HACCP. Publikacja sfinansowana ze ħrodków budijetowych Urzēdu Komitetu Integracji Europejskiej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "HACCP. Publikacja sfinansowana ze ħrodków budijetowych Urzēdu Komitetu Integracji Europejskiej"

Transkrypt

1 HACCP Publkacja sfnansowana ze ħrodków budijetowych Urzēdu Komtetu Integracj Europejskej UrzĎd Komtetu Integracj Europejskej 2005

2

3 HACPP URZD KOMITETU INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ

4 Autor tekstu dr Halna Turlejska Wydawca URZD KOMITETU INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ Al. Ujazdowske 9, Warszawa e-mal: Zdjce Zdjce na okadk wykonano dzk uprzejmoc Hotel Kraków Sheraton. Projekt grafczny ser wydawnczej 21 Drzewo, agencja nteraktywna Gagarna 86/7, Toru Skad przygotowane polgrafczne JTP Group ul. A. Chmela 2/1, Kraków e-mal: Wydane perwsze - luty 2005 ISBN Urzd Komtetu Integracj Europejskej

5 HACCP 1. WSTP STATUS PRAWNY DZIAA NA RZECZ BEZPIECZESTWA ZDROWOTNEGO YWNOCI WANE REGULACJE PRAWNE DOTYCZCE HIGIENY I BEZPIECZESTWA YWNOCI DLACZEGO POWINNIMY STOSOWA ZASADY SYSTEMU HACCP? JAKA JEST IDEA I ZAOENIA SYSTEMU HACCP? DZIAANIA WSTPNE PRZED WDROENIEM SYSTEMU HACCP W FIRMIE DZIAANIA ZWIZANE Z WDRAANIEM ZASAD SYSTEMU HACCP Zdefnowane zakresu stosowana systemu HACCP Utworzene zespou HACCP Opsane produktu wraz okrelenem przewdywanego sposobu wykorzystana produktu przez konsumenta Opracowane schematu procesu technologcznego Weryfkacja schematu procesu technologcznego na ln technologcznej Sporzdzene lsty wszystkch ewentualnych zagroe zwzanych z kadym etapem produkcj oraz lsty wszelkch rodków prewencyjnych do kontrol danego zagroena (Zasada 1) Okrelene Krytycznych Punktów Kontrol (Zasada 2) Okrelene celów granc tolerancj dla kadego KPK (Zasada 3) Opracowane systemu montorowana dla kadego KPK (Zasada 4) Ustalene dzaa korygujcych (Zasada 5) Ustalene procedury weryfkacj (Zasada 6) Prowadzene dokumentacj zapsów (Zasada 7) JAKIE KORZYCI PRZYNOSI SYSTEM HACCP? SYTUACJA W ZAKRESIE WDRAANIA SYSTEMU HACCP W POLSCE NOWE SPOJRZENIE NA OBOWIZKI PRZEDSIBIORCÓW CO DALEJ? SOWNICZEK TERMINÓW ZWIAZANYCH Z WDRAANIEM ZASAD GHP/GMP I SYSTEMU HACCP PIMIENNICTWO

6 1. WSTP Ostatno obserwuje s zwkszone zanteresowane problematyk bezpeczestwa ywnoc. Wynka to mdzy nnym z faktu, e coraz bardzej uwadomone spoeczestwo obawa s ujemnych skutków spoywana ywnoc o newacwej jakoc zdrowotnej. Tymczasem coraz czcej ujawnane s rónego rodzaju afery zwzane z bezpeczestwem ywnoc, a lczba odnotowywanych zatru zakae pokarmowych nadal utrzymuje s na stosunkowo wysokm pozome, mmo cgego podnoszena standardów hgencznych obowzujcych przy produkcj, przetwórstwe obroce ywnoc. Bezpeczestwo zdrowotne to, obok wartoc odywczej jakoc sensorycznej, jedna z najbardzej podanych cech ywnoc. ywno mus by zatem bezpeczna dla zdrowa konsumenta, gdy take s jego gówne oczekwana potrzeby. Intensyfkowane s oddolne ruchy dzaana spoeczne majce na celu produkcj wprowadzane do obrotu tzw. zdrowej ywnoc, ncjowane przez nowo powstajce coraz lcznejsze organzacje konsumencke reprezentujce nteresy zwykego zjadacza chleba. Zaspokojene potrzeb konsumentów ne jest spraw atw. Wymaga okrelena jednoltego sposobu postpowana podejmowana welu konsekwentnych dzaa. Najbardzej efektywne jest to wówczas, gdy dzaana te stanow spójn logczn cao ujt w jeden konkretny system. Odzwercedlenem takch zaoe jest wane system HACCP. Zagadnena dotyczce obowzku wdraana systemu HACCP w Polsce stay s w ostatno przedmotem lcznych dyskusj debat w rodowskach zwzanych z produkcj, przetwórstwem obrotem ywnoc. Ubolewa naley, e nektóre obegowe nformacje przekazywane zarówno poczt pantoflow, jak pochodzce czasem równe ze róde ofcjalnych ne zawsze s zgodne z nowym regulacjam prawnym. Czsto podaje s do publcznej wadomoc wymog nezgodne z prawd, jak np. koneczno posadana przez frm certyfkatu HACCP od chwl naszego wejca do Un Europejskej tj. od 1 maja 2004 r. Innym przykadem jest czsto powtarzana nformacja, e wdroene systemu HACCP, czne ze wspomnanym certyfkatem, kosztuje frm klka mlonów zotych, a samo doradztwo w tym zakrese to wydatek rzdu klkuset tyscy zotych. Jest to wprowadzane w bd spoeczestwa budz neuzasadnony sprzecw obawy zanteresowanych. Wokó samego systemu naroso wele mtów, wywoa on wele kontrowersj. O systeme HACCP mów s na wele sposobów, czsto nadmerne komplkujc jego zasady przedstawajc go jako nezmerne trudn nezrozuma, a przede wszystkm obc deolog. Ta obco wynkajca 6

7 l z faktu, e w perwotnej wersj system HACCP by opracowany na potrzeby programów kosmcznych USA, jest czsto koronnym argumentem przecwnków systemu. W negatywnych opnach czsto wyczuwa s obawy, e narzucene obowzku wdraana systemu HACCP moe doprowadz do upadku welu, szczególne maych, przedsborstw, gówne z powodów fnansowych, a take organzacyjno-techncznych. Wele osób, w tym szczególne przedstawcele frm zakadów, które dotychczas ne zetkny s z systemem HACCP, wyraa gbok obaw, czy podoa obowzkom zwzanym z jego wdraanem. Czsto podchodz s do tego problemu bardzo emocjonalne, bez dokadnego zrozumena koncepcj zaoe systemu. Nnejsza publkacja ma na celu przedstawene faktów zwzanych z wdraanem systemu HACCP zgodne z zapsam polskego prawa ywnocowego...,, l. 7

8 2. STATUS PRAWNY DZIAA NA RZECZ BEZPIECZESTWA ZDROWOTNEGO YWNOCI WANE REGULACJE PRAWNE DOTYCZCE HIGIENY I BEZPIECZESTWA YWNOCI Obecne obowzujce polske prawo ywnocowe jest cle zharmonzowane z wymogam Un Europejskej okrelonym w stosownych dyrektywach rozporzdzenach, a przede wszystkm w: dyrektywe 93/43/EEC o hgene rodków spoywczych, rozporzdzenu Parlamentu Europejskego Rady nr 178/2002 ustanawajcego ogólne zasady wymagana prawa ywnocowego, ustanawajcego Europejsk Urzd ds. Bezpeczestwa ywnoc oraz ustanawajcego ogólne procedury w sprawe bezpeczestwa ywnoc, rozporzdzenu 852/2004 Parlamentu Europejskego Rady w sprawe hgeny rodków spoywczych. Oznacza to, e wszelke zapsy okrelone w poszczególnych dyrektywach rozporzdzenach UE znajduj swoje odzwercedlene w stosownych polskch regulacjach prawnych. Warto zapamta, e prawo unjne jest nadrzdne wzgldem prawa krajowego. W zwzku w tym wszystke regulacje prawne Un Europejskej o statuse rozporzdze decyzj odnosz s take do naszego kraju obowzuj bezporedno równe w Polsce jako kraju czonkowskm UE. W wetle obowzujcego nowego prawa na przedsborcy produkujcym lub wprowadzajcym ywno do obrotu spoczywa obowzek pena odpowedzalno zapewnena bezpeczestwa zdrowotnego ywnoc. On te odpowada za wszelke szkody uszczerbk na zdrowu konsumenta spowodowane z jakoc zdrowotn ywnoc. Z zapsów prawa wynka, e wane przedsborca pownen by jak najbardzej zanteresowany wdraanem systemu HACCP. W Polsce gównym aktem prawnym regulujcym kweste zapewnena bezpeczestwa zdrowotnego ywnoc, w tym zagadnena zwzane z wdraanem przez przedsborców brany spoywczej systemu HACCP, jest znowelzowana Ustawa z 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych ywnoc ywena (DzU nr 63, poz. 634 z pón. zm.). 8

9 Innym wanym regulacjam prawnym, z którym pownn zapozna s przedsborcy, s akty wykonawcze do tej ustawy, a szczególne: oraz Rozporzdzene Mnstra Zdrowa z 30 kwetna 2004 r. w sprawe wewntrznej kontrol jakoc zdrowotnej ywnoc przestrzegana zasad hgeny w procese produkcj (DzU z 2004 r. nr 120, poz. 1259) Rozporzdzene Mnstra Zdrowa z 26 kwetna 2004 r. w sprawe wymaga hgenczno-santarnych w zakadach produkujcych lub wprowadzajcych do obrotu rodk spoywcze (DzU z 2004 r. nr 104. Poz. 1096). W wetle zapsów ww regulacj prawnych:, Wdraane zasad systemu HACCP stao s oblgatoryjne we wszystkch obszarach produkcj przetwórstwa ywnoc, a take obrotu ywnoc, bez wzgldu na welko przedsborstwa rodzaj prowadzonej dzaalnoc, od rozpoczca czonkostwa Rzeczpospoltej Polskej w Un Europejskej, tj. od 1 maja 2004 r. Warto ponadto zapamta, e: j Ne stneje aden formalny obowzek certyfkacj lub zatwerdzana systemu HACCP przez jakekolwek nstytucje. Certyfkacja systemu HACCP przez zewntrzne frmy certyfkujce jest cakowce dobrowolna. P, 9

