Systemy Zarzdzania rodowiskowego ISO i EMAS

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Systemy Zarzdzania rodowiskowego ISO 14 000 i EMAS"

Transkrypt

1 Systemy Zarzdzania rodowiskowego ISO i EMAS Wstp Systemy zarzdzania rodowiskowego stanowi szczególnie uyteczny instrument poprawy efektywnoci funkcjonowania organizacji w zakresie szeroko pojtej ochrony rodowiska. Rosnca grupa jednostek gospodarczych uzyskuje certyfikaty potwierdzajce wdroenie systemu zarzdzania rodowiskowego, zgodnego z norm ISO System uzyskiwania certyfikatu ISO jest w zasadzie niezaleny od organów administracji rzdowej. System ten wdraany jest dobrowolnie, certyfikaty uzyskuje si przez niezalene jednostki certyfikujce. Ze wzgldu na charakter przepisów unijnych konieczne jest przygotowanie si Polski do wdroenia Rozporzdzenia w sprawie innego systemu rodowiskowego EMAS. Koncepcja EMAS jest generalnie zbiena z zasadami innych systemów zarzdzania rodowiskowego, wykracza jednak poza wymagania okrelone w normie ISO Wdroenie systemu zarzdzania rodowiskowego wie si z korzyciami takimi jak: redukcja kosztów (racjonalnego gospodarowanie surowcami i energi), polepszanie pozycji przedsibiorstwa na rynku. System Zarzdzania rodowiskowego Filozofia zarzdzania rodowiskowego została sformułowana w połowie lat 80-tych w Kodeksie postpowania w zakresie zarzdzania rodowiskowego Niemieckiego Stowarzyszenia na rzecz Zarzdzania rodowiskiem oraz rozwinita na pocztku lat 90-tych w Karcie biznesu na rzecz zrównowaonego rozwoju opracowanej przez Rad Biznesu na rzecz Zrównowaonego Rozwoju Midzynarodowej Izby Handlowej [3]. Zarzdzanie rodowiskowe to te aspekty ogólnej funkcji zarzdzania, które dotycz opracowania, wdroenia i realizacji polityki i celów rodowiskowych jakiejkolwiek jednostki organizacyjnej. Cech charakterystyczn zarzdzania rodowiskowego jest jego zintegrowanie z ogólnym systemem zarzdzania przedsibiorstwem. System zarzdzani rodowiskowego to struktura organizacyjna, odpowiedzialno, praktyka postpowania, procedury, procesy i zasoby dla wdroenia i realizacji zarzdzania rodowiskowego. System zarzdzania rodowiskowego obejmuje struktur organizacyjn, zasady odpowiedzialnoci, praktyk postpowania, procedury i zasady konieczne do okrelenia i wdroenia okrelonej polityki ekologicznej przedsibiorstwa. Celem systemu zarzdzania rodowiskowego jest spełnienie wymaga lub oczekiwa strony trzeciej, które nie wynikaj z faktu zawieranych kontraktów, lecz z obowizujcych przepisów pastwowych i lokalnych, oczekiwa wspólnot regionalnych czy opinii publicznej, a nawet ssiadujcych krajów. Wdroenie zarzdzania rodowiskowego na ogół nastpuje przy wykorzystaniu nastpujcych zasad: traktowanie zarzdzania rodowiskowego jako jednego z priorytetów działalnoci firmy, nawizywanie i utrzymywanie stałego kontaktu z przedstawicielami stron zainteresowanych ochron i polepszeniem stanu rodowiska, ustalenie wymogów i regulacji prawnych w zakresie rodowiskowych aspektów działalnoci przedsibiorstwa, wzbudzenie i rozwinicie zainteresowania pracowników problemami ochrony rodowiska poprzez wyrany podział obowizków i zakresu odpowiedzialnoci, szkolenia, samokształcenia itp., planowanie rodowiskowe obejmujce cały cykl ycia produktu, opracowanie procedury denia do wyznaczonych poziomów działania, zapewnienie koniecznych rodków na cele organizacyjne, szkoleniowe, a take inwestycyjne, przeprowadzenie oceny działa w zakresie ochrony rodowiska. Wdroenie systemu zarzdzania rodowiskowego w przedsibiorstwach nastpuje w oparciu o sformalizowane procedury, wzorowane na procedurach W.E. Deminga zastosowanych w zarzdzaniu jakoci Procedury zarzdzania rodowiskowego jako pierwszy opracował Brytyjski Instytut Standaryzacji - norma BS 7750 Zarzdzanie rodowiskowe, opublikowana 1992 roku. Rozwizania zastosowane w tej normie w znacznym stopniu zostały powielone Schemacie Audytu i Zarzdzania 1

2 rodowiskowego Unii Europejskiej - EMAS. Na tej podstawie tworzono równie system norm midzynarodowych ISO Zarzdzanie rodowiskowe. 1. Seria norm ISO W 1991 roku powstała w Midzynarodowej Organizacji ds. Standaryzacji (ISO) Strategiczna Grupa ds. rodowiska (SAGE). W 1992 roku powołano Komitet Techniczny 207 (TC 207) odpowiedzialny za opracowanie norm w nastpujcych dziedzinach: systemy zarzdzania rodowiskowego, audity rodowiskowe ocena wyników działa na rzecz rodowiska, znakowanie (eko-etykietowanie) wyrobów, analiza cyklu ycia, aspekty ekologiczne w normalizacji produktów, słownictwo i definicje. Komitet składa si z szeciu podkomitetów oraz grupy roboczej. Kady z podkomitetów pracuje nad zagadnieniami dotyczcymi wymienionych powyej dziedzin. I tak: Podkomitet 1 - opracował normy ISO i ISO dotyczce systemu zarzdzania rodowiskowego, Podkomitet 2 - opracował normy ISO i ISO dotyczce auditów rodowiskowych i auditów sytemu zarzdzania rodowiskowego, Podkomitet 3 - pracuje nad normami ISO 14024, ISO , ISO dotyczcymi ekoetykiet i kryteriów ich przyznawania, Podkomitet 4 - pracuje nad normami ISO dotyczcymi oceny efektywnoci działa na rodowisko, Podkomitet 5 - pracuje nad normami ISO 14040, ISO 14041, ISO 14042, ISO dotyczcymi analizy cyklu ycia produktu, Podkomitet 6 - ma za zadanie ujednolicenie słownictwa i terminologii we wszystkich planowanych normach - ISO Grupa Robocza opracowała ISO Guid 64 - dokument zawierajcy wskazówki dla osób opracowujcych normy techniczne. Wszystkie opracowane i planowane normy, za wyjtkiem ISO 14001, maj charakter poradników i maj ułatwi przedsibiorstwom optymalizacj działa na rzecz ochrony rodowiska. Tylko norma ISO stanowi podstaw do wydania certyfikatu zgodnoci. Pozostałe normy stanowi zestaw wskazówek, wytycznych i narzdzi dla przedsibiorstw do ich wewntrznego uytku [2]. ISO Systemy zarzdzani rodowiskowego. Wymagania z wytycznymi stosowania i ISO Systemy zarzdzania rodowiskowego. Ogólne wytyczne dotyczce zasad, systemów i technik pomocniczych zostały wydane we wrzeniu 1996 roku. W kwietniu 1997 roku norma ISO została przyjta przez Europejski Komitet Normalizacji (CEN) i funkcjonuje w Unii Europejskiej jako EN ISO W Polsce opracowano obecnie projekt normy PrPN - ISO Norma ISO Ide wiodc normy ISO jest cigłe doskonalenie. Jest to proces cigłego poprawiania SZ, którego celem jest doskonalenie ogólnej działalnoci rodowiskowej, niekoniecznie we wszystkich obszarach działania jednoczenie, wynikajcy z cigłych wysiłków zmierzajcych do poprawy w zgodzie z polityk rodowiskow organizacji. Dla realizacji tej idei norma przewiduje model spirali cigłego doskonalenia. Norma ISO jest norm [5]: ogólnego przeznaczenia - moe by stosowana przez kad organizacj, pro-aktywna - zmierza do zapobiegania szkodliwym oddziaływaniom na rodowisko poprzez przewidywanie ryzyka szkodliwoci rodowiskowej rozwojowa - jej celem jest cigłe doskonalenie efektów działalnoci prorodowiskowej, dobrowolna - lecz jej przepisy staj si obowizujce, gdy norma zostanie przyjta, oparta na systemach wspieranych przez udokumentowane procedury. 2

