INFORMATYCZNE SYSTEMY ZARZDZANIA EKSPLOATACJ OBIEKTÓW TECHNICZNYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "INFORMATYCZNE SYSTEMY ZARZDZANIA EKSPLOATACJ OBIEKTÓW TECHNICZNYCH"

Transkrypt

1 UNIWERSYTET WARMISKO MAZURSKI W OLSZTYNIE AKADEMIA TECHNICZNO ROLNICZA W BYDGOSZCZY NIZISKI Stanisław ÓŁTOWSKI Bogdan INFORMATYCZNE SYSTEMY ZARZDZANIA EKSPLOATACJ OBIEKTÓW TECHNICZNYCH OLSZTYN BYDGOSZCZ r.

2 WPROWADZENIE ELEMENTY ZARZDZANIA PRZEDSIBIORSTWEM 1.1 Modele zarzdzania przedsibiorstwem 1.2 Kształtowanie zarzdzania przez jako 1.3 Ogólne narzdzia jakoci 1.4 TQM - procesem cigłego doskonalenia 1.5 TPM - kompleksowe utrzymanie produkcji 2. INFORMATYCZNE SYSTEMY ZARZDZANIA 2.1 Technologie informatyczne w eksploatacji maszyn 2.2 Zintegrowane systemy zarzdzania 2.3 Planowanie i sterowanie w systemie MRP Klasyfikacja systemów WORKFLOW 2.5 Znaczenie sieci komputerowych 3. FUNKCJONOWANIE PODSYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH W SYSTEMACH DZIAŁANIA Informacje wstpne System informatyczny Podsystemy ewidencyjne Doradcze podsystemy decyzyjne Podejmowanie decyzji w informatycznych systemach zarzdzania Logiczne tablice decyzji Wybrane zagadnienia projektowania informatycznych systemów zarzdzania Przykłady rozwiza informatycznych podsystemów zarzdzania systemami działania Przykłady pakietów informatycznych podsystemów zarzdzania systemami działania Podsumowanie i wnioski METODYKA BUDOWY INFORMATYCZNYCH SYSTEMÓW ZARZDZANIA Fazy istnienia informatycznych systemów zarzdzania Faza potrzeby Faza projektowania Faza wdraania ISZEOT Faza eksploatacji ISZEOT Podsumowanie SYSTEMY ZARZDZANIA EKSPLOATACJ W NADSYSTEMACH DZIAŁANIA Wprowadzenie Budowa systemu działania w aspekcie sterowania Ogólna budowa systemu logistycznego System eksploatacji obiektów technicznych Organizacja funkcjonalna systemu działania Organizacja systemu działania w aspekcie zarzdzania Ogólna budowa podsystemu informatycznego systemu działania Podsystem informatyczny logistyki Podsystem informatyczny eksploatacji obiektów technicznych Miejsce informatycznego podsystemu zarzdzania eksploatacj w systemie działania Wymagania stawiane informatycznym systemom zarzdzania Algorytmy efektywnoci funkcjonowania obiektów technicznych Podsumowanie ZARZDZANIE EKSPLOATACJ MASZYN W ZAKŁADACH 6.1 Organizacja eksploatacji maszyn 6.2 Zarzdzanie systemem eksploatacji 6.3 Zarzdzanie gospodark czciami wymiennymi 6.4 Komputerowe wspomaganie zarzdzania rodkami trwałymi PODSUMOWANIE STRESZCZENIE

3 WPROWADZENIE Racjonalna eksploatacja obiektów technicznych, jako element rodków trwałych przedsibiorstwa, jest ródłem oszczdnoci surowców, energii i nakładów kapitałowych oraz podstawow strategi umoliwiajc uzyskanie zysków. Istnieje zatem potrzeba i konieczno poszukiwania nowych metod podwyszania efektywnoci eksploatacji obiektów technicznych, w tym metod organizacji i zarzdzania. Według danych zachodnich współczynnik zwrotu inwestycji zwizanych z racjonaln eksploatacj urzdze technicznych wynosi od 1,5 do 2 w skali roku. Zmniejszaj si koszty przestoju maszyn wicej ni o 45%, zmniejsza si zuycie czci wymiennych o ponad 25%, a take nastpuje wzrost wydajnoci pracy do około 35%. Wymienione dane s głównym czynnikiem wzrostu dochodu przedsibiorstwa. Zadaniem systemów eksploatacji obiektów technicznych jest: racjonalne ich wykorzystanie zgodnie z przeznaczeniem; utrzymanie obiektów technicznych w stanie zdatnoci zadaniowej; racjonalne zarzdzanie eksploatacj obiektów technicznych. Proces uytkowania obiektów technicznych obejmuje zdarzenia uporzdkowane działalnoci ludzi z obiektami zdatnymi. W procesie tym celowe działania ludzi (uytkowników), prowadz do wykonywania zada wynikajcych z potrzeb społecznogospodarczych. Proces obsługiwania, to zbiór operacji zapobiegawczych i naprawczych, które maj na celu podtrzymywanie lub odtworzenie własnoci uytkowych obiektów technicznych. Procesy te mog by realizowane rónymi metodami, a w tym metod dynamiczn, inaczej według stanu technicznego. Metod, która ustala chwilowy stan obiektu, a wic stan rzeczywisty i intensywno zmian tego stanu, zatem ustala optymalne terminy jego diagnozowania, nazywamy metod dynamiczn. System obsługiwania obiektów technicznych na tej metodzie, jest planowozapobiegawczym systemem dynamicznym. W dynamicznym systemie obsługiwania obiektów technicznych podstawowymi operacjami s: diagnozowanie, czyli ustalanie stanu w chwili t; prognozowanie stanu obiektu w chwili t + t, w tym ustalenie terminu jego nastpnego diagnozowania; genezowanie, czyli ustalenie stanu obiektu w chwili t - t, w tym zlokalizowanie uszkodze, w przypadku jego zawodnoci. Z powyszych informacji wynika, e podstaw dynamicznego systemu obsługiwania obiektów technicznych s: zasady, metody i urzdzenia diagnostyki technicznej. Zarzdzanie eksploatacj obiektów technicznych to zbiór zada obejmujcych: planowanie i podejmowanie decyzji, organizowanie i kontrolowanie, skierowane na zasoby systemu (ludzkie, finansowe, rzeczowe i informacyjne) i wykorzystywanych z zamiarem osignicia jego celu, globalnego i celów czstkowych w sposób efektywny. Efektywno systemu eksploatacji obiektów technicznych wyraa jego całokształt moliwoci zaspokajania okrelonych potrzeb uytkowników i jest charakteryzowana wska nikami: skutecznoci, opisujcym stopie osignicia celów; ekonomicznoci, okrelajcy relacje midzy korzyciami, a nakładami. Nowoczesny system eksploatacji obiektów technicznych, powinien funkcjonowa w oparciu o nowoczesne rodki informatyczne, najczciej w układzie lokalnej sieci

4 komputerowej. Niniejsza praca jest powicona informatycznym systemom organizacji i zarzdzania eksploatacj obiektów technicznych (ISZEOT). Rozdział pierwszy zawiera podstawowe informacje z zakresu teorii zarzdzania przedsibiorstwem. Podano tu charakterystyk moliwych struktur organizacyjnych przedsibiorstwa, zasady kształtowania jakoci wytworów i podstawowe narzdzia jakoci oraz podstawowe metody kształtowania jakoci. Wskazanie na TQM oraz TPM motywuje potrzeby i uwarunkowania polityki jakoci w przedsibiorstwie i ułatwia łagodne przejcie do zagadnie informatyzacji nowoczesnego przedsibiorstwa. W rozdziale drugim przedstawiono zasady ogólne i wymagania stawiane informatycznym systemom zarzdzania. Omówiono zintegrowane systemy zarzdzania i ich wykorzystanie w Polsce, a take wskazano na nowe systemy Workflow i sieci komputerowe w organizacji i zarzdzaniu. Rozdział trzeci omawia stan, analiz i ocen funkcjonowania podsystemów informatycznych w systemach działania. Rozpatrzono tu nastpujce informatyczne systemy zarzdzania: ewidencyjne, informowania kierownictwa, wspomagania decyzji, ekspertowe i scalone, a take modele podejmowania decyzji. Zwrócono uwag na metod tworzenia systemów informatycznych, tzn. strukturaln i obiektow, a take pakiety CASE. W rozdziale czwartym przedstawiono now koncepcj budowy informatycznych systemów zarzdzania eksploatacj obiektów technicznych (ISZEOT). Okrelono pojcie modelu ISZEOT obejmujcego dziedzin przedmiotow i techniczno- technologicznoprzestrzenn. Proces projektowania ISZEOT obejmuje projektowanie: procesów podstawowych, baz danych, procesów pomocniczych i komunikacji z systemem. W systemie eksploatacji ISZEOT wyróniono podsystemy: uytkowania, obsługiwania, ochrony, doskonalenia i zarzdzania. W rozdziale pitym w formie opisowej rozpatrzono elementy załoe technicznoekonomicznych ISZEOT, które s podstaw ich budowy i racjonalnego funkcjonowania. Wymaga to dokładnego ustalenia zada systemów działania (np. przemysłowego, transportowego), logistycznego i eksploatacji. Przedstawiono tu midzy innymi tak wane zagadnienia jak: organizacj systemu działania w aspekcie zarzdzania, podsystemy informatyczne logistyki i eksploatacji obiektów technicznych oraz ich miejsce w systemach działania. Opracowano take wymagania stawiane ISZEOT oraz algorytmy diagnozowania, obsługiwania i oceny efektywnoci eksploatacji obiektów technicznych. Rozdział szósty przedstawia wybrane elementy walidacji zarzdzania eksploatacj w przedsibiorstwach. Po omówieniu organizacji i zasad eksploatacji rodkami trwałymi wskazano na praktyczne sposoby zarzdzania wybranymi fragmentami systemu eksploatacji w przedsibiorstwie, przy wykorzystaniu szczegółowo omówionych wybranych systemów informatycznych. Autorzy opracowania składaj serdeczne podzikowania Recenzentom, których yczliwe krytyczne uwagi pozwoliły udoskonali treci tego opracowania. Podzikowania składamy take Pani dr in. A. Ławrynowicz, dr. in. Z. Jaskulskiemu oraz dr. in. S. Salamonowi za udostpnienie wielu nowych materiałów, które wykorzystano w tym opracowaniu. Oddzielne podzikowania kierujemy do mgr. in. K. Ligiera za twórczy wkład w opracowanie graficzne niniejszej pracy. Stanisław NIZISKI Bogdan ÓŁTOWSKI

5 1. ELEMENTY ZARZDZANIA PRZEDSIBIORSTWEM 1.1 Modele zarzdzania przedsibiorstwem Przedsibiorstwo jest złoonym systemem gospodarczym, który mona rozpatrywa w wielu rónych przekrojach w zalenoci od zakresu i obszaru prowadzonych bada. Obserwacje te czsto dotycz zagadnie społecznych, technicznych i ekonomicznych. Nie mona przesdza o tym, który z tych obszarów jest najistotniejszy. W literaturze przedmiotu spotyka si podziały przedsibiorstwa na rón ilo elementów mniejszych. Znaczna cz funkcji realizowanych przez poszczególne podsystemy jest charakterystyczna dla wszystkich przedsibiorstw prowadzcych działalno produkcyjn. W zalenoci od przyjtego kryterium podziału wystpuje mniejsza lub wiksza agregacja funkcji w poszczególnych podsystemach. Kade przedsibiorstwo istnieje dla okrelonego celu, którego miernikiem syntetycznym jest najczciej osignity zysk netto. Przeprowadzone badania potwierdzaj, e na osignite wyniki podstawowy wpływ maj procesy zarzdzania firm. Proces zarzdzania organizacj podobnie jak jej struktura nie jest jednorodny i statyczny. Niewłaciwie dobrany system zarzdzania powoduje nisz efektywno ich pracy, co w konsekwencji skutkuje obnieniem konkurencyjnoci firmy na rynku. Sytuacj t moe radykalnie zmieni poprzez zastosowanie systemów komputerowych wspomagajcych lub realizujcych proces zarzdzania Otoczenie organizacji Kade przedsibiorstwo, obojtnie jaki rodzaj działalnoci prowadzi, jest systemem otwartym prowadzcym rónorodn wymian z otoczeniem. W dłuszym horyzoncie czasowym wymiana ta musi by wzajemnie ekwiwalentna, w przeciwnym przypadku otoczenie podejmuje działania majce na celu zniszczenie organizacji. Otoczenie jest zestawieniem składników i ich istotnych cech, które maj wpływ na realizacj procesów i zachowa całej organizacji. Dane i zasoby napływajce do organizacji w wikszoci przypadków zostan poddane procesom transformacji i uzupełnieniu trafiajc dopiero w nastpnym etapie do poszczególnych systemów. Proces kształtowania si otoczenia organizacji jest zjawiskiem długotrwałym, majcym swoje wielorakie uwarunkowania historyczne, geograficzne, demograficzne i gospodarcze. Ustrój pastwa Zasadnicze znaczenie dla metod oddziaływania systemu politycznego na organizacj maj stosunki własnociowe. Gdy pastwo jest włacicielem danej organizacji, pełni w stosunku do niej funkcj naczelnego zarzdcy, co oznacza, e moe w sposób bezporedni ingerowa władczo w cele i sposoby ich realizacji. Organ polityczny jest wówczas elementem integralnym systemu zarzdzania w skład, którego wchodzi dana organizacja, moe wic organizacj powoła, przekształci lub zlikwidowa. W gospodarce, w której system polityczny jest w zasadzie oddzielony od prawa własnoci, organy polityczne w stosunku do jednostek gospodarczych nie pełni funkcji zarzdzania. Nie posiadanie tytułu własnoci powoduje bowiem, e organowi politycznemu nie przysługuj uprawnienia zarzdzajcego. Nie oznacza to jednak, e nie wywieraj adnego wpływu. Ma on jednak charakter poredni wynikajcy z prawa do kształtowania warunków funkcjonowania organizacji działajcych na terenie jurysdykcji władzy politycznej.