10 3. DLACZEGO POWINNIMY STOSOWA ZASADY SYSTEMU HACCP? Potrzeba stosowana zasad systemu HACCP wynka ne tylko z konecznoc dostosowana s do nowych regulacj prawnych, zgodnych z wymaganam Un Europejskej, we s ona równe z nacskam samych konsumentów, którzy coraz wksz wag przywzuj do zagadne zwzanych z bezpeczestwem ywnoc. Wdraane systemu HACCP ma take aspekt ekonomczny, gdy u podstaw systemu ley ogranczene ne zawsze skutecznej tradycyjnej formy kontrol skerowanej na badane produktu kocowego oraz zmnejszene lczby kosztownych bada laboratoryjnych na korzy zapobegana neprawdowocom w toku caego procesu produkcj. Zaoenem systemu jest, aby koncentrowa s na tym, co najwanejsze z punktu wdzena bezpeczestwa produktu ne rozdrabna s na dzaana ne majce stotnego wpywu w tym zakrese. Tego typu podejce sprzyja oszczdnoc dzaa rodków. 4. SKD WYWODZI SI SYSTEM HACCP? System HACCP posada ju ponad 30-letna hstor. Nektórzy twerdz, e jest to stara dea w nowym opakowanu, ubrana jedyne w systemowe podejce. Jest to ponekd suszne, gdy troska o jako bezpeczestwo swoch wyrobów bya zawsze gównym celem kadej frmy kadego szanujcego s przedsborstwa dzaajcego w obszarze ywnoc lub ywena. Zawsze te musay musz by podejmowane dzaana zwzane z Dobr Praktyk Hgenczn Dobr Praktyk Produkcyjn gwarantujce prawdowo postpowana w toku produkcj lub obrotu ywnoc. System HACCP dodaje do tych dzaa dodatkowe czynnoc zwzane z nadzorowanem najbardzej newralgcznych z punktu wdzena bezpeczestwa ywnoc momentów podczas codzennej pracy frmy. Welu przedsborców ntucyjne wyczuwa te mejsca w swojej dzaalnoc systematyczne je kontroluje, ne zdajc sobe sprawy, e s to wane elementy systemu HACCP. Istotnym jest, aby tego typu dzaana posaday charakter systemowy. Hstora systemu HACCP Koncepcja systemu zrodza s na przeome lat w Stanach Zjednoczonych jako wynk poczonych wysków NASA (Pastwowej Agencj 10

11 , ds. Aeronautyk Przestrzen Kosmcznej) oraz laboratorów wojskowych w celu wprowadzena tzw. programów zero-defects przy produkcj ywnoc, a wc gwarantujcych w sposób nezawodny skuteczny jej cakowte bezpeczestwo. W 1975 roku system HACCP zosta ofcjalne zaaprobowany przez watow Organzacj Zdrowa (WHO), w 1980 roku za na tym samym forum przedstawono jego ogólne zasady defncje. W nastpnych latach system zosta kolejno uznawany przez róne grema mdzynarodowe, w tym m.n. przez Komsj Kodeksu ywnocowego (Codex Almentarus), jako stotne narzdze nadzoru nad produkcj ywnoc. W 1993 roku na mocy dyrektywy 93/43/EEC o hgene ywnoc zobowzano wszystke kraje czonkowske Un Europejskej do sukcesywnego wprowadzana systemu HACCP w brany spoywczej. 5. JAKA JEST IDEA I ZAOENIA SYSTEMU HACCP?? System HACCP jest metod postpowana jednoczene narzdzem majcym na celu zapewnene bezpeczestwa zdrowotnego ywnoc. W poczenu z realzacj zasad Dobrej Praktyk Hgencznej Dobrej Praktyk Produkcyjnej mona go okrel, poprzez analog do norm ISO ser 9000, jako zntegrowany system dzaa zwzanych z zarzdzanem bezpeczestwem zdrowotnym ywnoc. Dzaana na rzecz zapewnena bezpeczestwa zdrowotnego ywnoc = Zarzdzane bezpeczestwem zdrowotnym ywnoc = Zntegrowany system bezpeczestwa ywnoc Realzacja zasad GHP/GMP + Wdraane systemu HACCP = Prowadzene kontrol wewntrznej w zakadze 11

12 Naley pamta, e dzaana te stanow podstaw prowadzena kontrol wewntrznej w zakadze. HACCP jest skrótem od angelskch sów: Hazard Analyss and Crtcal Control Pont System czyl System Analzy Zagroe Krytycznych Punktów Kontrol Naley podkrel, e w nazwe systemu wystpuj dwa zasadncze elementy. Z jednej strony jest to przeprowadzene analzy wszystkch molwych zagroe wpywajcych na kocowe bezpeczestwo produktu. Przeprowadzona ww. analza daje podstaw do okrelena zdentyfkowana tzw. krytycznych punktów kontrol, tj. mejsc, w których ewentualne wystpujce zagroena mona cakowce wyelmnowa lub ogranczy do akceptowalnego pozomu. Okrelene nadzorowane krytycznych punktów kontrol jest drugm gównym elementem systemu HACCP. Zgodne z defncj podan w ustawe z 11 maja 2001 r.: HACCP jest systemowym postpowanem majcym na celu zapewnene bezpeczestwa zdrowotnego ywnoc poprzez dentyfkacj oszacowane skal zagroe bezpeczestwa ywnoc z punktu wdzena jej jakoc zdrowotnej oraz ryzyka wystpena tych zagroe podczas przebegu wszystkch etapów produkcj dystrybucj ywnoc. Jest to równe system majcy na celu okrelene metod ogranczana tych zagroe oraz ustalene dzaa naprawczych. W rozumenu tej defncj system ten polega ne tylko na zdentyfkowanu wszystkch potencjalnych zagroe bezpeczestwa ywnoc, które mog me nekorzystny wpyw na zdrowe konsumenta (gdy sama wedza na ten temat ne zabezpeczy an konsumenta, an produktu), lecz przede wszystkm na zastosowanu metod znalezenu skutecznych rozwza pozwalajcych na wyelmnowane tych zagroe lub ogranczene ch do akceptowalnego pozomu. Warto zwróc przy tym uwag na okrelena: pojawajce s w defncj dwa 12 - dentyfkacj oszacowane skal zagroe, tj. kwest stotnoc znaczena danego zagroena, a wc na le to zdentyfkowane zagroene moe me wpyw na zdrowe konsumenta (np. obecno bakter Salmonella posada due znaczene w aspekce zdrowa ) oraz - ryzyko wystpena tych zagroe, tj. jake jest prawdopodobestwo pojawena s danego zagroena. W praktyce mona wyobraz sobe sytuacj, w której stotno zagroena jest dua, lecz ryzyko jego zastnena przy produkcj znkome (np. obecno

13 l. bakter Salmonella stanow stotne zagroene, ale jej wystpowane ewentualne namnaane np. przy produkcj cukru jest znkome). Moe by te odwrotne, gdy ryzyko pojawena s wszdobylskch bakter z grupy Eschercha Col jest wysoke, lecz w wkszoc przypadków, poza jednym szczepem chorobotwórczym 0157 H, ne stanow one duego zagroena dla zdrowa konsumenta, o le ne wystpuj w nadmernych locach. Kodeks ywnocowy, czyl Codex Almentarus, jako najwysze mdzynarodowe gremum autorytet w dzedzne ywnoc defnuje system HACCP jako: tak system, który: - dentyfkuje, - ocena, - kontroluje (opanowuje) zagroena stotne dla bezpeczestwa ywnoc. Najstotnejsze elementy systemu HACCP to: Identyfkacja mogcych pojaw s zagroe; Ocena ch stotnoc; Oszacowane ryzyka (prawdopodobestwa) ch wystpena; Okrelene metod ch ogranczena. Koncepcja systemu HACCP polega m.n. na tym, e w caym acuchu produkcyjnym lub zwzanym z dystrybucj ywnoc wszystke etapy lub czynnoc, w których mog wystp potencjalne zagroena bezpeczestwa zdrowotnego ywnoc, a take ch przyczyny, s pod cs kontrol. Idea systemu HACCP oparta jest na pcu gównych zaoenach: Samokontrola Zapobegane. System HACCP Logczna sekwencja dzaa Przewdywane Cge doskonalene 13

14 6. ZASADY SYSTEMU HACCP I ETAPY JEGO WDRAANIA System HACCP dzaa na podstawe sedmu podstawowych zasad, które ne pownny by rozpatrywane jako reguy, lecz jako zadana do wykonana w celu wdroena systemu. Zasady te, w najprostszej postac, przedstawaj s nastpujco: 1. Analza zagroe zdentyfkowane ocena zagroe oraz ryzyka ch wystpena, a take ustalene rodków kontrol metod przecwdzaana tym zagroenom; 2. Ustalene Krytycznych Punktów Kontrol KPK (CCP) w celu wyelmnowana lub zmnmalzowana wystpowana zagroe; 3. Ustalene dla kadego krytycznego punktu kontrol wymaga (parametrów), jake pownen spena, okrelene granc tolerancj (lmtów krytycznych); 4. Ustalene wprowadzene systemu obserwacj krytycznych punktów kontrol; 5. Ustalene dzaa korygujcych, jel Krytyczny Punkt Kontrol ne spena ustalonych wymaga; 6. Ustalene procedur weryfkacj w celu potwerdzena, e system jest skuteczny zgodny z planem; 7. Opracowane prowadzene dokumentacj systemu HACCP dotyczcej etapów jego wprowadzana oraz ustalene sposobu rejestrowana przechowywana danych oraz archwzowana dokumentacj systemu. Naley jednak stwerdz, e sama znajomo zasad systemu HACCP ne zawsze pozwala na praktyczne wdroene systemu w frme. W tym celu pownny by podjte pewne dzaana przygotowawcze, które w powzanu z zasadam systemu okrelaj logczny cg postpowana, jake pownno by podjte w kadej frme. Kodeks ywnocowy proponuje zastosowane 12 stopnowej nastpujcej sekwencj dzaa: (schemat na nastpnej strone) 14

15 1. Zdefnowane zakresu stosowana systemu HACCP 2. Utworzene zespou HACCP 3. Opsane produktu wraz z okrelenem przewdywanego sposobu wykorzystana produktu 4. Opracowane schematu procesu technologcznego 5. Weryfkacja schematu procesu technologcznego na ln technologcznej 6. Sporzdzene lsty wszystkch zagroe rodków kontrol (Zasada 1) 7. Okrelene Krytycznych Punktów Kontrol (Zasada 2) 8. Okrelene wartoc docelowych krytycznych dla kadego punktu krytycznego (Zasada 3) j 9. Opracowane systemu montorowana dla kadego punktu krytycznego (Zasada 4) 10. Ustalene dzaa korygujcych (Zasada 5) 11. Ustalene procedury weryfkacj (Zasada 6) 12. Prowadzene dokumentacj zapsów (Zasada 7) 15