3 Pierwszym podstawowym krokiem przy wdraaniu normy ISO w przedsibiorstwie jest uzyskanie poparcia i pozytywnej decyzji naczelnego kierownictwa dotyczcej zagadnienia wprowadzenia systemu zarzdzania rodowiskowego zgodnego z wymaganiami normy ISO Najwaniejsze wymagania normy ISO14001 dotyczce szczegółów Systemu Zarzdzania rodowiskowego zawarte s w rozdziale 4 normy Polityka rodowiskowa Polityka jest publiczn deklaracj i zobowizaniem jednostki organizacyjnej do podejmowania działa na rzecz ochrony rodowiska. Polityka rodowiskowa przedsibiorstwa powinna zosta opracowana przez kadr kierownicz. Norma wymaga aby w polityce rodowiskowej znalazła si midzy innymi deklaracja cigłej poprawy i zapobiegania zanieczyszczeniu oraz deklaracja przestrzegania przepisów w zakresie ochrony rodowiska. Istnieje obowizek publicznego zaprezentowania polityki rodowiskowej przedsibiorstwa. To wymaganie stanowi o skutecznoci funkcjonowania SZ, gdy opublikowanie polityki jest zabezpieczeniem, e bdzie ona realizowana bez wzgldu na okolicznoci i biece trudnoci Planowanie Aspekty rodowiskowe Aspekty rodowiskowe to wszelkie zagadnienia zwizane z oddziaływaniem jednostki organizacyjnej na rodowisko. Aspekty rodowiskowe odnosz si do elementów działalnoci organizacji, produktu lub usługi, który moe mie korzystny lub niekorzystny wpływ na rodowisko. Aspekty rodowiskowe dotycz działalnoci, produktów i usług: które maj lub mog mie znaczcy wpływ na rodowisko; które mog by kontrolowane i na które mona wpływa; które powinny by aktualizowane; które s rozwaane przy okreleniu celów rodowiskowych Aneks do normy zaleca przeprowadzenie wstpnego przegldu rodowiskowego, który umoliwi zidentyfikowanie wszystkich porednich i bezporednich aspektów rodowiskowych zwizanych z działalnoci organizacji, produktami oraz usługami. Zaleca si, aby organizacje okreliły, jakie s ich aspekty rodowiskowe, biorc pod uwag dane wejciowe i dane wyjciowe zwizane z ich biec, odpowiedni przeszł działalnoci, wyrobami i usługami. Zaleca si aby proces identyfikowania znaczcych aspektów rodowiskowych zwizanych z działaniami w jednostkach operacyjnych, gdzie to właciwe, uwzgldniał: emisje do atmosfery, odprowadzanie cieków, zarzdzanie odpadami, zanieczyszczanie gruntu, zuycie surowców i zasobów naturalnych, inne kwestie zwizane z lokalnym rodowiskiem i społeczestwem. Proces identyfikacji aspektów rodowiskowych powinien uwzgldnia oddziaływania rodowiskowe mogce powstawa w wyniku normalnych warunków działania, anormalnych warunków działania (np. zatrzymanie i uruchomienie procesów) oraz sytuacji awaryjnych. Aby okreli aspekt naley wybra działalno lub proces, które powinny by: 1. dostatecznie obszerne do przeprowadzenia znaczcych bada; 2. dostatecznie małe, eby mogły by dobrze zrozumiane. Aspekty mona okrela według procesów, według urzdze, pod wzgldem operacji, czy te rodzaju aspektu. Aspekty powinny by aktualizowane w zalenoci od zmian wprowadzanych w technologii, produkcie lub usłudze. Procedura identyfikacji znaczcych aspektów rodowiskowych wymaga utworzenia tzw. rejestru wszystkich aspektów lub tylko znaczcych aspektów rodowiskowych. O tym czy dany aspekt zostanie uznany za znaczcy mog decydowa nie tylko kryteria czystoci rodowiska, ale równie inne np. wpływ na wizerunek firmy. Konieczne jest opracowanie i wdroenie procedury aktualizujcej informacje dotyczce istotnych aspektów rodowiskowych. 3

4 Certyfikat zgodnoci z ISO wydany przez firm certyfikacyjn gwarantuje, e przedsibiorstwo zidentyfikowało faktycznie wszystkie aspekty rodowiskowe i wybrało do dalszej pracy rzeczywicie najistotniejsze dla swojej działalnoci Wymagania prawne i inne Warunkiem koniecznym dla certyfikacji systemu zarzdzania rodowiskowego na zgodno z ISO jest spełnienie wymaga prawnych i innych dotyczcych działania jednostki. Norma wymaga opracowania i wdroenia procedury zbierania i uaktualniania informacji dotyczcych prawa rodowiskowego. Przedsibiorstwo musi stworzy i aktualizowa rejestr aktualnych wymaga prawnych oraz ocenia ich relacj z działalnoci prowadzon w zakładzie Cele i zadania Norma ISO wymaga, aby jednostka przyjła i udokumentowała cele i zadania rodowiskowe. Cele i zadania rodowiskowe powinny wynika z polityki rodowiskowej jednostki i odnosi si do istotnych aspektów rodowiskowych. Przy ustalaniu celów naley bra pod uwag m.in.: wymagania prawne i inne; znaczce aspekty rodowiskowe; moliwoci technologiczne i finansowe; opinie zainteresowanych stron. Aneks do normy zaleca, aby cele i zadania były, gdzie to moliwe, okrelone ilociowo i moliwe do mierzenia. Sugerowane jest take wyznaczanie celów i zada przy zastosowaniu koncepcji najlepszej dostpnej i ekonomicznie uzasadnionej technologii. Po osigniciu wyznaczonych celów jednostka przyjmuje kolejne cele i zadania w tym samym lub w innych obszarze. Jest realizacja wymaganego przez norm cigłego doskonalenia si. Analiza celów i zada rodowiskowych pozwala przeledzi działania przedsibiorstwa w poprzednich okresach i sprawdzi czy odnosz si one do zidentyfikowanych wczeniej znaczcych aspektów rodowiskowych Program zarzdzania rodowiskowego Osiganie celów i realizacja zada rodowiskowych wymaga opracowania szczegółowego planu działania zwanego w normie programem zarzdzania. Plan ten ma na celu okrelenie: osób odpowiedzialnych za dane zadanie; metody realizacji; terminy realizacji poszczególnych zada; rodki przeznaczone na realizacj zadania; W przypadku wprowadzenia nowych rozwiza w jednostce program powinien by modyfikowany z uwzgldnieniem tych zmian Wdroenie i funkcjonowanie Struktura i odpowiedzialno Norma wymaga aby struktura i odpowiedzialno zwizana z Systemem Zarzdzania rodowiskowego była cile okrelona i udokumentowana. Kierownictwo jednostki ma za zadanie zapewnienia niezbdnych dla wdroenia systemu zasobów. Zasoby te obejmuj odpowiedni liczb wykwalifikowanych pracowników, dostp do technologii oraz rodki finansowe. Kierownictwo jednostki musi powoła Pełnomocnika ds. SZ. Pełnomocnik ma za zadanie przyj odpowiedzialno za całokształt funkcjonowania systemu, zgodnie z wymaganiami normy i wystpowa w imieniu kierownictwa w sprawach zwizanych z systemem. Pracownicy musz zna swoje zadania w zakresie systemu. W aneksie do ISO znajduje si uwaga o tym, w działania zwizane z zarzdzaniem rodowiskowym powinni by zaangaowani wszyscy pracownicy i nie jest właciwe przypisywanie wszystkich odpowiedzialnoci do istniejcego działu ochrony rodowiska. W system powinni by zaangaowani take przedstawiciele cisłego kierownictwa. 4

5 Szkolenie, wiadomo i kompetencje Jednostka w ramach systemu zarzdzania rodowiskowego powinna zapewni odpowiedni wiedz i wiadomo pracowników, szczególnie tych, których zadania zwizane s z wpływem na rodowisko. Organizacja powinna opracowa i wdroy procedur dotyczc identyfikacji potrzeb szkole pracowników, opracowa i realizowa plan szkole, uwzgldniaj rónice ich zawartoci w zalenoci od charakteru wykonywanej pracy i zaangaowania w działania objte systemem. Naley zapewni, e wszyscy pracownicy zdaj sobie spraw z: wagi zgodnoci z polityk rodowiskow i procedurami oraz wymaganiami systemu zarzdzania rodowiskowego; znaczcych wpływów na rodowisko, faktycznych lub potencjalnych, wynikajcych z ich działalnoci, a take korzyci rodowiskowych wynikajcych z poprawy działania personelu; ich roli i odpowiedzialnoci w osiganiu zgodnoci z polityk rodowiskow i procedurami oraz z wymaganiami systemu zarzdzania rodowiskowego, łcznie z wymaganiami zwizanymi z gotowoci na wypadek awarii i postpowaniem poawaryjnym; potencjalnych konsekwencji nieprzestrzegania ustalonych procedur operacyjnych. Anek do ISO sugeruje te wymaganie od podwykonawców odpowiedniego przeszkolenia pracowników Komunikowanie si Norma stanowi, e: organizacja powinna ustanowi procedury, w celu: a) wewntrznego komunikowania si pomidzy rónymi poziomami i funkcjami organizacji, b) otrzymywania, dokumentowania i udzielania informacji w zwizku z komunikowaniem si z zainteresowanymi zewntrznymi stronami. Zgodnie z aneksem do normy zaleca si, aby organizacja wdroyła procedur otrzymywania, dokumentowania i reagowania na odpowiednie informacje i zapytania od zainteresowanych stron. Procedura ta moe obejmowa dialog z zainteresowanymi stronami oraz rozwaanie ich obaw. Zgodnie z definicj normy strona zainteresowana to: jednostka lub grupa zwizana z działalnoci rodowiskow organizacji, albo na któr ma wpływ działalno rodowiskowa organizacji. Procedura komunikowania si powinna zapewnia, e informacje od kierownictwa sprawnie docieraj do wszystkich pracowników, a uwagi i zapytania załogi trafiaj do kierownictwa. Pracownicy wszystkich szczebli s ródłem bardzo wanych informacji o szczegółach funkcjonowania przedsibiorstwa. Naley zapewni, aby ten kapitał został skutecznie sprzony z innymi elementami SZ. Jednostka organizacyjna jest zobowizana do opracowania i wdroenia procedury pozwalajcej na sprawny przepływ informacji zarówno wewntrz jednostki, jak i z tzw. zainteresowanymi stronami. Zainteresowanymi stronami mog by urzdy instytucje, słuby ochrony rodowiska, okoliczni mieszkacy, grupy ekologiczne, dostawcy, klienci i inni. Zainteresowane strony mog wyraa swoje opinie, zapytania, skargi i uwagi. Powinny by one brane pod uwag przy ocenie aspektów rodowiskowych i opracowywaniu planu działania Dokumentacja Systemu Zarzdzania rodowiskowego Celem prowadzenia dokumentacji systemu jest opisanie zasadniczych elementów systemu oraz ułatwienie dostpu do innych zwizanych z nimi dokumentów. W aneksie do ISO zwraca si uwag, e zadaniem systemu jest ograniczenie negatywnego oddziaływania na rodowisko, a nie tworzenie skomplikowanego systemu - tworzenie dokumentów. Dokumentacja powinna by pomocna w działaniu, a nie stwarza dodatkowe obcienia dla osób j prowadzcych. W normie znajduje si tylko kilka wyranie sformułowanych wymaganych dokumentów, s to: polityka rodowiskowa, cele i zadania, zakres obowizków i odpowiedzialnoci, procedury bada i monitorowania, oceny zgodnoci z prawem oraz zapisy ze szkole, auditów systemu oraz przegldu kierownictwa. Norma wymaga take udokumentowania procedur w obszarach, gdzie ich brak mógłby doprowadzi do niezgodnoci z polityk rodowiskow, celami i zadaniami. Przedsibiorstwo samo decyduje jakie to obszary. 5

