna w procesie oceny zdolności kredytowej przedsiębiorstw MATERIAŁY I STUDIA Zeszyt nr 86 Analza dyskrymnacyjna regresja logstyczna w procese oceny zdolnośc kredytowej przedsęborstw Robert Jagełło Warszawa, 0 r. Wstęp Robert Jagełło Narodowy Bank Polsk. Składam

Bardziej szczegółowo

OeconomiA copernicana 2013 Nr 3. Modele ekonometryczne w opisie wartości rezydualnej inwestycji

OeconomiA copernicana 2013 Nr 3. Modele ekonometryczne w opisie wartości rezydualnej inwestycji OeconomA coperncana 2013 Nr 3 ISSN 2083-1277, (Onlne) ISSN 2353-1827 http://www.oeconoma.coperncana.umk.pl/ Klber P., Stefańsk A. (2003), Modele ekonometryczne w opse wartośc rezydualnej nwestycj, Oeconoma

Bardziej szczegółowo

METODY PLANOWANIA EKSPERYMENTÓW. dr hab. inż. Mariusz B. Bogacki

METODY PLANOWANIA EKSPERYMENTÓW. dr hab. inż. Mariusz B. Bogacki Metody Planowana Eksperymentów Rozdzał 1. Strona 1 z 14 METODY PLANOWANIA EKSPERYMENTÓW dr hab. nż. Marusz B. Bogack Marusz.Bogack@put.poznan.pl www.fct.put.poznan.pl/cv23.htm Marusz B. Bogack 1 Metody

Bardziej szczegółowo

Rezerwa IBNR w ubezpieczeniach majątkowych

Rezerwa IBNR w ubezpieczeniach majątkowych Rezerwa IBNR w ubezpeczenach maątkowych metody e kalkulac mgr Agneszka Pobłocka Unwersytet Gdańsk RTU ogółem (Dzał I Dzał II) ch udzał w PKB (w mld zł, %) 9,0% 7,5 % 7,7 % 7,6 % 120,00 8,0% 7,3 % 6,6 %

Bardziej szczegółowo

STATECZNOŚĆ SKARP. α - kąt nachylenia skarpy [ o ], φ - kąt tarcia wewnętrznego gruntu [ o ],

STATECZNOŚĆ SKARP. α - kąt nachylenia skarpy [ o ], φ - kąt tarcia wewnętrznego gruntu [ o ], STATECZNOŚĆ SKARP W przypadku obektu wykonanego z gruntów nespostych zaprojektowane bezpecznego nachylena skarp sprowadza sę do przekształcena wzoru na współczynnk statecznośc do postac: tgφ tgα = n gdze:

Bardziej szczegółowo

EKONOMETRIA I Spotkanie 1, dn. 05.10.2010

EKONOMETRIA I Spotkanie 1, dn. 05.10.2010 EKONOMETRIA I Spotkane, dn. 5..2 Dr Katarzyna Beń Program ramowy: http://www.sgh.waw.pl/nstytuty/e/oferta_dydaktyczna/ekonometra_stacjonarne_nest acjonarne/ Zadana, dane do zadań, ważne nformacje: http://www.e-sgh.pl/ben/ekonometra

Bardziej szczegółowo

Nowe europejskie prawo jazdy w celu większej ochrony, bezpieczeństwa i swobodnego przemieszczania się

Nowe europejskie prawo jazdy w celu większej ochrony, bezpieczeństwa i swobodnego przemieszczania się KOMISJA EUROPEJSKA NOTATKA Bruksela, 18 styczna 2013 r. Nowe europejske prawo jazdy w celu wększej ochrony, bezpeczeństwa swobodnego przemeszczana sę W dnu 19 styczna 2013 r., w ramach wejśca w życe trzecej

Bardziej szczegółowo

Zapis informacji, systemy pozycyjne 1. Literatura Jerzy Grębosz, Symfonia C++ standard. Harvey M. Deitl, Paul J. Deitl, Arkana C++. Programowanie.