16 7. DZIAANIA WSTPNE PRZED WDROENIEM SYSTEMU HACCP W FIRMIE Z formalnego punktu wdzena, zanm przystpmy do wdraana systemu HACCP, w frme pownny by okrelone realzowane zasady Dobrej Praktyk Hgencznej Good Hygenc Practce GHP) Dobrej Praktyk Produkcyjnej (Good Manufacturng Practce GMP). Okrelane s one czsto manem Programów Warunków Wstpnych, a wc tych, które pownny by zrealzowane, zanm sgne s po bardzej skomplkowane rozbudowane systemy, przeznaczone do zarzdzana bezpeczestwem zdrowotnym jakoc ywnoc. W praktyce rzadko zdarza s, aby wszystke procedury funkcjonowana zakadu w obszarze szeroko rozumanej hgeny byy na najwyszym pozome aby ne mona byo w nch stwerdz jakchkolwek uchybe. Mona pokus s nawet o stwerdzene, e wane znajomo zasad systemu HACCP przeprowadzene analzy zagroe pomaga wskaza, które obszary hgeny wymagaj natychmastowych dzaa naprawczych gdze naley skerowa gówne wysk. Korelacj pomdzy zasadam GHP systemem HACCP mona zobrazowa nastpujcym przykadem: Przeprowadzona w frme analza zagroe wykazaa, e stotnym zagroenem jest molwo dostana s ca obcych (zaneczyszcze fzycznych) do produktu, w wynku zuszczana s farby na sufce (spowodowanego nadmern wlgotnoc w pomeszczenu, sab wentylacj, pseudooszczdnocam nedostatecznym nadzorem). wadomo, e jest to znaczce zagroene spowodowane zym stanem techncznym suftu, pownna skon kerownctwo frmy do jak najszybszego rozwzana problemu poprzez odpowedne wyremontowane suftu. W opsanej sytuacj sporód by moe lcznych uchybe techncznych w frme za najwanejsze perwszoplanowe naley uzna wane wyremontowane suftu, a ne np. podog, która w mnejszym stopnu moe me wpyw na bezpeczestwo produktu kocowego. A wc przy skpych rodkach fnansowych najperw naley wyremontowa suft, a nastpne podog lub nne elementy wyposaena hal. Wedza o ewentualnych potencjalnych zagroenach znajomo zasad systemu HACCP pownny zaowocowa skutecznejszym zarzdzanem przyczyn s do racjonalzacj dzaa wydatków frmy. W wadomoc przectnego czoweka, w tym take pracownka zatrudnonego w sektorze ywnoc, pojce hgeny czy Dobrej Praktyk Hgencznej kojarzy s czsto jedyne z procesam myca dezynfekcj oraz hgen osobst pracownków. W rzeczywstoc jest to pojce szersze, obejmujce co najmnej klka obszarów, cle ze sob zntegrowanych skerowanych na osgnce jednego celu, jakm jest bezpeczestwo ywnoc. Do obszarów tych naley zalczy przede wszystkm: 16

17 j,,., lokalzacj, otoczene zakadu jego nfrastruktur, obekty zakadu ch ukad funkcjonalny, maszyny urzdzena, procesy myca dezynfekcj, zaopatrzene w wod, kontrol odpadów, zabezpeczene przed szkodnkam kontrole w tym zakrese, szkolene personelu, hgen personelu, magazynowane ywnoc, transport wewntrzny. Prowadzene dzaa w ramach wszystkch ww. obszarów pownno by w frme dokadne okrelone opsane za pomoc stosownych procedur odpowadajcych m szczegóowych nstrukcj realzacj poszczególnych czynnoc. W duych zakadach bdze to na pewno zbór klku obszernych dokumentów tworzcych czne tzw. ksg hgeny. W maych frmach, w których realzowane s proste procesy, wystarczy moe jedna procedura hgeny wraz z nstrukcjam stanowskowym lub kodeks Dobrej Praktyk Hgencznej. Warto podkrel, e w funkcjonujcej w frme dokumentacj pownny by zameszczone opsy wszystkch gównych prowadzonych dzaa z zakresu GHP. Ponej przedstawono hasowo podstawowe elementy, jake pownny znale swoje odzwercedlene by uwzgldnone w procedurach lub nstrukcjach dotyczcych ww. obszarów. Lokalzacja, otoczene zakadu jego nfrastruktura: - ops lokalzacj obektu, warunk zabudowy, plan przestrzenny, pooene wzgldem obektów ssednch, drog dojazdowe tp. Obekty zakadu ch ukad funkcjonalny: - ops obektów zakadu, plan budowlany, stosowane lne technologczne, - ukad przestrzenny funkcjonalny poszczególnych pomeszcze ch funkcje, - podzaobektunastrefyzpunktuwdzenazapewnenabezpeczestwa ywnoc. Maszyny urzdzena: - rodzaj lo stosowanych urzdze, - sprzt kontrolno-pomarowy jego kalbracja lub wzorcowane, - harmonogram przegldów konserwacj. Procesy myca dezynfekcj: - wykaz pomeszcze urzdze oraz sprztu poddawanych procesom myca dezynfekcj wraz ze stosownym harmonogramam, - stosowane metody myca poszczególnych pomeszcze urzdze z uwzgldnenem stosowanych technk, rodzaju wykorzystywanych rodków, ch ste, czasu oddzaywana, - sposoby oceny skutecznoc prowadzonych procesów myca dezynfekcj, 17

18 18 - sposoby wykrywana pozostaoc rodków myjcych dezynfekujcych, - wykaz osób odpowedzalnych za prowadzene zabegów myca dezynfekcj tp. Zaopatrzene w wod: - rodzaj stosowanej wody aktualne wynk jej badana, - sposób oznakowana rurocgów. Kontrola odpadów: - mejsca sposób gromadzena odpadów staych wraz z harmonogramam ch usuwana, - sposób odprowadzana ceków, - umowy z nstytucjam zajmujcym s utylzacj odpadów. Zabezpeczene przed szkodnkam: - umowy z frmam DDD wadczcym usug w obekce na jego terene, - metody elmnacj szkodnków, - plan sytuacyjny rozmeszczena puapek lamp owadobójczych, - ocena skutecznoc podejmowanych dzaa. Szkolene personelu: - okrelene wymaga kwalfkacyjnych na poszczególnych stanowskach, - wykaz osób poddawanych planowym szkolenom lsty uczestnków szkole, - harmonogramy tematyka szkole aktualne planowane, - ocena pozomu wedzy uczestnków szkole sprawdzany wedzy. Hgena personelu: - metody oceny stanu hgeny zdrowa personelu, - prowadzone dzaana nadzorujce w tym zakrese, - dostpno odzey ochronnej, - ocena prawdowoc warunków w szatnach pomeszczenach socjalnych tp. Magazynowane ywnoc: - okrelene wymaganych warunków skadowana ywnoc (temperatura, czas, wlgotno tp.), - zapsy dokumentujce ch spenane, - metody oceny prawdowoc procesu magazynowana, w tym rotacj surowców produktów, ch odpowednej segregacj tp. Transport wewntrzny: - pojazdy urzdzana stosowane do transportu wewntrznego, ch stan santarno-hgenczny sprawno technczna, - okrelene dróg transportu osób odpowedzalnych za realzacj dzaa w tym zakrese.

19 8. DZIAANIA ZWIZANE Z WDRAANIEM ZASAD SYSTEMU HACCP Kerownctwo frmy zobowzane jest do podjca dobrze przemylanej decyzj o wdraanu systemu HACCP. Kerownk lub waccel zakadu pownen me wadomo, ne tylko jake korzyc przynese mu wdroene systemu, lecz take jake obowzk nakada to na zakad zaog. Dlatego te decyzj t naley podejmowa w kontekce molwoc zarezerwowana okrelonych nakadów fnansowych, stanu organzacyjno-techncznego, jak równe stopna przygotowana zaog, lczy s z tym, e wdroene wymaga bdze welu dodatkowych prac, a przede wszystkm zmany dotychczasowego sposobu mylena. Jednym z perwszych zada kerownctwa zakadu pownno by ofcjalne sformuowane na pme swojej poltyk w zakrese zapewnena bezpeczestwa zdrowotnego swoch wyrobów lub tzw. poltyk HACCP. Nastpnym zadanem jest przejce kolejnych etapów systemu HACCP.., 1. Zdefnowane zakresu stosowana systemu HACCP W perwszym rzdze kerownctwo frmy zobowzane jest ustal zakres zastosowana systemu, tj. okrel, czy system bdze obejmowa ca frm, czy te tylko wybrane lne produkcyjne lub jedn z nch. Istote jest równe okrelene, jake etapy procesu produkcyjnego bd ujte w plane HACCP oraz jakego typu zagroena bd brane przede wszystkm pod uwag. Zdefnowane zakresu stosowana systemu jest pewn formalnoc, która moe okaza s uyteczna w dyskusjach z przedstawcelam organów urzdowej kontrol ywnoc podczas prowadzonych przez nch nspekcj. Np. w nektórych przypadkach pozwala ono na wytumaczene przed ewentualnym nspektoram, dlaczego ne podejmujemy nezbdnych dzaa w sferach, na które faktyczne ne mamy wpywu. Moe s to odnos do sytuacj np. nadmernego skaena surowców pestycydam lub metalam szkodlwym dla zdrowa wynkajcym z neprzestrzegana zasad Dobrej Praktyk Rolnczej u dostawcy lub skaena rodowska. Czsto decyzja o wdraanu systemu HACCP we s z nacskam admnstracyjnym lub formalnoprawnym albo te z konecznoc spenena wymogów odborcy. Potrzeba wdraana systemu HACCP wynka take ne rzadko - obecne coraz czcej - z ambcj producenta oraz samej chc podnesena standardów jakocowych, a take unknca nepokoju o bezpeczestwo produkowanej ywnoc dla konsumentów oddalena molwoc spowodowana zatruca pokarmowego. 19

20 2. Utworzene zespou HACCP System HACCP trudno jest w praktyce wdroy w frme cakowce samodzelne (aczkolwek w maychfrmach rob to najczcej waccel lub osoba przez nego upowanona, przy pomocy ewentualnych konsultantów lub wskaza z poradnka). Formalne jednak przedswzca takego pownen s podj specjalne do tego powoany zespó kompetentnych osób. Wadomo bowem, e praca zespoowa przewane daje lepsze wynk. Zespoowo atwej jest te rozwzywa problemy znajdujce s najczcej na pogranczu klku dyscypln. Zespó pownen obejmowa czonków (najczcej klka osób, ne wcej jednak n 3-5 osób) o specjalstycznej wedzy z dzedzny mkrobolog, nyner, technolog, hgeny produkcj, jakoc tp. W obrbe zespou pownen by wybrany lder, który koordynuje cao dzaalnoc zespou podejmuje wce decyzje. Zespó pownen spotyka s okresowo, w zalenoc od potrzeb, rozpatrywa etapowo wszystke kweste dotyczce wdraana systemu HACCP. Korzystnym jest, aby wszystke dyskusje decyzje zespou byy protokoowane dokumentowane. W tym celu dobrze jest wybra osob odpowedzaln za prowadzene sekretaratu zespou. Zespó ds. HACCP pownen by formalne powoany przez najwysze kerownctwo frmy na drodze zarzdzena posada nadane przez kerownctwo odpowedne kompetencje uprawnena. Zaoga pownna by wadoma, e ma dostosowywa s do polece zespou. Zespó ds. HACCP jest odpowedzalny ne tylko za wdroene systemu w zakadze, ale jego obowzkem jest równe nformowane pracownków, prowadzene szkole, opracowywane przewaajcej czc dokumentacj. W kocowej faze wdraana systemu zespó. ds. HACCP planuje przeprowadza weryfkacj wdroonego systemu. 3. Opsane produktu wraz okrelenem przewdywanego sposobu wykorzystana produktu przez konsumenta Jednym z perwszych zada, jake pownen zrealzowa zespó ds. HACCP jest opracowane penego opsu produktu - posków lub da, które maj by wytwarzane zgodne z zasadam systemu HACCP. Ops ten pownen wyszczególna: skad surowcowy, skad chemczny, rodzaje stosowanych technolog, krytera mkrobologczne fzykochemczne, 20