6 Nadzór nad dokumentacj Naley zapewni, e: dokumenty mog by łatwo zlokalizowane; dokumenty s okresowo przegldane, weryfikowane oraz aprobowane przez uprawnione osoby; aktualne wersje dokumentów s dostpne na stanowiskach, gdzie jest to wane dla funkcjonowania SZ; zdezaktualizowane dokumenty s natychmiast wycofywane ze stosowania; zdezaktualizowane dokumenty, przechowywane w celu archiwizacji, s odpowiednio oznaczone Sterowanie operacyjne Sterowanie operacyjne polega na prowadzeniu kluczowych działa i procesów (zwizanych ze znaczcymi aspektami rodowiskowymi) w warunkach kontrolowanych. Powinno si to odbywa poprzez: wprowadzenie procedur działania; przyjcie kryteriów oceny wykonywania tych działa; opracowanie procedur działania dla dostawców towarów i usług, jeeli mog one ograniczy negatywne oddziaływanie przedsibiorstwa na rodowisko. Wymagane jest, aby procesy, które maj (lub mog mie) znaczcy wpływ na rodowisko były prowadzone zgodnie z udokumentowanymi procedurami Gotowo na wypadek awarii i postpowanie poawaryjne Norma wymaga identyfikacji wszystkich potencjalnych sytuacji awaryjnych i odpowiednie przygotowanie do nich. Norma wymaga posiadania planu awaryjnego. Procedury w zakresie sytuacji awaryjnych powinny okrela: zakresy odpowiedzialnoci i kompetencji do podejmowania działa w sytuacjach awaryjnych; informacje dotyczce słub ratowniczych; przepływ informacji (zewntrzny i wewntrzny); plany działania (w zalenoci od sytuacji); informacje dotyczce materiałów niebezpiecznych; wymagane przeszkolenie pracowników. Norma sugeruje przeprowadzenie okresowych prób alarmowych. W wikszoci przedsibiorstw istniej plany alarmowe, ale skupiaj si na ratowaniu ycia, zdrowia i mienia. W przedsibiorstwach, które wdroyły SZ procedury te powinny równie obejmowa działania zapobiegajce lub ograniczajce wpływy ewentualnych awarii na rodowisko. W ramach tych procedur przedsibiorstwo powinno analizowa przyczyny zaistniałych wypadków, oznacza to sporzdzanie raportów z tego typu zdarze Działania sprawdzajce i korygujce Monitorowanie i pomiary Monitoring oddziaływania organizacji na rodowisko jest to system zbierania, przetwarzania, analizowania i interpretowania danych na temat oceny skali i zasigu zmian wywołanych w rodowisku w wyniku jej działalnoci. ISO wymaga kontrolowania pomiarów zwizanych ze znaczcymi oddziaływaniami na rodowisko. Norma wymaga, aby procedura opisujca monitorowanie i pomiary była udokumentowana i zawierała obowizek sporzdzania zapisów dotyczcych wyników bada. Cz pomiarów jest wymagana przez przepisy prawne, ale s take obszary, gdzie oddziaływanie na rodowisko jest znaczce, lecz przepisy nie wymagaj takich pomiarów. Ten sam punkt normy wymaga, aby urzdzenia pomiarowe były kalibrowane oraz aby przedsibiorstwo opracowało i wdroyło udokumentowane procedury okresowej kontroli zgodnoci z przepisami. 6

7 Niezgodnoci i działania korygujce i zapobiegajce Badanie niezgodnoci powinno doprowadzi do ustanowienia i udokumentowania mechanizmu przyczynowo - skutkowego ich wystpowania. Badanie niezgodnoci powinno obejmowa: identyfikacje przyczyn niezgodnoci; okrelenie koniecznych działa korygujcych; przeprowadzenie działa zabezpieczajcych przed powtórnym wystpieniem niezgodnoci; zapisanie w procedurach zmian wynikajcych z działa korygujcych. Ani system zarzdzania, ani operacje i procesy nie s doskonałe. Zawsze istnieje moliwo wykrycia niedoskonałoci i moliwoci ulepsze. Norma wymaga opracowania i wdroenia procedur pozwalajcych na korygowanie błdów i zapobieganie im w przyszłoci Zapisy Zapisy s ewidencj odbywajcych si w przedsibiorstwie procesów, szczególnie tych, które s zwizane z oddziaływaniem na rodowisko. Norma wymaga bezporedniego prowadzenia zapisów z przeprowadzonych szkole i auditów systemu oraz przegldu kierownictwa. Norma wymaga aby zapisy były prowadzone i przechowywane w sposób zapewniajcy upowanionym osobom łatwy do nich dostp i jednoczenie zabezpieczajcy je przed zniszczeniem i strat Audit Systemu Zarzdzania rodowiskowego Przedsibiorstwo ma obowizek opracowa procedury prowadzenia okresowych auditów systemu zarzdzania rodowiskowego. Celem auditu jest: sprawdzenie, czy działania w zakresie SZ s zgodne z załoeniami, m.in. wymaganiami normy ISO 14001, polityk rodowiskow, celami i zadaniami; sprawdzenie, czy system został prawidłowo wprowadzony i sprawnie funkcjonuje, tzn. m.in. sprawdzenie, czy działania przebiegaj zgodnie z ustalonymi procedurami; dostarczenie kierownictwu informacji dotyczcych wyników auditu. Czstotliwo prowadzenia auditów powinna by uzaleniona od wpływu przedsibiorstwa na rodowisko oraz wyników poprzedniego auditu. W aneksie do ISO stwierdza si, e auditu wewntrznego mog równie dokonywa osoby spoza przedsibiorstwa, ale w praktyce jest to rzadko stosowane Przegld wykonywany przez kierownictwo Przegld prowadzony przez kierownictwo ma na celu sprawdzenie, czy fundamenty systemu, takie jak polityka rodowiskowa oraz zadania i cele rodowiskowe odpowiadaj aktualnym potrzebom w wietle zmieniajcych si warunków wewntrznych i zewntrznych oraz zobowizania do cigłej poprawy. Norma wymaga, aby wyniki przegldu były udokumentowane, co pozwala biegłemu na analiz zmian dokonywanych w przedsibiorstwie. Przegld zarzdzania jest form wymiany opinii i dyskusji na temat zarzdzania rodowiskowego prowadzonej przez pracowników bezporednio odpowiedzialnych za system a kierownictwem zakładu. 1.7 Certyfikacja Ostatnim celem przedsibiorstwa po wdroeniu Systemu Zarzdzania rodowiskowego jest certyfikacja poprzez niezaleny akredytowany organ certyfikacyjny. Jednostka certyfikujca jest to jednostka, która sprawdza czy SZ organizacji spełnia wymagania wybranej normy. Jeli firma spełnia te wymagania, jednostka certyfikujca wystawia firmie certyfikat. Jednostki akredytujce s odpowiedzialne za zezwalanie jednostk certyfikujcym na wystawienie certyfikatów. Kontroluj one i ustalaj kryteria certyfikacji SZ, sprawdzaj czy wewntrzne procedury certyfikacji spełniaj te kryteria i czy s one odpowiedni wdroone. Jednostka akredytujca gwarantuje warto certyfikatu. Wybór jednostki certyfikujcej ma strategiczne znaczenie dla kadej firmy. Musi to by jednostka akredytowana, czyli uznana w krajach, w których znajduj si jej główni klienci. 7

