euro info Program LIFE dla małych i średnich przedsiębiorstw polskiego eksportu ISSN X walory regionu czynnikiem rozwoju przedsiębiorczości

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "euro info Program LIFE dla małych i średnich przedsiębiorstw polskiego eksportu ISSN 1505-781X walory regionu czynnikiem rozwoju przedsiębiorczości"

Transkrypt

1 wrzesień (155) 2014 ISSN X euro ifo dla małych i średich przedsiębiorstw Marketig Marka regioala. iteretowy walory regiou czyikiem rozwoju przedsiębiorczości Program LIFE Niezamówioa iformacja Perspektywy hadlowa. regulacje prawe polskiego eksportu Polityka klastrowa a Uii Wschód Europejskiej

2 Zachodiopomorskie Stowarzyszeie Rozwoju Gospodarczego Szczecińskie Cetrum Przedsiębiorczości ul. Kolumba Szczeci tel Stowarzyszeie Cetrum Trasferu Techologii CTT ul. Gruwaldzka Gdańsk tel Uiwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztyie, Cetrum Iowacji i Trasferu Techologii ul. Prawocheńskiego Olszty tel Regioale Cetrum Iowacji Stowarzyszeie Warmińsko-Mazurska Agecja Podlaska Fudacja i Trasferu Techologii, Zachodiopomorski Uiwersytet Techologiczy ul. Jaosika Szczeci tel Wola Przedsiębiorczość al. Niepodległości 797b Sopot tel Rozwoju Regioalego SA w Olsztyie plac ge. Józefa Bema 3 pok Olszty tel Rozwoju Regioalego ul. Starobojarska Białystok tel Toruńska Agecja Rozwoju Regioalego SA ul. Włocławska Toruń tel do 53 Cetrum Przedsiębiorczości i Trasferu Techologii Uiwersytetu Zieloogórskiego ul. Syrkiewicza Nowy Kisieli tel Wrocławskie Cetrum Trasferu Techologii Politechika Wrocławska ul. Smoluchowskiego Wrocław tel Dolośląska Agecja Rozwoju Regioalego SA ul. Szczawieńska Szczawo-Zdrój tel Stowarzyszeie Promocja Przedsiębiorczości w Opolu ul. Damrota Opole tel Górośląska Agecja Promocji Przedsiębiorczości SA ul. Astrów Katowice tel Górośląska Agecja Rozwoju Regioalego SA ul. Powstańców Katowice tel Eterprise Europe Network Agecja Rozwoju Regioalego SA w Koiie ul. Zakładowa Koi tel Fudacja Uiwersytetu im. Adama Mickiewicza, Pozański Park Naukowo-Techologiczy Biuro Eterprise Europe Network w Pozaiu ul. Rubież Pozań tel Fudacja Kaliski Ikubator Przedsiębiorczości ul. Częstochowska Kalisz tel Politechika Krakowska Cetrum Trasferu Techologii ul. Warszawska Kraków tel , Izba Przemysłowo-Hadlowa w Krakowie ul. Floriańska Kraków tel Fudacja Rozwoju Przedsiębiorczości ul. Piotrkowska Łódź tel Staropolska Izba Przemysłowo-Hadlowa ul. Siekiewicza Kielce tel Świętokrzyskie Cetrum Iowacji i Trasferu Techologii al. Solidarości Kielce tel Polska Agecja Rozwoju Przedsiębiorczości ul. Pańska 81/ Warszawa tel Istytut Mechaizacji Budowictwa i Górictwa Skalego ul. Racjoalizacji 6/ Warszawa tel Uiwersytet Warszawski, Uiwersytecki Ośrodek Trasferu Techologii ul. Żwirki i Wigury Warszawa tel Lubelska Fudacja Rozwoju ul. Ryek Lubli tel Politechika Lubelska Lubelskie Cetrum Trasferu Techologii ul. Nadbystrzycka 36 pok Lubli tel Wyższa Szkoła Iformatyki i Zarządzaia ul. Sucharskiego Rzeszów tel Rzeszowska Agecja Rozwoju Regioalego S.A. ul. Szopea Rzeszów tel Stowarzyszeie Grupy Przedsiębiorców Przemysłu Loticzego Dolia Loticza ul. Szopea Rzeszów tel

3 Spis treści 4 Marka regioala, cz. I Walory regiou czyikiem rozwoju przedsiębiorczości 7 Polityka klastrowa Uii Europejskiej, cz. II Kieruki wsparcia rozwoju klastrów w Polsce Od redakcji Drodzy Czytelicy, w ostatich dziesięcioleciach światowy ryek towarów i usług został zdomioway przez dwie bardzo sile tedecje: globalizację i regioalizację. Obydwa kieruki pozorie są ze sobą sprzecze, jedakże w rzeczywistości wzajemie się uzupełiają. Codziea obserwacja pokazuje bowiem, że z jedej stroy swoją pozycję zdobywają i umaciają marki światowe, ale z drugiej jedocześie rosą w siłę te lokale. Na przestrzei ostatich kilku lat dzięki wielu projektom fiasowaym ze środków Uii Europejskiej powstały marki o zasięgu regioalym. Więcej iformacji o tych iicjatywach zapewi Państwu lektura artykułu pt. Marka regioala. Walory regiou czyikiem rozwoju przedsiębiorczości. Z kolei tekst pt. Niezamówioa iformacja hadlowa. Regulacje prawe przybliży kwestie związae z wysyłaiem ofert do potecjalych kotrahetów. 10 E-faktura w zamówieiach publiczych Korzyści z owych rozwiązań 13 Iowacyje zamówieia publicze i zamówieia przedkomercyje Narzędzia pobudzaia iowacji przez sektor publiczy 16 Niezamówioa iformacja hadlowa Regulacje prawe 19 Iwestycje dla przedsiębiorców z sektora przetwórstwa rybego Wsparcie uije 21 Ryek spożywczy w Malezji, cz. II Eksport polskich produktów 25 Aktualości 28 Oferty współpracy gospodarczej Przedsiębiorcom zaiteresowaym zalezieiem zagraiczych parterów prezetujemy owe oferty współpracy międzyarodowej. Z wyrazami szacuku Zespół Redakcyjy Biuletyu Euro Ifo Komisja Europejska lub osoby występujące w jej imieiu ie są odpowiedziale za iformacje przedstawioe w Biuletyie Euro Ifo. Poglądy wyrażoe w tym czasopiśmie są poglądami autorów i ie muszą się pokrywać z działaiami Komisji Europejskiej. Redaktor aczely: Paweł Sikorski Zespół: dr Michał Polański, Ewa Forowicz Korekta: Agieszka Maliowska Adres redakcji: Eterprise Europe Network przy PARP ul. Pańska 81/83, Warszawa tel.: , faks: Biulety Euro Ifo, który jest wydaway przez ośrodek Eterprise Europe Network działający przy Polskiej Agecji Rozwoju Przedsiębiorczości, jest fiasoway ze środków Komisji Europejskiej oraz ze środków budżetu państwa przekazywaych przez Miisterstwo Gospodarki. Skład, druk i dystrybucja: Agecja Reklamowo-Wydawicza Arkadiusz Grzegorczyk akład: 1400 egz. Redakcja ie zwraca materiałów iezamówioych oraz zastrzega sobie prawo do ich zmiay i redagowaia. Uwagi i kometarze prosimy kierować a adres: Wszystkie teksty zawarte w Biuletyie Euro Ifo mogą być przedrukowae wyłączie po uzyskaiu zgody redakcji. Zaiteresowaych preumeratą prosimy o kotakt z ajbliższym puktem Eterprise Europe Network. Publikacja została wydaa a papierze przyjazym dla środowiska aturalego (wyprodukoway w 100% z makulatury, wybieloy w procesie PCF Processed Chlorie Free). Okładka: Bartosz Bartosiński

4 Marka lokala Marka regioala cz. I Walory regiou czyikiem rozwoju przedsiębiorczości Witold Kajszczak Na początek warto określić, czym jest marka. Termi te ozacza możliwe do zidetyfikowaia: produkt, usługę, osobę i miejsce, uzupełioe o trwałe wartości, uzawae przez abywcę lub użytkowika, które w ajwyższym stopiu zaspokajają jego potrzeby. Przeosząc defiicję marki 1 a określoy regio, powstaje spója, łatwo rozpozawala i oferująca określoe wartości kocepcja miejsca, której zadaiem jest idetyfikacja produktów i usług, iicjatyw społeczych i gospodarczych, wreszcie podmiotów działających a tym obszarze, zaagażowaych w rozwój gospodarczy. Marka regioala itegruje działaia a rzecz rozwoju społeczego i przedsiębiorczości obszaru (regiou), scala jego potecjał i prezetuje go a ryku. W zależości od obszaru może to być marka lokala (gmia, powiat) lub regioala (grupa powiatów, województwo, regio geograficzo-historyczy). Zawsze jedak będzie odosić się do szeroko rozumiaego miejsca o ściśle określoych walorach gospodarczych, geograficzo-przyrodiczych, historyczo-etograficzych albo fukcjoalych. Od pomysłu do marki regioalej Marka regioala ie jest zjawiskiem owym, chociaż stosukowo od iedawa defiiowaym, opisywaym i wykorzystywaym jako arzędzie promocji i rozwoju gospodarczego wielu regioów. Każdy słyszał o charakterystyczych produktach regioalych śliwowicy łąckiej, koiakowskich korokach, serach korycińskich, wiach z lubuskiego i wielu iych wyrobach. W ostatim czasie przebojem a ryek polski wszedł cydr, który dla okolic Grójca, zwaych zagłębiem sadowiczym Polski, może być produktem wyzaczającym kieruek rozwoju marki regioalej. Świetym przykładem a zaiicjowaie tworzeia marki regioalej była rewolucja kuliara Magdy Gessler w restauracji Zajazd pod Kłobukiem. Polegała oa a uruchomieiu wyjątkowego butiku pre- zetującego lokale smakołyki. Aby móc je zaoferować, awiązao współpracę z sąsiadami okoliczymi hodowcami i producetami lokalych, zdrowych, pyszych regioalych wyrobów wytwarzaych według tradycyjych warmińskich receptur. Restauratorzy i mieszkańcy okolic Kłobuku połączyli swoje siły w walce o klieta i razem stworzyli lokale kosorcjum, które moża określić miaem klastra. Marka regioala itegruje działaia a rzecz rozwoju społeczego i przedsiębiorczości obszaru (regiou), scala jego potecjał i prezetuje go a ryku. W przeszłości, od połowy XVIII wieku do połowy XIX wieku, słye stały się meble kolbuszowskie. Były oe rozpozawale ze względu a formę, materiał, z którego je wykoywao oraz specyficzą orametykę. Meble kolbuszowskie, obok rówie charakterystyczych mebli gdańskich, były ajpowszechiejsze w polskich domach, a regio Kolbuszowej bez wahaia utożsamiao z meblarstwem polskim, jego jakością, wzorictwem i kusztem rzemieślików, czyli wartościami determiującymi markę. Warto zazaczyć, że dzisiaj, w ramach ratowaia giących zawodów i rzemiosł, tradycje meblarstwa kolbuszowskiego są odbudowywae. Kluczem do zdefiiowaia i rozwoju marki regioalej jest miejsce i jego walory produkt, usługa lub braża charakterystycze dla tego miejsca oraz pomysł a takie wykorzystaie powyższych wartości, aby stały się czyikiem rozwoju całego regiou, zaagażowaia społeczości, podmiotów gospodarczych i istytucji działających a tym obszarze. Na świecie powstało wiele markowych produktów turystyczych. Wally Ollis, brytyjski guru od markowych produktów, wskazuje przede wszystkim a Bilbao jako jede z flagowych przykładów produktu, który zaispirował do budowaia marki. Jest im zajdujące się w tym mieście Muzeum Guggeheima. Zaim je otwarto w 1997 r., Bilbao było zae wyłączie jako ajwiększe miasto i stolica Kraju Basków, a odwiedzali je tylko maryarze przybijających tam statków hadlowych. Przez pierwszych 10 lat działalości muzeum przyciągęło poad 5 milioów gości, a już po trzech latach zarówo placówka, jak i rozwijay wokół iej bizes, zarobiły ok. 500 ml USD i odprowadziły podatki w wysokości poad 100 ml USD. Marka regioala a środki uije Na przestrzei ostatich kilku lat wiele projektów fiasowaych ze środków Uii Europejskiej stworzyło podstawy do przekształceia ich rezultatów w markę o zasięgu regioalym, ale też trasgraiczym. Co łączy zrealizowae projekty? Przede wszystkim to, że wykorzystują potecjał społeczy mieszkańców, agażują istytucje samorządowe, przedsiębiorców, orgaizacje działające a rzecz rozwoju przedsiębiorczości; stwarzają możliwości zaagażowaia potecjału istytucjoalego a wielu płaszczyzach, opierają się a szeroko rozumiaym dziedzictwie regioów staowiących o ich bogactwie. W efekcie wypracowae rozwiązaia mogą mieć zaczący wpływ a rozwój społeczy i gospodarczy regiou objętego budowaą marką. Wszystkie wymieioe czyiki moża określić miaem iowacji społeczych. Nie ależy zapomiać, że budowaie marki regioalej jest oparte a ścisłej, wielopłaszczyzowej parterskiej współpracy pomiędzy podmiotami publiczymi (jedostki samorządu terytorialego) i prywatymi (przedsiębiorcy, istytucje działające a rzecz rozwoju przedsiębiorczości, osoby fizycze). A to są czyiki 4 Biulety euro ifo (08)

5 Marka lokala budowaia kapitału społeczego, który jest podstawą rozwijaia dialogu a rzecz rozwoju społeczo-gospodarczego. Iowacje społecze i kapitał społeczy to dwa istote filary owej uijej perspektywy fiasowej w okresie , zwłaszcza a poziomie regioalych programów operacyjych. Warto zapozać się z kilkoma przykładami przedsięwzięć, które spełiają wszystkie waruki, aby stać się marką regioalą, chociaż prezetują róże podejście do jej idetyfikacji i rozwijaia. Marka Tatrzańska to lokaly certyfikat jakości oraz idetyfikacji regioalych produktów i usług, iicjatyw, podmiotów gospodarczych, twórców ludowych, osób i istytucji działających w obszarze kultury regioalej z tereu powiatu tatrzańskiego. Ustaowioy w 2008 r. przez Starostwo Powiatowe w Zakopaem, ma przyczyiać się do gwaratowaia ajwyższej jakości produktów i usług oferowaych abywcom, obroić ich przed podróbkami, a także, co jest rówież waże, podosić prestiż i wizeruek posługujących się im podmiotów. Dla tych ostatich jest to rówież wartość komercyja. Logo marki jest przyzawae artykułom spożywczym, wyrobom i produktom rękodzieliczym, bazie hadlowej, gastroomiczej, oclegowej oraz usługowej, twórcom i działaczom kultury, przedsięwzięciom i imprezom kulturalym, a także iicjatywom o zaczeiu społeczym. Markowe produkty ie ależą do taich, ale ich ceę rekompesuje orygialość i wysoka jakość. Wywiera to pozytywy wpływ a zdrową kokurecję (mobilizacja lokalych wytwórców i ograiczeie dostępu do ryku wyrobów stylizowaych a regioale), promocję regiou oraz podmioty, którym przyzao logo marki. Kurpiowski Park Kulturowy to projekt fiasoway przez Polską Agecję Rozwoju Przedsiębiorczości 2, realizoway z iicjatywy Stowarzyszeia Rozwoju Turystyki i Rekreacji w parterstwie z Lokalą Orgaizacją Turystyczą Półocego Mazowsza i powiatu ostrołęckiego. Kluczem do sukcesu była idetyfikacja walorów Kurpi i Kurpiowszczyzy, czyli tych wartości, które złożyły się a kocepcję marki. Kurpie to plastyka obrzędowa, folklor muzyczy, tkactwo i obróbka lu, garcarstwo, rzeźbiarstwo, bursztyiarstwo, pleciokarstwo, wyciakarstwo, haft i koroka, przetwórstwo drzewe i kuliare produkty regioale. To także dzika przy- roda i terey doskoale adające się do aktywego wypoczyku. Wypracowaie i wdrożeie istrumetów wsparcia lokalej przedsiębiorczości (program doradczoszkoleiowy dla twórców ludowych i rękodzielików, kwaterodawców, wytwórców produktów lokalych; program działań promujących regio i mieszkańców pod marką Kurpiowskiego Parku Kulturowego; uruchomieie regioalego portalu iteretowego oraz katalogu twórców i artystów ludowych zitegrowało uczestików projektu. Doceili oi wartość współpracy i wyikające z iej możliwości zaistieia zarówo a ryku krajowym, jak i za graicą (promocja a targach turystyczych w Zurychu, Brukseli, Berliie i w Moskwie) oraz, co ie miej waże, wyikające z tego korzyści ekoomicze. Została awiązaa współpraca pomiędzy lokalymi orgaizacjami działającymi a rzecz promocji i rozwoju Kurpiowszczyzy, co z kolei spowodowało, że wiele lokalych imprez, dotychczas rozproszoych, jest obecie promowaych pod szyldem Kurpiowskiego Parku Kulturowego. W ramach projektu powstał jedyy tego rodzaju serwis ogłoszeiowy poświęcoy wyłączie Kurpiom Zieloym i Białym JARMARK Kurpiowski Park Kulturowy. Fot. Bartosz Bartosiński Biulety euro ifo (08) 5