21 charakterystyk produktu gotowego z punktu wdzena cech organoleptycznych cech opakowana, warunk przechowywana, metody dystrybucj. W przypadku prowadzena usug na zewntrz, np. caterngu, tj. produkcj posków dla nnych placówek, naley równe uwzgldn warunk okrelone w umowe.. j j,,,. Przy opse ne jest koneczne, aby podawa szczegóow receptur. Du uwag naley zwróc natomast na surowce (stosowane okresu karencj przed zborem, skad chemczny, a wc czy surowec moe by potencjalnym ródem substancj szkodlwych dla zdrowa tp.). Przy gromadzenu nformacj o produkce naley take zanalzowa dane epdemologczne, handlowe, technczne oraz obowzujce normy krajowe. Do opsu pownny by wykorzystywane take raporty z bada oraz wynk prowadzonych analz oznacze. Na szczególn uwag zasuguj metody dystrybucj przechowywana. Rozway take naley, dla jakej grupy konsumentów przeznaczony jest dany produkt, ze zwrócenem szczególnej uwag na najbardzej wralwe grupy konsumentów, jak np. nemowlta mae dzec, chorzy wymagajcy dety lecznczej, dabetycy tp. 4. Opracowane schematu procesu technologcznego Kolejnym zadanem zespou ds. HACCP jest opracowane schematu technologcznego dla ln, na której jest wdraany system. Schemat procesu technologcznego naley przygotowa w postac dagramu. Pownen on obejmowa wszystke fazy procesu produkcj, od przyjmowana surowców poczwszy, poprzez kolejne etapy procesu technologcznego, skadowane, a na dystrybucj obsudze klenta skoczywszy., Na kadym z etapów nezbdne jest ustalene podstawowych stotnych parametrów, zarówno takch jak temperatura obróbk termcznej (pasteryzacja, gotowane, chodzene), czas trwana tych procesów, jak równe warunk przechowywana w obnonej temperaturze. Przy opracowywanu schematu, dla uzyskana jego czytelnoc przejrzystoc, korzystne jest posugwane s mdzynarodowym symbolam ISO. Kady etap procesu pownno s oznacza kolejnym numerem. 21

22 Rys. 8. Podstawowe symbole ISO ch znaczene K Etap procesu - czasownk Produkt, surowec, substancje pomocncze - rzeczownk Punkt pomaru kontrol - Jednostka (kg, m, o C lub nne parametry) Decyzja - moment decyzyjny (odpowed - tak lub ne) Akcja dostosowawcza - komenda Dokument odnesene do dokumentu (procedury, nstrukcj, normy) cznk przejce na nastpn stron Konec schematu, zamknce 22

23 Klasyczny, bardzo uproszczony schemat technologczny moe przybra nastpujc form: Surowec Surowec Magazynowane Magazynowane Odwaane Odwaane Oczyszczane Obróbka wstpna Odpady Dodatk Meszane Podgrzewane Chodzene Opakowana Pakowane Magazynowane Dystrybucja 23

24 Zasad jest, aby po jednej strone dagramu umeszcza to co wchodz do procesu, np. surowce pomocncze opakowana, a po drugej strone to, co wychodz, np. odpady, uszkodzone lub zuyte opakowana tp. Warto podkrel, e przygotowujc dagram, naley unka krzyowana s ln. Dagram pownen by wyrany czytelny dla wszystkch jego uytkownków. 5. Weryfkacja schematu procesu technologcznego na ln technologcznej Zasadncz spraw jest, aby szczegóowe dane przedstawone na dagrame technologcznym odzwercedlay rzeczywsty stan ln technologcznych caego procesu produkcj. W praktyce czsto wystpuj ogromne rónce pomdzy tym, co jest formalne w dokumentacj, a tym, co jest faktyczne wykonywane. Weryfkacja dagramu pownna obejmowa uwzgldna wszystke warunk prowadzena procesu. Przy weryfkowanu dagramu naley na beco nanos na dagram wszystke poprawk uzupenena. Weryfkacj dagramu przeprowadzaj czonkowe zespou ds. HACCP pod nadzorem przewodnczcego formalne j potwerdzaj. Dagram procesu pownen by systematyczne uaktualnany, szczególne przy kadej zmane na ln produkcyjnej. 6. Sporzdzene lsty wszystkch ewentualnych zagroe zwzanych z kadym etapem produkcj oraz lsty wszelkch rodków prewencyjnych do kontrol danego zagroena (Zasada 1) Co to jest zagroene? Przez zagroene rozume s wacwo bologczn, fzyczn lub chemczn, która moe powodowa, e ywno stane s nebezpeczna dla konsumenta. Analza zagroe bezpeczestwa ywnoc pownna by dokonywana w trzech zasadnczych obszarach: a) zagroe bologcznych (mkrobologcznych), b) zagroe chemcznych, 24

LABORATORIUM METROLOGII TECHNIKA POMIARÓW (M-1)

LABORATORIUM METROLOGII TECHNIKA POMIARÓW (M-1) LABORATORIUM METROLOGII TECHNIKA POMIARÓW (M-) wwwmuepolslpl/~wwwzmape Opracował: Dr n Jan Około-Kułak Sprawdzł: Dr hab n Janusz Kotowcz Zatwerdzł: Dr hab n Janusz Kotowcz Cel wczena Celem wczena jest

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA ODPADAMI NOWE PODEJŒCIE

GOSPODARKA ODPADAMI NOWE PODEJŒCIE Œwadomoœæ obow¹zków wynkaj¹cych z ustaw reguluj¹cych gospodarkê odpadam jest znkoma zarówno wœród przedsêborców, jak konsumentów, a przece nektóre ustawy obow¹zuj¹ ju od 7 lat. Byæ mo e równe dlatego Mnsterstwo

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE PROGRAMOWANIA DYNAMICZNEGO DO OPRACOWANIA STRATEGII REDUKCJI EMISJI GAZÓW

ZASTOSOWANIE PROGRAMOWANIA DYNAMICZNEGO DO OPRACOWANIA STRATEGII REDUKCJI EMISJI GAZÓW ZASTOSOWANIE PROGRAOWANIA DYNAICZNEGO DO OPRACOWANIA STRATEGII REDUKCJI EISJI GAZÓW ANDRZEJ KAŁUSZKO Instytut Bada Systemowych Streszczene W pracy opsano zadane efektywnego przydzału ogranczonych rodków

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY EFEKTÓW KSZTAŁCENIA, OSI GANYCH PRZEZ STUDENTÓW SPECJALNO CI INFORMATYCZNYCH

PROCEDURA OCENY EFEKTÓW KSZTAŁCENIA, OSI GANYCH PRZEZ STUDENTÓW SPECJALNO CI INFORMATYCZNYCH PROCEDURA OCENY EFEKTÓW KSZTAŁCENIA, OSIGANYCH PRZEZ STUDENTÓW SPECJALNOCI INFORMATYCZNYCH WALERY SUSŁOW, ADAM SŁOWIK, TOMASZ KRÓLIKOWSKI Streszczene W nnejszym artykule przedstawono procedury organzacyjne

Bardziej szczegółowo

MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ

MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ 4 MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ DWST WPZN 423189/BSZI13 Warszawa, 2013 -Q-4 Pan Marek Mchalak Rzecznk Praw Dzecka Szanowny Pane, w odpowedz na Pana wystąpene z dna 28 czerwca 2013 r. (znak: ZEW/500127-1/2013/MP),

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA N^RoDoW^ str^tfol^ spójnocl UNIA EUROPE.'SKA EtjRoPE]5Kl FUNDUsŻ RozWoJU REGlÓNALNEGo DOTAOE NA INNOWAOE Projekt wspofnansowany przez Un Europejską w ramach Po lnnowacyjna Gospodarka Dzaane

Bardziej szczegółowo

Ł Ż Ż Ż Ż ś Ż ś Ę Ą Ź ż zacznk nr 1 do uchway nr 2812013 Sen atu Nazwa Wydzau Nazwa kerunku studw Szczec Wydza Nauk o Zem Geoanaltvka obszar ksztacena / obszary ksztacena, z ktrych zosta obszar nauk przyrodnczych

Bardziej szczegółowo

PORADNIK KANDYDATA. Wkrótce w nauka w szkole w jaki sposób je. zasadniczych szkole

PORADNIK KANDYDATA. Wkrótce w nauka w szkole w jaki sposób je. zasadniczych szkole Drog Gmnazjalsto, Wkrótce w nauka w szkole w jak sposób je jedno z z w pracodawców. zasadnczych szkole racjonalnego wyboru przestrz W prowadzona przy pomocy systemu elektroncznego. Rekrutacja wspomagana

Bardziej szczegółowo

System M/M/1/L. λ = H 0 µ 1 λ 0 H 1 µ 2 λ 1 H 2 µ 3 λ 2 µ L+1 λ L H L+1. Jeli załoymy, e λ. i dla i = 1, 2,, L+1 oraz

System M/M/1/L. λ = H 0 µ 1 λ 0 H 1 µ 2 λ 1 H 2 µ 3 λ 2 µ L+1 λ L H L+1. Jeli załoymy, e λ. i dla i = 1, 2,, L+1 oraz System M/M// System ten w odrónenu do wczenej omawanych systemów osada kolejk. Jednak jest ona ogranczona, jej maksymalna ojemno jest wartoc skoczon

Bardziej szczegółowo

banków detalicznych Metody oceny efektywnoœci operacyjnej

banków detalicznych Metody oceny efektywnoœci operacyjnej Metody oceny efektywnoœc operacyjnej banków detalcznych Danuta Skora, mgr, doktorantka Wydza³u Nauk Ekonomcznych, Dyrektor Regonu jednego z najwêkszych banków detalcznych Adran Kulczyck, mgr, doktorant

Bardziej szczegółowo

Instrukcja uytkownika

Instrukcja uytkownika Przewodowa centrala alarmowa Instrukcja uytkownka 1 Wstp 2 11 Główne cechy central 2 12 Opsy kodów 2 13 Sterowane central 2 2 Klawatura V-LCD 2 21 Wstp 2 22 Funkcje systemowe 3 23 Funkcje programowalne

Bardziej szczegółowo

Rozliczanie kosztów Proces rozliczania kosztów

Rozliczanie kosztów Proces rozliczania kosztów Rozlczane kosztów Proces rozlczana kosztów Koszty dzałalnośc jednostek gospodarczych są złoŝoną kategorą ekonomczną, ujmowaną weloprzekrojowo. W systeme rachunku kosztów odbywa sę transformacja jednych

Bardziej szczegółowo

Analiza ryzyka jako instrument zarządzania środowiskiem

Analiza ryzyka jako instrument zarządzania środowiskiem WARSZTATY 2003 z cyklu Zagrożena naturalne w górnctwe Mat. Symp. str. 461 466 Elżbeta PILECKA, Małgorzata SZCZEPAŃSKA Instytut Gospodark Surowcam Mneralnym Energą PAN, Kraków Analza ryzyka jako nstrument

Bardziej szczegółowo

INSPEKTORAT OCHRONY ROSLIN I NASIENNICTWA W OLSZTYNIE

INSPEKTORAT OCHRONY ROSLIN I NASIENNICTWA W OLSZTYNIE ^^^^^^ RPu/30233/2015 P Data 2015-04-07 INSPEKTORAT OCHRONY ROSLIN I NASIENNICTWA W OLSZTYNIE 11,10-444 Olsztyn fax (89) 5343623 a-"-pl/olsztyn, e-mal: w-olsztyn@porn.gov,pl Olsztyn, dna marca 2015 r.