8 Proces certyfikacji odbywa si w analogiczny sposób jak w przypadku certyfikacji Systemu Zapewnienia Jakoci tj. po wykonaniu pozytywnego auditu certyfikacyjnego wydawany jest certyfikat z akredytacj midzynarodow lub tylko polsk. Certyfikacja SZ zwykle przeprowadzana jest na terenie jednostki organizacyjnej dwuetapowo: etap I - audit wstpny, etap II - audit certyfikacyjny [6]. Celem auditu wstpnego jest sprawdzenie stanu przygotowania firmy do auditu certyfikacyjnego i zapewnienie właciwego zaplanowania tego auditu. W czasie auditu wstpnego sprawdzane jest czy: SZ bazuje na trafnej informacji znaczcych aspektów rodowiskowych; firma spełnia wymagania prawne ochrony rodowiska; SZ został tak zaprojektowany, e prowadzi przedsibiorstwo do realizowania wymogów prawa rodowiskowego i jego własnej polityki rodowiskowej, a szczególnie do stałego ulepszania działa na rzecz rodowiska; wdroenie SZ uzasadnia przejcie do auditu certyfikacyjnego; audit wewntrzny spełnia wymagania normy i moe sta si podstaw przeprowadzenia auditu certyfikacyjnego. Celem auditu certyfikacyjnego jest: potwierdzenie, e SZ spełnia wymogi wszystkich punktów normy; okrelenie, czy system zarzdzania rodowiskowego przedsibiorstwa jest zaprojektowany tak, aby umoliwiał osignicie poprawy wydajnoci działa na rzecz rodowiska i czy spełnione s wymagania prawne; potwierdzenie, e firma spełnia załoenia swojej polityki i realizuje wymogi własnych procedur. Audit certyfikacyjny koncentruje si na: identyfikacji i ocenie aspektów rodowiskowych firmy; wynikajcych z nich celach i zadaniach; monitorowaniu, pomiarach, pisaniu raportów i dokonywaniu przegldów wydajnoci działa na rzecz rodowiska w odniesieniu do celów i zada; prowadzeniu auditów wewntrznych i przegldów kierowniczych w celu zapewnienia stałej skutecznoci systemu; sprawdzenie na zasadzie próbkowania wymaga prawnych i wymaga nałoonych przez inne obowizujce przepisy; odpowiedzialno kierownictwa za realizacj polityki rodowiskowej. 2. EMAS 29 czerwca 1993 roku Komisja Europejska wydała rozporzdzenie Nr 1836/93 dotyczce dobrowolnego udziału przedsibiorstw przemysłowych we Wspólnym Schemacie Przegldu Zarzdzania rodowiskiem (Eco-menagement and Audit Scheme - EMAS). 10 lipca 1993 roku opublikowano j jako zarzdzenie w Official Journal of European Communities pod nazw Zarzdzenie Komisji Wspólnot Europejskich w sprawie dopuszczenia do dobrowolnego udziału przedsibiorstw sektora przemysłowego Wspólnoty w systemie eko-zarzdzania i eko-auditu. EMAS wszedł w ycie w kwietniu 1995 roku i jako zarzdzenie został automatycznie wprowadzony we wszystkich krajach członkowskich Unii Europejskiej. Kraje członkowskie Unii Europejskiej miały obowizek przygotowania systemu akredytacji weryfikatorów systemu zarzdzania rodowiskowego zgodnie z EMAS oraz systemu rejestracji przedsibiorstw w rejestrze EMAS. Punktem wyjcia do podjcia działa Unii Europejskiej w zakresie zarzdzania i przegldów ekologicznych było hasło dobre zarzdzanie przedsibiorstwem powinno integrowa w sobie zarzdzanie ekologiczne. Podstawowym celem EMAS jest stworzenie systemu zarzdzania ekologicznego w przedsibiorstwie opartego na procesie cigłych usprawnie zarówno w odniesieniu do procesów produkcyjnych jak i technik zarzdzania. Cel ten mona osign poprzez opracowanie i wdroenie w przedsibiorstwie polityk, programów rodowiskowych, systematyczn, obiektywn i okresow ocen funkcjonowania przedsibiorstwa. 8

9 Proces wdraania EMAS składa si z 7 etapów: 1. Opracowanie polityki ekologicznej. 2. Przeprowadzenie wstpnego przegldu przedsibiorstwa. 3. Opracowanie programu rodowiskowego. 4. Wdroenie systemu ekologicznego zarzdzania. 5. Przeprowadzenie przegldu ekologicznego. 6. Opracowanie deklaracji rodowiskowej. 7. Zatwierdzenia i uprawomocnienia Polityka ekologiczna przedsibiorstwa Polityka ekologiczna przedsibiorstwa jest głównym instrumentem ukazujcym priorytetowe działania rodowiskowe Polityka ekologiczna powinna: stanowi podstaw do okrelenia celów rodowiskowych, zada, programu i systemu zarzdzania, nawizywa do wszystkich zagadnie rodowiskowych angaowa przedsibiorstwo w praktyk dobrego zarzdzania, deklarowa konieczno spełnienia wszystkich wymaga prawnych z zakresu ochrony rodowiska, deklarowa wdroenie cigłych usprawnie w funkcjonowaniu przedsibiorstwa w odniesieniu do wymaga rodowiskowych by zatwierdzona na najwyszym szczeblu systemu zarzdzania, mie form pisemn, by dostpna dla całej załogi i lokalnego społeczestwa, by okresowo weryfikowana Wstpny przegld przedsibiorstwa Celem wstpnego przegldu przedsibiorstwa jest: okrelenie miejsca wystpowania negatywnych oddziaływa na rodowisko, okrelenie które z tych oddziaływa powinny by zlikwidowane, okrelenie zakresu niezbdnych usprawnie, okrelenie w jakim zakresie zakład dostosowuje si do obowizujcych regulacji prawnych, okrelenie zakresu efektywnego i rzeczywistego zuycia surowców i materiałów oraz wielkoci wydalanych zanieczyszcze stałych, ciekłych i gazowych itp., okrelenie zmian w polityce rodowiskowej przedsibiorstwa. Wyniki wstpnego przegldu przedsibiorstwa powinny by dokumentowane w formie raportów dotyczcych systemu zarzdzania, inwentaryzacji surowców, inwentaryzacji odpadów, oceny zuycia energii lub w formie rejestrów wszystkich regulacji prawnych z zakresu ochrony rodowiska obowizujcych zakład itp. Na podstawie zgromadzonych dokumentów, przyjta polityka rodowiskowa przedsibiorstwa powinna zosta zmieniona lub uzupełniona Program rodowiskowy Program rodowiskowy zapewnia realizacj celów i zada zwizanych z polityk i zdefiniowanych podczas wstpnego przegldu przedsibiorstwa. Celem programu jest zagwarantowanie, e wszystkie cele i zadania załoone w polityce przedsibiorstwa zostan osignite. Załoone cele musz zosta ujte w harmonogramie. Program rodowiskowy powinien: wyznacza odpowiedzialno za okrelone cele w kadej jednostce funkcjonalnej i na kadym szczeblu zarzdzania przedsibiorstwem, okrela rodki za pomoc których cele maj by osignite. 9

10 W odniesieniu do działa zwizanych z rozwojem przedsibiorstwa, rozwojem nowych lub modyfikowaniem istniejcych produktów, usług i procesów, powinny zosta opracowane oddzielne programy okrelajce: cele ekologiczne jakie maj by osignite, mechanizmy ich osignicia, procedury postpowania ze zmianami, mechanizmy naprawcze System Zarzdzania Ekologicznego System zarzdzania ochron rodowiska oznacza t cz ogólnego systemu zarzdzania przedsibiorstwem, która zawiera struktur organizacyjn, działania, procedury i zasady formułowania oraz wdraania polityki ekologicznej. Zgodnie z wymaganiami EMAS system zarzdzania w przedsibiorstwie powinien: okrela zakres odpowiedzialnoci za rodowisko wród wszystkich pracowników na wszystkich poziomach, ocenia oddziaływanie na rodowisko wszystkich działa, procesów i produktów, ocenia i monitorowa wszystkie obecnie podejmowane działania, zapobiega, eliminowa i redukowa emisj zanieczyszcze do rodowiska, podejmowa działania w celu ochrony przed wypadkami, przeciekami, emisjami itp., wdraa i aktualizowa obowizujce procedury (we współpracy z samorzdami lokalnymi), kontrolowa spełnienie wymogów rodowiskowych, dostarcza kompletnej informacji do publicznej wiadomoci na temat działa rodowiskowych przedsibiorstwa. System zarzdzania przedsibiorstwem musi by dostatecznie silny by poda za polityk rodowiskow, załoonymi celami i programem. Wdraajc system ekologicznego zarzdzania, naley przeanalizowa istniejcy system zarzdzania przedsibiorstwem, w szczególnoci struktur organizacyjn i odpowiedzialno na rónych poziomach zarzdzania i pracy. Wskazane jest opracowanie pisemnej instrukcji dla kadego pracownika w zakładzie, pracujcego na stanowisku, które moe powodowa oddziaływanie na rodowisko. Naley wyznaczy jednego z członków zarzdu przedsibiorstwa, w celu nadzorowania realizacji programu. Winien on posiada dostateczn przygotowanie i wiedz na temat działalnoci przedsibiorstwa, tak by mógł podejmowa efektywne decyzje finansowe, personalne i technologiczne. Wszelkie podejmowane działania w ramach systemu powinny by udokumentowane w formie pisemnej: procedury kontrolne, indywidualna odpowiedzialno pracowników, instrukcje pracy, zatwierdzenia zmian dotyczcych procesu produkcyjnego, regulacje prawne. Dokumentacja musi zawiera diagram struktury organizacyjnej ukazujcy kto jest odpowiedzialny i za jakie czci programu. System zarzdzania ekologicznego musi zawiera zakres działa o charakterze szkoleniowym. Szkolenia maj na celu uwiadomienie pracowników przedsibiorstwa, przedstawienie ich obowizków w zakresie ochrony rodowiska i skutków ich nie wypełniania. W trakcie szkole pracownicy powinni zosta zapoznani z podjtymi działaniami, które zapewniaj realizacj polityki rodowiskowej przedsibiorstwa. Podstawowym efektem szkolenia powinno by lepsze zintegrowanie zarzdzania ekologicznego z praktyk pracy przedsibiorstwa [3] Przegld ekologiczny przedsibiorstwa Przegld ekologiczny przedsibiorstwa to: systematyczna, udokumentowana, okresowa i celowa ocena osigni organizacji, systemu zarzdzania i procesów stworzonych w celu ochrony rodowiska. Celem przegldu jest: pomoc w zarzdzaniu w celu kontroli wszystkich działa praktycznych, które mog powodowa skutki rodowiskowe i pomoc w ich ocenie, czyli w okreleniu w jakim zakresie przedsibiorstwo dostosowało si do swojej własnej polityki rodowiskowej. Celem audytu jest równie ocena systemu zarzdzania i okrelenie zgodnoci z polityk rodowiskow i programem rodowiskowym przedsibiorstwa, który musi by zgodny z istniejcymi wymaganiami rodowiskowymi. 10

Wymagania EMAS II. Andrzej Ociepa Ekoekspert Sp. z o.o. Główny Specjalista Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia

Wymagania EMAS II. Andrzej Ociepa Ekoekspert Sp. z o.o. Główny Specjalista Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia Wymagania EMAS II Andrzej Ociepa Ekoekspert Sp. z o.o. Główny Specjalista Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia Cele systemu zarzdzania rodowiskowego Podstawowym celem zaprojektowania i wdroenia systemu

Bardziej szczegółowo

EMAS równowanik czy uzupełnienie ISO 14001?