6 Marka lokala Swoją ofertę mogą w im prezetować twórcy i artyści ludowi, rzemieślicy, właściciele gospodarstw agroturystyczych, pesjoatów i hoteli oraz osoby i podmioty działające w szeroko rozumiaej braży turystyczej. Przygotowao rówież mobilą aplikację p. Kurpiowski Park Kulturowy, którą moża pobrać a większość smartfoów i tabletów. Jest oa elektroiczym połączeiem Katalogu twórczości i rzemiosła oraz Przewodika po szlakach Kurpiowskiego Parku Kulturowego. W aplikacji jest zamieszczoych poad tysiąc obiektów muzeów, skaseów, rezerwatów, pracowi rękodzieła i iych ciekawych miejsc. Wystarczy klikąć a obiekt, a aplikacja wskaże, jak do iego dojechać. Marka regioala ie jest zjawiskiem owym, chociaż stosukowo od iedawa defiiowaym, opisywaym i wykorzystywaym jako arzędzie promocji i rozwoju gospodarczego wielu regioów. Po zakończeiu realizacji projektu rozpoczęto prace, które mają doprowadzić do przekształceia efektów projektu w produkt turystyczy pod marką regioalą Kurpiowski Park Kulturowy. Obecie jest opracowywaa strategia marki i jej wdrażaia. Obejmie oa m.i. kocepcję, cele i obszary dalszego rozwoju, elemety i fukcjoowaie poszczególych produktów turystyczych tworzących markę regioalą, szczegółowy pla promocji oraz harmoogram wdrażaia. Uruchomioo procedurę zastrzeżeia azwy i zaku towarowego Kurpiowski Park Kulturowy oraz KurpiowskiPark.pl. W opracowaiu są zasady certyfikacji obiektów i podmiotów zaiteresowaych korzystaiem ze zaku promocyjego. Iy pomysł a budowaie marki regioalej powstał w wyiku realizacji projektu Kreo Arte Regioalis. Był o także fiasoway przez Polską Agecję Rozwo- ju Przedsiębiorczości 3, zaś iicjatorem była Agecja Rozwoju Regioalego w Starachowicach w parterstwie z Wyższą Szkołą Admiistracji Publiczej w Kielcach i władzami Województwa Świętokrzyskiego. Markowe produkty ie ależą do taich, ale ich ceę rekompesuje orygialość i wysoka jakość. Projekt realizowao w województwie łódzkim i świętokrzyskim. O ile Łódź od kilku lat buduje swoją strategię rozwoju w oparciu o braże kreatywe i pod tym względem może być marką samą w sobie (www.kreatywa.lodz.pl), o tyle ie jest jeszcze powszechie wiadomo, że województwo świętokrzyskie staje się coraz bardziej rozpozawale jako cetrum projektowaia i desigu. Projekt Kreo Arte Regioalis obejmował działaia a rzecz przemysłów (braż) kreatywych. Chodziło m.i. o: przeprowadzeie diagozy potecjału braż kreatywych w obu województwach, opracowaie i pilotażowe wdrożeie systemu certyfikacji umiejętości artystyczych pozyskaych poza systemem edukacji szkolej, wypracowaie modelu odtworzeia giących zawodów rzemieśliczych i rękodzieliczych a potrzeby przemysłów kreatywych w obydwu województwach, opracowaie mapy artystów i twórców województwa łódzkiego i świętokrzyskiego. Utworzoe w Kielcach Cetrum Desigu (odpowiedziale za ikubowaie przedsiębiorczości, szczególie w sektorach tekstylo-odzieżowych i sektorach od ich zależych), 11 edycji projektu Off Fashio (kokursu dla projektatów i etuzjastów mody) oraz współpraca Kieleckiego Parku Techologiczego z Międzyarodowym Cetrum Desigu w Berliie stają się jedym z determiatów rozwoju regiou, a wzorictwo zostało wskazae jako jeda z dwóch horyzotalych iteligetych specjalizacji w województwie świętokrzyskim. Działaia związae z rozwojem przemysłu włókieiczego w Łódzkiem i wzorictwa przemysłowego w Świętokrzyskiem wymagają jedoczesego wsparcia i rekultywacji giących zawodów rękodzieliczych i rzemieśliczych, w tym krawiectwa artystyczego i historyczego, korokarstwa, hafciarstwa, ceramiki, wikliiarstwa. Moża zatem uzać, że ie tylko turystyka, dziedzictwo kulturowe czy produkty regioale mogą staowić o wartości miejsca. Projekt Kreo Arte Regioalis potwierdził, że wartością determiującą kocepcję miejsca (markę regioalą) mogą być giące zawody, które mają coraz większe zaczeie dla współczesego wzorictwa przemysłowego i desigu. Kluczowe jest rówież to, że w tym przypadku determiata marki ma sile umocowaie w zapisach regioalej strategii iowacji województwa, a działaia projektowe, zwłaszcza diagoza potecjału, mapa artystów i twórców, pilotażowy system certyfikacji, stworzyły arzędzia do dalszego rozwoju marki. Witold Kajszczak Departamet Promocji Gospodarczej Polska Agecja Rozwoju Przedsiębiorczości 1 l. De Cheratoy, 2003, Marka. Wizja i tworzeie marki, Gdańskie Wydawictwo Psychologicze, Gdańsk. 2 Projekt systemowy Polskiej Agecji Rozwoju Przedsiębiorczości pt. Iicjatywy promujące postawy przedsiębiorcze i wspierające rozwój przedsiębiorczości Fudusz Gratów a Iicjatywy, współfiasoway ze środków Uii Europejskiej w ramach Europejskiego Fuduszu Społeczego, Poddziałaie Poprawa jakości usług świadczoych przez istytucje wspierające rozwój przedsiębiorczości i iowacyjości w ramach Programu Operacyjego Kapitał Ludzki, Projekt systemowy Polskiej Agecji Rozwoju Przedsiębiorczości pt. Iicjatywy promujące postawy przedsiębiorcze i wspierające rozwój przedsiębiorczości Fudusz Gratów a Iicjatywy, współfiasoway ze środków Uii Europejskiej w ramach Europejskiego Fuduszu Społeczego, Poddziałaie Poprawa jakości usług świadczoych przez istytucje wspierające rozwój przedsiębiorczości i iowacyjości, Program Operacyjy Kapitał Ludzki, Biulety euro ifo (08)

7 Klastry Polityka klastrowa Uii Europejskiej, cz. II Kieruki wsparcia rozwoju klastrów w Polsce Ewa Romaowska Podejście klastrowe staowi w wielu krajach istoty elemet polityki ekoomiczej. Wspieraie tego typu powiązań podmiotów gospodarczych ma długie tradycje m.i. w Holadii, Daii, Szwecji bądź Filadii. Tworzeie waruków do rozwoju skupisk jest rówież jedym z ajważiejszych celów polityki Uii Europejskiej. Zarówo w Polsce, jak i w iych państwach człokowskich fukcjoują licze programy oraz istrumety pomocowe wzmaciające tworzeie i ekspasję klastrów, które składają się a politykę regioalą, aukowo-techologiczą oraz przemysłową. W owej perspektywie fiasowej przewidziao wielowymiarowe wspieraie struktur klastrowych, a co wskazują strategia Europa 2020 i jej iicjatywy flagowe Uia Iowacji, Polityka Przemysłowa w Erze Globalizacji oraz Europejska Ageda Cyfrowa. Polityka wspieraia rozwoju klastrów w UE Polityka wspieraia klastrów ukształtowała się w wyiku korzyści, jakie wiążą się z fukcjoowaiem tego typu iicjatyw. Zalety występowaia skupisk widocze są zarówo w odiesieiu do tworzeia otwartych iowacji i do podoszeia kokurecyjości zaagażowaych w ie podmiotów gospodarczych, jak i wtedy, kiedy patrzymy a rozwój całych gospodarek regioalych i krajowych. Wzrastająca popularość klasterigu zaowocowała wyłoieiem się i wdrożeiem w Uii Europejskiej cluster-based policy 1. Specyfika klastrowych programów pomocowych większości krajów UE wyika ze zróżicowaia modeli polityki wspieraia gro. W praktyce ze względu a horyzotaly charakter zagadieia stosuje się zazwyczaj policy-mix, a którą składają się przeważie astępujące działaia: kreowaie kokurecyjości małych i średich przedsiębiorstw, podoszeie kokurecyjości ajważiejszych sektorów gospodarki bądź kluczowych łańcuchów wartości dodaej 2, pobudzaie rozwoju regioalego, stymulowaie kooperacji sektora przemysłu ze sferą aukowo-badawczą 3. Narzędzia wsparcia są przystosowae do heterogeiczości zjawiska, jakim jest klasterig. Obserwacja i aaliza typów oraz stadiów rozwoju istiejących a daym obszarze skupisk pozwala a sformułowaie opartej a podejściu procesowym optymalej strategii, która powia być elastycza i zmieiać się w czasie. W owej perspektywie fiasowej przewidziao wielowymiarowe wspieraie struktur klastrowych. Jedym z kluczowym dokumetów uijych w zakresie klasterigu jest opublikoway w 2008 r. Komuikat Komisji Europejskiej w sprawie klastrów o zaczeiu światowym w UE oraz wdrażaia strategii iowacji 4. Podkreśla o wartość struktur klastrowych a światowym poziomie, rolę międzyarodowej współpracy gro oraz zaczeie kreowaia ich iowacyjości. Komuikat ustala rówież ramowe waruki prowadzeia polityki wsparcia iicjatyw klastrowych w Uii Europejskiej. Zapewia tym samym komplemetarość i syergię polityki a poziomie lokalym, regioalym, krajowym oraz europejskim. Rówie istotą iicjatywą uiją jest Europejskie Obserwatorium Klastrów (Europea Cluster Observatory) staowiące optymaly mechaizm porówywaia klastrów i polityki klastrowej poszczególych państw człokowskich, którego dokoaiem jest przygotowaie mapy skupisk 32 krajów europejskich. Jak wspomiao, w owej perspektywie fiasowej klastry są objęte wsparciem w ramach iicjatyw flagowych strategii Europa Najważiejszym projektem przewodim w tym kotekście jest Uia Iowacji, której celem jest wspieraie skupisk kokurecyjych w skali światowej. W przypadku kolejej iicjatywy flagowej Polityki Przemysłowej w Erze Globalizacji podkreśla się zaczeie wzmaciaia powiązań pomiędzy iicjatywami klastrowymi a idetyfikacją iteligetych specjalizacji regioalych. Do klasterigu awiązuje rówież projekt Europejska Ageda Cyfrowa, który dostrzega perspektywę budowaia europejskiej przewagi kokurecyjej m.i. w astępstwie rozwoju iowacyjych orgaizacji klastrowych. Na lata została rówież przyjęta Europejska Strategia Wspieraia Klastrów, opracowaa przez Dyrekcję ds. Przedsiębiorstw i Przemysłu (ag. DG Eterprise ad Idustry). Główym celem strategii jest zarówo promocja wysokiej jakości zarządzaia groami (ag. cluster maagemet excellece), międzyarodowej współpracy skupisk i kooperacja pomiędzy różymi brażami przemysłowymi, jak i wykorzystywaie kocepcji itegracji w ramach klastrów do rozwijaia w UE sektora małych i średich przedsiębiorstw. Do podiesieia jakości zarządzaia klastrami przewidziao szkoleia dla treerów (ag. Biulety euro ifo (08) 7

8 Klastry trai-the-traiers) i meedżerów skupisk, orgaizowae przez Europejską Fudację Doskoałości Klastrów (ag. Europea Foudatio for Cluster Excellece) oraz przyzawaie certyfikatów jakości w postaci brązowych i złotych ozaczeń (ag. broze label, gold label), adawaych przez Europejski Sekretariat Aaliz Klastrów (ag. Europea Secretariat for Cluster Aalysis) w oparciu o bechmarkig daej klasy klastrów oraz w odiesieiu do klastrów europejskich i międzyarodowych. Europejska Strategia Wspieraia Klastrów będzie realizowaa za pomocą środków przewidziaych w ramach programu CO- SME. Zasadiczym celem Cluster Excellece Programme jest objęcie jak ajwiększej liczby wyróżiających się klastrów certyfikatem zarządzaia jakością. W ramach programu COSME fukcjoować będą rówież Cluster Iteratioalisatio Programme wspierający Europejskie Strategicze Parterstwa Klastrów oraz wspomiae wcześiej Europea Cluster Observatory. Wsparcie orgaizacji klastrowych będzie się odbywać także w ramach programu HORIZON 2020 w oparciu o filar Excellet Sciece w części Ifrastruktura Badawcza (ag. Research Ifrastructures). Europejska Strategia Wspieraia Klastrów będzie realizowaa za pomocą środków przewidziaych w ramach programu COSME. Przegląd działań polityki klastrowej w Polsce Polityka wspieraia klastrów w Polsce charakteryzuje się stosukowo krótkim okresem fukcjoowaia. Jej zasadiczym dotychczasowym celem było aktywizowaie współpracy pomiędzy sektorem przemysłowym a sferą aukowo-badawczą. Polskie podejście wzmaciaia rozwoju orgaizacji klastrowych postrzegae jest jako kompoet polityki iowacyjej i realizowae poprzez prowadzeie określoych działań w zakresie programów operacyjych. Przed 2007 r. wsparcie dla klastrów ograiczało się do jedostkowych przedsięwzięć. Warte wspomieia są: przeprowadzay przez Polską Agecję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) projekt systemowy Program szkoleń promujących clusterig bądź działaia w ramach Sektorowego Programu Operacyjego Wzrost Kokurecyjości Przedsiębiorstw (lata ) oraz Programu Operacyjego Rozwój Zasobów Ludzkich (lata ) 5. Itesyfikacja działalości wspierającej struktury klastrowe astąpiła w owym okresie fiasowaia Koieczość jej prowadzeia została podkreśloa w rządowym dokumecie Kieruki zwiększaia iowacyjości gospodarki a lata We wskazaym okresie wsparcie klasterigu odbywało się zarówo w obrębie ogóloarodowych, jak i regioalych programów operacyjych przystosowaych do potrzeb poszczególych województw. W omawiaym kotekście kluczowy dla rozwoju klasterigu w Polsce stał się Program Operacyjy Iowacyja Gospodarka (lata ), który przewidywał istrumety wspierające powiązaia kooperacyje oraz kosorcja aukowo-przemysłowe, w których defiicje wpisują się iicjatywy klastrowe. Współfiasowaie projektów o zasięgu poadregioalym zapewiało Działaie 5.1. Wspieraie powiązań kooperacyjych o zaczeiu poadregioalym. Dla rozwoju struktur klastrowych duże zaczeie miały rówież Program Operacyjy Kapitał Ludzki, w tym Działaie 2.1. Rozwój kadr owoczesej gospodarki oraz Program Operacyjy Rozwój Polski Wschodiej przewidziay dla astępujących województw: warmińsko-mazurskie, podlaskie, lubelskie, świętokrzyskie i podkarpackie, którego Działaie 1.4. Promocja i współpraca zostało skierowae a rozwój iicjatyw klastrowych. Rolę istytucji wdrażającej ww. działaia pełiła Polska Agecja Rozwoju Przedsiębiorczości. Poza krajowymi programami operacyjymi wsparcie klastrów w perspektywie fiasowej było realizowae przy udziale władz samorządowych. Największe możliwości aby uzyskać pomoc regioalą miały projekty iicjujące powstawaie klastrów oraz projekty iwestycyje ukierukowae a rozbudowę zaplecza techiczego powiązań kooperacyjych. Łączie dofiasowaie uzyskało 176 projektów klastrowych a ogółem 626,7 ml PLN. Wsparcie w latach Stosowie do rekomedacji Grupy roboczej ds. polityki klastrowej a lata , zawartej w przygotowaym przez ią raporcie Kieruki i założeia polityki klastrowej w Polsce do 2020 roku, wiodącym celem tejże polityki będzie wspieraie iowacyjości oraz kokurecyjości gospodarki Polski realizowae poprzez wzmaciaie współpracy, wzajemych oddziaływań, przepływ wiedzy i techologii pomiędzy klastrami oraz wspieraie tworzeia i rozwoju krajowych oraz regioalych klastrów kluczowych, ułatwiających wyzaczeie strategiczych specjalizacji gospodarczych. Zasadiczym zadaiem iicjatywy klastrowej i jej koordyatora zaiteresowaych zdobyciem statusu klastra kluczowego jest przygotowaie strategii i programu rozwoju groa. W ramach polityki wspieraia klastrów a lata plaowae są dwa rodzaje przedsięwzięć: wsparcie fukcjoujących i powstających orgaizacji klastrowych w postaci dofiasowaia koordyatorów skupisk, skocetrowaie dostępej pomocy publiczej wokół ajbardziej kokurecyjych klastrów pełiących kluczową rolę w gospodarce krajowej i regioalej: Krajowe Klastry Kluczowe (pomoc cetrala) oraz Regioale Klastry Kluczowe (pomoc regioala). Klastry kluczowe dla gospodarki krajowej (KKK) będą wyłaiae w oparciu o określoe kryteria, do których ależą m.i.: zgodość z priorytetowymi kierukami rozwoju krajowego, ocea masy krytyczej iicjatywy (m.i. potecjał iowacyjy), strategia i pla działaia groa, dotychczasowe przykłady współpracy, doświadczeie i potecjał koordyatora, umiejętość mobilizacji środków prywatych, plaowae parterstwa. Zasadiczym zadaiem iicjatywy klastrowej i jej koordyatora zaiteresowaych zdobyciem statusu klastra kluczowego jest przygotowaie strategii i programu 8 Biulety euro ifo (08)