6 Warunki ekonomiczne i kapitał Pod t grup składników naley rozumie przede wszystkim reguły funkcjonowania gospodarki, sytuacj na rynku kapitałowym, stop inflacji, bilans handlu zagranicznego, stan zadłuenia zagranicznego. Dostp do kapitału wyraony sytuacj na rynku kapitałowym (stopa dyskonta, poda pienidza na rynku, sytuacja na rynku papierów wartociowych) to take wany element wpływajcy na strategi firmy. Na sytuacj na rynku kapitałowym znaczny wpływ moe wywiera pastwo poprzez polityk inwestycyjn czy te gwarancje udzielane kredytobiorcom. Poprzez udzielanie gwarancji kredytowych pastwo moe wpływa na restrukturyzacj podmiotów ubiegajcych si o kredyty. Poprzez polityk podatkow i wysoko stopy dyskontowej pastwo moe kształtowa poziom i kierunki inwestowania w gospodark. Technika Wpływ techniki na organizacj jest ewidentny, jako e ona kształtuje w sposób bezporedni struktur rzeczowych rodków działania, wyznaczajc za rodzaj i kolejno działa zmierzajcych do osignicia zamierzonego wyniku porednio wpływa na struktur procesów. Poziom techniki wyznacza konstrukcj wyrobu (jego cechy konstrukcyjne, struktur materialn i cechy uytkowe) oraz technologi. Coraz wikszy wpływ na organizacj wywiera postp, w zakresie inynierii materiałowej. Wybór okrelonej konstrukcji i technologii jest wynikiem jej denia do zachowania swojej pozycji rynkowej ma na ni wpływ tradycja firmy, organizacji jak i jej otoczenia. Wystpujcy proces odchudzania systemów zarzdzania jest moliwy dziki moliwoci dokonania wieku operacji na danych bezporednio na stanowiskach wykonawczych. Dziki temu maleje zapotrzebowanie na prac specjalistyczn w komórkach funkcjonalnych. Kadra kierownicza moe skupi si na zarzdzaniu strategicznym. Postp w zakresie technologii przetwarzania danych pozwala na precyzyjne ustalenie zapotrzebowania poszczególnych stanowisk pracy i zespołów roboczych w niezbdne rodki pracy. Dziki temu moliwe było wprowadzenie systemu zaopatrzenia just in time, który zrewolucjonizował organizacj słub logistycznych przedsibiorstw. Potencjał ludzki Budujc organizacj naley mie na uwadze cechy potencjalnych jej członków. Ich kwalifikacje s ukształtowane przez system kształcenia oraz dowiadczenie zdobyte w innych miejscach pracy, motywacje do pracy za przez obowizujce systemy wartoci oraz gr popytu i poday na rynku pracy. Struktura społeczna i zawodowa to take czynniki, które wywieraj istotny wpływ na wybór rozwiza organizacyjnych. Potencjał ludzki to nie tylko formalne kwalifikacje dajce si opisa ilociowo. Jest to take etyka pracy i systemy wartoci humanistycznych, etyka zawodowa oraz kultura organizacyjna. Klienci organizacji Klient jest jedn z najwaniejszych czci składowych bezporedniego otoczenia organizacji. Organizacja, która zaniedbuje potrzeby klienta lub która nie przewiduje lub nie rozpoznaje zmian tych potrzeb, nieuchronnie bdzie traci swoj pozycj na rynku. Zrozumienie biecych potrzeb konsumenta ma kluczowe znaczenie dla okrelenia strategii, która pozwoli utrzyma lub podnie pozycj organizacji w otoczeniu. Przy okrelaniu swych strategii organizacje musz opiera si na takich danych o klientach jak: rozmieszczenie geograficzne, cechy demograficzne (np.: wiek, płe, poziom dochodów). Organizacja powinna by zdolna do okrelenia preferencji klientów.

7 Dostawcy organizacji Organizacja musi równie utrzyma cisły zwizek ze swoimi dostawcami. W niektórych przypadkach dostawcy mog by nawet waniejsi ni klienci. Tak bywa szczególnie tam gdzie jeden dostawca kontroluje ródła surowców lub jest niekwestionowanym liderem jakoci. Zmierzajc do osignicia stabilnych stosunków z dostawcami, organizacja musi oceni sytuacj konkurencyjn wród dostawców, jak równie sił ich pozycji wobec odbiorców. Konkurencja Zdecydowana wikszo organizacji działa w warunkach konkurencji, gdy rywalizuje z innymi o ograniczon liczb konsumentów. Aby pomylnie rywalizowa, organizacja powinna stale ocenia siebie w stosunku do swoich konkurentów. Obraz kadego z głównych konkurentów powinien obejmowa dane z takich dziedzin jak: - udział w rynku, - zyskowno, - produktywno, - zaangaowanie w badania i rozwój, - mocne i słabe strony produktu, - image organizacji. Jeeli przedsibiorstwo stale nie ledzi sytuacji swoich konkurentów zwiksza ryzyko utraty pozycji rynkowej. Co waniejsze, w długim okresie czasu moe to spowodowa równie utrat przodujcej pozycji w dziedzinie innowacji. Oprócz obserwacji konkurentów wane jest równie, aby organizacja okreliła swoj pozycj, uwzgldniajc moliwoci wejcia na rynek nowych konkurentów lub moliwoci substytucji produktów lub usług. Zasoby ludzkie Oprócz dostpu do najlepszej technologii, potrzebnych materiałów i usług, niezbdne s dobre kadry pracownicze. Organizacja nie osignie sukcesu w dłuszym okresie czasu, jeli nie moe przycign i zatrzyma odpowiednio wykwalifikowanych ludzi. W niektórych przedsibiorstwach zasoby ludzkie mog by czynnikiem krytycznym lub ograniczajcym realizacj obranej strategii. Organizacja musi wic poszukiwa najlepszej, wykwalifikowanej siły roboczej dla wszystkich poziomów, a take opracowa czytelny system wynagrodze, które bd sprzyjały wysokiej motywacji i produktywnoci ludzi Podstawowe typy struktur organizacyjnych Istniejca w danej firmie struktura organizacyjna, której fizycznym obrazem jest diagram zarzdzania zawiera szereg informacji, które maj wpływ na zarzdzanie. Wikszo autorów podaje zblione definicje struktury. Struktura jest zbiorem funkcji i relacji okrelajcych w sposób sformalizowany misj, jak kada komórka organizacji powinna wypełnia, oraz zasady współpracy pomidzy poszczególnymi czciami organizacji. Dla realizacji celów i zada wynikajcych z misji kada komórka organizacji musi zosta wyposaona w odpowiednie uprawnienia. Poniewa wszystkie komórki działaj w ramach jednego systemu powinny w organizacji funkcjonowa procedury koordynujce ich prac. Struktur przedsibiorstwa produkcyjnego mona scharakteryzowa analizujc trzy podstawowe cechy: specjalizacja, formalizacja, koordynacja. Poniej zostan przedstawione trzy podstawowe typy struktur stanowicych osnow stosowania rónych ich odmian w rozwizaniach aplikacyjnych.

8 Struktura funkcjonalna Powstała na drodze ewolucji najprostszych struktur organizacyjnych tzw. promienistych. Tego typu struktura charakteryzuje si poziomym podziałem procesu na składowe czci funkcjonalne realizowane przez wyspecjalizowane jednostki, jednorodne co do umiejtnoci. Członkowie organizacji s grupowani w wydziałach funkcjonalnych, a integracj i koordynacj zajmuje si dyrektor. Funkcjonalne wyodrbnienie jednostek opiera si na dwóch podstawowych przesłankach: - pracownicy zgrupowani w jednej jednostce powinni posiada umiejtnoci z tego samego obszaru. Oznacza to, e dan funkcj realizuje grupa specjalistów zlokalizowana tylko w tej komórce; - wyodrbnienie funkcjonalne powoduje, e komórki poziome realizujce ssiednie funkcje posiadaj słabe wzajemnie relacje. Musz wic istnie okrelone procedury koordynacyjne w organizacji. Skupienie poszczególnych grup specjalistów w wyodrbnionych zespołach powoduje, e tego typu struktury maj znaczne opó nienie czasowe w stosunku do zachodzcych zmian otoczenia. Argumenty, które przemawiaj za wyborem funkcjonalnego typu struktury to: koncentracja wykwalifikowanych specjalistów, lepsza komunikacja oraz koordynacja wewntrz grupy oraz stworzenie silnego poczucia tosamoci wród zespołów funkcjonalnych. Jest powszechnie wykorzystywana w organizacjach małych. Struktura dywizjonalna Opiera si na daleko posunitych dywersyfikacjach procesów, które mona wyodrbni w oddzielne cigi składajce si z: koncepcji produkcji sprzeday. Kady z tych cigów posiada w firmie niepowtarzaln specyfik, która wymaga indywidualnej strategii postpowania jak równie zarzdzania tym odcinkiem. Dywersyfikacja działalnoci powinna determinowa struktury danej organizacji. Taka spójno działa jest warunkiem niezbdnym dla osignicia przez firm sukcesu. Struktura dywizjonalna, zwana te konglomeratow (z odmian wielobranowej) dzieli organizacj na wyspecjalizowane segmenty strategiczne prowadzce działalno tylko w tym okrelonym obszarze. Kady oddział takiej struktury posiada daleko rozwinit samodzielno prawn i organizacyjn. Grupuje ona ludzi maszyny i urzdzenia niezbdne do realizacji procesów podstawowych, pomocniczych i obsługowych. Wyodrbnienie poszczególnych dywizji moe odbywa si na rónych poziomach, z których kady moe opiera si na odrbnych zasadach. W strukturze tej istnieje potrzeba i moliwo koordynacji i wspólnego wykorzystania zasobów, optymalizacji wewntrznej konkurencji i współpracy oraz kształtowania efektywnoci. Struktura macierzowa Jedn ze współczesnych odmian struktur organizacyjnych jest struktura zwana macierzow. Jest to rozwizanie stosowane do realizacji szczególnych, odrbnych projektów, albo dla bardzo specjalistycznych celów. Struktury macierzowe s najbardziej odpowiednie w nastpujcych przypadkach: - tam, gdzie trzeba kła nacisk jednoczenie na dwa lub wicej rodzajów krytycznych zasobów np.: na jako techniczn, której sprzyja struktura funkcjonalna i na czyste wprowadzanie nowych produktów, czemu z kolei sprzyja struktura dywizjonalna ukierunkowana na produkt, - gdy otoczenie organizacji jest złoone o duym stopniu niepewnoci, - gdy niezbdne jest osignicie korzyci skali w procesie wykorzystywania wewntrznych zasobów organizacji.