EMAS równowanik czy uzupełnienie ISO 14001? Materiały na konferencj Systemy zarzdzania w energetyce 27-29.04.2004, Szczyrk Andrzej Ociepa Polskie Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia Ekoekspert Sp. z o.o., Warszawa Główny Specjalista EMAS równowanik

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI PROGRAM AKREDYTACJI JEDNOSTEK OCENIAJCYCH I AKCEPTUJCYCH LUB CERTYFIKUJCYCH ZAKŁADOW KONTROL PRODUKCJI Akceptował: Kierownik Biura ds. Akredytacji Polskiego Centrum Akredytacji

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

Procedura rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach

Procedura rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach Zał. do Zarzdzenia Nr 58/05 Starosty Kieleckiego z dnia 30 grudnia 2005 r. w sprawie wprowadzenia procedury rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach Procedura rekrutacji pracowników do

Bardziej szczegółowo

4.1. Postanowienia ogólne

4.1. Postanowienia ogólne Strona: 4.. Postanowienia ogólne 4... W Podlaskim Urzdzie Skarbowym w Białymstoku System Zarzdzania Jakoci zgodny z wymaganiami normy PN-EN ISO 900:200, został ustanowiony, udokumentowany i wdroony w 2005

Bardziej szczegółowo

Krótkie przedstawienie PKE S.A. Elektrowni Jaworzno III

Krótkie przedstawienie PKE S.A. Elektrowni Jaworzno III !"! # $$$ 28 kwiecie 24r Krótkie przedstawienie PKE S.A. Elektrowni Jaworzno III Stan zatrudnienia w latach 1995-24 spadł z poziomu 285 do 178 pracowników, rednia wieku pracowników 45 lat redni sta pracy

Bardziej szczegółowo

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Informacja i Promocja Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Spis treci 1. Wstp... 3 2. Ogólne działania informacyjno - promocyjne... 3 3. Działania informacyjno-promocyjne projektu... 4

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008.

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Załcznik Nr 1 do uchwały Nr XIV/129/08 Rady Gminy Michałowo z dnia 11 stycznia 2008r. Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Wprowadzenie Aktywna działalno organizacji

Bardziej szczegółowo

oraz co to jest norma ISO 9001/2000

oraz co to jest norma ISO 9001/2000 Dlaczego system zarzdzania jakoci w firmie i orodku oraz propozycja certyfikacji grupowej dla małych firm geodezyjnych. oraz co to jest norma ISO 9001/2000 Wojciech Tokarski 2 Auditor wiodcy akredytowany

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU KŁOBUCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI W 2005 ROKU.

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU KŁOBUCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI W 2005 ROKU. Załcznik Nr 1 do Uchwały Nr 202/XXI/2004 Rady Powiatu w Kłobucku z dnia 23 listopada 2004 roku PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU KŁOBUCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI W 2005 ROKU. I. Wstp do załoe rocznego

Bardziej szczegółowo

-OPIS WYMAGA - OPIS ZAKRESU. a. w zakresie usługi b. w zakresie personelu technicznego

-OPIS WYMAGA - OPIS ZAKRESU. a. w zakresie usługi b. w zakresie personelu technicznego BEZPIECZNA PROFESJONALNA USŁUGA SERWISOWA KRYTERIA WYBORU FIRMY SERWISOWEJ NA POZIOMIE WIADCZENIA USŁUGI TIER3/TIER4 dla klimatyzacji precyzyjnej HPAC w obiektach DATA CENTER 1 1. I. Kryterium wymaga str.

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM. Województwo mazowieckie było pierwszym województwem w Polsce, w którym okrelone zostały programy ochrony powietrza. Sze rozporzdze Wojewody Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA. L. KRÓLAS 1, P. KRÓLAS 2 Orodek Kwalifikacji Jakoci Wyrobów SIMPTEST ul. Przemysłowa 34A 61-579 Pozna

WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA. L. KRÓLAS 1, P. KRÓLAS 2 Orodek Kwalifikacji Jakoci Wyrobów SIMPTEST ul. Przemysłowa 34A 61-579 Pozna 22/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(1/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA L. KRÓLAS

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXVIII/266/2008 Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 16 czerwca 2008 r.

Uchwała Nr XXVIII/266/2008 Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 16 czerwca 2008 r. Uchwała Nr XXVIII/266/2008 z dnia 16 czerwca 2008 r. w sprawie okrelenia warunków i trybu wspierania, w tym finansowego, rozwoju sportu kwalifikowanego przez Gmin Jarocin. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt.15,

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ

KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ ZAŁACZNIK nr 2 KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ Cz A dla dyscyplin: nauki humanistyczne i społeczne Zespół roboczy Komisji Bada na Rzecz Rozwoju... NAZWA JEDNOSTKI I. WYNIKI DZIAŁALNOCI NAUKOWEJ 1. Publikacje

Bardziej szczegółowo

RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA

RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA Projekt z dnia 22.03.2006 Załcznik do uchwały Nr Rady Ministrów z dnia r. RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA 1 Wstp Rzdowy program wyrównywania warunków

Bardziej szczegółowo

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych Radziejów: Zorganizowanie i przeprowadzenie kursu w kierunku: obsługi wózków widłowych napdzanych silnikami z uprawnieniami do wymiany butli propan butan. Numer ogłoszenia: 132270 2010; data zamieszczenia:

Bardziej szczegółowo

ZASADY ORGANIZOWANIA WYCIECZEK SZKOLNYCH

ZASADY ORGANIZOWANIA WYCIECZEK SZKOLNYCH ZASADY ORGANIZOWANIA WYCIECZEK SZKOLNYCH 1. Niniejsze zasady organizacji wycieczek szkolnych odnosz si do wszystkich uczniów Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II, w tym równie do uczniów oddziału przedszkolnego.

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE na rok 2008

GMINNY PROGRAM OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE na rok 2008 Załcznik do uchwały Nr... z dnia...rady Miasta Sandomierza GMINNY PROGRAM OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE na rok 2008 Gminny Program Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie okrela lokaln strategi na rok 2008

Bardziej szczegółowo

Zasady rozliczania dotacji udzielanych przez Zarzd Województwa Mazowieckiego dla organizacji pozarzdowych

Zasady rozliczania dotacji udzielanych przez Zarzd Województwa Mazowieckiego dla organizacji pozarzdowych Zasady rozliczania dotacji udzielanych przez Zarzd Województwa Mazowieckiego dla organizacji pozarzdowych 1. SPRAWOZDANIE sprawozdanie kocowe z wykonania zadania publicznego: a) okrelonego w art. 4 ust.

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZDZANIA I KONTROLI FUNDUSZU SPÓJNOCI WYTYCZNE DOTYCZCE OPRACOWANIA CIEEK AUDYTU ORAZ JEDNOLITEGO FORMATU ICH PREZENTACJI

SYSTEM ZARZDZANIA I KONTROLI FUNDUSZU SPÓJNOCI WYTYCZNE DOTYCZCE OPRACOWANIA CIEEK AUDYTU ORAZ JEDNOLITEGO FORMATU ICH PREZENTACJI SYSTEM ZARZDZANIA I KONTROLI FUNDUSZU SPÓJNOCI WYTYCZNE DOTYCZCE OPRACOWANIA CIEEK AUDYTU ORAZ JEDNOLITEGO FORMATU ICH PREZENTACJI Ministerstwo Gospodarki i Pracy Departament Koordynacji Funduszu Spójnoci

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001. z dnia 12 stycznia 2001 r.

ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001. z dnia 12 stycznia 2001 r. ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001 z dnia 12 stycznia 2001 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzgldniajc

Bardziej szczegółowo

Regulamin Pracy Wojewódzkiej Rady Bezpieczestwa Ruchu Drogowego

Regulamin Pracy Wojewódzkiej Rady Bezpieczestwa Ruchu Drogowego Regulamin Pracy Wojewódzkiej Rady Bezpieczestwa Ruchu Drogowego Rozdział I Postanowienia ogólne Wojewódzka Rada Bezpieczestwa Ruchu Drogowego działajca przy Marszałku Województwa witokrzyskiego, zwana

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia... 2003 r. w sprawie postpowania z dokumentacj zwizan z prac kierowcy

ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia... 2003 r. w sprawie postpowania z dokumentacj zwizan z prac kierowcy ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia... 2003 r. w sprawie postpowania z dokumentacj zwizan z prac kierowcy Na podstawie art. 39 e ust. 3 ustawy z dnia 6 wrzenia 2001 r. o transporcie drogowym

Bardziej szczegółowo

R EG UL AM I N ORGANI ZACYJNY SZKOŁY PO D ST AWOWEJ N R 4 IM. J AROSŁ AWA I W ASZKIEW I CZA W SANDOMIE R ZU

R EG UL AM I N ORGANI ZACYJNY SZKOŁY PO D ST AWOWEJ N R 4 IM. J AROSŁ AWA I W ASZKIEW I CZA W SANDOMIE R ZU R EG UL AM I N ORGANI ZACYJNY SZKOŁY PO D ST AWOWEJ N R 4 IM. J AROSŁ AWA I W ASZKIEW I CZA W SANDOMIE R ZU Podstawa prawna: Art.33 ust.2 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorzdzie terytorialnym (tekst

Bardziej szczegółowo

w sprawie wprowadzenia procedury naboru pracowników na kierownicze stanowiska urzdnicze i stanowiska urzdnicze w Starostwie Powiatowym w Krasnymstawie

w sprawie wprowadzenia procedury naboru pracowników na kierownicze stanowiska urzdnicze i stanowiska urzdnicze w Starostwie Powiatowym w Krasnymstawie ZARZDZENIE Nr 13/2005 STAROSTY KRASNOSTAWSKIEGO z dnia 29 sierpnia 2005 roku w sprawie wprowadzenia procedury naboru pracowników na kierownicze stanowiska urzdnicze i stanowiska urzdnicze w Starostwie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIZKÓW, UPRAWNIE I ODPOWIEDZIALNOCI PRACOWNIKA BIURA ZARZDU POWIATU STAROSTWA POWIATOWEGO W PABIANICACH

ZAKRES OBOWIZKÓW, UPRAWNIE I ODPOWIEDZIALNOCI PRACOWNIKA BIURA ZARZDU POWIATU STAROSTWA POWIATOWEGO W PABIANICACH ZAKRES OBOWIZKÓW, UPRAWNIE I ODPOWIEDZIALNOCI PRACOWNIKA BIURA ZARZDU POWIATU STAROSTWA POWIATOWEGO W PABIANICACH Nazwa stanowiska Obsada stanowiska Tytuł słubowy - Informatyk Powiatowy - Maciej Duniec

Bardziej szczegółowo

- 1 - OPIS TECHNICZNY Do projektu wykonawczego modernizacji budynku Komisariatu Policji w Gniewoszowie, pow. Kozienice

- 1 - OPIS TECHNICZNY Do projektu wykonawczego modernizacji budynku Komisariatu Policji w Gniewoszowie, pow. Kozienice - 1 - OPIS TECHNICZNY Do projektu wykonawczego modernizacji budynku Komisariatu Policji w Gniewoszowie, pow. Kozienice 1. OPIS OGÓLNY! " # $%&&' ( )%"&*+!!!!! $,!!$-!!#!"! #. /,0123"45044"67,88 8 ("9(5"%6!!:

Bardziej szczegółowo

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych Radziejów: Zorganizowanie i przeprowadzenie szkolenia w kierunku: projektowanie ogrodów Numer ogłoszenia:151938 2010; data zamieszczenia: 01.06.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU usługi Przetarg nieograniczony

Bardziej szczegółowo

Zarzdzenie Nr 38/2005 Starosty Ostrowskiego z dnia 14 grudnia 2005 r.

Zarzdzenie Nr 38/2005 Starosty Ostrowskiego z dnia 14 grudnia 2005 r. Zarzdzenie Nr 38/2005 Starosty Ostrowskiego z dnia 14 grudnia 2005 r. w sprawie wprowadzenia Systemu podnoszenia kwalifikacji pracowników Starostwa Powiatowego w Ostrowi Mazowieckiej. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Roboty budowlane publikacja obowizkowa publikacja nieobowizkowa Usługi

Roboty budowlane publikacja obowizkowa publikacja nieobowizkowa Usługi OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU Roboty budowlane publikacja obowizkowa Dostawy publikacja nieobowizkowa Usługi SEKCJA I: ZAMAWIAJCY I.1) NAZWA, ADRESY I OSOBY UPOWANIONE DO KONTAKTÓW Nazwa: Powiatowy Urzd Pracy

Bardziej szczegółowo

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Analiza procesu jest narzdziem do osignicia wyszej efektywnoci organizacji (midzy innymi). Wymaga ona zbudowania modelu procesu biznesowego bdcego opisem funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

1. Definicja i cel audytu zewntrznego

1. Definicja i cel audytu zewntrznego Wytyczne Instytucji Zarzdzajcej ZPORR na temat audytu zewntrznego projektów realizowanych w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (z wyłczeniem projektów realizowanych w ramach

Bardziej szczegółowo

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku.

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku. Warszawa, dnia 22 03 2007 Zrzeszenie Zwizków Zawodowych Energetyków Dotyczy: Informacja prawna dotyczca kwestii wydzielenia Operatora Systemu Dystrybucyjnego w energetyce Argumenty na poparcie idei wydzielenia

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 21 marca 2005 r. odmawiajca uwzgldnienia wniosku o zobowizanie Zarzdu Banku, do wykrelenia danych osobowych dotyczcych Skarcego z Bankowego

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Przepisy ogólne

Rozdział 1 Przepisy ogólne ROZPORZDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 17 listopada 1998 r. w sprawie ogólnych warunków obowizkowego ubezpieczenia odpowiedzialnoci cywilnej podmiotu przyjmujcego zamówienie na wiadczenia zdrowotne za

Bardziej szczegółowo

ZATWIERDZAM. Warszawa, dn. 28 czerwca 2006 r.

ZATWIERDZAM. Warszawa, dn. 28 czerwca 2006 r. ZATWIERDZAM Warszawa, dn. 28 czerwca 2006 r. SPIS TRECI 1. Wstp... 3 1.1. Słownik... 3 1.2. Zastosowanie certyfikatów... 4 2. Podstawowe zasady certyfikacji... 5 2.1. Wydawanie certyfikatów... 5 2.2. Obowizki

Bardziej szczegółowo

Regulamin Rady Rodziców Zespołu Szkół Nr 2 im. Emilii Plater w Piasecznie, Aleja Brzóz 26 (tekst jednolity z dnia 16 marca 2011 r.

Regulamin Rady Rodziców Zespołu Szkół Nr 2 im. Emilii Plater w Piasecznie, Aleja Brzóz 26 (tekst jednolity z dnia 16 marca 2011 r. Regulamin Rady Rodziców Zespołu Szkół Nr 2 im. Emilii Plater w Piasecznie, Aleja Brzóz 26 (tekst jednolity z dnia 16 marca 2011 r.) l. Postanowienia ogólne. 1. 1. W szkole działa Rada Rodziców, zwana dalej

Bardziej szczegółowo

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Forum ISO 14000 INEM Polska Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Wymagania norm: ISO 9001, ISO 14001 oraz PN-N-18001 dotyczące dostawców i podwykonawców. Szczyrk, 24 27. 09. 2006r. Maciej Kostrzanowski

Bardziej szczegółowo

Rozdzia I Postanowienia ogólne

Rozdzia I Postanowienia ogólne Zacznik nr 1 do Zarzdzenia nr 13 / 2011 Dyrektora Powiatowego Urzdu Pracy w rodzie Wlkp. z dnia 15.04.2011 REGULAMIN ORGANIZACYJNY CENTRUM AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ Rozdzia I Postanowienia ogólne 1 Regulamin

Bardziej szczegółowo

Raport dotyczcy stosowania zasad Ładu Korporacyjnego przez LSI Software S.A. w 2007 roku.

Raport dotyczcy stosowania zasad Ładu Korporacyjnego przez LSI Software S.A. w 2007 roku. Raport dotyczcy stosowania zasad Ładu Korporacyjnego przez w 2007 roku. Zarzd Z siedzib w Łodzi, działajc na podstawie 29 ust. 5 Regulaminu Giełdy Papierów Wartociowych w Warszawie oraz Uchwały Zarzdu

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny

Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny PROJEKT Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny z dnia w sprawie programu współpracy Miasta Rejowiec Fabryczny z organizacjami pozarzdowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalnoci

Bardziej szczegółowo

Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych

Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych ! Liczba substancji istniejcych, ujtych w EINECS 100 106 substancji Liczba substancji obecnych w obrocie około 30 000 70 000 substancji

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 6 lipca 2005 r. dotyczca przetwarzania danych osobowych córki Skarcego, przez Stowarzyszenie, poprzez publikacj informacji na temat rodziny

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1)

ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) ROZPORZDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 5 lipca 2004 r. w sprawie wysokoci opłat za czynnoci administracyjne zwizane z wykonywaniem transportu drogowego oraz za egzaminowanie i wydanie certyfikatu

Bardziej szczegółowo

CZ I TRYB PRACY, ORGANIZACJA I ZASADY DZIAŁANIA BIURA

CZ I TRYB PRACY, ORGANIZACJA I ZASADY DZIAŁANIA BIURA REGULAMIN ORGANIZACYJNY BIURA GENERALNEGO INSPEKTORA OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH (załcznik do zarzdzenia nr 10/2001 Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 3 lipca 2001 r.) CZ I TRYB PRACY,

Bardziej szczegółowo

realizacja w całoci dostaw urzdze komputerowych i oprogramowania partiami wg potrzeb

realizacja w całoci dostaw urzdze komputerowych i oprogramowania partiami wg potrzeb Page 1 of 6 Zielona Góra: DOSTAWA URZDZE KOMPUTEROWYCH I OPROGRAMOWANIA Numer ogłoszenia: 240363-2010; data zamieszczenia: 03.09.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Zamieszczanie ogłoszenia: obowizkowe.