9 Klastry rozwoju groa. Ułatwi to określeie potecjału gospodarczego daego skupiska opartego a iowacjach zarówo techologiczych, jak i ietechologiczych oraz aukowych, które umożliwią trasfer wiedzy i techologii. Liczba wyłoioych KKK powia być ograiczoa, tak aby kreowaie krajowej przewagi kokurecyjej bazowało a kilku kluczowych specjalizacjach. Regioale Klastry Kluczowe staowią zaś kategorię klastrów istotą dla rozwoju daego województwa, które ależy wyzaczać a poziomie regioalym przy zaczącym udziale władz lokalych. Bezpośredie wsparcie struktur klastrowych przewidują krajowe i regioale programy operacyje, w tym: Program Operacyjy Iteligety Rozwój (PO IR), Program Operacyjy Polska Wschodia (PO PW), 16 Regioalych Programów Operacyjych (RPO). Program Operacyjy Iteligety Rozwój obejmuje środki wspierające klastry o zasadiczym zaczeiu i potecjale dla kokurecyjości gospodarki w skali światowej. W ramach PO IR zakłada się podjęcie astępujących działań: wsparcie iteracjoalizacji Kluczowych Klastrów Krajowych, wsparcie systemowe wyboru Krajowych Klastrów Kluczowych, realizacji ich strategii rozwojowej oraz w zakresie sporządzeia i wdrożeia systemu moitorowaia skupisk w Polsce, preferecyje oceiaie projektów Kluczowych Klastrów Krajowych podczas aplikowaia o wsparcie pochodzące z iych działań Programu Operacyjego Iteligety Rozwój. Wsparcie itegracji klastrowej w ujęciu krajowym uzupełioo działaiami przewidziaymi w Programie Operacyjym Polska Wschodia obejmującym województwa: lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie. Do działań tych ależą m.i. wspieraie rozwoju iicjatyw klastrowych o zasięgu poadregioalym w obszarze realizacji iwestycji, tworzeia wspólej marki, prowadzeia działalości B+R+I oraz w zakresie ich iteracjoalizacji, wspieraie realizacji poadregioalych projektów B+R uczestików skupisk, przede wszystkim przedsiębiorstw. Aplikować do działań ww. programów operacyjych mogą koordyatorzy klastrów, kosorcja człoków groa (m.i. przedsiębiorstwa, jedostki aukowe, istytucje otoczeia bizesu) oraz spółki celowe, powoływae do wykoywaia działań iwestycyjych i projektów B+R. Na poziomie regioalym zakłada się wsparcie koordyatorów klastrów w zakresie tworzeia strategii działalości groa oraz stymulacji jego procesów wewętrzych. Zgodie z zaleceiami Grupy roboczej ds. polityki klastrowej każde województwo powio ustalić priorytety regioalej polityki rozwojowej poprzez wytypowaie Regioalych Klastrów Kluczowych, które pozwolą a wyzaczeie iteligetych specjalizacji. Wsparciem powiy być także objęte owo powstające iicjatywy kooperacyje oraz skupiska młode, zajdujące się we wczesej fazie rozwojowej. Polityka i orgaizacje klastrowe odgrywają istotą rolę przy defiiowaiu i rozwijaiu smart specialisatio. Klastry a iteligete specjalizacje Jak wskazuje Przewodik Strategii Badań i Iowacji a rzecz iteligetej specjalizacji (RIS 3), pomiędzy klastrami a iteligetymi specjalizacjami (IS) istieją sile powiązaia. Polityka i orgaizacje klastrowe ogrywają istotą rolę przy defiiowaiu i rozwijaiu smart specialisatio. Ich potecjał gospodarczy i iowacyjy, zasoby kapitał ludzki, wiedza i sieć powiązań staowią zestaw arzędzi ułatwiających wdrażaie specjalizacji a szczeblu regioalym. Z drugiej stroy, zgodie z rekomedacjami RIS 3, strategia iteligetej specjalizacji może powodować zmiay strukturale oraz rozwój kluczowych skupisk pozwalających a osiągaie korzyści aglomeracji i skali oraz regioalych korzyści zewętrzych będących wyikiem procesów wytwarzaia i dystrybucji wiedzy. Iicjatywy klastrowe mogą być użytecze przy projektowaiu strategii IS. W fazie tej pozwalają a idetyfikację mocych stro lokalego przemysłu, ułatwiają określeie strategiczych priorytetów oraz staowią pomoc przy podejmowaiu decyzji odośie do kieruków polityki rozwojowej poszczególych województw. Na etapie wdrażaia smart specialisatio skupiska mogą być pomoce w zakresie realizacji ich celów. Rozwijaie współpracy pomiędzy brażami a poziomie regioalym ułatwia realizację strategii tematyczych staowiących odpowiedź a wyzwaia społecze oraz tworzeie owych przewag kokurecyjych województwa. Poadto RIS 3 Guide wskazuje a możliwość powstawaia owych orgaizacji klastrowych, których celem byłoby rozwijaie smart specialisatio, dodając jedocześie, że ależy wykorzystywać ade wszystko te już utworzoe, pobudzając ich współpracę. Właściwe zastosowaie strategii klastrowej a rzecz rozwoju regioalego opartego a IS wymaga przeprowadzeia bechmarkigu działalości skupisk oraz uwzględieia optymalych waruków ramowych ich fukcjoowaia, p. dostępu do ifrastruktury badawczej i do edukacji, współpracy z lokalą bazą rozwojową oraz skuteczości zarządzaia groem. W praktyce użycie orgaizacji klastrowych do projektowaia i wdrażaia smart specialisatio wymaga zastosowaia polecaej w Przewodiku... metody 3 x 3, składającej się z trzech rodzajów działań, tj.: mapowaia klastrów służącego idetyfikacji regioalych kompetecji zasobów (sektor, lokalizacja, podział przestrzey) oraz kokurecyjości regiou, wspieraia klastrów służących realizacji celów iteligetych specjalizacji, wspieraia współpracy pomiędzy klastrami w ujęciu regioalym i międzyarodowym, szczególie w odiesieiu do wschodzących sektorów gospodarczych 6. Przykłady wykorzystaia klasterigu przy formułowaiu iteligetych specjalizacji możemy wskazać w kotekście polskich województw. Jedym z ich jest podkarpacki klaster Dolia Loticza wpisujący się w założeia regioalej strategii IS. Sukces owoczesego w skali światowej ośrodka współpracy braży loticzej przyczyił się do wyłoieia wiodącej specjalizacji regiou podkarpackiego, jaką jest Lotictwo i Kosmoautyka". Aktywość orgaizacji klastrowych przy projektowaiu IS Biulety euro ifo (08) 9

10 Klastry dostrzega się rówież w woj. pomorskim, gdzie klaster Logistyczo-Trasportowy Półoc-Połudie postuluje włączeie gospodarki morskiej, braży trasportowej i logistyki w iteligete specjalizacje regiou pomorskiego. Ewa Romaowska Doktoratka Szkoły Główej Hadlowej w Warszawie, autorka kilkudziesięciu publikacji z zakresu zarządzaia, marketigu, bezpieczeństwa produktów, prawa i polityk Uii Europejskiej. 1 Cluster-based policy polityka rozwoju oparta o klastry, która ma a celu podiesieie ko- kurecyjości, produktywości oraz iowacyjości gospodarek UE. 2 Kocepcja łańcucha wartości dodaej autorstwa M. Portera ukazuje fukcjoowaie przedsiębiorstwa jako ciąg zadań oraz działań połączoych ze sobą w logiczą całość, które podejmuje się w trakcie wytwarzaia produktu bądź usługi, prowadzących do uzyskaia wartości dodaej. 3 Boekholt P., Thuriaux B., Public policies to facilitate clusters: backgroud, ratioale ad policy practicies i iteratioal perspective; w: OECD, Boostig Iovatio: The Cluster Approach, OECD, Paryż, Commuicatio from the Commissio to the Coucil, the Europea Parliamet, the Europea Ecoomic ad Social Committee ad the Committee of the Regios, Towards world-class clusters i the Europea Uio. Implemetig the broad-based iovatio strategy, COM(2008) 652 fial. 5 Działaie 1.1. Wzmocieie istytucji wspierających działalość przedsiębiorstw oraz Działaie 1.4. Wzmocieie współpracy między sferą badawczo-rozwojową a gospodarką Sektorowy Program Operacyjy Wzrost Kokurecyjości Przedsiębiorstw; Działaie 2.3. Rozwój kadr owoczesej gospodarki a lata Na podstawie Przewodika Strategii Badań i Iowacji a rzecz iteligetej specjalizacji (RIS 3), Urząd Publikacji Uii Europejskiej, Luksemburg, Zamówieia publicze E-faktura w zamówieiach publiczych Korzyści z owych rozwiązań Krystya Biełach Korzyści wyikające z e-fakturowaia wydają się oczywiste i powszechie zae, ale polscy przedsiębiorcy wcale ie są przekoai do jego stosowaia. Zgodie z daymi Krajowej Izby Rozliczeiowej tylko 11% faktur w Polsce ma postać elektroiczą. Dla porówaia w Wielkiej Brytaii wskaźik te sięga aż 89% 1. E-fakturowaie w rozliczeiach pomiędzy bizesem a admiistracją jest jeszcze miej rozwiięte. W Uii Europejskiej e-fakturowaie jest ważym krokiem w kieruku elektroiczej admiistracji publiczej (e-govermet). Kieruek te został wyzaczoy przez Europejską Agedę Cyfrową jede z siedmiu filarów strategii Europa 2020 której główym celem jest stymulowaie wzrostu gospodarczego poprzez lepsze wykorzystaie techologii iformacyjych i komuikacyjych. E-zamówieia a e-faktura Komisja Europejska od dawa prowadzi prace ad usprawieiem zamówień publiczych oraz umożliwieiem ich realizacji wykoawcom z całej Uii m.i. poprzez ujedoliceie przepisów czy tworzeie baz daych. W Uii Europejskiej e-fakturowaie jest ważym krokiem w kieruku elektroiczej admiistracji publiczej (e-govermet). Jedym z kroków zmierzających ku ujedoliceiu i usprawieiu zamówień jest praca ad e-fakturą. Zgodie z Dyrektywą Parla- metu Europejskiego i Rady 2014/55/UE z dia 16 kwietia 2014 r. w sprawie fakturowaia elektroiczego w zamówieiach publiczych Komisja chce opracowaia wspólej ormy europejskiej dotyczącej fakturowaia elektroiczego. Będzie o określać i opisywać podstawowe elemety, które faktura elektroicza musi zawsze zawierać, aby ułatwić wysyłaie i odbiór tych dokumetów pomiędzy systemami wykorzystującymi róże ormy techicze. Na podstawie wspomiaej wcześiej dyrektywy powstaie e-faktura w stadardzie umożliwiającym jej automatycze przetwarzaie; zwykły plik graficzy ie będzie uzaway za fakturę elektroiczą. Cele do osiągięcia Komisja szacuje, że przejście do e-zamówień, a w szczególości do e-fakturowaia, może przyieść zacze oszczędości 10 Biulety euro ifo (08)

11 Zamówieia publicze Aby zapewić możliwość korzystaia z fakturowaia elektroiczego w zamówieiach publiczych przez małych i średi uproszczeia zarówo w admiistracji, jak i w firmach działających a ryku uijym. Przejście z faktur papierowych do w pełi zautomatyzowaego fakturowaia może obiżyć koszty otrzymaia faktury z EUR do 1 EUR 2 i przez to przyczyić się do poprawy ogólej efektywości wydatków publiczych. Peła cyfryzacja zamówień publiczych (z ag. ed-to-ed e-procuremet) przyczyi się rówież do zmiejszeia łączych wydatków a zamówieia publicze oraz będzie sprzyjała iowacyjości zamówień publiczych i udzielaiu zamówień trasgraiczych w ramach ryku wewętrzego. E-faktury mogą rówież ograiczyć czas trwaia rozliczeia zamówień, poprzez zmiejszeie obciążeń admiistracyjych, co z kolei ograiczy możliwość korupcji i oszustw podatkowych, zwiększy bezpieczeństwo i zmiejszy spory pomiędzy stroami. Ustaowieie ormy europejskiej Zgodie z przepisami dyrektywy Komisja Europejska musi zwrócić się do odpowiediej europejskiej orgaizacji ormalizacyjej z wioskiem o sporządzeie ormy europejskiej dotyczącej sematyczego modelu daych do podstawowych elemetów faktury elektroiczej, tak aby orma europejska była zgoda z co ajmiej astępującymi kryteriami: była techologiczie eutrala, była zgoda z odpowiedimi ormami międzyarodowymi dotyczącymi fakturowaia elektroiczego, miała wzgląd a potrzebę ochroy daych osobowych zgodie z dyrektywą 95/46/WE, a podejście polegające a uwzględieiu ochroy daych już w fazie projektowaia oraz a zasady proporcjoalości, miimalizacji daych i celowości, była zgoda ze stosowymi przepisami dyrektywy 2006/112/WE, umożliwiała stworzeie praktyczych, przyjazych użytkowikowi, elastyczych i oszczędych systemów fakturowaia elektroiczego, uwzględiała szczególe potrzeby małych i średich przedsiębiorstw, jak rówież istytucji zamawiających poiżej szczebla cetralego i podmiotów zamawiających, adawała się do użycia w trasakcjach hadlowych między przedsiębiorstwami. Zgodie z dyrektywą orma europejska powia opierać się a istiejących specyfikacjach techiczych opracowaych w ramach prac europejskich orgaizacji ormalizacyjych, takich jak CEN (CWA MUG oraz CWA CEN BII); powia rówież uwzględiać ie stosowe specyfikacje techicze opracowae przez międzyarodowe orgaizacje ormalizacyje, takie jak UN/CEFACT (CII wersja 2.0) oraz ISO (faktura fiasowa oparta a metodologii określoej w ormie ISO 20022). Powia rówież być zgoda z istiejącymi ormami dotyczącymi płatości, aby umożliwić ich automatycze przetwarzaie, oraz z odpowiedimi międzyarodowymi ormami dotyczącymi fakturowaia elektroiczego. ich przedsiębiorców (MSP), opracowaa orma europejska powia umożliwiać ustaawiaie przyjazych użytkowikowi systemów fakturowaia elektroiczego, czyli takich, które łatwo zrozumieć i stosować. W tym względzie ależy wziąć pod uwagę to, że MSP, a także miejsze istytucje i podmioty zamawiające dyspoują ograiczoymi zasobami ludzkimi i fiasowymi. Norma ie może zostać opracowaa w sposób, który sprawi, że będzie oa adawać się do użytku jedyie w dziedziie zamówień publiczych, ale powia być rówież odpowiedia do użytku w trasakcjach hadlowych między przedsiębiorstwami. Opracowaa a podstawie wytyczych zawartych w dyrektywie orma zostaie astępie poddaa testom pod kątem jej praktyczego stosowaia przez użytkowika końcowego oraz kosultacjom Porówaie kosztów tworzeia, przechowywaia i przesyłaia do Odbiorców faktur papierowych i faktur elektroiczych Liczba faktur wysyłaych miesięczie 1000 faktur 2000 faktur Koszt obsługi faktur papierowych* 1690 PLN 3380 PLN Koszt obsługi faktur elektroiczych** 492 PLN 922 PLN * w tym koszt zakupu zaczka, koperty, papieru, wydrukowaia ** w tym koszt zakupu certyfikatu kwalifikowaego, dystrybucja do odbiorcy, archiwizacja w elektroiczym archiwum przez 6 lat Źródło: Krajowa Izba Rozliczeiowa S.A. 3 Fot. Bartosz Bartosiński Biulety euro ifo (08) 11