9 Macierz jest odzwierciedleniem struktury wielokrotnego podporzdkowania zarówno przełoonemu funkcjonalnemu jak i kierownikowi projektu w ramach tej samej organizacji. Nieliczne tylko firmy wykorzystuj struktur organizacyjn w czystej postaci, czciej spotyka si struktury hybrydowe bdce połczeniem rónych odmian, z zachowaniem elastycznoci w modyfikacjach zadaniowych. Na przebieg procesów zarzdzania w poszczególnych podsystemach, szczególnie w zakresie strumieni danych, ma równie wpływ stosowana w organizacji metoda zarzdzania. Szczególn uwag, ze wzgldu na czsto i zakres wystpowania, naley zwróci na: - metod zarzdzania przez cele, - metod zarzdzania przez jako, - metod zarzdzania przez marketing, - metod zarzdzania przez controlling. Przedstawione dotychczas podstawowe elementy otoczenia organizacji (zewntrznego i wewntrznego) jak równie struktury organizacyjne i metody zarzdzania kształtuj przedsibiorstwo, a w tym podsystem eksploatacji i zarzdzania rodkami trwałymi. 1.2 KSZTAŁTOWANIE ZARZDZANIA PRZEZ JAKO Mówic dzi o jakoci oraz o zapewnieniu jakoci, mamy na myli wicej ni tylko właciwo jakiego wyrobu czy usługi. Jako kojarzy si obecnie przede wszystkim z pewn now "filozofi" postpowania. W tym znaczeniu jest istotnym elementem kultury przedsibiorstwa, gdy zapewnienie jakoci zawiera w sobie wszystkie osignicia przedsibiorstwa, na które składaj si m.in. dominujce wartoci, zachowania, normy, zasady i klimat wewntrzny organizacji. Istotnym imperatywem, a zarazem pomoc w opracowaniu i wdraaniu systemów jakoci w przedsibiorstwach stały si normy ISO 9000 ustanowione przez Europejski Komitet Normalizacyjny (CEN) w 1987 roku. Coraz wiksze uznanie w przedsibiorstwach znajduj metody zgrupowane w strategii Total Quality Management (TQM), czyli kompleksowego zarzdzania przez jako. W Polsce proces opracowywania, dokumentowania, wdraania i utrzymania systemów jakoci znajduje si w pocztkowej fazie. Dowiadczenia innych krajów zachodnich wskazuj, e tempo tego procesu bdzie gwałtownie wzrasta. Nowe podejcie do zagadnie jakoci jest przede wszystkim efektem zmian na rynkach wiatowych, takich jak: - zaostrzenie wymaga w zakresie bezpieczestwa i odpowiedzialnoci producenta za wyrób czy usług; - wzrastajcych wymaga odbiorców co do niezawodnoci, trwałoci, serwisu itp.; - krótszych czasów wdraania nowych rozwiza; -wzrastajcych wymaga społeczestw odnonie ochrony rodowiska, zagospodarowania zuytych produktów itp. Badania rynkowe prowadzone w krajach Unii Europejskiej udowodniły, e jako wyrobów i usług stała si bezspornie głównym czynnikiem konkurencyjnoci. Stwierdzono take szereg innych prawidłowoci przemawiajcych za potrzeb wprowadzania nowego podejcia do zagadnie jakoci. Przedstawione powyej fakty wskazuj na konieczno dostosowania si naszych przedsibiorstw, tak produkcyjnych jak i usługowych, do nowych wymaga rynku. Prowadzone w Polsce badania rynku potwierdzaj take, e jako, obok ceny i terminowoci dostaw staje si głównym czynnikiem decydujcym o konkurencyjnoci wyrobów i usług.

10 1.2.1 Ewolucja podejcia do zagadnie zapewnienia jakoci Jako jest pojciem, które towarzyszy ludzkoci od zarania jej dziejów. Przyjmuje si, e pojcie jakoci wymylił Platon ( r.p.n.e.), nazywajc j "poiotes". Z zagadnieniem jakoci spotykamy si jednak, take we wczeniejszych dziejach ludzkoci. W czasach staroytnych okrelano ju warunki techniczne dotyczce jakoci towarów. Pierwsze wzmianki dotyczce jakoci płótna lnianego pochodz z Egiptu sprzed 2000 p.n.e. Z chwil wystpienia społecznego podziału pracy i pojawienia si wymiany dóbr i usług zagadnienie jakoci zaczło nabiera coraz wikszego znaczenia społecznego. Wystpiła potrzeba ustalenia wpierw pewnych norm zwyczajowych, a nastpnie przepisów prawnych w zakresie wymiany dóbr i usług. Dziki odnalezieniu w 1901 r. w Suzie Kodeksu Hamurabiego dowiedzielimy si o ówczesnych (XVIII w.p.n.e.) uregulowaniach prawnych, w tym take w zakresie jakoci. Kodeks ten miał charakter kazuistyczny. System kar oparty był na zasadzie prawa oraz na tzw. karach odzwierciedlajcych. Okrelono w nim m.in. odpowiedzialno budowniczego, armatora, chirurga itp. za jako wiadczonych usług. I tak jeli budowniczy wykonał zamówienie na budow domu i dom ten uległ zawaleniu powodujc mier właciciela, to budowniczy take ponosił kar mierci. Jeli armator dostarczył statek o przeciekajcym kadłubie, to miał obowizek wynagrodzi poniesione przez odbiorc szkody w towarach, oraz dokona naprawy swoim kosztem. Ucze Platona, Arystoteles ( p.n.e.) włczył pojcie jakoci do 10 podstawowych kategorii filozoficznych, obok takich poj, jak: ilo, relacja, czas itd. Od Greków pojcie jakoci przejli Rzymianie. Cyceron ( p.n.e.) dla greckiego słowa "poiotes" stworzył łacisk nazw "qualitas", która nastpnie przeszła do współczesnych jzyków europejskich jako włoskie qualita, francuskie qualite, angielskie quality czy niemieckie Qualitat. Warto tu odnotowa, e potrzeb ochrony interesów nabywcy głosił w XVI wieku take nasz pisarz i społecznik Andrzej Frycz Modrzewski w swoim dziele "O poprawie Rzeczpospolitej" w rozdziale o nadzorach handlu i pienidzy. W wiekach XVI-XVIII powstały za spraw fizyków koncepcje wiata bez jakociowego. Podejmowano próby wyjanienia wszystkich zjawisk za pomoc poj i praw mechaniki. Klasycznymi przedstawicielami mechanicyzmu w przyrodoznawstwie XVII i XVIII wieku byli Galileusz, Newton, Laplace, którzy twierdzili, e bdzie mona kiedy stworzy bez jakociowy deterministyczny model naszej rzeczywistoci. Zasadniczy przełom w stosunku, tak producentów jak i nabywców, do problemów jakoci towarów i usług dokonała rewolucja przemysłowa. Dotychczasowa produkcja na zamówienie, wykonywana metodami rzemielniczymi, zastpuje produkcja seryjna. Rozwija si handel krajowy i zagraniczny. W tej sytuacji pojawia si zapotrzebowanie na tzw. obiektywne ilociowe metody oceny jakoci. Obecnie w krajach o wysokim poziomie rozwoju jako jest "ostrzem" konkurencji i podstawowym czynnikiem decydujcym o stopniu zadowolenia klienta, a tym samym o sukcesie producenta. Odpowiedzi na zapotrzebowanie na naukowe rozwizywanie problemów jakoci staj si prace: E.W.Deminga, J.M.Jurana, F.M.Gryna, K.Ishikawy i innych. Dowodem docenienia zagadnie jakoci we współczesnym wiecie jest te powołanie w 1979r., w Midzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (ISO) Komitetu Technicznego ISO/TC 176 pod nazw "Quality Assurance", która w1987 roku została zmieniona na "Quality Management and Quality Assurance". Kompleksowe sterowanie jakoci (TQC) czy te kompleksowe zarzdzanie przez jako (TQM) stały si w krajach o wysokim poziomie rozwoju uznanym sposobem oddziaływania na jako wyrobów i usług.

11 1.2.2 Normy ISO Certyfikacja systemów jakoci Duym ułatwieniem w zrozumienie nowego podejcia do zagadnie jakoci stanowi treci zawarte w normach ISO W Polsce normy te jako PN-EN zostały przyjte i ustanowione przez PKNMiJ z dat obowizywania od roku. Polski Komitet Normalizacyjny w roku 1996 ustanawia znowelizowan wersj tych norm - PN-ISO 9000:1996. Wymienione normy znalazły szerokie uznanie, o czym wiadczy dynamika przyznawanych certyfikatów jakoci: - do roku ok ; - do koca VI.1994 roku (76 pastw); - do koca III.1995 roku (86 pastw). W Niemczech w roku 1992 około 500 przedsibiorstw posiadało przyznany certyfikat na system jakoci, natomiast w roku 1996 około W Polsce przyznano dotychczas około 300 certyfikatów. Mona zatem stwierdzi, e proces opracowywania, dokumentowania i wdraania systemów jakoci w naszych przedsibiorstwach dopiero wkroczył w pocztkow faz. Dowiadczenia krajów zachodnich wskazuj, e tempo tego procesu bdzie gwałtownie wzrasta. Cech współczesnego podejcia do zagadnie jakoci jest kompleksowe oddziaływanie na jako wyrobów i usług we wszystkich fazach przemysłowego procesu realizacji, rozumianego jako ogół działa zmierzajcych do zaspokojenia okrelonych potrzeb. Przemysłowy proces realizacji rozpoczyna si od identyfikacji potrzeb, której wynikiem jest zbiór wymaga. W zbiorze wymaga winien znale si podzbiór okrelajcy oczekiwan przez odbiorc jako obiektu czy usługi. Z prakseologicznego punktu widzenia wszystkie etapy istnienia obiektu technicznego powinny by traktowane łcznie, jako jeden system zintegrowany powizaniami wewntrznymi systemu w powizaniu z jego otoczeniem, przy czym etapy te powinny by rozpatrywane, zarówno z punktu widzenia techniki jak i ekonomiki oraz socjologii. Jako ogólna (eksploatacyjna) wyrobu jest zatem pochodn jakoci obiektu technicznego oraz jakoci eksploatacji tego obiektu. Przez jako eksploatacji (quality of operation) rozumie si stopie zgodnoci uzyskiwany midzy rzeczywistym przebiegiem procesu uytkowania oraz rzeczywistym przebiegiem procesu obsługowo-naprawczego, a zasadami zawartymi w dokumentacji techniczno-ruchowej oraz obsługowo-naprawczej obiektu. Warto w tym miejscu nadmieni, e w odrónieniu od zagadnie dotyczcych jakoci maszyn, pojazdów i urzdze technicznych, którym powicono ju wiele uwagi, zagadnienia jakoci eksploatacji tych obiektów nie zostały jeszcze w pełni docenione. Tymczasem procesy: uytkowania, przechowywania, transportowania, konserwowania, diagnozowania, naprawiania, regeneracji mog mie istotny wpływ na zmienno poziomu jakoci wyrobów w eksploatacji Wprowadzanie systemów jakoci w przedsibiorstwach W warunkach szybkiego rozwoju przemysłu w przodujcych pastwach o gospodarce rynkowej oraz w wyniku narastajcej konkurencji midzynarodowej oczywistym okazało si, e tradycyjne kontrole i inspekcje jakoci produkcji przestały wystarcza. Wystpiła potrzeba systemowych rozwiza w zakresie zapewnienia jakoci wyrobów i usług. Obecnie coraz powszechniejsze jest przekonanie, e dla realizacji polityki, jakoci oraz osignicia okrelonych celów jakoci naley w przedsibiorstwie opracowa i ustanowi, a nastpnie wdroy i utrzymywa udokumentowany, system jakoci (SJ). Przez system jakoci rozumie si "struktur organizacyjn, podział odpowiedzialnoci, procedury i zasoby umoliwiajce wdroenie zarzdzania jakoci". Istot systemu zapewnienia jakoci w przedsibiorstwie zilustrowa mona w formie spirali lub ptli jakoci, na której w kolejnych fazach ycia