Bardziej szczegółowo

budowa dwóch stawów retencyjnych w Wolsztynie w rejonie ulic Dbrowskiego, Prusa i Doktora Kocha.

budowa dwóch stawów retencyjnych w Wolsztynie w rejonie ulic Dbrowskiego, Prusa i Doktora Kocha. Wolsztyn: Budowa stawów retencyjnych w rejonie ul. Dbrowskiego i ul. Prusa w Wolsztynie Numer ogłoszenia: 39590-2010; data zamieszczenia: 11.02.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - roboty budowlane Zamieszczanie

Bardziej szczegółowo

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa.

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Wstp Przy podejciu do planowania adresacji IP moemy spotka si z 2 głównymi przypadkami: planowanie za pomoc adresów sieci prywatnej przypadek, w którym jeeli

Bardziej szczegółowo

STATUT EUROPEJSKIEGO TOWARZYSTWA EKOROZWOJU

STATUT EUROPEJSKIEGO TOWARZYSTWA EKOROZWOJU STATUT EUROPEJSKIEGO TOWARZYSTWA EKOROZWOJU ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Europejskie Towarzystwo Ekorozwoju, zwane dalej Stowarzyszeniem stanowi stowarzyszenie osób fizycznych działajcych w Polsce

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE (WE) NR 141/2000 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie sierocych produktów leczniczych

ROZPORZDZENIE (WE) NR 141/2000 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie sierocych produktów leczniczych ROZPORZDZENIE (WE) NR 141/2000 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie sierocych produktów leczniczych PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzgldniajc Traktat ustanawiajcy

Bardziej szczegółowo

Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia (SIWZ)

Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia (SIWZ) Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia (SIWZ) zwany dalej Zamawiajcym z siedzib w Katowicach przy ul. Paderewskiego 32b, zaprasza do złoenia oferty na dostaw sprztu komputerowego 1. Dane zamawiajcego

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA Informacja dodatkowa zgodnie z 91 ust. 3 i 4 Rozporzdzenia Rady Ministrów z dnia 19 padziernika 2005 r. w sprawie informacji biecych i okresowych przekazywanych przez emitentów papierów wartociowych (Dz.

Bardziej szczegółowo

3) formy zabezpieczenia zwrotu otrzymanych rodków, o których mowa w pkt 1, w przypadku naruszenia warunków umowy dotyczcej ich przyznania;

3) formy zabezpieczenia zwrotu otrzymanych rodków, o których mowa w pkt 1, w przypadku naruszenia warunków umowy dotyczcej ich przyznania; Na podstawie art. 12a ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776, z pón. zm.) zarzdza si, co nastpuje:

Bardziej szczegółowo

ZARZDZENIE NR 1432/05 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA. z dnia 6 grudnia 2005 r. w sprawie regulaminu wewntrznego Biura Obsługi Prawnej.

ZARZDZENIE NR 1432/05 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA. z dnia 6 grudnia 2005 r. w sprawie regulaminu wewntrznego Biura Obsługi Prawnej. ZARZDZENIE NR 1432/05 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA z dnia 6 grudnia 2005 r. w sprawie regulaminu wewntrznego Biura Obsługi Prawnej. Na podstawie 42 ust. 1 regulaminu organizacyjnego stanowicego załcznik

Bardziej szczegółowo

KONTROLA ZARZ DCZA JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH I JEJ WYMAGANIA

KONTROLA ZARZ DCZA JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH I JEJ WYMAGANIA Janusz Czauderna 1 z 22 KONTROLA Nowe obowizki i wymagania ZARZDCZA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH I JEJ WYMAGANIA Janusz Czauderna janusz@czauderna.pl tel. 505 328 100 Uyte w nowej ustawie

Bardziej szczegółowo

2.5 Trwało projektu. 5 Metodologia tworzenia analiz ryzyk w projektach PPP i ich podziału pomidzy stron publiczn i prywatn w kontekcie ich wpływu

2.5 Trwało projektu. 5 Metodologia tworzenia analiz ryzyk w projektach PPP i ich podziału pomidzy stron publiczn i prywatn w kontekcie ich wpływu ryzyk w projektach PPP i ich podziału pomidzy stron publiczn i prywatn w kontekcie ich wpływu na klasyfikacj projektu pod ktem długu i deficytu sektora publicznego 5. 2.5 Trwało projektu Projekty ppp s

Bardziej szczegółowo

Studium przypadku Case Study CCNA2-ROUTING

Studium przypadku Case Study CCNA2-ROUTING Na podstawie oryginału CISCO, przygotował: mgr in. Jarosław Szybiski Studium przypadku Case Study CCNA2-ROUTING Ogólne załoenia dla projektu Przegld i cele Podczas tego wiczenia uczestnicy wykonaj zadanie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ. z dnia 9 lutego 2000 r.

ROZPORZDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ. z dnia 9 lutego 2000 r. Dz.U.00.12.146 2001-12-08 zm. Dz.U.01.134.1511 1 ROZPORZDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 9 lutego 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia porednictwa pracy, poradnictwa zawodowego,

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju.

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. SZKOLENIE 2 Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. FAMED Żywiec S.A. Dokumentacja Systemu Zarządzania zgodnego z PN-EN ISO

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU OFERT NA WYBÓR BROKERA UBEZPIECZENIOWEGO DLA MIASTA ZIELONA GÓRA, JEGO JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ORAZ SPÓŁEK KOMUNALNYCH.

REGULAMIN KONKURSU OFERT NA WYBÓR BROKERA UBEZPIECZENIOWEGO DLA MIASTA ZIELONA GÓRA, JEGO JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ORAZ SPÓŁEK KOMUNALNYCH. REGULAMIN KONKURSU OFERT NA WYBÓR BROKERA UBEZPIECZENIOWEGO DLA MIASTA ZIELONA GÓRA, JEGO JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ORAZ SPÓŁEK KOMUNALNYCH. I. INFORMACJE PODSTAWOWE Prezydent Miasta Zielona góra ogłasza

Bardziej szczegółowo

1. Wstp. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r.

1. Wstp. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r. Wieloletni program współpracy samorzdu Powiatu Krasnostawskiego z organizacjami pozarzdowymi oraz z podmiotami

Bardziej szczegółowo

ubezpieczenie mienia oraz odpowiedzialnoci cywilnej (CPV: 66515400-7, 66515000-3, 66516000-0)

ubezpieczenie mienia oraz odpowiedzialnoci cywilnej (CPV: 66515400-7, 66515000-3, 66516000-0) Strona 1 z 5 Chojnice: Ubezpieczenie mienia i odpowiedzialnoci cywilnej Urzdu Miejskiego w Chojnicach wraz z jednostkami organizacyjnymi Numer ogłoszenia: 194104-2012; data zamieszczenia: 08.06.2012 OGŁOSZENIE

Bardziej szczegółowo

Zał cznik nr 6 do SIWZ UMOWA Nr. 1

Zał cznik nr 6 do SIWZ UMOWA Nr. 1 Załcznik nr 6 do SIWZ UMOWA Nr.. W dniu... 2008 r. w Radziejowie pomidzy Powiatem Radziejowskim, reprezentowanym przez Zarzd Powiatu w Radziejowie z siedzib w Radziejowie przy ul. Kociuszki 17, w imieniu

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZD PRACY W RADZIEJOWIE ul. Kociuszki 20/22, 88-200 Radziejów,

POWIATOWY URZD PRACY W RADZIEJOWIE ul. Kociuszki 20/22, 88-200 Radziejów, POWIATOWY URZD PRACY W RADZIEJOWIE ul. Kociuszki 20/22, 88-200 Radziejów, tel. (054) 285 29 91, fax. (054) 285 29 91, mail: tora@praca.gov.pl Znak sprawy: KO.KŁ-343/11/2010 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW

Bardziej szczegółowo

Prawne uwarunkowania ochrony informacji niejawnych

Prawne uwarunkowania ochrony informacji niejawnych Prawne uwarunkowania ochrony informacji niejawnych Ochrona informacji w aktach prawa midzynarodowego Prawo do wolnoci informacji jest uznawane przez prawo midzynarodowe jako podstawowe prawo człowieka.

Bardziej szczegółowo

Regulamin uczestnictwa w systemie patronatu Ministerstwa Gospodarki i Pracy w zakresie szkole na temat instrumentów polityki strukturalnej UE

Regulamin uczestnictwa w systemie patronatu Ministerstwa Gospodarki i Pracy w zakresie szkole na temat instrumentów polityki strukturalnej UE Regulamin uczestnictwa w systemie patronatu Ministerstwa Gospodarki i Pracy w zakresie szkole na temat instrumentów polityki strukturalnej UE I. Przepisy ogólne 1 1. Regulamin okrela zasady funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA TRENERÓW TENISA

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA TRENERÓW TENISA STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA TRENERÓW TENISA ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne. Stowarzyszenie nosi nazw Polskie Stowarzyszenie Trenerów Tenisa (w skrócie PSTT) zwane dalej Stowarzyszeniem. 1 2 Terenem

Bardziej szczegółowo

1) Instytucje kształcce w tym zawodzie (w kraju i we Wrocławiu). 2) Moliwoci podnoszenia kwalifikacji i dokształcania w tym zawodzie.