12 Zamówieia publicze Defiicje faktura elektroicza ozacza fakturę, która została wystawioa, przesłaa i odebraa w ustrukturyzowaym formacie elektroiczym, umożliwiającym jej automatycze i elektroicze przetwarzaie, podstawowe elemety faktury elektroiczej ozaczają zbiór podstawowych kompoetów iformacji, które faktura elektroicza musi zawierać, aby umożliwić iteroperacyjość trasgraiczą, w tym iformacje iezbęde do zapewieia zgodości z przepisami prawa, sematyczy model daych ozacza uporządkoway i logiczie powiązay zestaw pojęć i ich zaczeń, które określają podstawowe elemety faktury elektroiczej, sytaktyka ozacza język lub dialekt odczytyway maszyowo, stosoway do przedstawieia elemetów daych zawartych w fakturze elektroiczej, powiązaia sytaktycze ozaczają wytycze wskazujące, w jaki sposób sematyczy model daych dotyczący faktury elektroiczej może być przedstawiay w różych sytaktykach, podstawowe elemety faktury elektroiczej idetyfikatory procesu i faktury; okres, którego faktura dotyczy; iformacje dotyczące sprzedawcy; iformacje dotyczące abywcy; iformacje dotyczące odbiorcy płatości; iformacje dotyczące przedstawiciela podatkowego sprzedawcy; odiesieie do umowy; szczegółowe iformacje dotyczące dostawy; istrukcje dotyczące płatości; iformacje dotyczące kwot uzań lub potrąceń; iformacje dotyczące poszczególych pozycji faktury; łącze kwoty faktury; podział a stawki VAT, zamówieia elektroicze (e-zamówieia) wykorzystaie środków elektroiczych przez orgaizacje sektora publiczego podczas zakupu dostaw i usług lub robót publiczych w czasie przetargów, peła cyfryzacja e-zamówień (ed-to-ed e-procuremet) jest to wykorzystaie komuikacji elektroiczej oraz przetwarzaie trasakcji w odiesieiu do zamówień publiczych w całym procesie, od elektroiczej publikacji ogłoszeń do płatości elektroiczych. E-faktura w Polsce Pod patroatem Miisterstwa Gospodarki i Miisterstwa Fiasów rozpoczęło pracę Krajowe Forum Elektroiczego Fakturowaia (KFEF) 4, które w trybie otwartym przyjmuje zgłoszeia dotyczące weryfikacji i publikacji specyfikacji faktur elekz Parlametem Europejskim i rządami krajowymi. Istytucje te będą mogły złożyć formale zastrzeżeia, gdy uzają, że orma europejska i wykaz sytaktyk ie spełiają kryteriów z dyrektywy. Poiformują o tym Komisję, przedstawiając szczegółowe wyjaśieie, a Komisja podejmie decyzję o: a) opublikowaiu lub iepublikowaiu w Dzieiku Urzędowym Uii Europejskiej odiesień do daej ormy europejskiej dotyczącej fakturowaia elektroiczego i daego wykazu sytaktyk, lub ich opublikowaiu z ograiczeiami; b) utrzymaiu lub utrzymaiu z ograiczeiami odiesień do daej ormy europejskiej dotyczącej fakturowaia elektroiczego i daego wykazu sytaktyk w Dzieiku Urzędowym Uii Europejskiej, lub wycofaiu z iego tych odiesień. Ostateczie, jeśli testy i formale kosultacje przebiegą pomyślie, Komisja opublikuje ormę w Dzieiku Urzędowym Uii Europejskiej. Publikacja ta musi astąpić ie późiej iż 27 maja 2017 r. Komisja będzie dbała rówież o to, aby utrzymać i udoskoalać ormę, przede wszystkim ze względu a zmiay techologicze oraz a zapewieie pełej i bieżącej zgodości systemów komputerowych i sprzętu. Komisja będzie pod tym kątem aktualizować lub zmieiać ormę europejską lub wykaz sytaktyk. Państwa człokowskie atomiast, ie późiej iż do 27 listopada 2018 r., powiy zapewić, aby istytucje zamawiające i podmioty zamawiające odbierały i przetwarzały faktury elektroicze spełiające ormę europejską zgodą z dyrektywą. Powiy oe przyjąć, opublikować i stosować przepisy ustawowe, wykoawcze i admiistracyje iezbęde do wykoaia dyrektywy. troiczych stosowaych przez podmioty gospodarcze i publicze a tereie Polski. Celem tego działaia jest rozpowszechiaie i promocja specyfikacji krajowych faktur elektroiczych stosowaych przez dostawców usług elektroiczego fakturowaia oraz producetów oprogramowaia. KFEF dokouje badaia specyfikacji faktury elektroiczej a zgodość z przepisami prawa. Po weryfikacji tworzy raport z przebiegu badaia, zawierający oceę zgodości. Jeśli wyik weryfikacji jest egatywy, raport zawiera wskazaia działań aprawczych. Jeśli atomiast wyik jest pozytywy, raport wraz z adresem iteretowym firmy jest publikoway a stroie iteretowej Forum. W chwili obecej trzy firmy mają opublikowae swoje specyfikacje faktury elektroiczej: Sage Sp. z o.o., Comarch SA i Istytut Logistyki i Magazyowaia (GS1 Polska). Podsumowaie Niektóre państwa Uii Europejskiej już wcześiej podjęły iicjatywę w zakresie e-fakturowaia i mają włase opracowae i fukcjoujące systemy. W większości przypadków działają oe a podstawie stadardów krajowych i są prawie zawsze sprzecze ze sobą. Celem dyrektywy ie będzie zastąpieie tych systemów krajowych. Państwa człokowskie wciąż będą mogły z ich korzystać, pod warukiem że systemy przejdą odpowiedią stadaryzację i będą zgode z opracowaą ormą. Działaia UE w sprawie e-faktur mają a celu koordyowaie różych iicjatyw poprzez usuwaie barier dostępu. Zapewiają w te sposób iteroperacyjość i prawidłowe fukcjoowaie jedolitego ryku. Krystya Biełach Ośrodek Eterprise Europe Network przy Podlaskiej Fudacji Rozwoju Regioalego 1 Agieszka Biiszewska, Jak zatrzymać lawię papieru?; rzeczik prasowy Krajowej Izby Rozliczeiowej S.A.; php?p=3990&s= Agieszka Biiszewska, Elektroicza faktura EDDM; rzeczik prasowy Krajowej Izby Rozliczeiowej S.A.; php?p=3990&s= Biulety euro ifo (08)

13 Iowacje Iowacyje zamówieia publicze i zamówieia przedkomercyje Narzędzia pobudzaia iowacji przez sektor publiczy Elżbieta Cholewa Zamówieia publicze są arzędziem abywaia towarów, usług i robót przez istytucje zaliczae do sektora fiasów publiczych. Zakres zamówień publiczych obejmuje wszelkie dziedziy życia gospodarczego: wojskowość, trasport i drogi, ochroę zdrowia, edukację i szkolictwo oraz wiele iych. Ryek zamówień publiczych w Uii Europejskiej jest ogromy szacuje się go a kwotę blisko 20% PKB UE1, czyli ok. 2 bilioów EUR. Suma ta powoduje, że priorytety w wydatkowaiu środków publiczych w oczywisty sposób przekładają się a życie społecze i gospodarcze obywateli państw UE. Jeśli zatem publiczy zamawiający położy acisk a koieczość uwzględieia iowacji podczas realizacji zamówieia, może to być zaczący impuls do ich rozwoju. Czym jest iowacja? Iowacyjość polega a wdrożeiu zupełie owych rozwiązań lub wykorzystaiu już istiejących do owych zastosowań. Może to zaleźć odzwierciedleie w zwiększeiu wydajości, eergooszczędości, ulepszeiu przepływu iformacji itp. Iowacyje zamówieia mogą także staowić jede z ajważiejszych elemetów obiżaia kosztów fukcjoowaia admiistracji (p. przez wdrożeie iformatyczych systemów gromadzeia, przechowywaia i archiwizowaia daych, wprowadzeie rozwiązań oszczędzających zużycie eergii itp.). Poadto mają być arzędziem wspomagającym realizację celów Strategii Europa Chodzi przede wszystkim o cel Badaia i Rozwój, w ramach którego co ajmiej 3% PKB UE ma być wydatkowae a iwestycje w B+R, ale także o pozostałe założeia: zatrudieie (75% osób w wieku lat powio mieć pracę); zmiay klimatu i zrówoważoe wykorzystaie eergii (redukcja o 20%, a awet 30%, jeżeli są odpowiedie waruki, emisji gazów cieplariaych w stosuku do poziomu z 1990 r.; 20% eergii pozyskiwaej ze źródeł odawialych; wzrost o 20% efektywości eergetyczej); wykształceie (ograiczeie liczby ucziów przedwcześie kończących edukację do poziomu poiżej 10%, co ajmiej 40% osób w wieku lat powio mieć wykształceie wyższe); walka z ubóstwem i wykluczeiem społeczym (zmiejszeie liczby osób zagrożoych ubóstwem i wykluczeiem społeczym o co ajmiej 20 ml). Iowacyje zamówieia publicze to sposób a wypełieie luki pomiędzy ajowszymi techologiami a sektorem publiczym. Brak świadomości, wiedzy i doświadczeia w zakresie iowacyjych zamówień publiczych, a także traktowaie zamówień jako zadań czysto admiistracyjych, iewpisujących się w szerszy aspekt realizacji polityki regioalej i krajowej, powodują, że sektor publiczy ie jest skłoy do podejmowaia realizacji zamówień, które zawierają elemet ryzyka, a oo jest wpisae w iowacyje zamówieia publicze. W celu ułatwieia realizacji zamierzeń w zakresie iowacyjych zamówień pu- bliczych 28 marca 2014 r. zostały opublikowae owe dyrektywy z termiem ich implemetacji do porządków prawych państw człokowskich do 18 kwietia 2016 r. Nowe akty uije to: Dyrektywa Parlametu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publiczych, uchylająca dyrektywę 2004/18/WE (DzUrz UE L Nr 94, s. 65), Dyrektywa Parlametu Europejskiego i Rady 2014/25/UE z 26 lutego 2014 r. w sprawie udzielaia zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodej, eergetyki, trasportu i usług pocztowych, uchylająca dyrektywę 2004/17/WE (Dz.Urz UE L Nr 94, s. 243), Dyrektywa Parlametu Europejskiego i Rady 2014/23/UE z 26 lutego 2014 r. w sprawie udzielaia kocesji (Dz.Urz UE L Nr 94, s. 1). Istotą cechą owych regulacji jest to, że zostały opracowae według podejścia opartego a arzędziach, które polega a udostępieiu istytucjom i podmiotom zamawiającym szerokiej gamy istrumetów pozwalających optymalie zorgaizować proces udzielaia zamówieia. Istotą owych regulacji jest to, że istytucje i podmioty zamawiające będą mogły orgaizować proces udzielaia zamówień w sposób jak ajbardziej dla ich korzysty. Wprowadzoe dyrektywą zmiay pozwalają a uproszczeie i przyspieszeie procesu udzielaia zamówień publiczych, przewidując w szczególości: Biulety euro ifo (08) 13

14 Iowacje tworzeie produktów, świadczeie usług lub ukończeie robót budowlaych. W ramach parterstwa iowacyjego ustala się cele pośredie, które mają osiągąć parterzy, oraz przewiduje wypłatę wyagrodzeia w odpowiedich ratach. Fot. Bartosz Bartosiński obowiązkowe przejście a komuikację elektroiczą między wykoawcą i zamawiającym, krótsze iż dotychczas termiy składaia wiosków o dopuszczeie do udziału w postępowaiu oraz krótsze termiy składaia ofert, szersze iż dotychczas regulacje w zakresie wstępych kosultacji rykowych (zae wcześiej jako tzw. dialog techiczy), wprowadzeie katalogów elektroiczych. Ułatwiają rówież skorzystaie z procedury dialogu kokurecyjego i procedury kokurecyjej z egocjacjami (obece egocjacje z ogłoszeiem). Nowe przepisy mają ułatwić oferetom ubiegaie się o zamówieia główie poprzez zmiejszeie wymagań w zakresie dokumetacji oraz ograiczeie maksymalego poziomu wymagań w odiesieiu do zdolości ekoomiczej i fiasowej wykoawców. Jedocześie a istytucje zamawiające ałożoo większy zakres obowiązków w procesie weryfikacji sytuacji podmiotowej wykoawców. Na podstawie orzeczictwa Trybuału Sprawiedliwości UE uregulowao także szereg zagadień, które dotychczas astręczały trudości iterpretacyjych zamawiającym (p. wykluczeie wykoawcy wiego iewykoaia lub ieależytego wykoaia umowy czy ograiczeie możliwości powoływaia się a zdolość podmiotów trzecich w przypadku kluczowych elemetów zamówieia). Nowe przepisy precyzują także zasady powierzaia zadań i zawieraia umów w ramach współpracy publiczo-publiczej, w tym zamówień udzielaych podmiotom zależym (powiązaym) tzw. zamówieia typu i-house. Jeda z przełomowych zmia dotyczy zerwaia z dotychczasową praktyką wyboru opartego o kryterium ajiższej cey, określając kryterium oferty ajkorzystiejszej ekoomiczie z puktu widzeia zamawiającego, co może obejmować zarówo ceę abycia, jak i koszt (z wykorzystaiem podejścia opartego a efektywości kosztowej, takiego jak koszt cyklu życia) oraz kryteria jakościowe, ekologicze lub społecze związae z przedmiotem zamówieia. W praktyce będzie to ozaczać, że cea adal będzie mogła być jedyym kryterium ocey oferty, ale położoo większy acisk a to, aby zamawiający miał możliwość wyboru ofert ze względu a jakość towarów lub usług i koszty pooszoe w trakcie całego cyklu korzystaia z przedmiotu zamówieia. Przepisy dyrektyw promują poadto rozwiązaia iowacyje, wprowadzając m.i. szczególy rodzaj współpracy zamawiającego z wykoawcami p. parterstwo iowacyje. Jak staowi Dyrektywa 2014/24/UE celem parterstwa iowacyjego jest opracowaie iowacyjego produktu, usługi lub robót budowlaych oraz późiejszy zakup dostaw, usług lub robót budowlaych będących wyikiem tych prac, pod warukiem że odpowiadają oe poziomom wydajości i maksymalym kosztom uzgodioym między istytucjami zamawiającymi a uczestikami procesu. Orgaizacja parterstwa iowacyjego obejmuje koleje etapy zgodie z kolejością kroków w procesie badawczo-iowacyjym, które mogą obejmować wy- Nie wiadomo, jaki ostateczie kształt przyjmą przepisy regulujące parterstwo iowacyje, ale jest to rozwiązaie, które może być bardzo atrakcyje podczas realizacji iowacyjych projektów. Warto dodać, że Polska miała swój udział w tworzeiu dyrektyw. Zalazły się w ich rozwiązaia, obecie fukcjoujące w polskim systemie zamówień publiczych, oraz takie, których wprowadzeie było postulowae przez Polskę w toku egocjacji. Dla przykładu ależy wskazać: wprowadzeie wymogu, aby podmiot, a którego doświadczeie i wiedzę powołuje się wykoawca, brał udział w wykoaiu zamówieia, wprowadzeie procedury dialogu kokurecyjego, wprowadzeie możliwości dokoywaia płatości bezpośredio a rzecz podwykoawców. Zamówieia przedkomercyje Ważym elemetem wdrażającym iowacje w sektorze publiczym są zamówieia przedkomercyje (z ag. pre-commercial procuremet PCP). Odoszą się oe do zakupu usług badawczo-rozwojowych przez sektor publiczy. Podstawą do wszczęcia procedury przez publiczego zamawiającego jest zdiagozowaie istotego problemu społeczo-ekoomiczego lub wyzwaia, których rozwiązaie ie jest możliwe za pomocą produktów już istiejących a ryku. Zamówieia przedkomercyje ie dotyczą więc zamówień a produkty obece a ryku, ale a opracowaie kocepcji prototypów lub wąskiej partii produktów i usług będących rezultatem wcześiej podjętych prac badawczo-rozwojowych. Iowacyje zamówieia publicze oraz zamówieia przedkomercyje mają potecjał do tego, aby stać się źródłem możliwych do wdrożeia i zastosowaia a ryku rzeczywistych iowacji, które w wyraźy sposób przełożą się a kokrete rezultaty w życiu społeczym i gospodarczym. 14 Biulety euro ifo (08)

15 Iowacje Podręczik zamówień przedkomercyjych stworzoy w ramach projektu ProgrEast 2 wskazuje kilka istotych korzyści ze stosowaia podejścia PCP w porówaiu z tradycyjym zamówieiem publiczym: PCP jest wspólym procesem uczeia się zamawiających, dostawców i użytkowików końcowych, w rezultacie którego każdy z uczestików otrzyma iformację zwrotą dotyczącą potrzeb fukcjoalych po stroie popytu oraz ograiczeń i możliwości owych techologii po stroie podaży w kotekście określoego wyzwaia zamawiającego. Wzajeme uczeie się dostępych możliwości i rozumieie, jak te szase mogą przełożyć się a dostępe fukcjoalości, jest podstawą tworzeia iowacyjych rozwiązań. PCP pozwala tworzyć i rozwijać produkty, które lepiej odpowiadają a potrzeby publiczych zamawiających. Poprzez czye uczestictwo w procesie testowaia prototypów i ewaluacji krótkiej serii produktów zamawiający zabezpieczają się przed ryzykiem często towarzyszącym zakupowi gotowych produktów (docelowe rozwiązaia ie do końca spełiają wszystkie oczekiwaia odbiorcy). Zamówieia przedkomercyje mogą przyspieszyć proces pojawiaia się a ryku owych produktów. Zaagażowaie fiasowe zamawiającego we wstępe fazy tworzeia owego rozwiązaia u dostawcy pozwala temu drugiemu wcześiej uzyskać ową techologię i wcześiej rozpocząć komercjalizację rezultatów prac badawczych. Agażowaie kilku kokurujących ze sobą dostawców a każdym etapie procesu realizacji zamówieia powoduje, że każdy z ich, dążąc do przejścia do kolejego etapu, będzie starał się wypracować kocepcję efektywą kosztowo. Alteratywie współpraca z jedyym dostawcą może powodować u wybraego wykoawcy chęć podwyższaia kosztów i obiżaia jakości usługi po wygraiu kotraktu. Dodatkowo agażowaie dostawców z różych braż pozwala zamawiającemu uzyskać iformację o możliwych kosztach podejścia do tematu z wielu różych perspektyw. Rozbieżości między propoowaymi kosztami rozwiązaia mogą być zaczie większe iż w przypadku dostawców z jedej braży, co daje zamawiającemu większe pole maewru. Dzieleie się ryzykiem i korzyściami z dostawcami ozacza, że zamawiający otrzymuje ofertę tańszą (i miej ryzykową) w porówaiu z kotraktami a wyłączość, w których całkowity koszt jest po stroie zamawiającego w zamia za wszystkie prawa do rozwiązaia i pełe ryzyko, że ostateczy produkt ie będzie spełiał oczekiwań. Z zastosowaia iowacyjych zamówień publiczych moża uzyskać wiele korzyści: Po stroie zamawiającego istytucji publiczej: kokrete rozwiązaia dokładie zidetyfikowaych potrzeb i problemów; oszczędość kosztów w krótkim, średim lub długim okresie; wyższy poziom satysfakcji pracowików istytucji publiczych i użytkowików; rozwój wiedzy, umiejętości i techik, które mogą być użyte w dalszych zastosowaiach; szase a dostęp do lokalych, krajowych lub uijych fuduszy związaych z iowacjami; przyczyieie się do realizacji celów polityk, zwłaszcza ochroy środowiska i społeczej; poprawa wizeruku; ewetuale korzyści hadlowe z licecji lub joit veture; Po stroie dostawców: dostęp do owych i wiarygodych klietów z sektora publiczego; możliwość zastosowaia badań i komercjalizacji pomysłów; zrozumieie wyzwań i priorytetów sektora publiczego; rozwój wiedzy i umiejętości praktyczych; szase a dostęp do lokalych, krajowych lub uijych fuduszy związaych z iowacjami; pozytywa promocja, poprawa wizeruku i wiarygodości; zwiększeie szas a koleje zamówieia; otwarcie się a owe ryki, w tym międzyarodowe; korzyści hadlowe z licecji lub joit veture; Po stroie społeczeństwa: poprawa świadczeia usług publiczych; stworzeie waruków do powstawaia owych zawodów i kwalifikacji; rozwiązaie problemów środowiskowych i społeczych; lepsze i bardziej iteligete wykorzystaie pieiędzy podatików; wsparcie dla małych i średich przedsiębiorstw; możliwość rozwoju owych gałęzi przemysłu; poprawa jakości życia. Máire Geoghega-Qui, komisarz ds. badań, iowacji i auki w Komisji Europejskiej:,,Myślę, że doświadczeie kryzysu auczyło as, że choć potrzebujemy gospodarki rozwijającej się, która zapewia miejsca pracy oraz jest zgoda z celami ochroy środowiska, potrzebujemy także gospodarki elastyczej. Gospodarki, która ma solide fudamety, a ie zbudowae a piasku. Gospodarki, która geeruje zrówoważoy wzrost, a ie jest apędzaa przez wzrost zadłużeia, spekulacji i chciwości... co uderza mie wciąż i wciąż to, jak bardzo iowacyjość jest kluczowa do osiągięcia tego wszystkiego. Badaia opublikowae przez Istytut Badań Iowacji w Machesterze wykazały, że gdy firmy zdobywają zamówieia publicze, które wymagają od ich iowacji, prawie 80% pozyskuje ie kotrakty w sektorze publiczym, 55% zwiększa sprzedaż do sektora prywatego, a około 30% rozpoczya lub zwiększa sprzedaż zagraiczą 3. Artykuł opracowao a podstawie: Giudace for public procuremet authorities o Public Procuremet of Iovatio, Iowacyje i przedkomercyje zamówieia publicze, publikacja Polskiej Agecji Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa Elżbieta Cholewa Świętokrzyskie Cetrum Iowacji i Trasferu Techologii, koordyator kosorcjum BSN South Polad w ramach Eterprise Europe Network 1 Europea Commissio (2011) Public procuremet idicators 2010, s PCP Hadbook, Deliverable 2.1. Progreast Project.; 3 Edler, J., Georghiou, L., Uyarra, E., Yeow, J. (2011) Procuremet ad Iovatio: Uderpiig the debate. Biulety euro ifo (08) 15