12 wyrobu nastpuj oddziaływania wpływajce na jego jako. Proces kształtowania jakoci jest procesem bardzo złoonym. Elementy systemu jakoci winny by tak skonstruowane, by sterowanie i zapewnianie jakoci dotyczyło wszystkich procesów operacyjnych wpływajcych na jako wyrobu czy usługi. Zgodnie z wymaganiami norm wszystkie elementy, wymagania i ustalenia winny by zdefiniowane i udokumentowane. Dokumentacja SJ przedsibiorstwa winna zawiera : 1. ksig jakoci; 2. procedury; 3. instrukcje. Ksiga jakoci jest dokumentem okrelajcym polityk jakoci i opisujcym system jakoci danego przedsibiorstwa. Dokumentuje i udowadnia zdolno jakociow zakładu, okrela cele jakociowe oraz podział zada, odpowiedzialnoci i kompetencji personelu, który zarzdza, steruje, nadzoruje i wykonuje prace majce wpływ na jako wyrobu (usługi). O ile "Ksig jakoci" odnosimy do poziomu naczelnego kierownictwa firmy (poziomu strategicznego), to procedury odnoszone s do redniego szczebla zarzdzania - kierownicy słub, działów, sekcji (poziom taktyczny). Procedura jest tym dokumentem SJ, który okrela sposób wykonania działa i współdziałania poszczególnych komórek organizacyjnych przedsibiorstwa uczestniczcych w spełnianiu ustalonych wymaga dla danego elementu SJ. Dla poziomu operacyjnego opracowane s instrukcje. Obejmuj one szczegółowe opisy dla poszczególnych osób wykonujcych okrelone zadania. W dokumentacji SJ wyrónia si jeszcze "Zapisy dotyczce jakoci" (atesty, raporty, wiadectwa, sprawozdania), które dostarczaj informacji o stopniu osignicia celów jakoci, o stopniu zadowolenia bd niezadowolenia klienta, a w konsekwencji do podejmowania działa korygujcych itp. Posiadanie poprawnie opracowanego i udokumentowanego SJ stanowi podstawowy warunek sprawnego zarzdzania jakoci rozumian jako "aspekt całoci funkcji zarzdzania, który jest decydujcy w okrelaniu i wdraaniu polityki jakoci". 1.3 OGÓLNE NARZDZIA JAKO CI Definicja jakoci Definicje jakoci w ujciu wieloaspektowym podaj klasycy: J. M. Juran, W. E. Deming, B. Crosby, G. Taguchi, K. Ishikawa. J. M. Juran definiuje jako jako: - jako stopie, w jakim okrelony wyrób zaspokaja potrzeby okrelonego nabywcy (jako rynkowa); - jako stopie, w jakim okrelony wyrób znajduje u konsumenta pierwszestwo przed innym wyrobem w wyniku przeprowadzonych bada porównawczych (jako preferencji); - jako cecha lub zespół cech (istotnych dla danego wyrobu), dajcych si wyodrbni; sposób wykonania, wygld, konsystencja, smak, zapach itp. (charakterystyka jakoci). W. E. Deming definiuje jako jako: - jako przewidywany stopie jednorodnoci i niezawodnoci przy moliwie niskich kosztach i dopasowaniu do wymaga rynku. B. Crosby definiuje jako jako: - jako zgodno z wymaganiami, zero defektów. K. Ishikawa definiuje jako: - jako zgodno z wymaganiami uytkowników

13 G. Taguchi definiuje jako: - jako jest tym, czego brak oznacza straty dla wszystkich. Obecna definicja jakoci, zawarta w normie terminologicznej ISO 8402, kładzie nacisk na okrelenie cech i właciwoci produktu, które decyduj o zdolnoci wyrobu do zaspokajania stwierdzonych lub przewidywanych potrzeb: jako to ogół cech i właciwoci wyrobu lub usługi, decydujcych o zdolnoci wyrobu lub usługi do zaspokajania stwierdzonych lub przewidywanych potrzeb Wytyczne odnonie zarzdzania jakoci - Kontrola jakoci sprawdzanie, mierzenie lub testowanie jednej lub wicej charakterystyk produktu i odnoszenie wyników do wyspecyfikowanych wymaga w celu potwierdzenia zgodnoci. Zadanie to wykonywane jest zwykle przez wyspecjalizowany personel i nie wchodzi w zakres obowizków pracowników produkcyjnych. Produkty niezgodne ze specyfikacjami s odrzucone lub przekazywane do poprawienia. - Sterowanie jakoci połoenie takiego samego nacisku na kontrol, ale włczenie dodatkowo do systemu pracowników produkcyjnych i stworzenie sprze zwrotnych pomidzy wynikami kontroli, a lini produkcyjn. Na podstawie wyników kontroli proces produkcyjny jest modyfikowany w celu otrzymania produktów zgodnych ze specyfikacjami. - Zapewnienie jakoci prowadzenie systematycznych i zaplanowanych działa prowadzcych do wykonania produktów zgodnych ze specyfikacjami. Wykonywanie regularnych inspekcji, przegldów, auditów i zewntrznych ocen w celu zapewnienia jakoci w sposób cigły. System zapewnienia jakoci jest formalnie opisany i stosowany, a jego skuteczno jest stale monitorowana. - ZPJ zastosowanie procedur zarzdzania jakoci do wszystkich zagadnie zwizanych z zarzdzaniem, w tym take do ustalania polityki, strategii, struktury organizacyjnej i formowania kultury pracy. Jako wyrobu powizane terminy - Jako wyrobu jest stopniem (prawdopodobiestwem) spełniania przeze wymaga odbiorcy. W wyrobach przemysłowych jako jest wypadkow jakoci projektu, jakoci wykonania i jakoci eksploatacji. - Jako projektu jest stopniem doskonałoci projektu w porównaniu z wymaganiami. - Jako wykonania jest stopniem zgodnoci gotowego wyrobu z przyjtym za podstaw wzorcem (projektem, specyfik wymaga). - Jako eksploatacyjna jest stopniem zgodnoci obsługi w sferze poprodukcyjnej wyrobu z wymaganiami projektu. Pomidzy jakoci projektu, jakoci wykonania, jakoci eksploatacji, a jakoci globaln wystpuj zwizki przyczynowo skutkowe, powodujce sprzenia zwrotne pomidzy sfer eksploatacji i sfer technicznego przygotowania produkcji. Jako produktu jest to wynik optymalnych kombinacji wielu funkcji pełnionych przez przedsibiorstwo produkcyjne. Współczesne przedsibiorstwa działaj w złoonym i niepewnym otoczeniu. Symptomy zmian uwarunkowa charakteryzujcych otoczenie s nastpujce: - zrónicowane wymagania klientów, - nowe technologie, - wzrastajca wiadomo znaczenia jakoci produktów wród społeczestwa, - coraz szybsze tempo innowacji, - coraz wiksza złoono systemów.

14 Uwarunkowania te tworz dla przedsibiorstw zarówno szanse rynkowe, jak i zagroenia. Nie mona ich regulowa, lecz jedynie obserwowa i wykorzystujc wiedz o ich kształtowaniu, reagowa na nie, dostosowywa si do nich. Według nowoczesnego ujcia zasoby mona podzieli na cztery podstawowe grupy, które prezentuje rys.1.1. Zasoby Zasoby naturalne Zasoby ludzkie Zasoby kapitałowe Rys.1.1 Podstawowe grupy zasobów nowoczesne ujcie Zasoby nienamacalne rodowisko wewntrz firmy jest potencjalnym generatorem jakoci produktów, gdzie na pierwszy plan wysuwaj si zasoby ludzkie. Czynnik ludzki w kształtowaniu jakoci jest niezwykle wany. adne bowiem przedsibiorstwo nie moe by lepsze ni zatrudnieni w nim ludzie. W klasycznym ujciu organizacji czynnik pracy traktowano jako sił robocz. Pracownicy mogli oczekiwa wskazówek tylko od jednej osoby kierownika, który ze wzgldu na swoj pozycj w hierarchii organizacyjnej był nieomylnym ródłem wiedzy i informacji. Pracownik był osob anonimow która miała wykonywa polecenia bez wzgldu na ich zasadno. Nieistotny był równie stopie zrozumienia przez pracownika powierzonych mu obowizków i zakresu jego wpływu na jako produktów przedsibiorstwa. Kady robotnik mógł zosta zastpiony przez innego, podobnie jak kady klient. Szybko jednak okazało si, e klient bardziej ceni sobie indywidualno, niepowtarzalno wyrobu, a straty wynikajce z zawiłoci struktury niwelowały korzyci z wielkiej skali. Modernizacja gospodarek, rozwój innych, wyrafinowanych technologii zastpujcych proste technologie spowodowały spadek zapotrzebowania na niskie kwalifikacje, które łatwo jest zdoby, lecz mona je zastpi przez automaty. Robotnicy staj si zatem zasobem łatwym do zastpienia nie tylko przez innych, ale przede wszystkim przez maszyny. Praca wymagajca niniejszych kwalifikacji jest coraz rzadziej potrzebna, wic tanieje. Ze zmian filozofii w przedsibiorstwach działajcych w gospodarkach rynkowych łczy si nowe podejcie do czynnika ludzkiego. Zaczto oczekiwa od pracowników wsparcia, zaangaowania i efektywnego wykorzystania zajmowanego miejsca pracy. Jednowymiarowego człowieka z epoki przemysłowej musi zastpi człowiek, który potrafi i chce si uczy i doskonali. Nowoczesne podejcie do zagadnienia jakoci akcentuje konieczno wymiany pogldów i współpracy w rozwizywaniu problemów jakociowych. Mimo, e o awansie wci w duej mierze decyduje wykształcenie, to bierze si równie pod uwag wiele czynników zwizanych z przydatnoci pracownika dla przedsibiorstwa. Zasoby naturalne nie s wytworem pracy ludzkiej, lecz darem natury. Zasoby te s rónie klasyfikowane. Wyrónia si substancje (na przykład minerały, wod i inne), energi i uytki. Rola zasobów naturalnych zmienia si pod wpływem rozwoju cywilizacyjnego. Na zasoby kapitałowe (materialne) składaj si zasoby fizyczne, takie jak budynki, urzdzenia, maszyny, surowce, materiały, wyroby oraz zasoby finansowe organizacji, bdce w jej posiadaniu i moliwe do zdobycia. Jest to przykład zasobów, które nie maj charakteru unikatowego. Oznacza to, e moe je posiada kada firma. Nie one zatem decyduj o

15 odrbnoci firmy. Przykłady firm, które osignły wiatowy sukces, wskazuj, e coraz mniejsz wag przywizuje si do liczby posiadanych linii produkcyjnych i innych elementów fizycznego dorobku. Zasoby niematerialne (w nowoczesnym, szerszym ujciu) s podstawowymi zasobami dla dynamicznie rozwijajcych si przedsibiorstw. S to umiejtnoci zarzdzania i technologiczne, na które składaj si umiejtnoci jednostek, grup i ich organizacja. Umiejtnoci obejmuj wiedz i dowiadczenie naczelnego zarzdu firmy, redniego personelu, pracowników sfery badawczo rozwojowej oraz techników i robotników. Do zasobów niematerialnych zalicz si take nazw przedsibiorstwa, tradycj, mark firmy, kontakty i połoenie. Zasoby niematerialne mog by klasyfikowane jako aktywa lub umiejtnoci. Do aktywów zalicza si te elementy zasobów niematerialnych, które s własnoci firmy. Chodzi tu take o własno intelektualn: patenty, prawa autorskie i znak towarowy oraz kontrakty, bazy danych i tajemnice handlowe. Umiejtnoci lub kompetencje tworz know how pracowników i kształtuj zbiorowe postawy, które przesdzaj o kulturze firmy. To włanie w odniesieniu do zasobów niematerialnych uywa si okrelenia kluczowe kompetencje, przez które najczciej rozumie si moliwoci uzyskania przewagi konkurencyjnej opartej na zbiorowych procesach uczenia Narzdzia zarzdzania jakoci Zasady okrelaj stosunek przedsibiorstwa i jego pracowników do zarzdzania jakoci, ustalaj w prostej formie cele i zadania polityki jakoci. Podstaw realizacji tej zasady jest opracowanie planu działania (koło Deminga: planowanie działanie kontrola doskonalenie). Naley w nim okreli cele oraz przewidzie ewentualne przeszkody w ich osigniciu. Po wprowadzeniu w procesie udoskonale naley mierzy uzyskan popraw jakoci, a uzyskane w ten sposób informacje wykorzysta przy planowaniu w nastpnym cyklu. Inn zasad jest podana i rozwinita przez Crosby ego zasada zera defektów, która oznacza produkcj bezusterkow. Ze wzgldu na sposób i miejsce stosowania w cyklu istnienia wyrobu mona metody podzieli na: metody projektowania parametrów wyrobu lub procesu oraz metody zapobiegania wadom wyrobu oraz procesu (metody prewencyjne). Wród metod projektowania parametrów wyrobu due znaczenie ma metoda QFD oraz grupa metod zwizanych z projektowaniem eksperymentów DOE. Metoda QFD rozwinicia funkcji jakoci (Quality Function Deployment) polega na uwzgldnianiu na wszystkich etapach projektowania moliwie najwikszej liczby czynników mogcych wpływa na jako wyrobu lub procesu. Nawet, jeli wyrób jest skonstruowany poprawnie, to jego produkcja moe okaza si chybiona, jeli nie zaakceptuje go rynek. Podstawowym narzdziem metody QFD jest diagram, który ze wzgldu na swój kształt, nazywany jest domem jakoci (rys.1.2). Diagram zawiera specjalnie zdefiniowane pola, których liczba zaley od charakteru i złoonoci zadania oraz od celu, jaki ma zosta osignity. FMEA - analiza przyczyn i skutków wad (Failure Mode and Effect Analysis). Celem stosowania metody jest konsekwentne i trwałe eliminowanie wad wyrobu lub procesu produkcji poprzez rozpoznawanie rzeczywistych przyczyn ich powstawania i stosowanie odpowiednich rodków zapobiegawczych oraz unikanie wystpienia rozpoznanych, a take jeszcze nieznanych wad w nowych wyrobach i procesach poprzez wykorzystanie wiedzy i dowiadcze z ju przeprowadzonych analiz. Kada ocena czstkowa mieci si w przedziale od 1-10, gdzie 1 jest wartoci najmniejsz. Wszystkie problemy naley ustawi według oceny całkowitej (C) i zastosowa analiz Pareto, która wskazuje co naley najpierw naprawi.