Zapis informacji, systemy pozycyjne 1. Literatura Jerzy Grębosz, Symfonia C++ standard. Harvey M. Deitl, Paul J. Deitl, Arkana C++. Programowanie. Zaps nformacj, systemy pozycyjne 1 Lteratura Jerzy Grębosz, Symfona C++ standard. Harvey M. Detl, Paul J. Detl, Arkana C++. Programowane. Zaps nformacj w komputerach Wszystke elementy danych przetwarzane

Bardziej szczegółowo

Ocena jakościowo-cenowych strategii konkurowania w polskim handlu produktami rolno-spożywczymi. dr Iwona Szczepaniak

Ocena jakościowo-cenowych strategii konkurowania w polskim handlu produktami rolno-spożywczymi. dr Iwona Szczepaniak Ocena jakoścowo-cenowych strateg konkurowana w polskm handlu produktam rolno-spożywczym dr Iwona Szczepanak Ekonomczne, społeczne nstytucjonalne czynnk wzrostu w sektorze rolno-spożywczym w Europe Cechocnek,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WPŁYWU OBSERWACJI NIETYPOWYCH NA WYNIKI MODELOWANIA REGIONALNEJ WYDAJNOŚCI PRACY

ANALIZA WPŁYWU OBSERWACJI NIETYPOWYCH NA WYNIKI MODELOWANIA REGIONALNEJ WYDAJNOŚCI PRACY STUDIA I PRACE WYDZIAŁU NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZĄDZANIA NR 36, T. 1 Barbara Batóg *, Jacek Batóg ** Unwersytet Szczecńsk ANALIZA WPŁYWU OBSERWACJI NIETYPOWYCH NA WYNIKI MODELOWANIA REGIONALNEJ WYDAJNOŚCI

Bardziej szczegółowo

± Δ. Podstawowe pojęcia procesu pomiarowego. x rzeczywiste. Określenie jakości poznania rzeczywistości

± Δ. Podstawowe pojęcia procesu pomiarowego. x rzeczywiste. Określenie jakości poznania rzeczywistości Podstawowe pojęca procesu pomarowego kreślene jakośc poznana rzeczywstośc Δ zmerzone rzeczywste 17 9 Zalety stosowana elektrycznych przyrządów 1/ 1. możlwość budowy czujnków zamenających werne każdą welkość

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Robert Smusz Politechnika Rzeszowska im. I. Łukasiewicza Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa Katedra Termodynamiki

Dr inż. Robert Smusz Politechnika Rzeszowska im. I. Łukasiewicza Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa Katedra Termodynamiki Dr nż. Robert Smusz Poltechnka Rzeszowska m. I. Łukasewcza Wydzał Budowy Maszyn Lotnctwa Katedra Termodynamk Projekt jest współfnansowany w ramach programu polskej pomocy zagrancznej Mnsterstwa Spraw Zagrancznych

Bardziej szczegółowo

Sztuczne sieci neuronowe

Sztuczne sieci neuronowe Sztuczne sec neuronowe Jerzy Stefanowsk Plan wykładu 1. Wprowadzene 2. Model sztucznego neuronu. 3. Topologe sec neuronowych 4. Reguły uczena sec neuronowych. 5. Klasyfkaca sec neuronowych. 6. Sec warstwowe

Bardziej szczegółowo

Klasyczne miary efektywności systemu bonus-malus

Klasyczne miary efektywności systemu bonus-malus Klasyczne mary efektywnośc systemu bonus-malus Anna Jędrzychowska Ewa Poprawska Klasyczne mary efektywnośc systemu bonus-malus Głównym celem wprowadzena systemu bonus-malus w ubezpeczenach komunkacyjnych

Bardziej szczegółowo

EMERYTURY POMOSTOWE. Kto jest pracownikiem wykonującym prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze?

EMERYTURY POMOSTOWE. Kto jest pracownikiem wykonującym prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze? EMERYTURY POMOSTOWE Z a k ł a d U b e z p e c z e ń S p o ł e c z n y c h Od 1 styczna 2009 r. osoby urodzone po 1948 r., które wykonywały prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,

Bardziej szczegółowo

Model oceny ryzyka w działalności firmy logistycznej - uwagi metodyczne

Model oceny ryzyka w działalności firmy logistycznej - uwagi metodyczne Magdalena OSIŃSKA Unwersytet Mkołaja Kopernka w Torunu Model oceny ryzyka w dzałalnośc frmy logstycznej - uwag metodyczne WSTĘP Logstyka w cągu ostatnch 2. lat stała sę bardzo rozbudowaną dzedzną dzałalnośc

Bardziej szczegółowo

WSKAŹNIK OCENY HIC SAMOCHODU OSOBOWEGO W ASPEKCIE BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO

WSKAŹNIK OCENY HIC SAMOCHODU OSOBOWEGO W ASPEKCIE BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO WSKAŹNIK OCENY SAMOCHODU OSOBOWEGO W ASPEKCIE BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO Dagmara KARBOWNICZEK 1, Kazmerz LEJDA, Ruch cała człoweka w samochodze podczas wypadku drogowego zależy od sztywnośc nadwoza