16 Prawo Niezamówioa iformacja hadlowa Regulacje Prawe Przemysław Zegarek Zdecydowaą większość z as drażią dziesiątki i z ofertami hadlowymi, które musimy codzieie usuwać z aszych skrzyek pocztowych. Przedsiębiorcy realizujący igi rówież ie czują się komfortowo w istiejącym staie prawym. Ze względu a iezbyt precyzyje przepisy ie zawsze wiedzą, a jak wiele mogą sobie pozwolić przy pozyskiwaiu owych klietów drogą elektroiczą. Poiższy artykuł dostarcza praktyczych iformacji a temat iezamówioej iformacji hadlowej. Spam iekomercyjy i komercyjy Etymologia słowa spam jest dosyć iteresująca. Spam to azwa koserwowej mieloki wieprzowej produkowaej ieprzerwaie od lat 30. XX wieku przez jedą z amerykańskich firm spożywczych. Prawdopodobie sam termi te igdy ie trafiłby do masowej świadomości, gdyby ie pewie skecz Moty Pythoa. W trakcie wizyty w restauracji okazuje się, że ie moża zjeść iczego, co ie zawierałoby w sobie mieloki właśie tytułowego spamu. Kto po raz pierwszy odiósł te termi do iechciaych wiadomości elektroiczych, zapewe pozostaie już a zawsze tajemicą. Wiadomo atomiast, że określeie spam weszło do powszechego użycia a całym świecie i ic ie wskazuje a to, żeby w ajbliższym czasie astąpił zaik jego stosowaia. Termi obejmuje dwa rodzaje iechciaych iformacji: 1) iekomercyje, 2) komercyje. Pod pojęciem i iekomercyjych kryją się ajróżiejsze łańcuszki szczęścia, życiowe mądrości, zabawe historie etc. Tego typu spam ie jest iteresujący z puktu widzeia treści iiejszego artykułu. Warto atomiast przyjrzeć się uważiej om o charakterze komercyjym, czyli ajróżiejszym ofertom, których codzieie zajdujemy całą masę a aszych skrzykach owych. A także, a może przede wszystkim, tym om, które sami albo już wysyłamy, albo zdecydowaliśmy się zlecić ich wysyłkę firmom zewętrzym. Pod pojęciem i iekomercyjych kryją się ajróżiejsze łańcuszki szczęścia, życiowe mądrości, zabawe historie etc. Regulacje uije Codziee usuwaie iezamówioych iformacji ie zajmuje oczywiście wiele czasu. Jeśli jedak zsumujemy liczbę miut czy godzi, którą wszyscy mieszkańcy Europejskiego Obszaru Gospodarczego poświęcają codzieie a tę czyość, problem staje się zaczie poważiejszy. Remedium a tę sytuację miała być Dyrektywa 2002/58/WE Parlametu Europejskiego i Rady z dia 12 lipca 2002 r. w sprawie przetwarzaia daych osobowych oraz ochroy prywatości w sektorze komuikacji elektroiczej (Dyrektywa o ochroie prywatości i komuikacji elektroiczej). Zobowiązuje oa wszystkie państwa człokowskie do uregulowaia prawego kwestii wysyłaia iezamówioych ofert hadlowych. Zgodie z przepisami dyrektywy iformacje hadlowe będące częścią usługi społeczeństwa iformacyjego podlegają dodatkowym, bardziej rygorystyczym zasadom iż iformacje przekazywae iymi metodami. Iformacje hadlowe: 1. powiy być wyraźie rozpozawale jako iformacje hadlowe ie mogą więc mieć formy sugerującej pochodzeie od osoby prywatej, 2. podmiot, w imieiu którego udziela się iformacji hadlowej, powiie być wyraźie rozpozawaly, 3. oferty promocyje oraz różego rodzaju promocyje kokursy lub gry, jeżeli są dozwoloe w państwie człokowskim, w którym usługodawca ma siedzibę, powiy być wyraźie rozpozawale jako takie, a waruki, które muszą być spełioe, żeby je uzać za dozwoloe, powiy być łatwo dostępe i przedstawiae w sposób jasy i jedozaczy. Co jedak ajistotiejsze, ustawodawca uijy dał krajom człokowskim pewą możliwość wyboru w kwestii określeia legalości wysyłaia iezamówioych ofert. Ograiczeia rozsyłaia iformacji hadlowej dzielą się a tzw. opt-out oraz opt-i. Model opt-out W modelu opt-out rozsyłaie iezamówioych iformacji hadlowych jest dozwoloe, chyba że ich adresat odmówi zgody a jej otrzymywaie. Rozsyłający powiie utrzymywać rejestry osób, które odmówiły zgody a otrzymywaie iformacji hadlowych, i stosować się do ich woli. Model opt-i Drugie rozwiązaie polega a tym, że legale przesłaie iformacji hadlowej jest możliwe wyłączie za uprzedią zgodą jej odbiorcy. Zaim wysyłający przekaże 16 Biulety euro ifo (08)

17 Prawo ofertę komercyją potecjalemu odbiorcy, musi wcześiej zwrócić się do iego o udzieleie zgody a przekazaie iformacji hadlowej. Moża tego dokoać poprzez zachęceie potecjalego klieta do wpisaia się a listę igową. Iy sposób to udzieleie przez klieta zgody a wysyłaie iformacji hadlowych przy okazji zawieraia z im umowy. Nie moża jedak uzależiać zawarcia umowy od wyrażeia takiej zgody. Udzieloe zezwoleie moża w każdej chwili cofąć. W przypadku stosowaia bardziej rygorystyczego modelu opt-i uzyskaie zgody a przesłaie iformacji hadlowej może być dokoae rówież a podstawie wcześiej wysłaego a z prośbą o udzieleie zgody a przesłaie iformacji. Taki komuikat musi jedak spełiać pewe waruki. Nie może o przede wszystkim być uzay za iformację hadlową samą w sobie. Nie może więc zawierać żadej treści, która mogłaby zostać ziterpretowaa jako promująca usługę lub wizeruek. Nie będzie więc iformacją hadlową komuikat, w którym przedsiębiorca umieszcza prośbę o zgodę a przesłaie iformacji hadlowej, ogóly opis usługodawcy, (jego azwę, siedzibę, wskazaie braży w której działa) oraz opis charakteru iformacji hadlowej, którą pragie przesłać (ogóly rodzaj produktów, które wysyłający chce promować), a także sposób, w jaki moża udzielić wysyłającemu zgody a przesłaie iformacji. Jeżeli jedak w tym samym komuikacie zostaie wskazay kokrety produkt, szczególe cechy przedsiębiorcy, które wyróżiają go spośród kokurecji, lub elemety oferty, komuikat taki zostaie uzay za iezamówioą iformację hadlową. Rozwiązaia przyjęte w Polsce Dyrektywa 2002/58/WE Parlametu Europejskiego i Rady została implemetowaa między iymi w postaci Ustawy z dia 18 lipca 2002 r. o świadczeiu usług drogą elektroiczą (DzU 2002 r 144 poz. 1204). Jeśli chodzi o fukcjoowaie przepisów atyspamowych w Polsce, możemy wyróżić astępujące cezury czasowe. 1) Wejście w życie ustawy (18 lipca 2002 r., półrocze vacatio legis) Pierwote brzmieie przepisów zabraiało wysyłaia iezamówioej iformacji hadlowej. Jedakże tak kategorycze rozwiązaie budziło pewe obawy. Przedsiębiorcy obawiali się między iymi tego, że przepisy mogą sparaliżować ich kotakt z klietami. 2) Iterpretacja UOKiK-u (2006 r.) W związku z tym Urząd Ochroy Kokurecji i Kosumeta (UOKiK) wydał iterpretację obowiązujących przepisów. Stwierdzoo, że iezamówioe oferty hadlowe mogą być wysyłae za uprzedim wyrażeiem zgody przez odbiorcę. Ta iterpretacja wywołała prawdziwą lawię zapytań o zgodę a przesyłaie oferty hadlowej. Co więcej, w wielu przypadkach samo zapytaie staowiło już swojego rodzaju ofertę hadlową, prowadząc tym samym do obchodzeia przepisów prawa. Po jakimś czasie UOKiK wycofał się z iterpretacji zezwalającej jedozaczie a wysyłaie zapytań. Stwierdzoo, że wysyłaie do potecjalego klieta wiadomości owej z prośbą o wyrażeie ( ) zgody [a przesłaie oferty hadlowej] może być traktowae przez iego jako spam. Warto pamiętać, że celem Ustawy o świadczeiu usług drogą elektroiczą w tym zakresie jest ochroa prywatości potecjalych odbiorców iformacji, a więc ochroa przed spamem. Z tego też względu ie zaleca się takiego sposobu pozyskiwaia zgody od klietów. Niestety, sformułowaie ie zaleca się okazało się w praktyce zbyt delikate, aby powstrzymać praktykę wysyłaia zapytań o ofertę. 3) Nowelizacja ustawy o świadczeiu usług drogą elektroiczą (2013 r.) Nowelizacja wprowadziła koleją modyfikację. Całkowicie zabroioo wysyłki iezamówioej iformacji hadlowej do osób fizyczych (w tym rówież zapytań o zgodę a wysyłkę oferty hadlowej). Natomiast w odiesieiu do przedsiębiorców zgoda przestała być w ogóle potrzeba. Tym samym zdecydowao się a wybór modelu opt-out. Kosekwecje W wyiku owelizacji zacząco została wzmocioa ochroa prawa osób fizyczych korzystających z poczty elektroiczej. W ostatim czasie moża zaobserwować ich coraz większą aktywość skierowaą przeciwko wysyłającym iechciae i iezamówioe oferty hadlowe. Bez wątpieia ma a to wpływ powszechy Fot. Bartosz Bartosiński Biulety euro ifo (08) 17

18 Prawo dostęp do orzeczictwa oraz fachowych stro brażowych, a co za tym idzie, łatwiejsze dochodzeie swoich racji przeciwko ękającym reklamodawcom. Przedsiębiorcy zlecający igi powii zatem pamiętać o jedym. To oi w pierwszej kolejości poiosą odpowiedzialość prawą za wysyłaie iezamówioej iformacji hadlowej! Nawet jeśli za pozyskaie kotaktu owego bez zgody dyspoeta jest odpowiedziala firma marketigowa realizująca ig. Warto więc zadbać o odpowiedie zapisy umowe, które zagwaratują bezpieczeństwo prawe zlecającemu taką działalość. W iych krajach UE obowiązują ieco bardziej restrykcyje przepisy atyspamowe. W wyiku owelizacji zacząco została wzmocioa ochroa prawa osób fizyczych korzystających z poczty elektroiczej. Spam w Austrii Kwestię spamu w Austrii reguluje Telekommuikatiosgesetz (TKG 2003), które obowiązuje od 1 marca 2006 r. Paragraf 107 tej ustawy został poświęcoy właśie iechciaej iformacji. TKG staowi, że przesyłaie wiadomości (rówież przez telefo czy za pośredictwem faksu) bez uzyskaia uprzediej zgody uczestików jest iedozwoloe, jeżeli służy to bezpośredio celom reklamowym lub jeśli wiadomość zostaie wysłaa do więcej iż 50 odbiorców. Wyrażoa zgoda może w każdym czasie zostać cofięta. Cofięcie jej ie wywiera skutku w sferze stosuków umowych z adresatem zgody. Wcześiejsze uzyskaie zgody ie jest jedak koiecze, gdy: wysyłający uzyskał dae kotaktowe do wiadomości, w związku ze sprzedażą lub świadczeiem usług swoim klietom, wysyłaie wiadomości służy bezpośredio reklamie swoich i podobych produktów lub usług, odbiorca otrzymał jasą i wyraźą wiadomość, że w sposób woly od opłat i ieproblematyczy może odmówić prawa wykorzystywaia daych kotaktowych, a także odbiorca ie odmówił wcześiej swojej zgody, w szczególości poprzez wpisaie się a specjalą listę. TKG staowi rówież, że przesyłaie poczty elektroiczej w celu bezpośrediego marketigu jest w każdym przypadku iedozwoloe, jeżeli idetyfikacja wysyłającego, a rzecz którego wiadomość została wysłaa, zostaie zafałszowaa lub ukryta, lub w której ie zostaje poday żade autetyczy adres, a który odbiorca może skierować wezwaie do zaiechaia. Jeżeli przepisy wymieioe w paragrafie 107 TKG zostały aruszoe poza terytorium Austrii, przyjmuje się, że zostały oe aruszoe w miejscu, w którym iechciae iformacje doszły do urządzeia końcowego uczestika. Spam w Wielkiej Brytaii Kwestię spamu w Wielkiej Brytaii reguluje The Privacy ad Electroic Commuicatios, 2003 No Ustawa ta, podobie jak Telekommuikatiosgesetz, dokoała implemetacji Dyrektywy UE 2002/58/WE. W swojej treści jest ieco podoba do swojego amerykańskiego odpowiedika US Natioal Do Not Call Registry jedakże obejmuje oa wszelkie formy komuikacji elektroiczej, takie jak wiadomości , czy wiadomości SMS. Ustawa ta staowi, że przesyłaie wiadomości mającej a celu bezpośredi marketig produktów jest iedozwoloe bez otrzymaia wcześiejszej zgody model opt-i. Wyjątek staowią poprzedie stosuki między stroami podobie jak w przypadku TKG. Firmy ie mogą po prostu tworzyć baz igowych i wysyłać wiadomości typu opt-out. Przepisy ustawy mogą być egzekwowae zarówo wobec osób fizyczych, jak i prawych w dowolym miejscu Uii Europejskiej. Za egzekwowaie omawiaych regulacji odpowiada Iformatio Commissioer s Office. Najwyższa przewidziaa kara za złamaie powyższych przepisów to futów. Podsumowaie Z doświadczeia Kacelarii Lex Atrist wyika, że wysyłaie prymitywego spamu ie jest dobrym pomysłem. Skuteczość igu okazała się zerowa, a jedyym odzewem były dwie pełe złości wiadomości otrzymae od iedoszłych klietów. Większość przedsiębiorców rówież ie czuje się komfortowo, kiedy otrzymuje iezamawiae oferty hadlowe a ajróżiejsze sprzęty biurowe, szkoleia czy kredyty firmowe. Uzasadioe wydaje się stwierdzeie, że tego rodzaju reklama jest ajtańszą i zarazem ajmiej skuteczą formą dotarcia do potecjalego kotraheta. Jedocześie, co trzeba wyraźie podkreślić, także bardzo ryzykową, bo od razu pokazuje klietowi, że oferet ie szauje jego prawa do prywatości. Coraz więcej odbiorców zdaje sobie sprawę z tego, że wysyłaie do ich spamu jest ielegale. Oczywiście poszczególe rodzaje treści zawartych w iformacji hadlowej ie są sobie rówe i ie ależy rezygować z elektroiczej formy komuikacji z klietem. Zupełie czymś iym są oferty wysyłae w związku ze świadomym uczestictwem w różego rodzaju społeczościach iteretowych, forach dyskusyjych, szkoleiach etc., a czymś iym prymitywy spam, polegający a prostym zebraiu adresów owych przedsiębiorców (wcześiej także osób fizyczych), a astępie wysłaiu im iformacji o swoim produkcie, który iczym ie różi się od usług kokurecji. To zwyczaje pójście a skróty i prawie stuprocetowa gwaracja braku sukcesu w bizesie, którego ie da się osiągąć bez zaagażowaia się w relację z klietem czy bez pomysłu a całą akcję marketigową. Jak wspomiao, coraz więcej odbiorców zdaje sobie także sprawę z tego, że wysyłaie do ich spamu jest ielegale. Zapewe kwestią czasu jest pojawieie się w Polsce takich osób jak p. Daiel Balsam. Te amerykański prawik ze stau Kaliforia w 2002 r. zaczął akcję oczyszczaia iteretu. Polegała oa a hobbystyczym, jak twierdził, pisaiu pozwów przeciwko firmom wysyłającym spamy a jego skrzykę pocztową. Hobby okazało się całkiem dochodowe; od 2002 r. wygrał przed amerykańskimi sądami ok. 1 ml dolarów! Przemysław Zegarek Kacelaria Lex Atrist 18 Biulety euro ifo (08)