16 Rys.1.2 Schemat domu jakoci Metody eksperymentalne w projektowaniu wyrobu i procesu. Do rozwoju metod eksperymentalnych w projektowaniu wyrobów i procesów szczególny wkład wnieli Taguchi i Shainin. Taguchi załoył, e dla kadej cechy wyrobu mona okreli stan optymalny (docelowy), czyli taki stan, w którym wyrób najlepiej zaspokaja potrzeby uytkowników, wzgldnie uzyskuje najwysz efektywno. Do zbierania i przetwarzania danych otrzymanych w wyniku działa kontrolnych procesu produkcyjnego słu narzdzia zarzdzania jakoci. W literaturze podawane jest siedem podstawowych narzdzi zarzdzania jakoci: schemat blokowy, diagram przyczyn i skutków (diagram Ishikawy), diagram Pareto-Lorenza, arkusze kontrolne, histogram, wykres korelacji zmiennych oraz karty kontrolne Shewharta. Schemat blokowy. Jest przedstawieniem w sposób graficzny cigu działa realizowanych w danym procesie, przepływy informacji, przepływy materiałów. W celu uzyskania przejrzystoci schematu naley stosowa w nim ogólnie przyjte symbole. Schemat powinien by tworzony w postaci kolumnowej, przy czym w kolumnie głównej powinny znajdowa si działania stanowice istot przedstawianego procesu, a w kolumnach pomocniczych odsyłacze i ptle. Przedstawienie cigu działa w postaci schematu blokowego pozwala lepiej zrozumie istot procesu. Wan rol odgrywa ju samo tworzenie schematu, gdy podczas jego realizacji odkrywa si wiele zalenoci, normalnie słabo eksponowanych. Wykres przyczynowo-skutkowy Ishikawy. Stanowi graficzne przedstawienie powiza midzy czynnikami działajcymi na proces i skutkami, które one powoduj. Wykres swym kształtem przypomina szkielet ryby (rys.1.3). W pierwszej kolejnoci okrela si przyczyny główne, które zapisuje si na osiach dochodzcych do osi głównej wykresu. Najwaniejsze grupy czynników zwizane s: z człowiekiem, maszyn, metod, materiałem, rodowiskiem i zarzdzaniem. Diagram ten znany jest take jako rybia o lub diagram Ishikawy, od nazwiska swego twórcy. Przy tworzeniu diagramu naley przede wszystkim okreli, jaki fakt (skutek) bdzie poddany analizie. Moe to by np.: charakterystyka jakoci, problem, który wymaga rozwizania, wynik, który wymaga poprawy sterowania lub jakikolwiek inny rezultat, który wynika z jakich przyczyn.

17 Skutek naley wpisa po prawej stronie arkusza i narysowa strzałk wskazujc ten fakt. Główne czynniki, które maj najistotniejszy wpływ na skutek s wpisywane na kocach odgałzie. W przypadku produkcji najczciej mona zacz od podstawowego podziału na pi głównych przyczyn tzw. 5M: człowiek (Man), maszyna (Machine), materiał (Material), metoda (Method), zarzdzanie (Management). Błd! Nieprawidłowe łcze. Rys.1.3 Diagram Ishikawy Diagram Pareto-Lorenza. Słuy do identyfikacji przyczyn, które maj najwikszy wpływ na proces. Opiera si na prawidłowoci, e 20-30% przyczyn decyduje o 70-80% skutków. Wykres Pareto-Lorenza (rys.1.4) in. metoda ABC pozwala ujawni główne przyczyny niezgodnoci. Zasady zbudowania diagramu s nastpujce: 1. zbieramy dane o procesie jako jego charakterystyki, 2. porzdkujemy przyczyny niezgodnoci malejco, 3. obliczamy udziały procentowe poszczególnych niezgodnoci, 4. rysujemy wykres słupkowy Pareto, 5. obliczamy wartoci skumulowane, 6. oznaczamy na wykresie punkty odpowiadajce wartociom skumulowanym i łczymy je, tworzc krzyw Lorenza, 7. w oparciu o przebieg krzywej Lorenza dokonujemy analizy procesu, wprowadzamy działania korygujce. Skumulowane wartoci procentowe kadej z przyczyn nanosi si na wykres. Lini cigł łczy si punkty odpowiadajce wartociom skumulowanym. Rys.1.4 Diagram Pareto - Lorenza Arkusze kontrolne. Pomagaj w zbieraniu i porzdkowaniu informacji dotyczcych wyrobu lub procesu. Arkusz moe by np. uproszczonym rysunkiem badanego wyrobu, na którym nanosi si odnotowane uszkodzenia w miejscach ich wystpienia (rys.1.5).

18 Rys.1.5 Arkusz kontrolny Arkusze mog by stosowane do gromadzenia danych, np. dla potwierdzenia (lub zanegowania) koncepcji czy rozwiza wyłonionych podczas analizy przyczyn i skutków. S one take stosowane do gromadzenia danych w celu monitorowania procesu lub zmian, które pojawiaj si w wyniku działa korygujcych. Forma arkusza kontrolnego uzaleniona jest od potrzeb i projektowania przez zespół. Do podstawowych arkuszy kontrolnych nale arkusze: rozkładu liczbowego parametru, rozkładu procesu (zbliony do histogramu), czstoci wystpowania wad, lokalizacji wad, przyczyn wad. Arkusz kontrolny to proste, bardzo przydatne narzdzie, ułatwiajce zbieranie i porzdkowanie wszelkich danych. Moe by zastosowany praktycznie na kadym stanowisku. Histogram. Stosuje si w celu graficznego przedstawienia czstoci wystpowania wartoci zmiennej losowej w okrelonym przedziale. Histogram jest rodzajem diagramu słupkowego (rys.1.6). Histogramy s stosowane do demonstracji danych liczbowych w formie, która moe by łatwiej zrozumiana ni tabela liczb. Histogram wykrelony jest przy pomocy słupków, pokazujc czsto pojawiania si jednego przedziału wartoci w porównaniu z czstoci pozostałych. W histogram mona te wrysowa granice tolerancji, co moe da od razu informacj o udziale sztuk wadliwych w całoci produkcji. Histogramy mog by skutecznie stosowane przez zespoły naprawcze podczas eliminowania wadliwoci, poprawiania wydajnoci i jakoci wyrobu. W tym celu bada si zalenoci midzy tolerancj, wymiarem nominalnym a osiganymi wynikami, analizuje si nietypowe dane, sprawdza si i testuje przyczyny kształtu rozkładu danych.

19 Rys.1.6 Histogram Wykresy korelacji. Słu do graficznej ilustracji zwizku zachodzcego pomidzy dwiema zmiennymi. Sposób grupowania si punktów na wykresie uwidacznia zalenoci korelacyjne midzy badanymi zmiennymi (rys.1.7). Rys.1.7 Wykres korelacji Krzyw mona aproksymowa odpowiedni funkcj regresji ze wskazaniem siły zwizku midzy wielkociami w postaci współczynnika korelacji Czsto zachodzi konieczno zgromadzenia danych do przeanalizowania zalenoci midzy poszczególnymi czynnikami. Mona tu analizowa dane w celu potwierdzenia rozwiza wynikajcych ze stworzonego diagramu przyczyn i skutków, dla stwierdzenia, czy istnieje jakakolwiek zaleno pomidzy skutkami i podejrzewan przyczyn. Mona te analizowa np. zmiany rónych czynników w czasie, co jest bardzo podan informacj w rozwoju jakoci. Wykres x-y jest prostym wykresem, na którym wartoci jednego czynnika s wykrelone w stosunku do zbadanych wartoci drugiego czynnika. Tworzenie wykresu rozpoczynamy od zebrania danych. Dla rónych wartoci x naley okreli odpowiadajce im wartoci y. Wyniki najlepiej wstpnie zebra w tabeli (podane jest posiadanie co najmniej 30 par danych). nastpnie okrelamy wartoci maksymalne i minimalne y oraz rysujemy układ współrzdnych ze skal wyznaczon przez te wartoci. Wrysowujemy punkty (x, y) w układ współrzdnych, moemy przystpi do analizy wykresu. Jeli istnieje zaleno midzy dwoma mierzalnymi parametrami, midzy ich wartociami powinna wystpowa liniowa zaleno - wzrostowi jednej powinien towarzyszy jednoznaczny wzrost lub spadek drugiej. Po stwierdzeniu jaka jest korelacja midzy czynnikami x i y mona wyznaczy prost y = a + bx, wyznaczajc w przyblieniu liniow zaleno midzy czynnikami. Dziki prostej regresji mona okreli przyblione zalenoci x i y dla par wartoci, które nie były objte eksperymentem, co daje znakomite moliwoci np. dla prognozowania wartoci parametru y w przyszłoci, jeeli czynnikiem x jest czas. Karty kontrolne Shewharta. Prowadzenie karty kontrolnej polega na pobieraniu z procesu w ustalonych, regularnych odstpach czasu, próbek o okrelonej liczebnoci i ich dokumentowaniu. Karty kontrolne stosowane s do monitorowania procesu, by szybko

20 stwierdzi kiedy proces uległ rozregulowaniu i zapobiega produkowaniu wyrobów niezgodnych ze specyfikacj. Karty sterujce dziel si na (rys.1.8): - karty alternatywne (karty kontroli liczby sztuk wadliwych lub wadliwych w próbie), - karty liczbowe (karty kontroli liczbowych parametrów procesu posiadajcych rozkład normalny). Błd! Nieprawidłowe łcze. Rys.1.8 Przykład karty kontrolnej Kada karta sterujca zawiera lini centraln (LC), górn i doln lini kontroln (GLK i DLK), czasem take górn i doln lini ostrzegawcz (GLO i DLO). Prowadzenie karty kontrolnej wymaga pobierania z procesu produkcyjnego, na bieco, w ustalonych, regularnych odstpach czasu, próbek wyrobów o ustalonej licznoci (np. 5 sztuk co godzin). Czstotliwo pobierania próbek powinna by taka, aby karta wskazywała wszelkie istotne zmiany zachodzce w procesie. Nastpnie oblicza si wartoci badanych parametrów w kadej próbce (np. redni i rozstp). Obliczone wartoci wrysowuje si w tor karty o uprzednio ustalonych granicach kontroli i analizuje si wyniki w celu stwierdzenia, czy proces jest pod kontrol. W przypadku stwierdzenia zmian w procesie podejmuje si odpowiednie działania korygujce w celu wyeliminowania przyczyn i doprowadzenia procesu do właciwego stanu, a take (jeeli jest to wskazane), dokonuje si przesortowania biecej produkcji i odrzucenia sztuk niedobrych, o ile takie si pojawiaj. Do zestawu tradycyjnych narzdzi zarzdzania jakoci włcza si coraz czciej siedem nowych, do których nale do nich: diagram relacji, diagram pokrewiestwa, diagram systematyki, diagram matrycowy, matrycowa analiza danych, wykres programu decyzyjnego i diagram strzałkowy Dokumentacja Systemu Jakoci Integraln cz Systemu Zapewnienia Jakoci, zgodnego z normami ISO serii 9000 jest jego dokumentacja. Zgodnie z normami ISO serii 9000 wszystkie elementy oraz wymagania i ustalenia dotyczce systemu jakoci powinny by w sposób systematyczny i uporzdkowany udokumentowane w formie ogólnej polityki i procedur. Typow hierarchi dokumentacji systemu jakoci przedstawia rys.1.9. Poziom 1 Przypisany najwyszemu kierownictwu, obejmuje wszystkie strategiczne decyzje materializujce si w planowaniu celów i zachowa firmy w tym w jej polityce, co stanowi warunki brzegowe dla systemu jakoci. Odpowiadajcy temu poziomowi dokument Ksiga Jakoci powinna zawiera: - polityk jakoci przedsibiorstwa, - informacje o przedsibiorstwie (statut prawny, lokalizacja, wielko, profil działalnoci itd.), struktur organizacyjn, - syntetyczny opis systemu jakoci, zgodnego z obranym modelem zapewnienia jakoci (czyli norm ISO 9001, 9002, lub 9003), - postanowienia dotyczce przegldu i aktualizacji oraz rozdzielnik wskazujcy komórki organizacyjne, w których powinny si znajdowa nadzorowane kopie. POLITYKA I PLANOWANIE ZARZDZANIE I PROCEDURY KSIGA JAKO CI KSIGA PROCEDUR POZIOM 1 POZIOM 2 PO

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Analiza procesu jest narzdziem do osignicia wyszej efektywnoci organizacji (midzy innymi). Wymaga ona zbudowania modelu procesu biznesowego bdcego opisem funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA TECHNICZNO - ROLNICZA WYDZIAŁ MECHANICZNY OSPRZT ELEKTRYCZNY POJAZDÓW MECHANICZNYCH

AKADEMIA TECHNICZNO - ROLNICZA WYDZIAŁ MECHANICZNY OSPRZT ELEKTRYCZNY POJAZDÓW MECHANICZNYCH AKADEMIA TECHNICZNO - ROLNICZA WYDZIAŁ MECHANICZNY Bogdan ółtowski Henryk Tylicki OSPRZT ELEKTRYCZNY POJAZDÓW MECHANICZNYCH Bydgoszcz 1999 SPIS TRECI WSTP 1. DIAGNOZOWANIE OSPRZTU ELEKTRYCZNEGO POJAZDÓW

Bardziej szczegółowo

Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP)

Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP) str. 1 Załcznik Nr 1 Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP) Działanie 1.4 Wzmocnienie współpracy midzy sfer badawczo-rozwojow

Bardziej szczegółowo

Procedura rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach

Procedura rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach Zał. do Zarzdzenia Nr 58/05 Starosty Kieleckiego z dnia 30 grudnia 2005 r. w sprawie wprowadzenia procedury rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach Procedura rekrutacji pracowników do

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008.