1) Instytucje kształcce w tym zawodzie (w kraju i we Wrocławiu). 2) Moliwoci podnoszenia kwalifikacji i dokształcania w tym zawodzie. Spis treci: I. Wprowadzenie II. Zadania i czynnoci 1) Potencjalne miejsca pracy. 2) Zakres obowizków. III. Wymagania zawodu 1) Wymagania fizyczne i zdrowotne 2) Wymagania psychologiczne IV. Kształcenie

Bardziej szczegółowo

CELE I ZADANIA RODOWISKOWE Harmonogram działa

CELE I ZADANIA RODOWISKOWE Harmonogram działa CELE I ZADANIA RODOWISKOWE Harmonogram działa Stron 5 WYDANIE I Data wydania: 10.03.2006 r. ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZDZANIA JAKOCI I RODOWISKIEM WG NORMY PN-EN ISO 9001:2000 I PN-EN ISO 14001 Opracowanie

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA Informacja dodatkowa zgodnie z 87 ust. 3 i 4 Rozporzdzenia Ministra Finansów z dnia 19 lutego 2009 r. w sprawie informacji biecych i okresowych przekazywanych przez emitentów papierów wartociowych (Dz.

Bardziej szczegółowo

UMOWA Nr... a..., z siedzib w... NIP:... REGON:... któr reprezentuje:... zwanym w dalszej czci umowy Dostawc.

UMOWA Nr... a..., z siedzib w... NIP:... REGON:... któr reprezentuje:... zwanym w dalszej czci umowy Dostawc. Załcznik Nr 4 do SIWZ UMOWA Nr... została zawarta w dniu...r. w Kolbuszowej po przeprowadzeniu postpowania o zamówienie publiczne w trybie przetargu nieograniczonego pomidzy POWIATEM KOLBUSZOWSKIM, reprezentowanym

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Nazwa, teren działania, siedziba władz i charakter prawny

Rozdział I Nazwa, teren działania, siedziba władz i charakter prawny Rozdział I Nazwa, teren działania, siedziba władz i charakter prawny 1 Stowarzyszenie nosi nazw Stowarzyszenie Sportowe Altius Wrocław w dalszych postanowieniach statutu zwane dalej Stowarzyszeniem i jest

Bardziej szczegółowo

1 ISL, Shipping Statistics 2001.

1 ISL, Shipping Statistics 2001. 1 UZASADNIENIE Wstp Celem ustawy jest wprowadzenie w Polsce instytucji podatku tonaowego, majc na wzgldzie potrzeb dostosowania warunków działania armatorów krajowych do warunków działania armatorów pastw

Bardziej szczegółowo

zawarte w dniu 16 lipca 2003 roku w Warszawie

zawarte w dniu 16 lipca 2003 roku w Warszawie POROZUMIENIE w sprawie współdziałania w przygotowaniu i prowadzeniu koordynacji akcji pomocy humanitarnych dla ludnoci poszkodowanej nastpstwami katastrof naturalnych, awarii technicznych, działa zbrojnych

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE. Z działalnoci Komisji do Zwalczania Dopingu w Sporcie za rok 2005. Warszawa, luty 2006 r.

SPRAWOZDANIE. Z działalnoci Komisji do Zwalczania Dopingu w Sporcie za rok 2005. Warszawa, luty 2006 r. SPRAWOZDANIE Z działalnoci Komisji do Zwalczania Dopingu w Sporcie za rok 2005. Warszawa, luty 2006 r. SKŁAD KOMISJI Przewodniczcy: prof. dr hab. Jerzy Smorawiski V-ce Przewodniczca : dr Małgorzata Sikorska

Bardziej szczegółowo

ZARZDZENIE Nr 14/2005. STAROSTY KRASNOSTAWSKIEGO z dnia 29 sierpnia 2005 roku

ZARZDZENIE Nr 14/2005. STAROSTY KRASNOSTAWSKIEGO z dnia 29 sierpnia 2005 roku ZARZDZENIE Nr 14/2005 STAROSTY KRASNOSTAWSKIEGO z dnia 29 sierpnia 2005 roku w sprawie wprowadzenia procedury naboru pracowników na stanowiska pomocnicze, stanowiska obsługi, stanowiska w ramach robót

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. Warszawa, dnia 23 sierpnia 2004 r. GI-DEC-DS-172/04

DECYZJA. Warszawa, dnia 23 sierpnia 2004 r. GI-DEC-DS-172/04 Decyzja GIODO (nakazujca Fundacji zaprzestanie przetwarzania danych osobowych zawartych w aktach osobowych i płacowych pracowników Zespołu Lecznictwa Ambulatoryjnego Fundacji oraz przekazanie tych danych

Bardziej szczegółowo

$ % !""# ' ( ) *+ + % %, % -,, ,./01*233!!*456*71568

$ % !# ' ( ) *+ + % %, % -,, ,./01*233!!*456*71568 !"!#! !""# $ % %& ' ( ) *+ + % %, % -,,,./01*233!!*456*71568 $%!& Najwiksza polska firma doradcza, której konsultanci ju od 15 lat zdobywaj dowiadczenie i wiadcz usługi Unikalne łczenie doradztwa z rozwizaniami

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. Warszawa, dnia 31 marca 2006 r. GI-DEC-DS-106/06

DECYZJA. Warszawa, dnia 31 marca 2006 r. GI-DEC-DS-106/06 Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych nakazujca Spółce usunicie uchybie w procesie przetwarzania danych osobowych osób biorcych udział w organizowanych przez t Spółk konkursach, poprzez

Bardziej szczegółowo

Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006. dr in. Marek Dwiarek. Centralny Instytut Ochrony Pracy Pastwowy Instytut Badawczy

Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006. dr in. Marek Dwiarek. Centralny Instytut Ochrony Pracy Pastwowy Instytut Badawczy Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006 dr in. Marek Dwiarek Centralny Instytut Ochrony Pracy Pastwowy Instytut Badawczy Tematyka dyskusji Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006 Wymagania dotyczce bezpieczestwa

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 14a 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005r. ze zm.

Na podstawie art. 14a 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005r. ze zm. Na podstawie art. 14a 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005r. ze zm. ) w zwizku z wnioskiem podatnika XXXXXX z dnia 10.11.2005r., uzupełnionego

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIE MIENIA I ODPOWIEDZIALNOCI CYWILNEJ Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i

UBEZPIECZENIE MIENIA I ODPOWIEDZIALNOCI CYWILNEJ Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Page 1 of 6 Zielona Góra: PRZETARG NIEOGRANICZONY NA UBEZPIECZENIE MIENIA I ODPOWIEDZIALNOCI CYWILNEJ Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Zielonej Górze Numer ogłoszenia: 259951-2012;

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007 Załcznik Do Uchwały Nr... Rady Powiatu Opolskiego z dnia...2007r. PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA URZDU MARSZAŁKOWSKIEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO NA LATA 2006 2013

STRATEGIA URZDU MARSZAŁKOWSKIEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO NA LATA 2006 2013 STRATEGIA URZDU MARSZAŁKOWSKIEGO WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO NA LATA 2006 2013 Warszawa, maj 2006 Załoenia przyjte przy konstruowaniu Strategii Urzdu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego: horyzont

Bardziej szczegółowo

Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Zarys koncepcji Dlaczego taki system jest potrzebny?

Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Zarys koncepcji Dlaczego taki system jest potrzebny? Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Dlaczego taki system jest potrzebny? Zarys koncepcji Sektor technologii rodowiskowych postrzegany jest w Europie i na wiecie jako jeden z najbardziej

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. W toku kontroli przyjto wyrywkowy system badania urzdze ksigowo ewidencyjnych i dowodów ródłowych.

PROTOKÓŁ. W toku kontroli przyjto wyrywkowy system badania urzdze ksigowo ewidencyjnych i dowodów ródłowych. FB.V.0932 38-04 PROTOKÓŁ z kontroli problemowej przeprowadzonej w Małopolskim Centrum Zdrowia Publicznego w Krakowie przy ulicy Krupniczej 11 a, 34 123 Kraków zwanym dalej MCZP, w dniach od 06 do 19 padziernika

Bardziej szczegółowo

Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP)

Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP) str. 1 Załcznik Nr 1 Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP) Działanie 1.4 Wzmocnienie współpracy midzy sfer badawczo-rozwojow

Bardziej szczegółowo

Załcznik do uchwały nr 39/2006 Rady Ministrów z dnia 28 marca 2006 r. Wstp

Załcznik do uchwały nr 39/2006 Rady Ministrów z dnia 28 marca 2006 r. Wstp Załcznik do uchwały nr 39/2006 Rady Ministrów z dnia 28 marca 2006 r. RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA SZANS EDUKACYJNYCH UCZNIÓW POCHODZCYCH Z RODZIN BYŁYCH PRACOWNIKÓW PASTWOWYCH PRZEDSIBIORSTW GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ W RAMACH PROJEKTU PIERWSZY BIZNES AKTYWIZACJA LOKALNEJ SPOŁECZNOCI. Deklaracja bezstronnoci i poufnoci

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ W RAMACH PROJEKTU PIERWSZY BIZNES AKTYWIZACJA LOKALNEJ SPOŁECZNOCI. Deklaracja bezstronnoci i poufnoci Owiadczam, e: Nr wniosku Imi i nazwisko Kandydata/tki Imi i nazwisko Oceniajcego Imi i nazwisko Kandydata/tki Załcznik nr 5 do Regulaminu rekrutacji do Projektu PIERWSZY BIZNES aktywizacja lokalnej społecznoci

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

I. Prawa i obowizki właciciela, uytkownika obiektu wpisanego do rejestru zabytków

I. Prawa i obowizki właciciela, uytkownika obiektu wpisanego do rejestru zabytków W zwizku z wieloma pytaniami dotyczcymi ochrony zabytków oraz problemami z ich utrzymaniem, pragn w poniszym skrócie przybliy form i zakres ochrony, a take moliwoci skorzystania z pomocy finansowej przy

Bardziej szczegółowo