Bardziej szczegółowo

D Archiwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla studentów

D Archiwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla studentów Kraków 01.10.2015 D Archwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla studentów Procedura Archwzacj Prac Dyplomowych jest realzowana zgodne z zarządzenem nr 71/2015 Rektora Unwersytetu Rolnczego m. H. Kołłątaja

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE MINISTRA GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ I BUDOWNICTWA. z dnia 30 grudnia 1994 r.

ROZPORZDZENIE MINISTRA GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ I BUDOWNICTWA. z dnia 30 grudnia 1994 r. Dz.U.95.8.38 2002-01-25 zm.wyn.z Dz.U.01.5.42 art.59 pkt2 2002-09-11 zm. Dz.U.02.134.1130 1 2003-10-16 zm. Dz.U.03.175.1704 1 ROZPORZDZENIE MINISTRA GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ I BUDOWNICTWA z dna 30 grudna

Bardziej szczegółowo

aij - wygrana gracza I bij - wygrana gracza II

aij - wygrana gracza I bij - wygrana gracza II M.Mszczsk KBO UŁ, Badana operacjne I (cz.) (wkład B 7) GRY KONFLIKTOWE GRY -OSOBOWE O SUMIE WYPŁT ZERO I. DEFINICJE TWIERDZENI Konflktowe gr dwuosobowe opsuje macerz wpłat ( a ) [ ] mxn j,b j gdze: aj

Bardziej szczegółowo

Nowe europejskie prawo jazdy w celu większej ochrony, bezpieczeństwa i swobodnego przemieszczania się

Nowe europejskie prawo jazdy w celu większej ochrony, bezpieczeństwa i swobodnego przemieszczania się KOMISJA EUROPEJSKA NOTATKA Bruksela, 18 styczna 2013 r. Nowe europejske prawo jazdy w celu wększej ochrony, bezpeczeństwa swobodnego przemeszczana sę W dnu 19 styczna 2013 r., w ramach wejśca w życe trzecej

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie się firm informatycznych jako nowych elementów struktury przestrzennej przemysłu

Kształtowanie się firm informatycznych jako nowych elementów struktury przestrzennej przemysłu PRACE KOMISJI GEOGRAFII PRZEMYSŁU Nr 7 WARSZAWA KRAKÓW 2004 Akadema Pedagogczna, Kraków Kształtowane sę frm nformatycznych jako nowych elementów struktury przestrzennej przemysłu Postępujący proces rozwoju

Bardziej szczegółowo

Analiza rodzajów skutków i krytyczności uszkodzeń FMECA/FMEA według MIL STD - 1629A

Analiza rodzajów skutków i krytyczności uszkodzeń FMECA/FMEA według MIL STD - 1629A Analza rodzajów skutków krytycznośc uszkodzeń FMECA/FMEA według MIL STD - 629A Celem analzy krytycznośc jest szeregowane potencjalnych rodzajów uszkodzeń zdentyfkowanych zgodne z zasadam FMEA na podstawe

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do omówienia

Zagadnienia do omówienia Zarządzane produkcją dr nż. Marek Dudek Ul. Gramatyka 0, tel. 6798 http://www.produkcja.zarz.agh.edu.pl Zagadnena do omówena Zasady projektowana systemów produkcyjnych część (organzacja procesów w przestrzen)

Bardziej szczegółowo

Analiza danych OGÓLNY SCHEMAT. http://zajecia.jakubw.pl/ Dane treningowe (znana decyzja) Klasyfikator. Dane testowe (znana decyzja)

Analiza danych OGÓLNY SCHEMAT. http://zajecia.jakubw.pl/ Dane treningowe (znana decyzja) Klasyfikator. Dane testowe (znana decyzja) Analza danych Dane trenngowe testowe. Algorytm k najblższych sąsadów. Jakub Wróblewsk jakubw@pjwstk.edu.pl http://zajeca.jakubw.pl/ OGÓLNY SCHEMAT Mamy dany zbór danych podzelony na klasy decyzyjne, oraz

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ KONTROLI. I. Wykaz przepisów regulujcych zakres i sposób wykonywania zada przez podmiot kontrolowany. Nazwa i adres jednostki kontrolowanej

PROTOKÓŁ KONTROLI. I. Wykaz przepisów regulujcych zakres i sposób wykonywania zada przez podmiot kontrolowany. Nazwa i adres jednostki kontrolowanej PROTOKÓŁ KONTROLI Nazwa adres jednostk kontrolowanej Zarzd Drogowy dla Powatu Puckego Wejherowskego w Pucku ul Orzeszkowej 5 84-100 PUCK Termn mejsce przeprowadzana kontrol 30112007 4122007 Im nazwsko

Bardziej szczegółowo

Nowa. era. Europy. przepaści. się: reszty Osób. wspiera LIST. Grecji, kadry. nr 5. Starszych ...4 ...5 NIGDY. wsparciu. publikacji.

Nowa. era. Europy. przepaści. się: reszty Osób. wspiera LIST. Grecji, kadry. nr 5. Starszych ...4 ...5 NIGDY. wsparciu. publikacji. Projekt No. 539331-LLP-1-2013-1-GR-GRUNDTVIG-GMP e-newsletter nr 5 Buletyn projektu Nowa era uczena sę: przyszłe kerunk kompetencj dla kobet 50+. www.ctwomen.eu Dołącz do nas! www.facebook.com/ctwomen.eu

Bardziej szczegółowo

Ćw. 2. Wyznaczanie wartości średniego współczynnika tarcia i sprawności śrub złącznych oraz uzyskanego przez nie zacisku dla określonego momentu.

Ćw. 2. Wyznaczanie wartości średniego współczynnika tarcia i sprawności śrub złącznych oraz uzyskanego przez nie zacisku dla określonego momentu. Laboratorum z Podstaw Konstrukcj aszyn - - Ćw.. Wyznaczane wartośc średnego współczynnka tarca sprawnośc śrub złącznych oraz uzyskanego przez ne zacsku da okreśonego momentu.. Podstawowe wadomośc pojęca.

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA S-04.00. ROBOTY MUROWE

SPECYFIKACJA TECHNICZNA S-04.00. ROBOTY MUROWE TOM III - Specyfkacje Technczne SPECYFIKACJA TECHNICZNA S-04.00. ROBOTY MUROWE Remont rozbudowa budynku szatnowego przy boskach sportowych w Morynu. 42 są TOM III - Specyfkacje Technczne 1. WST P 1.1.

Bardziej szczegółowo

Ź Ł Ł Ł Ę ć Ś Ć Ł Ł Ł Ę Ą ć o 03 03 07 Mechanczne wydzelone odrzuty z przerbk makulatury tektury 7 03 03 0B Odpady z sortowana paperu tektury przeznaczone do recyklngu B 04 02 09 odpady materavu zozonych

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie się firm informatycznych jako nowych elementów struktury przestrzennej przemysłu

Kształtowanie się firm informatycznych jako nowych elementów struktury przestrzennej przemysłu PRACE KOMISJI GEOGRAFII PRZEMY SŁU Nr 7 WARSZAWA KRAKÓW 2004 Akadema Pedagogczna, Kraków Kształtowane sę frm nformatycznych jako nowych elementów struktury przestrzennej przemysłu Postępujący proces rozwoju

Bardziej szczegółowo

Zeszyty Naukowe UNIWERSYTETU PRZYRODNICZO-HUMANISTYCZNEGO w SIEDLCACH Nr 96 Seria: Administracja i Zarz dzanie 2013

Zeszyty Naukowe UNIWERSYTETU PRZYRODNICZO-HUMANISTYCZNEGO w SIEDLCACH Nr 96 Seria: Administracja i Zarz dzanie 2013 Zeszyty aukowe UIWERSYTETU PRZYRODICZO-HUMAISTYCZEGO w SIEDLCACH r 96 Sera: Admnstracja Zarzdzane 013 mgr Marta Kruk Poltechnka Warszawska Ocena ryzyka nwestowana w walory wybranych spóek brany budowlanej

Bardziej szczegółowo

35-105 Rzeszów, Tel +48 17 740 00 38 fax +48 17 740 00 18. www.bmm.com.pl

35-105 Rzeszów, Tel +48 17 740 00 38 fax +48 17 740 00 18. www.bmm.com.pl 2015,,Zdolność uczena sę szybcej od swojej konkurencj może być długotrwałą przewagą, BMM Sp. z o.o. 35-105 Rzeszów, jaką nad nm posadasz. Are de Gaus ul. Przemysłowa 4a Tel +48 17 740 00 38 fax +48 17

Bardziej szczegółowo

A O n RZECZPOSPOLITA POLSKA. Gospodarki Narodowej. Warszawa, dnia2/stycznia 2014

A O n RZECZPOSPOLITA POLSKA. Gospodarki Narodowej. Warszawa, dnia2/stycznia 2014 Warszawa, dna2/styczna 2014 r, RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI PODSEKRETARZ STANU Małgorzata Olsze wska BM-WP 005.6. 20 14 Pan Marek Zółkowsk Przewodnczący Komsj Gospodark

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 4/2016/Młodzi (dotyczy zamówienia na usługę ochrony)

Zapytanie ofertowe nr 4/2016/Młodzi (dotyczy zamówienia na usługę ochrony) Fundacja na Rzecz Rozwoju Młodzeży Młodz Młodym ul. Katedralna 4 50-328 Wrocław tel. 882 021 007 mlodzmlodym@archdecezja.wroc.pl, www.sdm2016.wroclaw.pl Wrocław, 24 maja 2016 r. Zapytane ofertowe nr 4/2016/Młodz

Bardziej szczegółowo

Zapis informacji, systemy pozycyjne 1. Literatura Jerzy Grębosz, Symfonia C++ standard. Harvey M. Deitl, Paul J. Deitl, Arkana C++. Programowanie.