19 Działalość gospodarcza Iwestycje dla przedsiębiorców z sektora przetwórstwa rybego Wsparcie uije Agieszka Szuszakiewicz-Idziaszek Przetwórstwo rybe w Polsce to jeda z ajlepiej rozwijających się dziedzi gospodarki. W dużej mierze jest to wyikiem współfiasowaia wielu działań z tej dziedziy z fuduszy uijych. Przed polskim sektorem rybackim rysują się możliwości dalszego rozwoju. Aby jedak wykorzystać szase i realizować prorozwojowe iwestycje w tej braży, iezbęde jest pozyskaie środków fiasowych a powyższy cel. Przedsiębiorcy z sektora rybackiego, którzy plaują zmoderizowaie swojej firmy, mogą adal ubiegać się o uije wsparcie z Programu Operacyjego Zrówoważoy rozwój sektora rybołówstwa i adbrzeżych obszarów rybackich (PO RYBY ), który jest realizoway przez Agecję Restrukturyzacji i Moderizacji Rolictwa. Wdraża oa działaia (tzw. środki) ależące do trzech z pięciu osi priorytetowych. Dofiasowaie będzie moża otrzymać w ramach tzw. środka 2.5, tj. Iwestycje w zakresie przetwórstwa i obrotu. Został bowiem ogłoszoy kolejy abór wiosków. PO RYBY Program Operacyjy RYBY jest fiasoway z Europejskiego Fuduszu Rybackiego. Powstał, aby realizować cele Wspólej Polityki Rybołówstwa Uii Europejskiej. Najważiejsze z ich to: racjoala gospodarka żywymi zasobami wód, podiesieie kokurecyjości polskiego rybołówstwa morskiego, rybactwa śródlądowego i przetwórstwa ryb, polepszeie stadardu życia a obszarach zależych od rybactwa. Program Operacyjy RYBY wspiera iicjatywy a rzecz uzyskaia trwałej rówowagi między zasobami morskimi a zdolością połowową polskiej floty rybackiej oraz stworzeia kokurecyjego sektora rybackiego w Polsce. Budżet dla aszego kraju w ramach PO RYBY to około 1 mld EUR. Na dzień 31 lipca 2014 r. wykorzystao 3,8 mld PLN, czyli 93,7% dostępych środków. Program Operacyjy RYBY a lata składa się z pięciu osi priorytetowych. Są to: Oś 1 Środki a rzecz dostosowaia floty rybackiej. Oś 2 Akwakultura, rybołówstwo śródlądowe, przetwórstwo i obrót produktami rybołówstwa i akwakultury. Oś 3 Środki służące wspólemu iteresowi. Oś 4 Zrówoważoy rozwój obszarów zależych od rybactwa. Oś 5 Pomoc techicza. Program Operacyjy RYBY wspiera iicjatywy a rzecz uzyskaia trwałej rówowagi między zasobami morskimi a zdolością połowową polskiej floty rybackiej. Iwestycje z zakresu przetwórstwa i obrotu produktami rybymi, które są wspierae w ramach Osi priorytetowej 2, powiy być skocetrowae a budowie, rozbudowie, wyposażeiu i moderizacji przedsiębiorstw rybackich. Uzyskae dofiasowaie ma służyć podiesieiu jakości wytwarzaych produktów, polepszeiu waruków saitarych czy też zmiejszeiu egatywego oddziaływaia a środowisko. W ramach wspomiaej Osi priorytetowej 2 zostały wyodrębioe astępujące działaia (środki): Środek 2.1 Iwestycje w chów i hodowle ryb, Środek 2.2 Działaia wodo-środowiskowe, Środek 2.3 Środki a rzecz zdrowia zwierząt, Środek 2.4 Rybołówstwo śródlądowe, Środek 2.5 Iwestycje w zakresie przetwórstwa i obrotu. Refudacja części wydatków Pomoc w ramach tzw. Środka 2.5 jest przyzawaa a operacje z uwzględieiem podziału a kokrete cele. Pierwszym z takich celów jest osiągięcie wzrostu potecjału przemysłu przetwórczego produktów rybych i obrotu tymi produktami. Wydatki kwalifikowae, a które moża otrzymać refudację, to koszty związae z: zakupem, budową, odbudową, rozbudową, przebudową lub remotem budyków lub budowli bezpośredio związaych z procesami przetwórstwa produktów rybych lub obrotem tymi produktami, budową, rozbudową, przebudową lub remotem ifrastruktury zakładów przetwórstwa produktów rybych lub obrotu tymi produktami, zakupem lub wymiaą urządzeń bezpośredio związaych z procesem przetwórstwa produktów rybych lub obrotem tymi produktami, budową, rozbudową, przebudową lub remotem zaplecza socjalego dla pracowików zakładów przetwórstwa produktów rybych lub obrotu tymi produktami, zakupem środków trasportu wewętrzego w zakładach przetwórstwa produktów rybych i obrotu tymi produktami oraz zakupem środków trasportu zewętrzego, Biulety euro ifo (08) 19

20 Działalość gospodarcza iformację o załączikach dołączoych do wiosku. Do wiosku o dofiasowaie ależy dołączyć dokumety potwierdzające dae zawarte we wiosku o dofiasowaie. Fot. Bartosz Bartosiński wyposażeiem zakładów przetwórstwa produktów rybych lub obrotu tymi produktami w urządzeia lub techologie przyczyiające się do polepszeia waruków bhp, budową, moderizacją lub iwestycjami w wyposażeie przedsiębiorstw wprowadzających do obrotu produkty rybe. W ramach realizacji kolejego celu zmiejszeia egatywego oddziaływaia zakładów przetwórstwa produktów rybych lub obrotu tymi produktami a środowisko będzie moża otrzymać dofiasowaie p. a budowę i moderizację oczyszczali ścieków. Dzięki celowi służącemu poprawie jakości i kokurecyjości przetwarzaych i wprowadzaych do obrotu produktów rybych moża liczyć a wsparcie zastosowaia owych techologii w przedsiębiorstwie rybackim. Ostati cel to utrzymaie lub wzrost poziomu zatrudieia. Pomoc ie obejmuje: iwestycji dotyczących hadlu detaliczego, działalości margialej, lokalej oraz ograiczoej w rozumieiu przepisów rozporządzeia Miistra Rolictwa i Rozwoju Wsi z dia 8 czerwca 2010 r. w sprawie szczegółowych waruków uzaia działalości margialej, lokalej i ograiczoej (Dz U r 113, poz. 753), operacji dotyczących budowy owych zakładów przetwórstwa produktów rybych lub zakładów zajmujących się Program Operacyjy PO RYBY moża podsumować z optymizmem i czekać a możliwości związae z wdrażaiem fuduszy europejskich w latach W ramach owego Programu Operacyjego Rybactwo i Morze jest przewidywae wsparcie projektów dotyczących: iowacyjych iwestycji a statkach, poprawiających jakość produktów rybołówstwa, iwestycji a statkach rybackich, które mają zmiejszyć emisję substacji zaobrotem tymi produktami, z wyjątkiem operacji dotyczących budowy owych zakładów w celu dywersyfikacji prowadzoej dotychczas działalości dotyczącej rybołówstwa morskiego, rybołówstwa śródlądowego, przetwórstwa produktów rybych lub obrotu produktami rybymi. Termi składaia wiosków oraz wysokość pomocy fiasowej Wioski o dofiasowaie ależy złożyć w termiie od 13 do 17 paździerika 2014 r. Wsparcie moża uzyskać a iwestycje, które zostały zrealizowae do dia złożeia wiosku, o ile rozpoczęto je przed 11 wrześia 2009 r. Wiosek o dofiasowaie powiie zawierać w szczególości: dae idetyfikacyje (imię i azwisko, miejsce zamieszkaia i adres albo azwę, siedzibę i adres) wioskodawcy, dae idetyfikacyje osoby upoważioej do reprezetowaia wioskodawcy, umer NIP wioskodawcy (jeśli został aday), iformację o formie prawej wioskodawcy, charakterystykę prowadzoej działalości, opis plaowaej operacji, zestawieie rzeczowo-fiasowe operacji, oświadczeie lub zobowiązaia wioskodawcy związae z pomocą, Pomoc iwestycyja a realizację operacji jest przyzawaa w formie zwrotu kosztów kwalifikowalych. Jej wysokość wyosi: do 60% kosztów w przypadku operacji realizowaej przez przedsiębiorców z sektora mikro-, małych lub średich przedsiębiorstw (MSP), do 30% kosztów w przypadku podmiotów, które zatrudiają miej iż 750 pracowików lub mają obrót miejszy iż 200 ml EUR. Powyższa pomoc jest udzielaa do wyczerpaia środków fiasowych, zgodie z kolejością złożeia prawidłowo wypełioego i udokumetowaego wiosku o dofiasowaie. Wsparcie jest przyzawae do wyczerpaia się limitu dostępych środków fiasowych. Jego wysokość to maksymalie PLN a jedego beeficjeta. Co w kolejej perspektywie? Dotychczasowe efekty korzystaia ze wsparcia uijego to m.i. zmoderizowaie już istiejących gospodarstw oraz utworzeie owoczesych obiektów chowu i hodowli ryb. Pozyskae środki fiasowe pozwoliły także przedsiębiorcom dokoać zakupu owoczesych urządzeń atleiających wodę w hodowlach, liii do produkcji pasz itp. Moderizacja gospodarstw obejmowała także prace budowlae związae zarówo z obiektami chowu i hodowli ryb, jak rówież z pomieszczeiami gospodarczo-socjalymi zakładów produkcyjych i drogami dojazdowymi do ich. 20 Biulety euro ifo (08)

PORADNIK DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROMUJ SWÓJ EKSPORT

PORADNIK DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROMUJ SWÓJ EKSPORT PORADNIK DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROMUJ SWÓJ EKSPORT URZĄD KOMITETU INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ Wydawca URZĄD KOMITETU INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ Al. Ujazdowskie 9, 00-918 Warszawa http://www.ukie.gov.pl e-mail:

Bardziej szczegółowo

euro info dla małych i średnich przedsiębiorstw Perspektywy Wschód ISSN 1505-781X znaków towarowych? Program Zmiany w LIFE przepisach celnych

euro info dla małych i średnich przedsiębiorstw Perspektywy Wschód ISSN 1505-781X znaków towarowych? Program Zmiany w LIFE przepisach celnych lipiec (165) 2016 ISSN 1505-781X euro ifo dla małych i średich przedsiębiorstw www.ee.org.pl Marketig Co owego w iteretowy uijym prawie zaków towarowych? Program Zmiay w LIFE przepisach celych Perspektywy

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA 1. ZAMAWIAJĄCY TALEX S.A., ul. Karpia 27 d, 61 619 Pozań, e mail: cetrumit@talex.pl 2. INFORMACJE OGÓLNE 2.1. Talex S.A. zaprasza do udziału w postępowaiu przetargowym,

Bardziej szczegółowo

euro info Planujemy fundusze europejskie Usługa PRO-INN dla małych i średnich przedsiębiorstw Międzynarodowy rynek obuwniczy ISSN 1505-781X

euro info Planujemy fundusze europejskie Usługa PRO-INN dla małych i średnich przedsiębiorstw Międzynarodowy rynek obuwniczy ISSN 1505-781X wrzesień (144) 2013 ISSN 1505-781X euro ifo Plaujemy fudusze europejskie dla małych i średich przedsiębiorstw www.ee.org.pl Usługa PRO-INN Międzyarodowy ryek obuwiczy Zachodiopomorskie Stowarzyszeie Rozwoju

Bardziej szczegółowo

euro info Program LIFE dla małych i średnich przedsiębiorstw Wschód ISSN 1505-781X przedsiębiorstwa na rynkach Afryki Południowej

euro info Program LIFE dla małych i średnich przedsiębiorstw Wschód ISSN 1505-781X przedsiębiorstwa na rynkach Afryki Południowej listopad (157) 2014 ISSN 1505-781X euro ifo dla małych i średich przedsiębiorstw www.ee.org.pl Marketig Małe i średie iteretowy przedsiębiorstwa a rykach Afryki Połudiowej Program LIFE Iowacyje startupy

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 24.05.2012 r. Wersja 0.5 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia..

Projekt z dnia 24.05.2012 r. Wersja 0.5 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia.. Projekt z dia 24.05.2012 r. Wersja 0.5 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dia.. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązku uzyskaia i przedstawieia do umorzeia świadectw efektywości eergetyczej i uiszczaia

Bardziej szczegółowo

euro info dla małych i średnich przedsiębiorstw Wschód ISSN 1505-781X żywności do Malezji

euro info dla małych i średnich przedsiębiorstw Wschód ISSN 1505-781X żywności do Malezji sierpień (154) 2014 ISSN 1505-781X euro ifo dla małych i średich przedsiębiorstw www.ee.org.pl Marketig Możliwości eksportu iteretowy polskiej żywości do Malezji Program Odawiale LIFE źródła eergii, korzyści

Bardziej szczegółowo

Konica Minolta Optimized Print Services (OPS) Oszczędzaj czas. Poprawiaj efektywność. Stabilizuj koszty. OPS firmy Konica Minolta

Konica Minolta Optimized Print Services (OPS) Oszczędzaj czas. Poprawiaj efektywność. Stabilizuj koszty. OPS firmy Konica Minolta Koica Miolta Optimized Prit Services (OPS) Oszczędzaj czas. Poprawiaj efektywość. Stabilizuj koszty. OPS firmy Koica Miolta Optimized Prit Services OPS Najlepszą metodą przewidywaia przyszłości jest jej

Bardziej szczegółowo

info euro Norwegia atrakcyjna nisza eksportowa dla małych i średnich przedsiębiorstw Program COSME Prawo autorskie w internecie ISSN 1505-781X

info euro Norwegia atrakcyjna nisza eksportowa dla małych i średnich przedsiębiorstw Program COSME Prawo autorskie w internecie ISSN 1505-781X kwiecień (150) 2014 ISSN 1505-781X euro ifo Norwegia atrakcyja isza eksportowa dla małych i średich przedsiębiorstw www.ee.org.pl Program COSME Prawo autorskie w iterecie Zachodiopomorskie Stowarzyszeie

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 5 WPŁYW SYSTEMU OPODATKOWANIA DOCHODU NA EFEKTYWNOŚĆ PROCESU DECYZYJNEGO

ROZDZIAŁ 5 WPŁYW SYSTEMU OPODATKOWANIA DOCHODU NA EFEKTYWNOŚĆ PROCESU DECYZYJNEGO Agieszka Jakubowska ROZDZIAŁ 5 WPŁYW SYSTEMU OPODATKOWANIA DOCHODU NA EFEKTYWNOŚĆ PROCESU DECYZYJNEGO. Wstęp Skąplikowaie współczesego życia gospodarczego powoduje, iż do sterowaia procesem zarządzaia

Bardziej szczegółowo

Współpraca instytucji pomocy społecznej z innymi instytucjami

Współpraca instytucji pomocy społecznej z innymi instytucjami Projekt 1.16 Koordyacja a rzecz aktywej itegracji jest współfiasoway przez Uię Europejską w ramach Europejskiego Fu duszu Społeczego Współpraca istytucji pomocy społeczej z iymi istytucjami a tereie gmiy,

Bardziej szczegółowo

Artykuł techniczny CVM-NET4+ Zgodny z normami dotyczącymi efektywności energetycznej

Artykuł techniczny CVM-NET4+ Zgodny z normami dotyczącymi efektywności energetycznej 1 Artykuł techiczy Joatha Azañó Dział ds. Zarządzaia Eergią i Jakości Sieci CVM-ET4+ Zgody z ormami dotyczącymi efektywości eergetyczej owy wielokaałowy aalizator sieci i poboru eergii Obeca sytuacja Obece

Bardziej szczegółowo

euro info dla małych i średnich przedsiębiorstw Wschód ISSN 1505-781X papierniczy

euro info dla małych i średnich przedsiębiorstw Wschód ISSN 1505-781X papierniczy listopad (159) 2015 ISSN 1505-781X euro ifo dla małych i średich przedsiębiorstw www.ee.org.pl Marketig Europejski przemysł iteretowy papiericzy Program Fiasowaie LIFEspołeczościowe, kapitał dla MŚP Perspektywy

Bardziej szczegółowo

MINIMALIZACJA PUSTYCH PRZEBIEGÓW PRZEZ ŚRODKI TRANSPORTU

MINIMALIZACJA PUSTYCH PRZEBIEGÓW PRZEZ ŚRODKI TRANSPORTU Przedmiot: Iformatyka w logistyce Forma: Laboratorium Temat: Zadaie 2. Automatyzacja obsługi usług logistyczych z wykorzystaiem zaawasowaych fukcji oprogramowaia Excel. Miimalizacja pustych przebiegów

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE MATERIALNE

INWESTYCJE MATERIALNE OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI INWESTCJE: proces wydatkowaia środków a aktywa, z których moża oczekiwać dochodów pieiężych w późiejszym okresie. Każde przedsiębiorstwo posiada pewą liczbę możliwych projektów

Bardziej szczegółowo

Zastosowania w transporcie pasażerskim. Podzespoły i systemy HMI

Zastosowania w transporcie pasażerskim. Podzespoły i systemy HMI EAO Ekspert w dziedziie iterfejsów człowiek-maszya Zastosowaia w trasporcie pasażerskim Podzespoły i systemy HMI www. eao.com/catalogues EAO Parter dla przemysłu trasportowego Foto: SBB Systemy operacyje

Bardziej szczegółowo

KOMPETENCJE EKSPERTÓW W INFORMATYCZNYM SYSTEMIE WSPOMAGANIA DECYZJI

KOMPETENCJE EKSPERTÓW W INFORMATYCZNYM SYSTEMIE WSPOMAGANIA DECYZJI KOMPETENCJE EKSPERTÓW W INFORMATYCZNYM SYSTEMIE WSPOMAGANIA DECYZJI Ryszard Budziński, Marta Fukacz, Jarosław Becker, Uiwersytet Szczeciński, Wydział Nauk Ekoomiczych i Zarządzaia, Istytut Iformatyki w

Bardziej szczegółowo

WYGRYWAJ NAGRODY z KAN-therm

WYGRYWAJ NAGRODY z KAN-therm Regulami Kokursu I. POSTANOWIENIA OGÓLNE. 1. Regulami określa zasady KONKURSU p. Wygrywaj agrody z KAN-therm (dalej: Kokurs). 2. Orgaizatorem Kokursu jest KAN Sp. z o.o. z siedzibą w Białymstoku- Kleosiie,

Bardziej szczegółowo

Metoda analizy hierarchii Saaty ego Ważnym problemem podejmowania decyzji optymalizowanej jest często występująca hierarchiczność zagadnień.