Bardziej szczegółowo

Hipotezy o istotności oszacowao parametrów zmiennych objaśniających ˆ ) ˆ

Hipotezy o istotności oszacowao parametrów zmiennych objaśniających ˆ ) ˆ WERYFIKACJA HIPOTEZY O ISTOTNOŚCI OCEN PARAMETRÓW STRUKTURALNYCH MODELU Hpoezy o sonośc oszacowao paramerów zmennych objaśnających Tesowane sonośc paramerów zmennych objaśnających sprowadza sę do nasępującego

Bardziej szczegółowo

Regulacje i sądownictwo przeszkody w konkurencji między firmami w Europie Środkowej i Wschodniej

Regulacje i sądownictwo przeszkody w konkurencji między firmami w Europie Środkowej i Wschodniej Łukasz Goczek * Regulacje sądownctwo przeszkody w konkurencj mędzy frmam w Europe Środkowej Wschodnej Wstęp Celem artykułu jest analza przeszkód dla konkurencj pomędzy frmam w Europe Środkowej Wschodnej.

Bardziej szczegółowo

Ryzyko inwestycji. Ryzyko jest to niebezpieczeństwo niezrealizowania celu, założonego przy podejmowaniu określonej decyzji. 3.

Ryzyko inwestycji. Ryzyko jest to niebezpieczeństwo niezrealizowania celu, założonego przy podejmowaniu określonej decyzji. 3. PZEDMIIOT : EFEKTYWNOŚĆ SYSTEMÓW IINFOMTYCZNYCH 3. 3. Istota, defncje rodzaje ryzyka Elementem towarzyszącym każdej decyzj, w tym decyzj nwestycyjnej, jest ryzyko. Wynka to z faktu, że decyzje operają

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ INTERWENCJONIZMU PAŃSTWOWEGO W GOSPODARKĘ ŻYWNOŚCIOWĄ UKRAINY. Wstęp

EFEKTYWNOŚĆ INTERWENCJONIZMU PAŃSTWOWEGO W GOSPODARKĘ ŻYWNOŚCIOWĄ UKRAINY. Wstęp Efektywność STOWARZYSZENIE nterwencjonzmu EKONOMISTÓW państwowego ROLNICTWA w gospodarkę I AGROBIZNESU żywnoścową Ukrany Rocznk Naukowe tom XVI zeszyt 2 33 Georgj Czerewko Lwowsk Narodowy Unwersytet Agrarny

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE MODELU PANELOWEGO DO BADANIA NADWYśEK KAPITAŁOWYCH W BANKACH KOMERCYJNYCH W POLSCE WSTĘP

ZASTOSOWANIE MODELU PANELOWEGO DO BADANIA NADWYśEK KAPITAŁOWYCH W BANKACH KOMERCYJNYCH W POLSCE WSTĘP Monka Gładysz, Katedra Ekonom Polyk Gospodarczej SGGW, e-mal: gladysz@alpha.sggw.waw.pl ZASTOSOWANIE MODELU PANELOWEGO DO BADANIA NADWYśEK KAPITAŁOWYCH W BANKACH KOMERCYJNYCH W POLSCE Streszczene: Dane

Bardziej szczegółowo

Delegacje otrzymują w załączeniu dokument Komisji D012257/03 ZAŁĄCZNIK.

Delegacje otrzymują w załączeniu dokument Komisji D012257/03 ZAŁĄCZNIK. RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 28 lpca 20 r. (29.07) (OR. en) 082/ ADD AVIATION 94 PISMO PRZEWODNIE Od: Komsja Europejska Data otrzymana: 8 lpca 20 r. Do: Sekretarat Generalny Rady Nr dok. Kom D02257/0

Bardziej szczegółowo

Grupowanie dokumentów XML ze względu na ich strukturę, z wykorzystaniem XQuery

Grupowanie dokumentów XML ze względu na ich strukturę, z wykorzystaniem XQuery Rozdzał 44 Grupowane dokumentów XML ze względu na ch strukturę, z wykorzystanem XQuery Streszczene. Popularność ęzyka XML oraz ego powszechne użyce spowodowały rozwó systemów przechowuących dokumenty XML.