Zapis informacji, systemy pozycyjne 1. Literatura Jerzy Grębosz, Symfonia C++ standard. Harvey M. Deitl, Paul J. Deitl, Arkana C++. Programowanie. Zaps nformacj, systemy pozycyjne 1 Lteratura Jerzy Grębosz, Symfona C++ standard. Harvey M. Detl, Paul J. Detl, Arkana C++. Programowane. Zaps nformacj w komputerach Wszystke elementy danych przetwarzane

Bardziej szczegółowo

Dotyczy: opinii PKPP lewiatan do projektow dwoch rozporzqdzen z 27 marca 2012 (pismo P-PAA/137/622/2012)

Dotyczy: opinii PKPP lewiatan do projektow dwoch rozporzqdzen z 27 marca 2012 (pismo P-PAA/137/622/2012) 30/04! 2012 PON 13: 30! t FAX 22 55 99 910 PKPP Lewatan _..~._. _., _. _ :. _._..... _.. ~._..:.l._.... _. '. _-'-'-'"." -.-.---.. ----.---.-.~.....----------.. LEWATAN Pol~ka KonfederacJa Pracodawcow

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE DO TEORII DECYZJI STATYSTYCZNYCH

WPROWADZENIE DO TEORII DECYZJI STATYSTYCZNYCH Ćwczene nr 1 Statystyczne metody wspomagana decyzj Teora decyzj statystycznych WPROWADZENIE DO TEORII DECYZJI STATYSTYCZNYCH Problem decyzyjny decyzja pocągająca za sobą korzyść lub stratę. Proces decyzyjny

Bardziej szczegółowo

5. OPTYMALIZACJA GRAFOWO-SIECIOWA

5. OPTYMALIZACJA GRAFOWO-SIECIOWA . OPTYMALIZACJA GRAFOWO-SIECIOWA Defncja grafu Pod pojęcem grafu G rozumemy następującą dwójkę uporządkowaną (defncja grafu Berge a): (.) G W,U gdze: W zbór werzchołków grafu, U zbór łuków grafu, U W W,

Bardziej szczegółowo

STARE A NOWE KRAJE UE KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO EKSPORTU

STARE A NOWE KRAJE UE KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO EKSPORTU Ewa Szymank Katedra Teor Ekonom Akadema Ekonomczna w Krakowe ul. Rakowcka 27, 31-510 Kraków STARE A NOWE KRAJE UE KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO EKSPORTU Abstrakt Artykuł przedstawa wynk badań konkurencyjnośc

Bardziej szczegółowo

Delegacje otrzymują w załączeniu dokument Komisji D012257/03 ZAŁĄCZNIK.

Delegacje otrzymują w załączeniu dokument Komisji D012257/03 ZAŁĄCZNIK. RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 28 lpca 20 r. (29.07) (OR. en) 082/ ADD AVIATION 94 PISMO PRZEWODNIE Od: Komsja Europejska Data otrzymana: 8 lpca 20 r. Do: Sekretarat Generalny Rady Nr dok. Kom D02257/0

Bardziej szczegółowo

Kierownik Katedry i Kliniki: prof. dr hab. Bernard Panaszek, prof. zw. UMW. Recenzja

Kierownik Katedry i Kliniki: prof. dr hab. Bernard Panaszek, prof. zw. UMW. Recenzja KATEDRA KLINIKA CHORÓB WEWNĘTRZNYCHYCH GERIATRII ALERGOLOGU Unwersytet Medyczny m. Pastów Śląskch we Wrocławu 50-367 Wrocław, ul. Cure-Skłodowskej 66 Tel. 71/7842521 Fax 71/7842529 E-mal: bernard.panaszek@umed.wroc.pl

Bardziej szczegółowo

D Archiwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla opiekunów/promotorów/recenzentów

D Archiwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla opiekunów/promotorów/recenzentów D Archwum Prac Dyplomowych - Instrukcja dla opekunów/promotorów/recenzentów Kraków 13.01.2016 r. Procedura Archwzacj Prac Dyplomowych jest realzowana zgodne z zarządzenem nr 71/2015 Rektora Unwersytetu

Bardziej szczegółowo

OKRESOWA EMERYTURA KAPITAŁOWA ZE ŚRODKÓW ZGROMADZONYCH W OFE

OKRESOWA EMERYTURA KAPITAŁOWA ZE ŚRODKÓW ZGROMADZONYCH W OFE OKRESOWA EMERYTURA KAPITAŁOWA ZE ŚRODKÓW ZGROMADZONYCH W OFE Z a k ł a d U b e z p e c z e ń S p o ł e c z n y c h Warunk nabywana prawa do okresowej emerytury kaptałowej ze środków zgromadzonych w otwartym

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego. na lata 2014-2017

Koncepcja pracy. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego. na lata 2014-2017 Koncepcja pracy Zespołu Szkolno-Przedszkolnego na lata 2014-2017 I. Podstawa prawna opracowana koncepcj: 1. Ustawa z dna 7 wrześna 1991 r. o systeme ośwaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.),

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Racborzu KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmotu: Termnologa ekonomczna prawncza 2. Kod przedmotu: FGB-23 3. Okres ważnośc karty: 2015-2018 4. Forma kształcena: studa perwszego

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Skarbnika Hufca Za okres 24.09.2011-24.11.2013. Wprowadzenie

Sprawozdanie Skarbnika Hufca Za okres 24.09.2011-24.11.2013. Wprowadzenie Skarbnk Hufca ZHP Kraków Nowa Huta phm. Marek Balon HO Kraków, dn. 21.10.2013r. Sprawozdane Skarbnka Hufca Za okres 24.09.2011-24.11.2013 Wprowadzene W dnu 24.09.2011r. odbył sę Zjazd Sprawozdawczo-Wyborczy

Bardziej szczegółowo

2012-10-11. Definicje ogólne

2012-10-11. Definicje ogólne 0-0- Defncje ogólne Logstyka nauka o przepływe surowców produktów gotowych rodowód wojskowy Utrzyywane zapasów koszty zwązane.n. z zarożene kaptału Brak w dostawach koszty zwązane.n. z przestoje w produkcj

Bardziej szczegółowo

Usługi KPMG oferowane polskim przedsiębiorcom

Usługi KPMG oferowane polskim przedsiębiorcom Usług KPMG oferowane polskm przedsęborcom Czyl jak w czym pomagamy polskm frmom kpmg.pl 1 Usług KPMG oferowane polskm przedsęborcom 2013 Usług KPMG oferowane polskm przedsęborcom Doradztwo fnansowe ksęgowe

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU ARCHITEKTURY SIECI NEURONOWYCH - FINANSOWE CZY BŁ DU PROGNOZY

KRYTERIA WYBORU ARCHITEKTURY SIECI NEURONOWYCH - FINANSOWE CZY BŁ DU PROGNOZY KRYTERIA WYBORU ARCHITEKTURY SIECI NEURONOWYCH - FINANSOWE CZY BŁDU PROGNOZY HENRYK MARJAK Zachodnopomorsk Unwersytet Technologczny w Szczecne Streszczene Klasyczne podejce do zastosowana sec neuronowych

Bardziej szczegółowo

SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU METODĄ PROPAGACJI ROZKŁADÓW

SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU METODĄ PROPAGACJI ROZKŁADÓW SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIARU METODĄ PROPAGACJI ROZKŁADÓW Stefan WÓJTOWICZ, Katarzyna BIERNAT ZAKŁAD METROLOGII I BADAŃ NIENISZCZĄCYCH INSTYTUT ELEKTROTECHNIKI ul. Pożaryskego 8, 04-703 Warszawa tel.

Bardziej szczegółowo

ANALIZA TARYF PRZESYŁOWYCH JAKO ELEMENTU BEZPIECZNEGO I EFEKTYWNEGO KIEROWANIA PRAC SYSTEMU ELEKTROENERGETYCZNEGO

ANALIZA TARYF PRZESYŁOWYCH JAKO ELEMENTU BEZPIECZNEGO I EFEKTYWNEGO KIEROWANIA PRAC SYSTEMU ELEKTROENERGETYCZNEGO POLITECHNIKA WROCŁAWSKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY Instytut Energoelektryk PRACA DOKTORSKA ANALIZA TARYF PRZESYŁOWYCH JAKO ELEMENTU BEZPIECZNEGO I EFEKTYWNEGO KIEROWANIA PRAC SYSTEMU ELEKTROENERGETYCZNEGO Autor:

Bardziej szczegółowo

Zmiany w informatorze technik organizacji us ug gastronomicznych 341[07]

Zmiany w informatorze technik organizacji us ug gastronomicznych 341[07] Technik organizacji usug gastronomicznych errata sierpie 2011 Zmiany w informatorze technik organizacji usug gastronomicznych 341[07] Strona 22 punkt 3. otrzymuje brzmienie: 3. Bezpiecznie wykonywa zadania

Bardziej szczegółowo

Oddzia³ywanie indukcyjne linii elektroenergetycznych wysokiego napiêcia na gazoci¹gi czêœæ I

Oddzia³ywanie indukcyjne linii elektroenergetycznych wysokiego napiêcia na gazoci¹gi czêœæ I WOJCIECH MACHCYÑSKI Instytut Elektrotechnk Przemys³owej, Poltechnka Poznañska, Poznañ WOJCIECH SOKÓLSKI SPP Corrpol, Gdañsk Oddza³ywane ndukcyjne ln elektroeneretycznych wysokeo napêca na azoc¹ czêœæ I

Bardziej szczegółowo

Za: Stanisław Latoś, Niwelacja trygonometryczna, [w:] Ćwiczenia z geodezji II [red.] J. Beluch

Za: Stanisław Latoś, Niwelacja trygonometryczna, [w:] Ćwiczenia z geodezji II [red.] J. Beluch Za: Stansław Latoś, Nwelacja trygonometryczna, [w:] Ćwczena z geodezj II [red.] J. eluch 6.1. Ogólne zasady nwelacj trygonometrycznej. Wprowadzene Nwelacja trygonometryczna, zwana równeż trygonometrycznym

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA ZAJĘĆ OPTYMALIZACJA GLOBALNA WSTĘP PLAN WYKŁADU. Wykładowca dr inż. Agnieszka Bołtuć, pokój 304, e-mail: aboltuc@ii.uwb.edu.