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Załcznik Nr 1 do uchwały Nr XIV/129/08 Rady Gminy Michałowo z dnia 11 stycznia 2008r. Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Wprowadzenie Aktywna działalno organizacji

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny

Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny PROJEKT Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny z dnia w sprawie programu współpracy Miasta Rejowiec Fabryczny z organizacjami pozarzdowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalnoci

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ W RAMACH PROJEKTU PIERWSZY BIZNES AKTYWIZACJA LOKALNEJ SPOŁECZNOCI. Deklaracja bezstronnoci i poufnoci

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ W RAMACH PROJEKTU PIERWSZY BIZNES AKTYWIZACJA LOKALNEJ SPOŁECZNOCI. Deklaracja bezstronnoci i poufnoci Owiadczam, e: Nr wniosku Imi i nazwisko Kandydata/tki Imi i nazwisko Oceniajcego Imi i nazwisko Kandydata/tki Załcznik nr 5 do Regulaminu rekrutacji do Projektu PIERWSZY BIZNES aktywizacja lokalnej społecznoci

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe w pigułce

Badania marketingowe w pigułce Jolanta Tkaczyk Badania marketingowe w pigułce Dlaczego klienci kupuj nasze produkty lub usługi? To pytanie spdza sen z powiek wikszoci menederom. Kady z nich byłby skłonny zapłaci due pienidze za konkretn

Bardziej szczegółowo

1) Instytucje kształcce w tym zawodzie (w kraju i we Wrocławiu). 2) Moliwoci podnoszenia kwalifikacji i dokształcania w tym zawodzie.

1) Instytucje kształcce w tym zawodzie (w kraju i we Wrocławiu). 2) Moliwoci podnoszenia kwalifikacji i dokształcania w tym zawodzie. Spis treci: I. Wprowadzenie II. Zadania i czynnoci 1) Potencjalne miejsca pracy. 2) Zakres obowizków. III. Wymagania zawodu 1) Wymagania fizyczne i zdrowotne 2) Wymagania psychologiczne IV. Kształcenie

Bardziej szczegółowo

oraz co to jest norma ISO 9001/2000

oraz co to jest norma ISO 9001/2000 Dlaczego system zarzdzania jakoci w firmie i orodku oraz propozycja certyfikacji grupowej dla małych firm geodezyjnych. oraz co to jest norma ISO 9001/2000 Wojciech Tokarski 2 Auditor wiodcy akredytowany

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI PROGRAM AKREDYTACJI JEDNOSTEK OCENIAJCYCH I AKCEPTUJCYCH LUB CERTYFIKUJCYCH ZAKŁADOW KONTROL PRODUKCJI Akceptował: Kierownik Biura ds. Akredytacji Polskiego Centrum Akredytacji

Bardziej szczegółowo

Amortyzacja rodków trwałych

Amortyzacja rodków trwałych Amortyzacja rodków trwałych Wydawnictwo Podatkowe GOFIN http://www.gofin.pl/podp.php/190/665/ Dodatek do Zeszytów Metodycznych Rachunkowoci z dnia 2003-07-20 Nr 7 Nr kolejny 110 Warto pocztkow rodków trwałych

Bardziej szczegółowo

Krótkie przedstawienie PKE S.A. Elektrowni Jaworzno III

Krótkie przedstawienie PKE S.A. Elektrowni Jaworzno III !"! # $$$ 28 kwiecie 24r Krótkie przedstawienie PKE S.A. Elektrowni Jaworzno III Stan zatrudnienia w latach 1995-24 spadł z poziomu 285 do 178 pracowników, rednia wieku pracowników 45 lat redni sta pracy

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD V DR N. MED. EDYTA KĘDRA

WYKŁAD V DR N. MED. EDYTA KĘDRA WYKŁAD V DR N. MED. EDYTA KĘDRA 2 Sposoby klasyfikowania pojęcia jakości definicja ogólnadoskonałość produktu zwana wysoką jakością jako przeciwieństwo niskiej jakości. jakość jest z jednej strony osiągnięciem

Bardziej szczegółowo

Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006. dr in. Marek Dwiarek. Centralny Instytut Ochrony Pracy Pastwowy Instytut Badawczy

Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006. dr in. Marek Dwiarek. Centralny Instytut Ochrony Pracy Pastwowy Instytut Badawczy Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006 dr in. Marek Dwiarek Centralny Instytut Ochrony Pracy Pastwowy Instytut Badawczy Tematyka dyskusji Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006 Wymagania dotyczce bezpieczestwa

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r.

ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r. Projekt z dnia 8 listopada 2006 r. ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zada umoliwiajcych

Bardziej szczegółowo

w sprawie wprowadzenia procedury naboru pracowników na kierownicze stanowiska urzdnicze i stanowiska urzdnicze w Starostwie Powiatowym w Krasnymstawie

w sprawie wprowadzenia procedury naboru pracowników na kierownicze stanowiska urzdnicze i stanowiska urzdnicze w Starostwie Powiatowym w Krasnymstawie ZARZDZENIE Nr 13/2005 STAROSTY KRASNOSTAWSKIEGO z dnia 29 sierpnia 2005 roku w sprawie wprowadzenia procedury naboru pracowników na kierownicze stanowiska urzdnicze i stanowiska urzdnicze w Starostwie

Bardziej szczegółowo

Zał cznik nr 6 do SIWZ UMOWA Nr. 1

Zał cznik nr 6 do SIWZ UMOWA Nr. 1 Załcznik nr 6 do SIWZ UMOWA Nr.. W dniu... 2008 r. w Radziejowie pomidzy Powiatem Radziejowskim, reprezentowanym przez Zarzd Powiatu w Radziejowie z siedzib w Radziejowie przy ul. Kociuszki 17, w imieniu

Bardziej szczegółowo

Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce

Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Banki komercyjne Spółdzielcze Kasy Oszczdnociowo-Kredytowe Fundusze

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001. z dnia 12 stycznia 2001 r.

ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001. z dnia 12 stycznia 2001 r. ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001 z dnia 12 stycznia 2001 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzgldniajc

Bardziej szczegółowo

5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH

5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH 5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH Praktyka działania udowadnia, że funkcjonowanie organizacji w sektorze publicznym, jak i poza nim, oparte jest o jej zasoby. Logistyka organizacji wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1)

ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 5 lipca 2004 r. w sprawie wysokoci opłat za czynnoci administracyjne zwizane z wykonywaniem transportu drogowego oraz za egzaminowanie i wydanie certyfikatu

Bardziej szczegółowo

-OPIS WYMAGA - OPIS ZAKRESU. a. w zakresie usługi b. w zakresie personelu technicznego

-OPIS WYMAGA - OPIS ZAKRESU. a. w zakresie usługi b. w zakresie personelu technicznego BEZPIECZNA PROFESJONALNA USŁUGA SERWISOWA KRYTERIA WYBORU FIRMY SERWISOWEJ NA POZIOMIE WIADCZENIA USŁUGI TIER3/TIER4 dla klimatyzacji precyzyjnej HPAC w obiektach DATA CENTER 1 1. I. Kryterium wymaga str.

Bardziej szczegółowo

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa.

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Wstp Przy podejciu do planowania adresacji IP moemy spotka si z 2 głównymi przypadkami: planowanie za pomoc adresów sieci prywatnej przypadek, w którym jeeli

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXVIII/266/2008 Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 16 czerwca 2008 r.

Uchwała Nr XXVIII/266/2008 Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 16 czerwca 2008 r. Uchwała Nr XXVIII/266/2008 z dnia 16 czerwca 2008 r. w sprawie okrelenia warunków i trybu wspierania, w tym finansowego, rozwoju sportu kwalifikowanego przez Gmin Jarocin. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt.15,

Bardziej szczegółowo

Wymagania EMAS II. Andrzej Ociepa Ekoekspert Sp. z o.o. Główny Specjalista Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia

Wymagania EMAS II. Andrzej Ociepa Ekoekspert Sp. z o.o. Główny Specjalista Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia Wymagania EMAS II Andrzej Ociepa Ekoekspert Sp. z o.o. Główny Specjalista Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia Cele systemu zarzdzania rodowiskowego Podstawowym celem zaprojektowania i wdroenia systemu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007 Załcznik Do Uchwały Nr... Rady Powiatu Opolskiego z dnia...2007r. PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007

Bardziej szczegółowo

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Warszawa, maj 2006 Spis treci Wprowadzenie...3 Cz I Zbiorcze wykonanie budetów jednostek samorzdu terytorialnego...7 1. Cz operacyjna...7

Bardziej szczegółowo

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku.

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku. Warszawa, dnia 22 03 2007 Zrzeszenie Zwizków Zawodowych Energetyków Dotyczy: Informacja prawna dotyczca kwestii wydzielenia Operatora Systemu Dystrybucyjnego w energetyce Argumenty na poparcie idei wydzielenia

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 21 marca 2005 r. odmawiajca uwzgldnienia wniosku o zobowizanie Zarzdu Banku, do wykrelenia danych osobowych dotyczcych Skarcego z Bankowego

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Przepisy ogólne

Rozdział 1 Przepisy ogólne ROZPORZDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 17 listopada 1998 r. w sprawie ogólnych warunków obowizkowego ubezpieczenia odpowiedzialnoci cywilnej podmiotu przyjmujcego zamówienie na wiadczenia zdrowotne za

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA URZDU MARSZAŁKOWSKIEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO NA LATA 2006 2013

STRATEGIA URZDU MARSZAŁKOWSKIEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO NA LATA 2006 2013 STRATEGIA URZDU MARSZAŁKOWSKIEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO NA LATA 2006 2013 Warszawa, maj 2006 Załoenia przyjte przy konstruowaniu Strategii Urzdu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego: horyzont

Bardziej szczegółowo

Budetowanie w przedsibiorstwie produkcyjnym. Budgeting in the productive enterprise

Budetowanie w przedsibiorstwie produkcyjnym. Budgeting in the productive enterprise Controlling w małych i rednich przedsibiorstwach 173 Budetowanie w przedsibiorstwie produkcyjnym Budgeting in the productive enterprise Karol CIEWIERA * Streszczenie: Budetowanie w działalnoci jednostek

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIZKÓW, UPRAWNIE I ODPOWIEDZIALNOCI PRACOWNIKA BIURA ZARZDU POWIATU STAROSTWA POWIATOWEGO W PABIANICACH

ZAKRES OBOWIZKÓW, UPRAWNIE I ODPOWIEDZIALNOCI PRACOWNIKA BIURA ZARZDU POWIATU STAROSTWA POWIATOWEGO W PABIANICACH ZAKRES OBOWIZKÓW, UPRAWNIE I ODPOWIEDZIALNOCI PRACOWNIKA BIURA ZARZDU POWIATU STAROSTWA POWIATOWEGO W PABIANICACH Nazwa stanowiska Obsada stanowiska Tytuł słubowy - Informatyk Powiatowy - Maciej Duniec

Bardziej szczegółowo

WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA. L. KRÓLAS 1, P. KRÓLAS 2 Orodek Kwalifikacji Jakoci Wyrobów SIMPTEST ul. Przemysłowa 34A 61-579 Pozna

WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA. L. KRÓLAS 1, P. KRÓLAS 2 Orodek Kwalifikacji Jakoci Wyrobów SIMPTEST ul. Przemysłowa 34A 61-579 Pozna 22/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(1/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA L. KRÓLAS

Bardziej szczegółowo

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Informacja i Promocja Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Spis treci 1. Wstp... 3 2. Ogólne działania informacyjno - promocyjne... 3 3. Działania informacyjno-promocyjne projektu... 4

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU

OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU na wiadczenie usług przewozowych jednym statkiem pomidzy portem w Gdasku (Nabrzee Motławy), Sopotem (Molo) a Sobieszewem w roku 2009 I. Zamawiajcy: Zarzd Transportu Miejskiego w

Bardziej szczegółowo

Rys1 Rys 2 1. metoda analityczna. Rys 3 Oznaczamy prdy i spadki napi jak na powyszym rysunku. Moemy zapisa: (dla wzłów A i B)

Rys1 Rys 2 1. metoda analityczna. Rys 3 Oznaczamy prdy i spadki napi jak na powyszym rysunku. Moemy zapisa: (dla wzłów A i B) Zadanie Obliczy warto prdu I oraz napicie U na rezystancji nieliniowej R(I), której charakterystyka napiciowo-prdowa jest wyraona wzorem a) U=0.5I. Dane: E=0V R =Ω R =Ω Rys Rys. metoda analityczna Rys

Bardziej szczegółowo

Kod CPV 453 312 10-1 WENTYLACJA

Kod CPV 453 312 10-1 WENTYLACJA SPECYFIKACJE TECHNICZNE WYKONANIA l OBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH Kod CPV 453 312 10-1 WENTYLACJA 1 SPIS TRECI 1. WSTP... 1.1. Przedmiot ST... 1.2. Zakres stosowania ST... 1.3. Zakres robót objtych ST... 1.4.

