Ocena siły przetargowej w negocjacjach. Evaluation of Bargaining Power JEL: M19. Andrzej Kozina 1. Abstrakt. Abstract

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ocena siły przetargowej w negocjacjach. Evaluation of Bargaining Power JEL: M19. Andrzej Kozina 1. Abstrakt. Abstract"

Transkrypt

1 Management and Business Administration. Central Europe Vol. 22, No. 3(126): p , ISSN , Copyright by Kozminsi University Ocena siły przetargowej w negocjacjach Andrzej Kozina 1 Nadesłany: Zaaceptowany do druu: Abstrat Cel: Celem jest przedstawienie autorsiej oncepcji oceny siły przetargowej w negocjacjach (zwłaszcza gospodarczych). Metodologia: Test jest oparty na przeglądzie i analizie porównawczej literatury. Wyorzystano uniwersalną (ogólną) oncepcję oceny. Nacis położono na zaprezentowanie charaterystyi siły przetargowej, a taże na opracowanie ryteriów jej oceny oraz sonstruowanie zbioru wsaźniów (mierniów) odzwierciedlających te ryteria. Wniosi: Oazało się, że próba stworzenia tego rodzaju oncepcji jest suteczna. Może ona stanowić użyteczne narzędzie oceny siły przetargowej w różnego typu negocjacjach (zwłaszcza gospodarczych), w procesie ich planowania. Niemniej jedna prezentowana oncepcja będzie przedmiotem dalszych badań autora, w wyniu tórych zostanie udosonalona, głównie poprzez poszuiwanie bardziej precyzyjnych mierniów siły przetargowej. Oryginalność: Ogólnie przedstawiono propozycję rozwiązania złożonego i trudnego problemu oceny siły przetargowej, rzado rozważanego w literaturze negocjacyjnej. Wsazano przede wszystim zbiór ryteriów i mierniów oceny siły przetargowej. Słowa luczowe: negocjacje (gospodarcze), siła przetargowa, ocena siły przetargowej, ryteria i miernii oceny siły przetargowej Evaluation of Bargaining Power Primary submission: Final acceptance: Abstract Purpose: To present author s concept of the evaluation of bargaining power in negotiations (in particular business ones). Methodology: The paper is based on the review and comparative analysis of literature. A universal (general) concept of assessment is applied. The stress is put on presenting characteristic of bargaining power as well as the elaboration of its evaluation criteria and constructing set of indicators (measures) reflecting those criteria. Findings: it occurred that an attempt of creating such a concept is efficient. It can constitute a useful tool of evaluating bargaining power in different types of (business) negotiations, within the process of their planning. Nevertheless presented concept will be a subject of subsequent author s research, focusing on its improvement, mainly by searching more precise measures of bargaining power. Originality: in general the suggestion for solving complex and difficult problem of evaluating bargaining power is presented, rarely investigated in the literature on negotiations. In particular the set of evaluating criteria and measures of bargaining power is pointed out. Keywords: (business) negotiations, bargaining power, evaluations of bargaining power, criteria and measures of bargaining power evaluation JEL: M19 1 Uniwersytet Eonomiczny w Kraowie Adres do orespondencji: Uniwersytet Eonomiczny w Kraowie, Katedra Procesu Zarządzania, ul. Raowica 27, Kraów,