ORGANIZACJA ZAJĘĆ OPTYMALIZACJA GLOBALNA WSTĘP PLAN WYKŁADU. Wykładowca dr inż. Agnieszka Bołtuć, pokój 304, e-mail: aboltuc@ii.uwb.edu. ORGANIZACJA ZAJĘĆ Wykładowca dr nż. Agneszka Bołtuć, pokój 304, e-mal: aboltuc@.uwb.edu.pl Lczba godzn forma zajęć: 15 godzn wykładu oraz 15 godzn laboratorum 15 godzn projektu Konsultacje: ponedzałk 9:30-11:00,

Bardziej szczegółowo

Projekt systemowy AKTYWIZACJA SPOŁECZNA I ZAWODOWA OSÓB BEZROBOTNYCH I NIEAKTYWNYCH ZAWODOWO Z TERENU GMINY LIPOWIEC KOŚCIELNY

Projekt systemowy AKTYWIZACJA SPOŁECZNA I ZAWODOWA OSÓB BEZROBOTNYCH I NIEAKTYWNYCH ZAWODOWO Z TERENU GMINY LIPOWIEC KOŚCIELNY Lpowec Koścelny, 11.10.2013 r. ZAWIADOMIENIE O WYBORZE NAJKORZYSTNIEJSZEJ OFERTY dot.: postępowana o udzelene zamówena publcznego: Zorganzowane przeprowadzene szkoleń welodnowych w ramach projektu Aktywzacja

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WPIS ZAKŁADU DO REJESTRU ZAKŁADÓW PODLEGAJCYCH URZDOWEJ KONTROLI ORGANÓW PASTWOWEJ INSPEKCJI SANITARNEJ

WNIOSEK O WPIS ZAKŁADU DO REJESTRU ZAKŁADÓW PODLEGAJCYCH URZDOWEJ KONTROLI ORGANÓW PASTWOWEJ INSPEKCJI SANITARNEJ WNIOSEK O WPIS ZAKŁADU DO REJESTRU ZAKŁADÓW PODLEGAJCYCH URZDOWEJ KONTROLI ORGANÓW PASTWOWEJ INSPEKCJI SANITARNEJ... (miejscowo, data) Pastwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w... Na podstawie art. 64 ust.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja instalacji systemu. Moduzone Z11 Moduzone Z20 B Moduzone Z30

Instrukcja instalacji systemu. Moduzone Z11 Moduzone Z20 B Moduzone Z30 Instrukcja nstalacj systemu Moduzone Z11 Moduzone Z20 B Moduzone Z30 SPIS TREŚCI INTRUKCJA 1 Instrukcja... 2 1.1 Uwag dotyczące dokumentacj...2 1.2 Dołączone dokumenty...2 1.3 Objaśnene symbol...2 1.4

Bardziej szczegółowo

WIEDZA o SPOŁECZEŃSTWIE (klasa I LO) Wymagania na ocenę dostateczną. Uczeń: *omawia zasady ustroju zawarte w konstytucji

WIEDZA o SPOŁECZEŃSTWIE (klasa I LO) Wymagania na ocenę dostateczną. Uczeń: *omawia zasady ustroju zawarte w konstytucji WIEDZA o SPOŁECZEŃSTWIE (klasa I LO) Dzał Temat (rozumany jako lekcja) Wymagana dopuszczającą Wymagana dostateczną Wymagana dobrą Wymagana bardzo dobrą Wymagana celującą 1. Rzeczpos polta Polska jako demokrat

Bardziej szczegółowo

OKREŚLENIE CZASU MIESZANIA WIELOSKŁADNIKOWEGO UKŁADU ZIARNISTEGO PODCZAS MIESZANIA Z RECYRKULACJĄ SKŁADNIKÓW

OKREŚLENIE CZASU MIESZANIA WIELOSKŁADNIKOWEGO UKŁADU ZIARNISTEGO PODCZAS MIESZANIA Z RECYRKULACJĄ SKŁADNIKÓW Inżynera Rolncza 8(96)/2007 OKREŚLENIE CZASU MIESZANIA WIELOSKŁADNIKOWEGO UKŁADU ZIARNISTEGO PODCZAS MIESZANIA Z RECYRKULACJĄ SKŁADNIKÓW Jolanta Królczyk, Marek Tukendorf Katedra Technk Rolnczej Leśnej,

Bardziej szczegółowo

OKRESOWA EMERYTURA KAPITAŁOWA ZE ŚRODKÓW ZGROMADZONYCH W OFE

OKRESOWA EMERYTURA KAPITAŁOWA ZE ŚRODKÓW ZGROMADZONYCH W OFE OKRESOWA EMERYTURA KAPITAŁOWA ZE ŚRODKÓW ZGROMADZONYCH W OFE Z a k ł a d U b e z p e c z e ń S p o ł e c z n y c h Warunk nabywana prawa do okresowej emerytury kaptałowej ze środków zgromadzonych w otwartym

Bardziej szczegółowo

Programowanie wielokryterialne

Programowanie wielokryterialne Prgramwane welkryteralne. Pdstawwe defncje znaczena. Matematyczny mdel sytuacj decyzyjnej Załóżmy, że decydent dknując wybru decyzj dpuszczalnej x = [ x,..., xn ] D keruje sę szeregem kryterów f,..., f.

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZALICZEŃ ĆWICZEŃ

SYSTEM ZALICZEŃ ĆWICZEŃ AMI, zma 010/011 mgr Krzysztof Rykaczewsk System zalczeń Wydzał Matematyk Informatyk UMK SYSTEM ZALICZEŃ ĆWICZEŃ z Analzy Matematycznej I, 010/011 (na podst. L.G., K.L., J.M., K.R.) Nnejszy dokument dotyczy

Bardziej szczegółowo

Urządzenia wejścia-wyjścia

Urządzenia wejścia-wyjścia Urządzena wejśca-wyjśca Klasyfkacja urządzeń wejśca-wyjśca. Struktura mechanzmu wejśca-wyjśca (sprzętu oprogramowana). Interakcja jednostk centralnej z urządzenam wejśca-wyjśca: odpytywane, sterowane przerwanam,

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

- wysokie kwalifikacje,

- wysokie kwalifikacje, Wyklad 8. Metropole Perwotne metropola: - masto-matka masto zalozycelske kolon - gospodarcza poltyczna stolca panstwa - duze masto (powyzej 100 tys a ostatno powyzej 1mln meszkanc6w) - nowe w~zly sec osadnczej.

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa automatyzacja i monitorowanie sieci sn kluczowym elementem poprawy niezawodności i ciągłości dostaw energii

Kompleksowa automatyzacja i monitorowanie sieci sn kluczowym elementem poprawy niezawodności i ciągłości dostaw energii mgr nż. Stansław Kuback dr nż. Jacek Śwdersk mgr nż. Marcn Tarasuk Kompleksowa automatyzacja montorowane sec sn kluczowym elementem poprawy nezawodnośc cągłośc dostaw energ 1. Wstęp Prawodawstwo Un Europejskej

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXVI 11/176/2012 Rada Gminy Jeleśnia z dnia 11 grudnia 2012

Uchwała Nr XXVI 11/176/2012 Rada Gminy Jeleśnia z dnia 11 grudnia 2012 RADA GMNY JELEŚNA Uchwała Nr XXV 11/176/2012 Rada Gmny Jeleśna z dna 11 grudna 2012 w sprawe zatwerdzena taryfy na odprowadzane śceków dostarczane wody przedstawonej przez Zakład Gospodark Komunalnej w

Bardziej szczegółowo

PRACE INSTYTUTU GEODEZJI I KARTOGRAFII 2001, tom XLVIII, zeszyt 102

PRACE INSTYTUTU GEODEZJI I KARTOGRAFII 2001, tom XLVIII, zeszyt 102 PRACE INSTYTUTU GEODEZJI I KARTOGRAFII 2001, tom XLVIII, zeszyt 102 STEFAN CACOŃ Akadema Rolncza, Wrocław PROBLEM WIARYGODNOŚCI GEODEZYJNYCH POMIARÓW DEFORMACJI OBIEKTÓW INŻYNIERSKICH W RELACJI OBIEKT-GÓROTWÓR

Bardziej szczegółowo

Model systemu informatycznego monitorowania jakości produktu poligraficznego na poziomie operacyjnym

Model systemu informatycznego monitorowania jakości produktu poligraficznego na poziomie operacyjnym Zachodnopomorsk Unwersytet Technologczny w Szczecne Wydzał Informatyk ROZPRAWA DOKTORSKA Agneszka Olejnk-Krugły Model systemu nformatycznego montorowana jakośc produktu polgrafcznego na pozome operacyjnym

Bardziej szczegółowo

3. ŁUK ELEKTRYCZNY PRĄDU STAŁEGO I PRZEMIENNEGO

3. ŁUK ELEKTRYCZNY PRĄDU STAŁEGO I PRZEMIENNEGO 3. ŁUK ELEKTRYCZNY PRĄDU STŁEGO I PRZEMIENNEGO 3.1. Cel zakres ćwczena Celem ćwczena jest zapoznane sę z podstawowym właścwoścam łuku elektrycznego palącego sę swobodne, w powetrzu o cśnentmosferycznym.

Bardziej szczegółowo

Lista kontrolna umowy z podwykonawc

Lista kontrolna umowy z podwykonawc Dane podstawowe projektu:... Zleceniodawca:...... Nazwa podwykonawcy z którym zawierana jest umowa:... Nazwa detalu:... Numer detalu:... Odbiór Czy definicja tymczasowego odbioru jest jasno ustalona? Czy

Bardziej szczegółowo

:l L:, ; l; l! T'; ]"j..: * :' j Al{ $}l:a;: s." KL1 fu 1 L} "{A. ': E j j!. sz*żtcń 'la 1 1?!"j tet. 59 j4lj 4 Żn xx/5$ s'+1 71 '19 4 P 8'3j'] j 5 }' 2 -n KRS $ąlj E*j*r'','ry r {]'r;;l',!l cl-r0050:]3?