Metoda analizy hierarchii Saaty ego Ważnym problemem podejmowania decyzji optymalizowanej jest często występująca hierarchiczność zagadnień. Metoda aalizy hierarchii Saaty ego Ważym problemem podejmowaia decyzji optymalizowaej jest często występująca hierarchiczość zagadień. Istieje wiele heurystyczych podejść do rozwiązaia tego problemu, jedak

Bardziej szczegółowo

Załącznik 5. do Umowy nr EPS/[ ]/2016 sprzedaży energii elektrycznej na pokrywanie strat powstałych w sieci przesyłowej. zawartej pomiędzy [ ]

Załącznik 5. do Umowy nr EPS/[ ]/2016 sprzedaży energii elektrycznej na pokrywanie strat powstałych w sieci przesyłowej. zawartej pomiędzy [ ] Załączik 5 do Umowy r EPS/[ ]/ sprzedaży eergii elektryczej a pokrywaie strat powstałych w sieci przesyłowej zawartej pomiędzy Polskie Sieci Elektroeergetycze Spółka Akcyja [ ] a WARUNKI ZABEZPIECZENIA

Bardziej szczegółowo

o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw.

o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw. SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dia 12 listopada 2013 r. Druk r 487 MARSZAŁEK SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Pa Bogda BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Zgodie

Bardziej szczegółowo

Dlaczego potrzebna jest reforma ochrony danych w UE?

Dlaczego potrzebna jest reforma ochrony danych w UE? Dlaczego potrzeba jest reforma ochroy daych w UE? Uija dyrektywa o ochroie daych z 1995 r. staowiła kamień milowy w historii ochroy daych osobowych. Jej podstawowe zasady, zapewiające fukcjoowaie ryku

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzieb!

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzieb! Projekt wsp,ł.iasoway ze 4rodk,w Uii Europejskiej w ramach Europejskiego Fuduszu Społeczego Materiał pomociczy dla auczycieli kształcących w zawodzieb "#$%&'( ")*+,"+(' -'#.,('#. przygotoway w ramach projektu

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka instytucjonalna

Profilaktyka instytucjonalna RAPORT Z BADANIA: Profilaktyka istytucjoala W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM Katowice, 9 wrzesień 2014 r. Projekt 1.16 Koordyacja a rzecz aktywej itegracji jest współfiasoway ze środków Uii Europejskiej w ramach

Bardziej szczegółowo

Jak skutecznie reklamować towary konsumpcyjne

Jak skutecznie reklamować towary konsumpcyjne K Stowarzyszeie Kosumetów Polskich Jak skuteczie reklamować towary kosumpcyje HALO, KONSUMENT! Chcesz pozać swoje praw a? Szukasz pomoc y? ZADZWOŃ DO INFOLINII KONSUMENCKIEJ BEZPŁATNY TELEFON 0 800 800

Bardziej szczegółowo

1. Metoda zdyskontowanych przyszłych przepływów pieniężnych

1. Metoda zdyskontowanych przyszłych przepływów pieniężnych Iwetta Budzik-Nowodzińska SZACOWANIE WARTOŚCI DOCHODOWEJ PRZEDSIĘBIORSTWA STUDIUM PRZYPADKU Wprowadzeie Dochodowe metody wycey wartości przedsiębiorstw są postrzegae, jako ajbardziej efektywe sposoby określaia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) z dnia 21 października 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) z dnia 21 października 2011 r. Dzieik Ustaw Nr 251 14617 Poz. 1508 1508 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) z dia 21 paździerika 2011 r. w sprawie sposobu podziału i trybu przekazywaia podmiotowej dotacji a dofiasowaie

Bardziej szczegółowo

Wykład. Inwestycja. Inwestycje. Inwestowanie. Działalność inwestycyjna. Inwestycja

Wykład. Inwestycja. Inwestycje. Inwestowanie. Działalność inwestycyjna. Inwestycja Iwestycja Wykład Celowo wydatkowae środki firmy skierowae a powiększeie jej dochodów w przyszłości. Iwestycje w wyiku użycia środków fiasowych tworzą lub powiększają majątek rzeczowy, majątek fiasowy i

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU KOMUNIKACJI ELEKTRONICZNEJ

DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU KOMUNIKACJI ELEKTRONICZNEJ DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU KOMUNIKACJI ELEKTRONICZNEJ Warszawa, dia 19 maja 2015 r. Poz. 41 Zarządzeie Nr 12 Prezesa Urzędu Komuikacji Elektroiczej z dia 18 maja 2015 r. 1) w sprawie plau zagospodarowaia

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekoomisty Mieriki wzrostu gospodarczego dr Baha Kaliowska-Sufiowicz Uiwersytet Ekoomiczy w Pozaiu 7 marca 2013 r. Ayoe who believes that expotetial growth ca go o for ever i a fiite world

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekoomiczy Uiwersytet Dziecięcy Dlaczego jede kraje są biede a ie bogate? dr Baha Kaliowska-Sufiowicz Uiwersytet Ekoomiczy w Pozaiu 23 maja 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Analiza potencjału energetycznego depozytów mułów węglowych

Analiza potencjału energetycznego depozytów mułów węglowych zaiteresowaia wykorzystaiem tej metody w odiesieiu do iych droboziaristych materiałów odpadowych ze wzbogacaia węgla kamieego ależy poszukiwać owych, skutecziej działających odczyików. Zdecydowaie miej

Bardziej szczegółowo

Historia tworzenia pewnej spółdzielni Zlecanie zadań podmiotom ekonomii społecznej Dla przedsiębiorstw społecznych jest Targes.pl

Historia tworzenia pewnej spółdzielni Zlecanie zadań podmiotom ekonomii społecznej Dla przedsiębiorstw społecznych jest Targes.pl Historia tworzeia pewej spółdzieli Zlecaie zadań podmiotom ekoomii społeczej Dla przedsiębiorstw społeczych jest Targes.pl lipiec r 2 (146) 2012 rok XVI OD REDAKCJI Ekoomia społecza to idea, którą warto

Bardziej szczegółowo

TRANSFORMACJA DO UKŁADU 2000 A PROBLEM ZGODNOŚCI Z PRG

TRANSFORMACJA DO UKŁADU 2000 A PROBLEM ZGODNOŚCI Z PRG Tomasz ŚWIĘTOŃ 1 TRANSFORMACJA DO UKŁADU 2000 A ROBLEM ZGODNOŚCI Z RG Na mocy rozporządzeia Rady Miistrów w sprawie aństwowego Systemu Odiesień rzestrzeych już 31 grudia 2009 roku upływa termi wykoaia

Bardziej szczegółowo

Metrologia: miary dokładności. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie

Metrologia: miary dokładności. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Metrologia: miary dokładości dr iż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczeciie Miary dokładości: Najczęściej rozkład pomiarów w serii wokół wartości średiej X jest rozkładem Gaussa: Prawdopodobieństwem,

Bardziej szczegółowo

Michał Księżakowski Project Manager (Kraków, 17.02.2012)

Michał Księżakowski Project Manager (Kraków, 17.02.2012) Ekoomicze aspekty budowy biogazowi i dystrybucji biogazu Michał Księżakowski Project Maager (Kraków, 17.02.2012) Czyiki warukujące budowę biogazowi Uwarukowaia Ekoomicze Prawe Techologicze Aspekty Prawe

Bardziej szczegółowo

Klastry wyzwania i możliwości

Klastry wyzwania i możliwości Klastry wyzwania i możliwości Stanisław Szultka Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową 29 września 2015 Klastry wyzwania nowej perspektywy 1. Klastry -> inteligentne specjalizacje 2. Organizacje klastrowe

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 9 listopada 2012 r. Poz. 1229 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 18 października 2012 r.

Warszawa, dnia 9 listopada 2012 r. Poz. 1229 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 18 października 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dia 9 listopada 2012 r. Poz. 1229 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dia 18 paździerika 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskaia

Bardziej szczegółowo

WYGRYWAJ NAGRODY z KAN-therm

WYGRYWAJ NAGRODY z KAN-therm SYSTEM KAN-therm Nowoczese istalacje wode i grzewcze WYGRYWAJ NAGRODY z KAN-therm HP DESIGNJET T790 może być Twój! Szczegóły a www.kokurs-ka.pl ISO 9001 Projektuj istalacje w Systemie KAN-therm i walcz

Bardziej szczegółowo

NOWA PERSPEKTYWA, UBEZPIECZENIE UNIWERSALNE, PLUS, PERSPEKTYWA

NOWA PERSPEKTYWA, UBEZPIECZENIE UNIWERSALNE, PLUS, PERSPEKTYWA NOWA PERSPEKTYWA, UBEZPIECZENIE UNIWERSALNE, PLUS, PERSPEKTYWA B. ZAŁĄCZNIKI NUMERY DOŁĄCZONYCH WNIOSKÓW/DEKLARACJI WNIOSEK O ZAWARCIE UMÓW DODATKOWYCH/ DEKLARACJA PRZYSTĄPIENIA DO UBEZPIECZENIA/ DEKLARACJA

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik dla ucznia, rodzica i nauczyciela na rok szkolny 2015/2016. Zanim pójdziemy do szkoły

Niezbędnik dla ucznia, rodzica i nauczyciela na rok szkolny 2015/2016. Zanim pójdziemy do szkoły Niezbędik dla uia, rodzica i auyciela a rok szkoly 0/0 Zaim pójdziemy do szkoły Spis treści. Ueń ajmłodszy. Ueń iepełosprawy. Ueń w przyjazej i bezpieej szkole. Szkolictwo zawodowe. Prawa rodziców. Rodzicu,

Bardziej szczegółowo

Struktura czasowa stóp procentowych (term structure of interest rates)

Struktura czasowa stóp procentowych (term structure of interest rates) Struktura czasowa stóp procetowych (term structure of iterest rates) Wysokość rykowych stóp procetowych Na ryku istieje wiele różorodych stóp procetowych. Poziom rykowej stopy procetowej (lub omialej stopy,

Bardziej szczegółowo

WERSJA TESTU A. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LX Egzamin dla Aktuariuszy z 28 maja 2012 r. Część I. Matematyka finansowa

WERSJA TESTU A. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LX Egzamin dla Aktuariuszy z 28 maja 2012 r. Część I. Matematyka finansowa Matematyka fiasowa 8.05.0 r. Komisja Egzamiacyja dla Aktuariuszy LX Egzami dla Aktuariuszy z 8 maja 0 r. Część I Matematyka fiasowa WERJA EU A Imię i azwisko osoby egzamiowaej:... Czas egzamiu: 00 miut

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA NR 06-2 POMIARY TEMPA METABOLIZMU METODĄ TABELARYCZNĄ

INSTRUKCJA NR 06-2 POMIARY TEMPA METABOLIZMU METODĄ TABELARYCZNĄ LABORATORIUM OCHRONY ŚRODOWISKA - SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ - INSTRUKCJA NR 06- POMIARY TEMPA METABOLIZMU METODĄ TABELARYCZNĄ 1. Cel istrukcji Celem istrukcji jest określeie metodyki postępowaia w celu

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2014 Bożena Lublińska Kasprzak Prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Warszawa, 24 czerwca 2014 r.,

Bardziej szczegółowo

if PACKAGING DESIGN AWARD 2013

if PACKAGING DESIGN AWARD 2013 Polska wersja językowa Prosimy zwrócić uwagę, że procedury rejestracji, a także komuikacja w ramach kokursu if desig awards odbywać się będą w języku agielskim. LUNAR Desig Ic. if PACKAGING DESIGN AWARD

Bardziej szczegółowo

Siemens. The future moving in.

Siemens. The future moving in. Ogrzewaczy wody marki Siemes zae są a rykach całego świata. Ich powstawaiu towarzyszą ambite cele: stale poszukujemy iowacyjych, przyszłościowych rozwiązań techologiczych, służących poprawie jakości życia.

Bardziej szczegółowo

Zmiany w zarządzaniu jakością w polskich szpitalach

Zmiany w zarządzaniu jakością w polskich szpitalach Łopacińska Hygeia Public I, Tokarski Health 2014, Z, Deys 49(2): A. 343-347 Zmiay w zarządzaiu jakością w polskich szpitalach 343 Zmiay w zarządzaiu jakością w polskich szpitalach Quality maagemet chages

Bardziej szczegółowo

System finansowy gospodarki

System finansowy gospodarki System fiasowy gospodarki Zajęcia r 5 Matematyka fiasowa Wartość pieiądza w czasie 1 złoty posiaday dzisiaj jest wart więcej iż 1 złoty posiaday w przyszłości, p. za rok. Powody: Suma posiadaa dzisiaj

Bardziej szczegółowo

Nasze osiągnięcia. wydanie 5, 2011. Zakłady Urządzeń Kotłowych Stąporków S.A.

Nasze osiągnięcia. wydanie 5, 2011. Zakłady Urządzeń Kotłowych Stąporków S.A. Nasze osiągięcia wydaie 5, 2011 2 Zakłady Urządzeń Kotłowych Stąporków S.A. Działalość firmy ZUK Stąporków S.A. specjalizuje się w produkcji urządzeń dla: Eergetyki cieplej Eergetyki zawodowej Eergetyki

Bardziej szczegółowo

2.2 Funkcje wyceny. Wśród autorów przeważa pogląd, iż wycenie można przypisać cztery podstawowe funkcje:

2.2 Funkcje wyceny. Wśród autorów przeważa pogląd, iż wycenie można przypisać cztery podstawowe funkcje: . Cele wycey przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa w rozwiiętej gospodarce rykowej są powszechie przedmiotem różorakich trasakcji hadlowych co implikuje potrzebę uzyskaia szacuków ich wartości przy pomocy

Bardziej szczegółowo

SYSTEM OCENY STANU NAWIERZCHNI SOSN ZASADY POMIARU I OCENY STANU RÓWNOŚCI PODŁUŻNEJ NAWIERZCHNI BITUMICZNYCH W SYSTEMIE OCENY STANU NAWIERZCHNI SOSN

SYSTEM OCENY STANU NAWIERZCHNI SOSN ZASADY POMIARU I OCENY STANU RÓWNOŚCI PODŁUŻNEJ NAWIERZCHNI BITUMICZNYCH W SYSTEMIE OCENY STANU NAWIERZCHNI SOSN ZAŁĄCZNIK B GENERALNA DYREKCJA DRÓG PUBLICZNYCH Biuro Studiów Sieci Drogowej SYSTEM OCENY STANU NAWIERZCHNI SOSN WYTYCZNE STOSOWANIA - ZAŁĄCZNIK B ZASADY POMIARU I OCENY STANU RÓWNOŚCI PODŁUŻNEJ NAWIERZCHNI

Bardziej szczegółowo

Wp³yw wdro enia Zintegrowanego Systemu Informatycznego na przewagê konkurencyjn¹ Grupy LOTOS SA

Wp³yw wdro enia Zintegrowanego Systemu Informatycznego na przewagê konkurencyjn¹ Grupy LOTOS SA Wp³yw wdro eia Zitegrowaego Systemu Iformatyczego a przewagê kokurecyj¹ Grupy LOTOS SA Warszawa, 22 listopada 2004 r. Tadeusz Rogaczewski, Szef Biura Zarz¹dzaia Iformatyk¹ Warszawa, 22 listopada 2004 r.