Bardziej szczegółowo

Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe

Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe Autor: Jacek Bielecki Ostatnia zmiana: 14 marca 2011 Wersja: 2011 Spis treci Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe PROGRAM SPRZEDA WERSJA 2011 KOREKTY RABATOWE... 1 Spis treci... 1 Aktywacja funkcjonalnoci...

Bardziej szczegółowo

Systemy Zarzdzania rodowiskowego ISO 14 000 i EMAS

Systemy Zarzdzania rodowiskowego ISO 14 000 i EMAS Systemy Zarzdzania rodowiskowego ISO 14 000 i EMAS Wstp Systemy zarzdzania rodowiskowego stanowi szczególnie uyteczny instrument poprawy efektywnoci funkcjonowania organizacji w zakresie szeroko pojtej

Bardziej szczegółowo

B. DODATKOWE NOTY OBJANIAJCE

B. DODATKOWE NOTY OBJANIAJCE B. DODATKOWE NOTY OBJANIAJCE 1. Informacje o instrumentach finansowych. Ad.1 Lp Rodzaj instrumentu Nr not prezentujcych poszczególne rodzaje instrumentów finansowych w SA-P 2008 Warto bilansowa na 30.06.2007

Bardziej szczegółowo

Spis treci. Dzie 1. I Wprowadzenie (wersja 0911) II Dostp do danych biecych specyfikacja OPC Data Access (wersja 0911)

Spis treci. Dzie 1. I Wprowadzenie (wersja 0911) II Dostp do danych biecych specyfikacja OPC Data Access (wersja 0911) I Wprowadzenie (wersja 0911) Kurs OPC Integracja i Diagnostyka Spis treci Dzie 1 I-3 O czym bdziemy mówi? I-4 Typowe sytuacje I-5 Klasyczne podejcie do komunikacji z urzdzeniami automatyki I-6 Cechy podejcia

Bardziej szczegółowo

Urzd przyjazny obywatelom. Kodeks Etyki Pracy zie Marszałkowskim Województwa Mazowieckiego

Urzd przyjazny obywatelom. Kodeks Etyki Pracy zie Marszałkowskim Województwa Mazowieckiego Urzd przyjazny obywatelom Kodeks Etyki Pracy w Urzdzie zie Marszałkowskim Województwa Mazowieckiego Warszawa 2006 1. Wprowadzenie Potrzeba opracowania i wdroenia w Urzdzie Marszałkowskim Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT MINISTRA BUDOWNICTWA

KOMUNIKAT MINISTRA BUDOWNICTWA KOMUNIKAT MINISTRA BUDOWNICTWA 1) z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie ustalenia minimalnych wymogów programowych dla studiów podyplomowych w zakresie zarzdzania nieruchomociami Na podstawie art. 196 ustawy

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie programu Microsoft Excel do analizy wyników nauczania

Zastosowanie programu Microsoft Excel do analizy wyników nauczania Grayna Napieralska Zastosowanie programu Microsoft Excel do analizy wyników nauczania Koniecznym i bardzo wanym elementem pracy dydaktycznej nauczyciela jest badanie wyników nauczania. Prawidłow analiz

Bardziej szczegółowo

- 1 - OPIS TECHNICZNY Do projektu wykonawczego modernizacji budynku Komisariatu Policji w Gniewoszowie, pow. Kozienice

- 1 - OPIS TECHNICZNY Do projektu wykonawczego modernizacji budynku Komisariatu Policji w Gniewoszowie, pow. Kozienice - 1 - OPIS TECHNICZNY Do projektu wykonawczego modernizacji budynku Komisariatu Policji w Gniewoszowie, pow. Kozienice 1. OPIS OGÓLNY! " # $%&&' ( )%"&*+!!!!! $,!!$-!!#!"! #. /,0123"45044"67,88 8 ("9(5"%6!!:

Bardziej szczegółowo

Badanie efektywnoci procesów logistycznych narzdziem wspomagajcym tworzenie łacuchów zarzdzania dostawami *

Badanie efektywnoci procesów logistycznych narzdziem wspomagajcym tworzenie łacuchów zarzdzania dostawami * AMME 2001 10th JUBILEE INTERNATIONAL SC IENTIFIC CONFERENCE Badanie efektywnoci procesów logistycznych narzdziem wspomagajcym tworzenie łacuchów zarzdzania dostawami * S. Tkaczyk, M. Roszak Zakład Zarzdzania

Bardziej szczegółowo

ZAWÓD KIEROWNIK PROJEKTU

ZAWÓD KIEROWNIK PROJEKTU Szybkobiene Pojazdy Gsienicowe (38) nr 3, 2015 Paulina HARAF Renata HARAF Marek Ł. GRABANIA ZAWÓD KIEROWNIK PROJEKTU Streszczenie. W artykule przedstawiono nowy zawód funkcjonujcy obecnie na rynku pracy

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZDZANIA I KONTROLI FUNDUSZU SPÓJNOCI WYTYCZNE DOTYCZCE OPRACOWANIA CIEEK AUDYTU ORAZ JEDNOLITEGO FORMATU ICH PREZENTACJI

SYSTEM ZARZDZANIA I KONTROLI FUNDUSZU SPÓJNOCI WYTYCZNE DOTYCZCE OPRACOWANIA CIEEK AUDYTU ORAZ JEDNOLITEGO FORMATU ICH PREZENTACJI SYSTEM ZARZDZANIA I KONTROLI FUNDUSZU SPÓJNOCI WYTYCZNE DOTYCZCE OPRACOWANIA CIEEK AUDYTU ORAZ JEDNOLITEGO FORMATU ICH PREZENTACJI Ministerstwo Gospodarki i Pracy Departament Koordynacji Funduszu Spójnoci

Bardziej szczegółowo

Program Certyfikacji Oprogramowania Autodesk. Załoenia

Program Certyfikacji Oprogramowania Autodesk. Załoenia Program Certyfikacji Oprogramowania Autodesk Załoenia Firma Autodesk - wiodcy producent oprogramowania wspomagajcego projektowanie proponuje program umoliwiajcy uytkownikom weryfikacj posiadanego oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Studium przypadku Case Study CCNA2-ROUTING

Studium przypadku Case Study CCNA2-ROUTING Na podstawie oryginału CISCO, przygotował: mgr in. Jarosław Szybiski Studium przypadku Case Study CCNA2-ROUTING Ogólne załoenia dla projektu Przegld i cele Podczas tego wiczenia uczestnicy wykonaj zadanie

Bardziej szczegółowo

Klonowanie MAC adresu oraz TTL

Klonowanie MAC adresu oraz TTL 1. Co to jest MAC adres? Klonowanie MAC adresu oraz TTL Adres MAC (Media Access Control) to unikalny adres (numer seryjny) kadego urzdzenia sieciowego (jak np. karta sieciowa). Kady MAC adres ma długo

Bardziej szczegółowo

1. WSTP. 2. Koncepcja platformy bezpieczestwa publicznego

1. WSTP. 2. Koncepcja platformy bezpieczestwa publicznego Koncepcja Platformy Bezpieczestwa Wewntrznego do realizacji zada badawczo-rozwojowych w ramach projektu Nowoczesne metody naukowego wsparcia zarzdzania bezpieczestwem publicznym w Unii Europejskiej 1.

Bardziej szczegółowo

EMAS równowanik czy uzupełnienie ISO 14001?

EMAS równowanik czy uzupełnienie ISO 14001? Materiały na konferencj Systemy zarzdzania w energetyce 27-29.04.2004, Szczyrk Andrzej Ociepa Polskie Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia Ekoekspert Sp. z o.o., Warszawa Główny Specjalista EMAS równowanik

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kosztami projektu

Zarządzanie kosztami projektu Zarządzanie kosztami projektu Wprowadzenie do szacunku kosztów Tablica. Rodzaje, cechy i funkcje estymacji Rodzaj Charakterystyka Funkcja Dokładność Szacowanie przybliżone Szacowanie porównawcze Szacowanie

Bardziej szczegółowo

Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych

Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych ! Liczba substancji istniejcych, ujtych w EINECS 100 106 substancji Liczba substancji obecnych w obrocie około 30 000 70 000 substancji

Bardziej szczegółowo

(podstawy i wymagania ze szczególnym zwróceniem uwagi na funkcjonalno systemów. w odniesieniu do poszczególnych poziomów)

(podstawy i wymagania ze szczególnym zwróceniem uwagi na funkcjonalno systemów. w odniesieniu do poszczególnych poziomów) TIER CZTERY POZIOMY NIEZAWODNOCI (podstawy i wymagania ze szczególnym zwróceniem uwagi na funkcjonalno systemów klimatyzacji precyzyjnej w odniesieniu do poszczególnych poziomów) 1 Spis treci 1. Definicja

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA ZESTAW NR 2 POZIOM PODSTAWOWY. 1. x y x y

ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA ZESTAW NR 2 POZIOM PODSTAWOWY. 1. x y x y Nr zadania Nr czynnoci Przykadowy zestaw zada nr z matematyki ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA ZESTAW NR POZIOM PODSTAWOWY Etapy rozwizania zadania. Podanie dziedziny funkcji f: 6, 8.. Podanie wszystkich

Bardziej szczegółowo

Bazy danych Podstawy teoretyczne

Bazy danych Podstawy teoretyczne Pojcia podstawowe Baza Danych jest to zbiór danych o okrelonej strukturze zapisany w nieulotnej pamici, mogcy zaspokoi potrzeby wielu u!ytkowników korzystajcych z niego w sposóbs selektywny w dogodnym

Bardziej szczegółowo

Wzorcowy załcznik techniczny, do umowy w sprawie przesyłania faktur elektronicznych pomidzy Firm A oraz Firm B

Wzorcowy załcznik techniczny, do umowy w sprawie przesyłania faktur elektronicznych pomidzy Firm A oraz Firm B Wzorcowy załcznik techniczny, do umowy w sprawie przesyłania faktur elektronicznych pomidzy Firm A oraz Firm B Wersja draft 2.1 Na podstawie: Europejskiej Modelowej Umowy o EDI (w skrócie: EMUoE). 1. Standardy

Bardziej szczegółowo

I. Prawa i obowizki właciciela, uytkownika obiektu wpisanego do rejestru zabytków

I. Prawa i obowizki właciciela, uytkownika obiektu wpisanego do rejestru zabytków W zwizku z wieloma pytaniami dotyczcymi ochrony zabytków oraz problemami z ich utrzymaniem, pragn w poniszym skrócie przybliy form i zakres ochrony, a take moliwoci skorzystania z pomocy finansowej przy

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI ROZWOJU W INYNIERII JAKOCI

KIERUNKI ROZWOJU W INYNIERII JAKOCI 20/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(1/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 KIERUNKI ROZWOJU W INYNIERII JAKOCI S. TKACZYK 1 Politechnika

Bardziej szczegółowo

RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA

RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA Projekt z dnia 22.03.2006 Załcznik do uchwały Nr Rady Ministrów z dnia r. RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA 1 Wstp Rzdowy program wyrównywania warunków

Bardziej szczegółowo

Kod pocztowy 00-928. Województwo Mazowieckie. Faks 630-10-19. Adres internetowy (URL) www.mi.gov.pl

Kod pocztowy 00-928. Województwo Mazowieckie. Faks 630-10-19. Adres internetowy (URL) www.mi.gov.pl OGŁOSZE O ZAMÓWIENIU Roboty budowlane Dostawy Usługi Wypełnia Urzd Zamówie Publicznych Data otrzymania ogłoszenia Numer identyfikacyjny SEKCJA I: ZAMAWIAJCY I.1) OFICJALNA NAZWA I ADRES ZAMAWIAJCEGO Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 14a 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005r. ze zm.