Bardziej szczegółowo

Regulamin. udostępniania i korzystania ze zbiorów archiwum Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przez osoby z zewnątrz

Regulamin. udostępniania i korzystania ze zbiorów archiwum Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przez osoby z zewnątrz Załącznk Nr 1do Zarządzena nr 9 /2014 z dna 19.03.2014 r. Lubuskego Wojewódzkego Konserwatora Zabytków w Zelonej Górze Regulamn udostępnana korzystana ze zborów archwum Lubuskego Wojewódzkego Konserwatora

Bardziej szczegółowo

± Δ. Podstawowe pojęcia procesu pomiarowego. x rzeczywiste. Określenie jakości poznania rzeczywistości

± Δ. Podstawowe pojęcia procesu pomiarowego. x rzeczywiste. Określenie jakości poznania rzeczywistości Podstawowe pojęca procesu pomarowego kreślene jakośc poznana rzeczywstośc Δ zmerzone rzeczywste 17 9 Zalety stosowana elektrycznych przyrządów 1/ 1. możlwość budowy czujnków zamenających werne każdą welkość

Bardziej szczegółowo

A. Zakres obowizków pracowniczych z art.100 k.p.

A. Zakres obowizków pracowniczych z art.100 k.p. Zakres czynnoci, obowizków, uprawnie i odpowiedzialnoci Pani/Pana... zatrudnionej w Urzdzie Gminy Wilków, na stanowisku: Kierownik Urzdu Stanu Cywilnego i Referatu Spraw Społeczno Obywatelskich. Pani bezporednim

Bardziej szczegółowo

4.1. Komputer i grafika komputerowa

4.1. Komputer i grafika komputerowa 4. 4.1. Komputer grafka komputerowa Ucz 2 3 4 5 6 komputera; zestawu komputerowego; w podstawowym zakrese; zastosowana komputera, acy defnuje komputer jako zestaw omawa zastosowane komputera nauk gospodark;

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK NR 1C KARTA USŁUGI Utrzymanie Systemu Kopii Zapasowych (USKZ)

ZAŁĄCZNIK NR 1C KARTA USŁUGI Utrzymanie Systemu Kopii Zapasowych (USKZ) Załącznk nr 1C do Umowy nr.. z dna.2014 r. ZAŁĄCZNIK NR 1C KARTA USŁUGI Utrzymane Systemu Kop Zapasowych (USKZ) 1 INFORMACJE DOTYCZĄCE USŁUGI 1.1 CEL USŁUGI: W ramach Usług Usługodawca zobowązany jest

Bardziej szczegółowo

w stołówkach szkolnych

w stołówkach szkolnych Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej w stołówkach szkolnych Magdalena Chojnowska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku SYSTEMY BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI Główny cel prawa żywnościowego zdefiniowany w Preambule

Bardziej szczegółowo

Szkoła z przyszłością

Szkoła z przyszłością Szkoła z przyszłoścą szkolene współfnansowane przez Unę Europejską w ramach Europejskego Funduszu Społecznego Narodowe Centrum Badań Jądrowych, ul. Andrzeja Sołtana 7, 05-400 Otwock-Śwerk ĆWICZENIE 2 L

Bardziej szczegółowo

Semestr zimowy Brak Nie

Semestr zimowy Brak Nie KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angelskm Obowązuje od roku akademckego 2015/2016 Z-ID-702 Semnarum praca dyplomowa Semnar and Dplom Thess A. USYTUOWANIE MODUŁU

Bardziej szczegółowo

Pozyskiwanie i zastosowanie rodków finansowych polityki regionalnej Unii Europejskiej w gminach wiejskich województwa wielkopolskiego

Pozyskiwanie i zastosowanie rodków finansowych polityki regionalnej Unii Europejskiej w gminach wiejskich województwa wielkopolskiego Aldona Standar Pozyskwane zastosowane rodków fnansowych poltyk regonalnej Un Europejskej w gmnach wejskch województwa welkopolskego Obtanng and allocatng the European Unon regonal polcy funds n rural communes

Bardziej szczegółowo

Ocena jakościowo-cenowych strategii konkurowania w polskim handlu produktami rolno-spożywczymi. dr Iwona Szczepaniak

Ocena jakościowo-cenowych strategii konkurowania w polskim handlu produktami rolno-spożywczymi. dr Iwona Szczepaniak Ocena jakoścowo-cenowych strateg konkurowana w polskm handlu produktam rolno-spożywczym dr Iwona Szczepanak Ekonomczne, społeczne nstytucjonalne czynnk wzrostu w sektorze rolno-spożywczym w Europe Cechocnek,

Bardziej szczegółowo

Załącznk do UchwaĘ Senatu 40/S 120 3 STUDIOW PODYPLOMOWYCH EKONOMII IINFORMATYKI W KRAKOWIE PODSTAWA PRAWNA Ustawa zdnat7 pca2005 r. Prawo o szkolnctwe wyższym (Dz. U. Nr 164,poz.1365,z poźn. zm.). Rozpor2ądzene

Bardziej szczegółowo

Europejska karta jakości staży i praktyk

Europejska karta jakości staży i praktyk Europejska karta jakości staży i praktyk www.qualityinternships.eu Preambu!a Zwa!ywszy,!e:! dla m"odych ludzi wej#cie na rynek pracy po zako$czeniu edukacji staje si% coraz trudniejsze m"odzi ludzie s&

Bardziej szczegółowo

Systemy Just-in-time. Sterowanie produkcją

Systemy Just-in-time. Sterowanie produkcją Systemy Just-n-tme Sterowane proukcją MRP MRP II Just n tme OPT 1 Sterowane proukcją MRP MRP II Just n tme OPT Koszty opóźneń Kary umowne Utrata zamówena Utrata klenta Utrata t reputacj 2 Problemy z zapasam

Bardziej szczegółowo

Analiza korelacji i regresji

Analiza korelacji i regresji Analza korelacj regresj Zad. Pewen zakład produkcyjny zatrudna pracownków fzycznych. Ich wydajność pracy (Y w szt./h) oraz mesęczne wynagrodzene (X w tys. zł) przedstawa ponższa tabela: Pracownk y x A

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego. wdraŝania

Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego. wdraŝania Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego wdraŝania HACCP (Hazard Analysis Critical Control Point) Jest systemowym postępowaniem mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego Ŝywności poprzez

Bardziej szczegółowo

8. Optymalizacja decyzji inwestycyjnych

8. Optymalizacja decyzji inwestycyjnych dr nż. Zbgnew Tarapata: Optymalzacja decyzj nwestycyjnych, cz.ii 8. Optymalzacja decyzj nwestycyjnych W rozdzale 8, część I przedstawono elementarne nformacje dotyczące metod oceny decyzj nwestycyjnych.

Bardziej szczegółowo

WikiWS For Business Sharks

WikiWS For Business Sharks WkWS For Busness Sharks Ops zadana konkursowego Zadane Opracowane algorytmu automatyczne przetwarzającego zdjęce odręczne narysowanego dagramu na tablcy lub kartce do postac wektorowej zapsanej w formace

Bardziej szczegółowo

Edukacja kulturalna mieszkańców wsi Pniewo w dziedzinie muzyki poprzez wyposażenie. Powiat/gmina łomżyński Łomża. sekretariat@gminalomza.

Edukacja kulturalna mieszkańców wsi Pniewo w dziedzinie muzyki poprzez wyposażenie. Powiat/gmina łomżyński Łomża. sekretariat@gminalomza. RAPORT Z CZYNNOŚCI KONTROLNYCH NR 10 '413/0081/10 2 dna 18/10/2010 fn wo./nt dzałana/ nrr&pjrok) PROGRAM ROZWOJU OBS..TA 2007 2013 ZNAK SPRAWY UM10-6930-UM1040106/10 ROW-IV.0911-6-12/10 NR IDENTYFIKACYJNY

Bardziej szczegółowo

72 Beata STACHOWIAK Uniwersytet Miko!aja Kopernika w Toruniu POTRZEBY EDUKACYJNE MIESZKA!CÓW WSI A RYNEK PRACY W SPO"ECZE!STWIE INFORMACYJNYM Pocz"tek XXI wieku dla Polski to czas budowania nowego spo!ecze#stwa,

Bardziej szczegółowo

IHFIL-L-1k5-2013FA-S IHFIL-L-1k5-2013LS-S. Rozwijanie umiejętności samodzielnego zdobywania wiedzy z wykorzystaniem różnorodnych źródeł;

IHFIL-L-1k5-2013FA-S IHFIL-L-1k5-2013LS-S. Rozwijanie umiejętności samodzielnego zdobywania wiedzy z wykorzystaniem różnorodnych źródeł; Kod przedmotu: 1. INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane IHFIL-L-1k5-013FA- IHFIL-L-1k5-013L- Pozycja planu: C5 1 Nazwa przedmotu Kultura obszaru językowego GB Kerunek studów Flologa 3 Pozom studów

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA WYMIARU ORAZ WYSOKOŚĆ EMERYTURY USTALANEJ NA DOTYCHCZASOWYCH ZASADACH

PODSTAWA WYMIARU ORAZ WYSOKOŚĆ EMERYTURY USTALANEJ NA DOTYCHCZASOWYCH ZASADACH PODSTAWA WYMIARU ORAZ WYSOKOŚĆ EMERYTURY USTALANEJ NA DOTYCHCZASOWYCH ZASADACH Z a k ł a d U b e z p e c z e ń S p o ł e c z n y c h Wprowadzene Nnejsza ulotka adresowana jest zarówno do osób dopero ubegających

Bardziej szczegółowo

Współczynnik przenikania ciepła U v. 4.00

Współczynnik przenikania ciepła U v. 4.00 Współczynnk przenkana cepła U v. 4.00 1 WYMAGANIA Maksymalne wartośc współczynnków przenkana cepła U dla ścan, stropów, stropodachów, oken drzw balkonowych podano w załącznku do Rozporządzena Mnstra Infrastruktury

Bardziej szczegółowo

TECH 3341 POMIARY GŁOŚNOŚCI: POMIAR W TRYBIE EBU UZUPEŁNIAJĄCY NORMALIZACJĘ GŁOŚNOŚCI ZGODNIE Z EBU R 128 INFORMACJE DODATKOWE DLA ZALECENIA R 128

TECH 3341 POMIARY GŁOŚNOŚCI: POMIAR W TRYBIE EBU UZUPEŁNIAJĄCY NORMALIZACJĘ GŁOŚNOŚCI ZGODNIE Z EBU R 128 INFORMACJE DODATKOWE DLA ZALECENIA R 128 TECH 3341 POMIARY GŁOŚNOŚCI: POMIAR W TRYBIE EBU UZUPEŁNIAJĄCY NORMALIZACJĘ GŁOŚNOŚCI ZGODNIE Z EBU R 128 INFORMACJE DODATKOWE DLA ZALECENIA R 128 THIS INFORMAL TRANSLATION OF TECH 3341 INTO POLISH HAS

Bardziej szczegółowo

Systemy Ochrony Powietrza Ćwiczenia Laboratoryjne

Systemy Ochrony Powietrza Ćwiczenia Laboratoryjne ś POLITECHNIKA POZNAŃSKA INSTYTUT INŻYNIERII ŚRODOWISKA PROWADZĄCY: mgr nż. Łukasz Amanowcz Systemy Ochrony Powetrza Ćwczena Laboratoryjne 2 TEMAT ĆWICZENIA: Oznaczane lczbowego rozkładu lnowych projekcyjnych

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ IV REALIZACJA BADA

ROZDZIAŁ IV REALIZACJA BADA ...ne tra ngdy czasu na ogldane s za sebe, kto moe c włane dogana... ROZDZIAŁ IV REALIZACJA BADA 4. Wstp Poprawne przygotowane bada oparte o przedstawone zasady realzacj, omówone w poprzednm rozdzale dotycz

Bardziej szczegółowo