Bardziej szczegółowo

Kluczowy aspekt wyszukiwania informacji:

Kluczowy aspekt wyszukiwania informacji: Wyszukiwaieiformacjitoproceswyszukiwaiawpewymzbiorze tychwszystkichdokumetów,którepoświęcoesąwskazaemuw kweredzietematowi(przedmiotowi)lubzawierająiezbędedla Wg M. A. Kłopotka: użytkowikafaktyiiformacje.

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ

ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ Nr 573 Ekoomia XXXIX 2001 BŁAŻEJ PRUSAK Katedra Ekoomii i Zarządzaia Przedsiębiorstwem METODY OCENY PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH Celem artykułu jest przedstawieie metod

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Program wieloletni dotyczący udziału Polski w programie CIP przedłuŝony do końca 2014 roku

Program wieloletni dotyczący udziału Polski w programie CIP przedłuŝony do końca 2014 roku Program wieloletni dotyczący udziału Polski w programie CIP przedłuŝony do końca 2014 roku Rada Ministrów w dniu 7 stycznia na wniosek Ministra Gospodarki przyjęła uchwałę zmieniającą uchwałę w sprawie

Bardziej szczegółowo

*Q019* Wniosek o przystąpienie do grupowego ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi z rozszerzoną ankietą medyczną

*Q019* Wniosek o przystąpienie do grupowego ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi z rozszerzoną ankietą medyczną *Q019* Wiosek o przystąpieie do grupowego ubezpieczeia a życie z ubezpieczeiowymi fuduszami kapitałowymi z rozszerzoą akietą medyczą Nr polisy ubezpieczeia Nr podgrupy Ubezpieczający Nazwa firmy Ubezpieczoy

Bardziej szczegółowo

Zwiększenie konkurencyjności regionów poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu (CSR)

Zwiększenie konkurencyjności regionów poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu (CSR) Zwiększenie konkurencyjności regionów poprzez społeczną odpowiedzialność biznesu (CSR) Zapraszamy na szkolenia informacyjne podnoszące kompetencje pracowników i właścicieli mikro, małych i średnich przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja sieci powiązań układu nadrzędnego grupy kopalń ze względu na koszty transportu

Optymalizacja sieci powiązań układu nadrzędnego grupy kopalń ze względu na koszty transportu dr hab. iż. KRYSTIAN KALINOWSKI WSIiZ w Bielsku Białej, Politechika Śląska dr iż. ROMAN KAULA Politechika Śląska Optymalizacja sieci powiązań układu adrzędego grupy kopalń ze względu a koszty trasportu

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020. Warszawa, 14 października 2014 r.

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020. Warszawa, 14 października 2014 r. Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 Warszawa, 14 października 2014 r. 1 Cele tematyczne 2 Programy operacyjne na poziomie krajowym i regionalnym 3 Programy ramowe Unii Europejskiej Wsparcie

Bardziej szczegółowo

profi-air 250 / 400 touch Nowoczesne centrale rekuperacyjne do wentylacji pomieszczeń mieszkalnych

profi-air 250 / 400 touch Nowoczesne centrale rekuperacyjne do wentylacji pomieszczeń mieszkalnych profi-air 250 / 400 touch Nowoczese cetrale rekuperacyje do wetylacji pomieszczeń mieszkalych SYSTEMY ODWADNIAJĄ CE SYSTEMY ELEKTRYCZNE INSTALACJE WEWNĘTRZNE PRODUKTY DLA PRZEMYSŁU Nowoczesa techologia

Bardziej szczegółowo

Moduł 4. Granica funkcji, asymptoty

Moduł 4. Granica funkcji, asymptoty Materiały pomocicze do e-learigu Matematyka Jausz Górczyński Moduł. Graica fukcji, asymptoty Wyższa Szkoła Zarządzaia i Marketigu Sochaczew Od Autora Treści zawarte w tym materiale były pierwotie opublikowae

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 oraz wsparcie dla Turystyki z programu COSME. 25 czerwca 2015 r.

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 oraz wsparcie dla Turystyki z programu COSME. 25 czerwca 2015 r. Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 oraz wsparcie dla Turystyki z programu COSME 25 czerwca 2015 r. Wsparcie pozafinansowe i instrumenty finansowe 2014-2020 1. Poziom krajowy: programy

Bardziej szczegółowo

*Q019* Deklaracja przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na życie z rozszerzoną ankietą medyczną. Ubezpieczający. Ubezpieczony

*Q019* Deklaracja przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na życie z rozszerzoną ankietą medyczną. Ubezpieczający. Ubezpieczony *Q019* Deklaracja przystąpieia do grupowego ubezpieczeia a życie z rozszerzoą akietą medyczą Nr polisy ubezpieczeia Nr podgrupy Ubezpieczający Nazwa firmy Ubezpieczoy Pracowik Małżoek Pełoletie Dziecko

Bardziej szczegółowo

Andrzej Pogorzelski Materiały pomocnicze do studiowania przedmiotu FINANSE PRZEDSIEBIORSTWA

Andrzej Pogorzelski Materiały pomocnicze do studiowania przedmiotu FINANSE PRZEDSIEBIORSTWA . CHARAKTERYSTYKA PIENIĄDZA JAKO TWORZYWA FINANSÓW.. Fukcje pieiądza Najwygodiejszym sposobem defiiowaia pieiądza jest wymieieie jego główych, klasyczych fukcji. I tak pieiądz jest: mierikiem wartości

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE FINANSAMI

ZARZĄDZANIE FINANSAMI STOWARZYSZENIE KSIĘGOWYCH W POLSCE ODDZIAŁ WIELKOPOLSKI W POZNANIU ZARZĄDZANIE FINANSAMI WYBRANE ZAGADNIENIA (1/2) DR LESZEK CZAPIEWSKI - POZNAŃ - 1 SPIS TREŚCI 1. RYZYKO W ZARZĄDZANIU FINANSAMI... 4 1.1.

Bardziej szczegółowo

Wygenerowano dnia 2015-09-22 dla loginu: internetowagp. Kalkulatory. FIRMA i PRAWO. tydzień z komentarzami

Wygenerowano dnia 2015-09-22 dla loginu: internetowagp. Kalkulatory. FIRMA i PRAWO. tydzień z komentarzami se Nowocze ia arzędz olie dla preumeratorów DGP za darmo! PRENUMERATA Zarejestruj się i korzystaj! www.arzedzia. Kalkulatory Akty prawe Aktywe druki Wskaźiki i stawki FIRMA i PRAWO DZIENNIK.PL FORSAL.PL

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

AUDYT SYSTEMU GRZEWCZEGO

AUDYT SYSTEMU GRZEWCZEGO Wytycze do audytu wykoao w ramach projektu Doskoaleie poziomu edukacji w samorządach terytorialych w zakresie zrówoważoego gospodarowaia eergią i ochroy klimatu Ziemi dzięki wsparciu udzieloemu przez Isladię,

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE DZIAŁALNOŚCI BADAWCZO ROZWOJOWEJ PRZEZ FUNDUSZE UNIJNE. Józefów, 17 marca 2015

WSPARCIE DZIAŁALNOŚCI BADAWCZO ROZWOJOWEJ PRZEZ FUNDUSZE UNIJNE. Józefów, 17 marca 2015 WSPARCIE DZIAŁALNOŚCI BADAWCZO ROZWOJOWEJ PRZEZ FUNDUSZE UNIJNE Józefów, 17 marca 2015 Fundusze dla Polski Z budżetu polityki spójności na lata 2014-2020 Polska otrzyma 82,5 mld euro, w tym: ok. 76,9 mld

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości DEFINICJE KLASTRA: Klastry to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących

Bardziej szczegółowo

Studia nad rozwojem Dolnego Śląska

Studia nad rozwojem Dolnego Śląska URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO Studia ad rozwojem Doego Śąska r 1 56 2015 Iformacja o działaości doośąskich kastrów ISSN 1508-7573 Wrocław, paździerik 2015 www.umwd.doysask.p Studia ad

Bardziej szczegółowo

Podpis elektroniczny. zastosowanie i korzyści

Podpis elektroniczny. zastosowanie i korzyści Podpis elektroiczy sposób działaia, zastosowaie i korzyści Miisterstwo Gospodarki Warszawa 2005 Nadzór merytoryczy: Departamet Przedsiębiorczości Miisterstwa Gospodarki Autorzy: Artur Kruk Uizeto Techologies

Bardziej szczegółowo

Wpływ religijności na ukształtowanie postawy wobec eutanazji The impact of religiosity on the formation of attitudes toward euthanasia

Wpływ religijności na ukształtowanie postawy wobec eutanazji The impact of religiosity on the formation of attitudes toward euthanasia Ewelia Majka, Katarzya Kociuba-Adamczuk, Mariola Bałos Wpływ religijości a ukształtowaie postawy wobec eutaazji The impact of religiosity o the formatio of attitudes toward euthaasia Ewelia Majka 1, Katarzya

Bardziej szczegółowo

Wytwarzanie energii odnawialnej

Wytwarzanie energii odnawialnej Adrzej Nocuñ Waldemar Ostrowski Adrzej Rabszty Miros³aw bik Eugeiusz Miklas B³a ej yp Wytwarzaie eergii odawialej poprzez współspalaie biomasy z paliwami podstawowymi w PKE SA W celu osi¹giêcia zawartego

Bardziej szczegółowo

Budowa mierników agregatowych do oceny poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego

Budowa mierników agregatowych do oceny poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego Krzysztof Kompa Katedra Ekoometrii i Statystyki Szkoła Główa Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Budowa mierików agregatowych do ocey poziomu rozwoju społeczo-gospodarczego Wstęp Uia Europejska przywiązuje

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ

Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ Studia objęte patronatem Doliny Lotniczej Czy chcesz poznać odpowiedzi na pytania: Co to jest inteligentna specjalizacja - IS (ang. smart

Bardziej szczegółowo

BADANIA DOCHODU I RYZYKA INWESTYCJI

BADANIA DOCHODU I RYZYKA INWESTYCJI StatSoft Polska, tel. () 484300, (60) 445, ifo@statsoft.pl, www.statsoft.pl BADANIA DOCHODU I RYZYKA INWESTYCJI ZA POMOCĄ ANALIZY ROZKŁADÓW Agieszka Pasztyła Akademia Ekoomicza w Krakowie, Katedra Statystyki;

Bardziej szczegółowo

Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020. 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki

Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020. 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki Finansowania projektów w nowej perspektywie w ramach I i II Osi priorytetowej RPO WŁ 2014-2020 12 czerwca 2015 r., Tomaszów Mazowiecki 476,46 mln euro (ok. 1,95 mld PLN ) z EFRR na rozwój gospodarczy regionu

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Wygenerowano dnia 2015-11-25 dla loginu: internetowagp. FIRMA i PRAWO. tydzień z komentarzami. W tygodniku Firma i Prawo komentowaliśmy ustawy:

Wygenerowano dnia 2015-11-25 dla loginu: internetowagp. FIRMA i PRAWO. tydzień z komentarzami. W tygodniku Firma i Prawo komentowaliśmy ustawy: FIRMA i PRAWO FORSAL.PL K Aa Michalska dr Patryk Filipiak doradca restrukturyzacyjy w Zimmerma Filipiak Restrukturyzacja SA doradca restrukturyzacyjy w Zimmerma Filipiak Restrukturyzacja SA Bartosz Sierakowski

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

Twoja firma. Podręcznik użytkownika. Aplikacja Grupa. V edycja, kwiecień 2013

Twoja firma. Podręcznik użytkownika. Aplikacja Grupa. V edycja, kwiecień 2013 Twoja firma Podręczik użytkowika Aplikacja Grupa V edycja, kwiecień 2013 Spis treści I. INFORMACJE WSTĘPNE I LOGOWANIE...3 I.1. Wstęp i defiicje...3 I.2. Iformacja o możliwości korzystaia z systemu Aplikacja

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwojowe województw w Polsce analiza statystyczno-ekonometryczna

Uwarunkowania rozwojowe województw w Polsce analiza statystyczno-ekonometryczna 3 MAŁGORZATA STEC Dr Małgorzata Stec Zakład Statystyki i Ekoometrii Uiwersytet Rzeszowski Uwarukowaia rozwojowe województw w Polsce aaliza statystyczo-ekoometrycza WPROWADZENIE Rozwój społeczo-gospodarczy

Bardziej szczegółowo

oznacza kwotę części zasadniczej dotacji podstawowej dla i-tej uczelni publicznej w danym roku,

oznacza kwotę części zasadniczej dotacji podstawowej dla i-tej uczelni publicznej w danym roku, Załącziki do rozporządzeia Miistra Nauki i Szkolictwa Wyższego z dia... r. (poz....) Załączik r 1 SPOSÓB PODZIAŁU DOTACJI DLA UCZELNI PUBLICZNYCH NA ZADANIA ZWIĄZANE Z KSZTAŁCENIEM STUDENTÓW STUDIÓW STACJONARNYCH,

Bardziej szczegółowo

Oferta PARP dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej na lata 2014-2020

Oferta PARP dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej na lata 2014-2020 2014 Jakub Moskal Dyrektor Departamentu Koordynacji Wdrażania Programów PARP Oferta PARP dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej na lata 2014-2020 Warszawa, 5 czerwca 2014 r. Nowa perspektywa

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: Badania operacyjne. Temat ćwiczenia: Problemy transportowe cd, Problem komiwojażera

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: Badania operacyjne. Temat ćwiczenia: Problemy transportowe cd, Problem komiwojażera Istrukcja do ćwiczeń laboratoryjych z przedmiotu: Badaia operacyje Temat ćwiczeia: Problemy trasportowe cd Problem komiwojażera Zachodiopomorski Uiwersytet Techologiczy Wydział Iżyierii Mechaiczej i Mechatroiki

Bardziej szczegółowo

Terminy naborów wniosków o dotacje z UE dla MSP (Małych i Średnich Przedsiębiorców) oraz dużych firm (dane na dzień 12.05.2015 r.)

Terminy naborów wniosków o dotacje z UE dla MSP (Małych i Średnich Przedsiębiorców) oraz dużych firm (dane na dzień 12.05.2015 r.) Terminy naborów wniosków o dotacje z UE dla MSP (Małych i Średnich Przedsiębiorców) oraz dużych firm (dane na dzień 12.05.2015 r.) Województwo Termin naboru Program, Działanie, Poddziałanie Dotacja: max

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 8.07.2013 r.

Projekt z dnia 8.07.2013 r. Projekt z dia 8.07.2013 r. Rozporządzeie Miistra Trasportu, Budowictwa i Gospodarki Morskiej 1) z dia.. 2013 r. w sprawie metodologii obliczaia charakterystyki eergetyczej budyku i lokalu mieszkalego lub

Bardziej szczegółowo

8. Optymalizacja decyzji inwestycyjnych

8. Optymalizacja decyzji inwestycyjnych 8. Optymalizacja decyzji iwestycyjych 8. Wprowadzeie W wielu różych sytuacjach, w tym rówież w czasie wyboru iwestycji do realizacji, podejmujemy decyzje. Sytuacje takie azywae są sytuacjami decyzyjymi.

Bardziej szczegółowo

Computer Aided Cooperation (CAC) Systemy wspomagania kooperacji i innowacji w procesach produkcji

Computer Aided Cooperation (CAC) Systemy wspomagania kooperacji i innowacji w procesach produkcji AKADEMIA TECHNICZNO-HUMANISTYCZNA W BIELSKU-BIAŁEJ dr iż. Aleksader MOCZAŁA Computer Aided Cooperatio (CAC) Systemy wspomagaia kooperacji i iowacji w procesach produkcji PLAN Wprowadzeie Wprowadzeie Uwarukowaia

Bardziej szczegółowo

Działanie 4.3 Kredyt technologiczny. w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Działanie 4.3 Kredyt technologiczny. w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Działanie 4.3 Kredyt technologiczny w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka PO Innowacyjna Gospodarka 4.3 Kredyt technologiczny Jest jednym z działań należących do Programu Operacyjnego Innowacyjna

Bardziej szczegółowo

Zatrudnialność. i rynek pracy. Monika Domańska, Akademia GórniczoG. rniczo-hutnicza. Co pomaga w znalezieniu i utrzymaniu pracy po studiach?

Zatrudnialność. i rynek pracy. Monika Domańska, Akademia GórniczoG. rniczo-hutnicza. Co pomaga w znalezieniu i utrzymaniu pracy po studiach? Zatrudialość i ryek pracy Co pomaga w zalezieiu i utrzymaiu pracy po studiach? Moika Domańska, Akademia GóriczoG riczo-huticza Zespół Ekspertów w Bolońskich Olkusz, 8 listopada 2010 r. Proces boloński

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK W SPRAWIE ZMIAN:

WNIOSEK W SPRAWIE ZMIAN: Załączik r do uchwały r 309 Zarządu Dzielicy Ursyów m.st. Warszawy z dia 25 paździerika 20 r WNIOSEK W SPRAWIE ZMIAN: ) WIELOLETNIEJ PROGNOZY BUDŻETÓW *, W TYM: b) WYDATKÓW BIEŻĄCYCH w tym UE* Obszar Staowisko

Bardziej szczegółowo

eusługi w liczbach Do e-urzędu przez epuap

eusługi w liczbach Do e-urzędu przez epuap egzemplarz bezpłaty Biulety iformacyjy CPI MSWiA 2/2011 (2) 20 000 profili zaufaych Profil zaufay, jako metoda uwierzyteliaia obywateli cieszy się coraz większą popularością. W 4 miesiące od udostępieia

Bardziej szczegółowo