Bardziej szczegółowo

POJAZDY SZYNOWE 2/2014

POJAZDY SZYNOWE 2/2014 ANALIZA PRZYCZYN I SKUTKÓW USZKODZEŃ (FMEA) W ZASTOSOWANIU DO POJAZDÓW SZYNOWYCH dr nż. Macej Szkoda, mgr nż. Grzegorz Kaczor Poltechnka Krakowska, Instytut Pojazdów Szynowych al. Jana Pawła II 37, 31-864

Bardziej szczegółowo

Michał Strzeszewski Piotr Wereszczyński. Norma PN EN 12831. Nowa metoda. obliczania projektowego obciążenia cieplnego. Poradnik

Michał Strzeszewski Piotr Wereszczyński. Norma PN EN 12831. Nowa metoda. obliczania projektowego obciążenia cieplnego. Poradnik Mchał Strzeszewsk Potr Wereszczyńsk Norma PN EN 12831 Nowa metoda oblczana projektowego obcążena ceplnego Poradnk Mchał Strzeszewsk Potr Wereszczyńsk Norma PN EN 12831 Nowa metoda oblczana projektowego

Bardziej szczegółowo

MODEL NADWYŻKI FINANSOWEJ PRZEDSIĘBIORSTWA DEWELOPERSKIEGO. SYMULACYJNE STUDIUM PRZYPADKU

MODEL NADWYŻKI FINANSOWEJ PRZEDSIĘBIORSTWA DEWELOPERSKIEGO. SYMULACYJNE STUDIUM PRZYPADKU Tadeusz Czernk Unwersytet Ekonomczny w Katowcach Wydzał Fnansów Ubezpeczeń Katedra Matematyk Stosowanej tadeusz.czernk@ue.katowce.pl Danel Iskra Unwersytet Ekonomczny w Katowcach Wydzał Fnansów Ubezpeczeń

Bardziej szczegółowo

8. Optymalizacja decyzji inwestycyjnych

8. Optymalizacja decyzji inwestycyjnych dr nż. Zbgnew Tarapata: Optymalzacja decyzj nwestycyjnych, cz.ii 8. Optymalzacja decyzj nwestycyjnych W rozdzale 8, część I przedstawono elementarne nformacje dotyczące metod oceny decyzj nwestycyjnych.

Bardziej szczegółowo

7. Wykład VII: Warunki Kuhna-Tuckera

7. Wykład VII: Warunki Kuhna-Tuckera Wocech Grega, Metody Optymalzac 7 Wykład VII: Warunk Kuhna-Tuckera 7 Warunk koneczne stnena ekstremum Rozważane est zadane z ogranczenam nerównoścowym w postac: mn F( x ) x X X o F( x ), o { R x : h n

Bardziej szczegółowo

Wpływ płynności obrotu na kształtowanie się stopy zwrotu z akcji notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie

Wpływ płynności obrotu na kształtowanie się stopy zwrotu z akcji notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Agata Gnadkowska * Wpływ płynnośc obrotu na kształtowane sę stopy zwrotu z akcj notowanych na Gełdze Paperów Wartoścowych w Warszawe Wstęp Płynność aktywów na rynku kaptałowym rozumana jest przez nwestorów

Bardziej szczegółowo

3. ŁUK ELEKTRYCZNY PRĄDU STAŁEGO I PRZEMIENNEGO

3. ŁUK ELEKTRYCZNY PRĄDU STAŁEGO I PRZEMIENNEGO 3. ŁUK ELEKTRYCZNY PRĄDU STŁEGO I PRZEMIENNEGO 3.1. Cel zakres ćwczena Celem ćwczena jest zapoznane sę z podstawowym właścwoścam łuku elektrycznego palącego sę swobodne, w powetrzu o cśnentmosferycznym.

Bardziej szczegółowo

2012-10-11. Definicje ogólne

2012-10-11. Definicje ogólne 0-0- Defncje ogólne Logstyka nauka o przepływe surowców produktów gotowych rodowód wojskowy Utrzyywane zapasów koszty zwązane.n. z zarożene kaptału Brak w dostawach koszty zwązane.n. z przestoje w produkcj

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO ZESZYTY AUKOWE UIWERSYTETU SZCZECI SKIEGO R 394 PRACE KATEDRY EKOOMETRII I STATYSTYKI R 5 004 SEBASTIA GAT Unwersytet Szczec sk KRYTERIA BUDOWY PORTFELI PAPIERÓW WARTO CIOWYCH W OKRESIE BESSY A GIEŁDA

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Zakład Ubezpeczeń Społecznych EMERYTURY I RENTY Z ZUS USTALANE NA PODSTAWIE UMOWY O ZABEZPIECZENIU SPOŁECZNYM MIĘDZY POLSKĄ A UKRAINĄ Do kogo skerowana jest ta ulotka? Ulotka adresowana jest do osób, które:

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE LICZBY SZKÓD W UBEZPIECZENIACH KOMUNIKACYJNYCH W PRZYPADKU WYSTĘPOWANIA DUŻEJ LICZBY ZER, Z WYKORZYSTANIEM PROCEDURY KROSWALIDACJI

MODELOWANIE LICZBY SZKÓD W UBEZPIECZENIACH KOMUNIKACYJNYCH W PRZYPADKU WYSTĘPOWANIA DUŻEJ LICZBY ZER, Z WYKORZYSTANIEM PROCEDURY KROSWALIDACJI Alcja Wolny-Domnak Unwersytet Ekonomczny w Katowcach MODELOWANIE LICZBY SZKÓD W UBEZPIECZENIACH KOMUNIKACYJNYCH W PRZYPADKU WYSTĘPOWANIA DUŻEJ LICZBY ZER, Z WYKORZYSTANIEM PROCEDURY KROSWALIDACJI Wprowadzene

Bardziej szczegółowo

Dobór procesora sygnałowego w konstrukcji regulatora optymalnego

Dobór procesora sygnałowego w konstrukcji regulatora optymalnego Pomary Automatyka Robotyka 10/2008 Dobór procesora sygnałowego w konstrukc regulatora optymalnego Marusz Pauluk Potr Bana Darusz Marchewka Mace Rosół W pracy przedstawono przegląd dostępnych obecne procesorów

Bardziej szczegółowo

Teoria niepewności pomiaru (Rachunek niepewności pomiaru) Rodzaje błędów pomiaru

Teoria niepewności pomiaru (Rachunek niepewności pomiaru) Rodzaje błędów pomiaru Pomary fzyczne - dokonywane tylko ze skończoną dokładnoścą. Powodem - nedoskonałość przyrządów pomarowych neprecyzyjność naszych zmysłów borących udzał w obserwacjach. Podawane samego tylko wynku pomaru

Bardziej szczegółowo

PRZESTRZENNE ZRÓŻNICOWANIE WYBRANYCH WSKAŹNIKÓW POZIOMU ŻYCIA MIESZKAŃCÓW MIAST ŚREDNIEJ WIELKOŚCI A SYSTEM LOGISTYCZNY MIASTA 1

PRZESTRZENNE ZRÓŻNICOWANIE WYBRANYCH WSKAŹNIKÓW POZIOMU ŻYCIA MIESZKAŃCÓW MIAST ŚREDNIEJ WIELKOŚCI A SYSTEM LOGISTYCZNY MIASTA 1 METODY ILOŚCIOWE W BADANIACH EKONOMICZNYCH Tom XI/2, 2010, str. 102 111 PRZESTRZENNE ZRÓŻNICOWANIE WYBRANYCH WSKAŹNIKÓW POZIOMU ŻYCIA MIESZKAŃCÓW MIAST ŚREDNIEJ WIELKOŚCI A SYSTEM LOGISTYCZNY MIASTA 1

Bardziej szczegółowo

D Archiwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla studentów

D Archiwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla studentów Kraków 01.10.2015 D Archwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla studentów Procedura Archwzacj Prac Dyplomowych jest realzowana zgodne z zarządzenem nr 71/2015 Rektora Unwersytetu Rolnczego m. H. Kołłątaja

Bardziej szczegółowo

Dotyczy: opinii PKPP lewiatan do projektow dwoch rozporzqdzen z 27 marca 2012 (pismo P-PAA/137/622/2012)

Dotyczy: opinii PKPP lewiatan do projektow dwoch rozporzqdzen z 27 marca 2012 (pismo P-PAA/137/622/2012) 30/04! 2012 PON 13: 30! t FAX 22 55 99 910 PKPP Lewatan _..~._. _., _. _ :. _._..... _.. ~._..:.l._.... _. '. _-'-'-'"." -.-.---.. ----.---.-.~.....----------.. LEWATAN Pol~ka KonfederacJa Pracodawcow

Bardziej szczegółowo

Michal Strzeszewski Piotr Wereszczynski. poradnik. Norma PN-EN 12831. Nowa metoda. obliczania projektowego. obciazenia cieplnego

Michal Strzeszewski Piotr Wereszczynski. poradnik. Norma PN-EN 12831. Nowa metoda. obliczania projektowego. obciazenia cieplnego Mchal Strzeszewsk Potr Wereszczynsk Norma PN-EN 12831 Nowa metoda oblczana projektowego. obcazena ceplnego poradnk Mchał Strzeszewsk Potr Wereszczyńsk Norma PN EN 12831 Nowa metoda oblczana projektowego

Bardziej szczegółowo