Na podstawie art. 14a 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005r. ze zm. Na podstawie art. 14a 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005r. ze zm. ) w zwizku z wnioskiem podatnika XXXXXX z dnia 10.11.2005r., uzupełnionego

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA KOMPLEKSOWEGO ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

NARZĘDZIA KOMPLEKSOWEGO ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ NARZĘDZIA KOMPLEKSOWEGO ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Małgorzata Jakubowska Przedmiot: Analityka i kontrola jakości Instrumenty zarządzania jakością Zasady zarządzania jakością - określają stosunek przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie marketingowe

Zarządzanie marketingowe Zarządzanie marketingowe 1. Pojęcie i wymiary zarządzania. 2. Struktura zarządzania przedsiębiorstwem (rys.). 3. Przedmiot i funkcje marketingu. 4. Naczelne zasady i główne zadanie marketingu. 5. Proces

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Informatyczny (ZSI)

Zintegrowany System Informatyczny (ZSI) Zintegrowany System Informatyczny (ZSI) ZSI MARKETING Modułowo zorganizowany system informatyczny, obsługujący wszystkie sfery działalności przedsiębiorstwa PLANOWANIE ZAOPATRZENIE TECHNICZNE PRZYGOTOWANIE

Bardziej szczegółowo

Regulamin Rady Rodziców Zespołu Szkół Nr 2 im. Emilii Plater w Piasecznie, Aleja Brzóz 26 (tekst jednolity z dnia 16 marca 2011 r.

Regulamin Rady Rodziców Zespołu Szkół Nr 2 im. Emilii Plater w Piasecznie, Aleja Brzóz 26 (tekst jednolity z dnia 16 marca 2011 r. Regulamin Rady Rodziców Zespołu Szkół Nr 2 im. Emilii Plater w Piasecznie, Aleja Brzóz 26 (tekst jednolity z dnia 16 marca 2011 r.) l. Postanowienia ogólne. 1. 1. W szkole działa Rada Rodziców, zwana dalej

Bardziej szczegółowo

Statyczna próba skrcania

Statyczna próba skrcania Laboratorium z Wytrzymałoci Materiałów Statyczna próba skrcania Instrukcja uzupełniajca Opracował: Łukasz Blacha Politechnika Opolska Katedra Mechaniki i PKM Opole, 2011 2 Wprowadzenie Do celów wiczenia

Bardziej szczegółowo

NA-P/ 29 /2010 załcznik nr 5

NA-P/ 29 /2010 załcznik nr 5 NA-P/ 29 /2010 załcznik nr 5 UMOWA DOSTAWY Nr... Zawarta w dniu... 2010 r. we Wrocławiu pomidzy: Uniwersytetem Przyrodniczym we Wrocławiu, z siedzib we Wrocławiu przy ul. Norwida 25, 50-375 Wrocław nr

Bardziej szczegółowo

TARYFA DLA ZBIOROWEGO ZAOPATRZENIA W WOD I ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA CIEKÓW

TARYFA DLA ZBIOROWEGO ZAOPATRZENIA W WOD I ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA CIEKÓW TARYFA DLA ZBIOROWEGO ZAOPATRZENIA W WOD I ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA CIEKÓW zatwierdzona uchwał Rady Gminy Jasieniec Nr III.10.2013 z dnia 21 marca 2013r. Taryfa obowizuje od dnia 01-05-2013 Taryfa zostanie

Bardziej szczegółowo

ZARZDZENIE Nr 14/2005. STAROSTY KRASNOSTAWSKIEGO z dnia 29 sierpnia 2005 roku

ZARZDZENIE Nr 14/2005. STAROSTY KRASNOSTAWSKIEGO z dnia 29 sierpnia 2005 roku ZARZDZENIE Nr 14/2005 STAROSTY KRASNOSTAWSKIEGO z dnia 29 sierpnia 2005 roku w sprawie wprowadzenia procedury naboru pracowników na stanowiska pomocnicze, stanowiska obsługi, stanowiska w ramach robót

Bardziej szczegółowo

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych Radziejów: Zorganizowanie i przeprowadzenie szkolenia w kierunku: projektowanie ogrodów Numer ogłoszenia:151938 2010; data zamieszczenia: 01.06.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU usługi Przetarg nieograniczony

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. Warszawa, dnia 4 padziernika 2004 r. GI-DEC-DS-208/04

DECYZJA. Warszawa, dnia 4 padziernika 2004 r. GI-DEC-DS-208/04 Decyzja GIODO z dnia 4 padziernika 2004 r. nakazujca udostpnienie operatorowi telefonii komórkowej, udostpnienie Komendantowi Stray Miejskiej, danych osobowych abonenta telefonu komórkowego, w zakresie

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE na rok 2008

GMINNY PROGRAM OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE na rok 2008 Załcznik do uchwały Nr... z dnia...rady Miasta Sandomierza GMINNY PROGRAM OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE na rok 2008 Gminny Program Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie okrela lokaln strategi na rok 2008

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OUTSOURCINGU NA POZIOM KONKURENCYJNOCI MAŁYCH I REDNICH PRZEDSIBIORSTW

WPŁYW OUTSOURCINGU NA POZIOM KONKURENCYJNOCI MAŁYCH I REDNICH PRZEDSIBIORSTW WPŁYW OUTSOURCINGU NA POZIOM KONKURENCYJNOCI MAŁYCH I REDNICH PRZEDSIBIORSTW Marek Matejun Katedra Zarzdzania, Politechnika Łódzka 1. Wprowadzenie Podstawowym warunkiem rozwoju współczesnych przedsibiorstw

Bardziej szczegółowo

ELEMENT SYSTEMU BIBI.NET. Instrukcja Obsługi

ELEMENT SYSTEMU BIBI.NET. Instrukcja Obsługi ELEMENT SYSTEMU BIBI.NET Instrukcja Obsługi Copyright 2005 by All rights reserved Wszelkie prawa zastrzeone!"# $%%%&%'(%)* +(+%'(%)* Wszystkie nazwy i znaki towarowe uyte w niniejszej publikacji s własnoci

Bardziej szczegółowo

Wojciech Drzewiecki SYSTEMY INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ

Wojciech Drzewiecki SYSTEMY INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ Wojciech Drzewiecki SYSTEMY INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ Systemem Informacji Geograficznej (Systemem Informacji Przestrzennej, GIS, SIP) nazywamy skomputeryzowany system pozyskiwania, przechowywania, przetwarzania,

Bardziej szczegółowo

Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006

Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006 Załcznik nr 5 WZÓR MINISTERSTWO GOSPODARKI I PRACY Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006 Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w ramach działania 1.4:

Bardziej szczegółowo

1. Wstp. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r.

1. Wstp. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r. Wieloletni program współpracy samorzdu Powiatu Krasnostawskiego z organizacjami pozarzdowymi oraz z podmiotami

Bardziej szczegółowo

W ramach podstawowej działalnoci operacyjnej projekt przewiduje uporzdkowanie zasad finansowania, w aspekcie kwalifikowania przychodów i kosztów, w

W ramach podstawowej działalnoci operacyjnej projekt przewiduje uporzdkowanie zasad finansowania, w aspekcie kwalifikowania przychodów i kosztów, w UZASADNIENIE Projekt rozporzdzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej uczelni publicznych stanowi wykonanie delegacji ustawowej wynikajcej z art. 105 ustawy z dnia 27 lipca

Bardziej szczegółowo

Europejska karta jakości staży i praktyk

Europejska karta jakości staży i praktyk Europejska karta jakości staży i praktyk www.qualityinternships.eu Preambu!a Zwa!ywszy,!e:! dla m"odych ludzi wej#cie na rynek pracy po zako$czeniu edukacji staje si% coraz trudniejsze m"odzi ludzie s&

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i (rednich Przedsi)biorstw... 9. Streszczenie...

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Maych i (rednich Przedsi)biorstw... 9. Streszczenie... SPIS TRE%CI Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i (rednich Przedsi)biorstw... 9 Streszczenie... 11 1. Zmiany makroekonomiczne w Polsce w latach

Bardziej szczegółowo

Kobiety kształtujmy własn przyszło - wersja wstpna-

Kobiety kształtujmy własn przyszło - wersja wstpna- II raport okresowy z ewaluacji projektu: Kobiety kształtujmy własn przyszło - wersja wstpna- - Malbork, padziernik 2007 - opracował: Jakub Lobert Projekt dofinansowany przez Ministerstwo Pracy i Polityki

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA Informacja dodatkowa zgodnie z 91 ust. 3 i 4 Rozporzdzenia Rady Ministrów z dnia 19 padziernika 2005 r. w sprawie informacji biecych i okresowych przekazywanych przez emitentów papierów wartociowych (Dz.

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ

KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ ZAŁACZNIK nr 2 KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ Cz A dla dyscyplin: nauki humanistyczne i społeczne Zespół roboczy Komisji Bada na Rzecz Rozwoju... NAZWA JEDNOSTKI I. WYNIKI DZIAŁALNOCI NAUKOWEJ 1. Publikacje

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU I. STRESZCZENIE to krótkie, zwięzłe i rzeczowe podsumowanie całego dokumentu, które powinno zawierać odpowiedzi na następujące tezy: Cel opracowania planu (np. założenie

Bardziej szczegółowo

Procedura wprowadzenia systemu podnoszenia kwalifikacji pracowników obejmujcego szkolenia i samokształcenie

Procedura wprowadzenia systemu podnoszenia kwalifikacji pracowników obejmujcego szkolenia i samokształcenie Starostwo Powiatowe w Kielcach Załcznik Nr 2 do Zarzdzenia Starosty Nr 38/05 z dn. 30.09.2005 r. Procedura wprowadzenia systemu podnoszenia kwalifikacji pracowników obejmujcego szkolenia i samokształcenie

Bardziej szczegółowo

Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Zarys koncepcji Dlaczego taki system jest potrzebny?

Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Zarys koncepcji Dlaczego taki system jest potrzebny? Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Dlaczego taki system jest potrzebny? Zarys koncepcji Sektor technologii rodowiskowych postrzegany jest w Europie i na wiecie jako jeden z najbardziej

Bardziej szczegółowo

Skd mamy pienidze i na co je wydajemy

Skd mamy pienidze i na co je wydajemy BUKOWNO 2009 PRZEJRZYSTA POLSKA Skd mamy pienidze i na co je wydajemy INFORMATOR BUDETOWY O DOCHODACH I WYDATKACH GMINY BUKOWNO W LATACH 2007-2009 1 !" #$ # %&# #" '# " " $#%#&'# Czym jest budet miasta?

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy

Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy Podstaw rozwoju kadego społeczestwa jest jego rozwój gospodarczy, a energia stanowi wan rol w jego realizacji. Z uwagi na cigły

Bardziej szczegółowo

Problemy pozyskiwania rodków unijnych przez polskie jednostki samorzdowe

Problemy pozyskiwania rodków unijnych przez polskie jednostki samorzdowe Prof. dr hab. Elbieta Kornberger-Sokołowska Uniwersytet Warszawski Problemy pozyskiwania rodków unijnych przez polskie jednostki samorzdowe 1. Zgodnie z art. 158 Traktatu ustanawiajcego Wspólnot Europejsk

Bardziej szczegółowo

1. Definicja i cel audytu zewntrznego

1. Definicja i cel audytu zewntrznego Wytyczne Instytucji Zarzdzajcej ZPORR na temat audytu zewntrznego projektów realizowanych w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (z wyłczeniem projektów realizowanych w ramach

Bardziej szczegółowo

OUTSOURCING RACHUNKOWOCI I DORADZTWA PODATKOWEGO W SEKTORZE MP IMPLIKACJE DLA URZDNIKÓW SKARBOWYCH

OUTSOURCING RACHUNKOWOCI I DORADZTWA PODATKOWEGO W SEKTORZE MP IMPLIKACJE DLA URZDNIKÓW SKARBOWYCH 17 OUTSOURCING RACHUNKOWOCI I DORADZTWA PODATKOWEGO W SEKTORZE MP IMPLIKACJE DLA URZDNIKÓW SKARBOWYCH Marek Matejun Katedra Zarzdzania, Politechnika Łódzka 1. Wprowadzenie Outsourcing stanowi interesujc

Bardziej szczegółowo

4.1. Postanowienia ogólne

4.1. Postanowienia ogólne Strona: 4.. Postanowienia ogólne 4... W Podlaskim Urzdzie Skarbowym w Białymstoku System Zarzdzania Jakoci zgodny z wymaganiami normy PN-EN ISO 900:200, został ustanowiony, udokumentowany i wdroony w 2005

Bardziej szczegółowo