2 Ocena siły przetargowej w negocjacjach MBA.CE 73 Wprowadzenie W literaturze przedmiotu trudno znaleźć narzędzia metodyczne umożliwiające doonanie precyzyjnej oceny siły (pozycji) przetargowej (negocjacyjnej), adewatnej do potrzeb negocjacji. Zwyle stosuje się metody jaościowe (opisowe) i sumaryczne (zagregowane), czyli doonuje się przybliżonej i subietywnej oceny. Trzeba jednocześnie podreślić, że oszacowanie siły przetargowej nie jest zadaniem łatwym. Wstępnie można przyjąć, iż odzwierciedla ona wpływ różnego rodzaju (obietywnych i subietywnych) uwarunowań na realne możliwości działania stron negocjacji. Celem artyułu jest przedstawienie autorsiej oncepcji oceny (wieloryterialnej) siły przetargowej w negocjacjach (zwłaszcza gospodarczych). Najpierw przedstawiono jej różne interpretacje jao obietu oceny. Następnie scharateryzowano problem jej oceny w onteście procesu negocjacji oraz podjęto próbę sformułowania ryteriów jej oceny. Wreszcie przedstawiono sposób pomiaru tych ryteriów za pomocą onretyzujących je wsaźniów. Wymienione działania stwarzają podstawy metodyczne do doonania oceny siły przetargowej, gdyż właściwe ich zrealizowanie sprawia, iż sama ocena staje się działaniem relatywnie prostym. Jeśli chodzi o interpretację negocjacji, to w literaturze przedmiotu najczęściej mamy do czynienia z tratowaniem ich jao: procesu decyzyjnego, metody ierowania onflitem i osiągania porozumienia, wzajemnej zależności partnerów oraz procesów: omuniowania się, wymiany i tworzenia wartości (Lewici, Saunders, Barry i Minton, 2005, s ; Rządca, 2003, s ; Kozina, 2012, s ). Zdaniem autora najistotniejsza jest pierwsza z wymienionych interpretacji, czyli tratowanie negocjacji jao interacyjnego procesu podejmowania decyzji, tóry w fazie przygotowawczej strony realizują niezależnie od siebie (z puntu widzenia ich celów). Następnie doonują wzajemnych uzgodnień w zaresie dwóch par zbiorów: alternatyw rozwiązań i ryteriów oceny, oreślonych wstępnie dla ażdej ze stron z osobna w efecie analizy problemu decyzyjnego. Wybierają ryteria z puntu widzenia ich interesów i ustalają zbiór alternatyw jao część wspólną wyjściowych opcji. Definicja siły przetargowej (jao przedmiotu oceny) Siła przetargowa bywa tratowana jao władza w negocjacjach. Wynia to ze znaczenia angielsiego słowa power = władza, siła, potęga, moc. Siłę przetargową często rozważa się więc w onteście ogólnej interpretacji władzy (Dawson, 1995, s ; Broos i Odiorne, 1984, s ; Kim, Pinley i Fragale, 2005; Lewici i in., 2005, s ). Porównując definicje siły przetargowej, zawarte w literaturze przedmiotu, można zauważyć, iż esponują one różne aspety wpływu tej siły na proces negocjacji: 1. Oreślanie celów negocjacji zdolność uzysania tego, co chcemy (Boulding, 1993), gracz ma władzę w danej sytuacji wtedy, gdy może spełnić swe zamiary (cele, pragnienia, zachciani), tóre usiłuje zrealizować w tej sytuacji (Deutsch, 1973, s ). Vol. 22, No. 3(126), 2014 DOI: /mba.ce

3 74 MBA.CE Andrzej Kozina 2. Możliwość oreślania westii podlegającym negocjacjom, tj. orzystne zmienianie zaresu negocjacji (Lax i Sebenius, 1986, s ). 3. Determinowanie wyniów negocjacji możliwość doprowadzania do pożądanych wyniów (Salanci i Pfeffer, 1977), wpływania na ostateczny wyni rozmów (Fowler, 2001, s. 32) czy zdolność do zapewnienia porozumienia na preferowanych warunach, albo spowodowania, że druga strona ustąpi (Rządca, 2003, s. 73). 4. Wpływanie na (ontrolowanie) przebiegu negocjacji możliwość sprawiania, aby wypadi przebiegały zgodnie z naszymi założeniami (Salanci i Pfeffer, 1977; zob. taże Dawson, 1995, s. 219; Rządca i Wujec, 1998, s. 129). 5. Stymulowanie działań drugiej strony negocjacji sprzyjających realizacji naszych zamierzeń umiejętność nałonienia innych, by robili to, co chcemy, najlepiej w sytuacji, gdy będą nam wdzięczni, że mają oazję to uczynić (Christopher, 1998, s. 78), spowodowania aby negocjacyjny partner zrobił coś, czego raczej nie uczyniłby dobrowolnie (Rządca i Wujec, 1998, s. 129). Jednocześnie jedna podreśla się relatywizm siły przetargowej, np. w opracowaniu D.A. Laxa i J.K. Sebeniusa (1986, s. 249 i n.) czy w następującym stwierdzeniu: władza jest pojęciem względnym; nie jest przypisana jednostce, ale relacji osoby ze środowisiem. Charater władzy gracza wynia z danej sytuacji i cech samego gracza (Deutsch, 1973, s ). Siła przetargowa ewoluuje w tracie negocjacji i dotyczy relacji z onretnym partnerem. Spotya się również szersze interpretacje rozważanej ategorii. Przyładowo A. Fowler (2001, s ) przy ocenie tej siły za ważne uznaje cztery elementy: wpływ na decyzje, możliwości nacisu, siłę argumentów i determinację (upór) negocjatora. W ujęciu dynamicznym wyróżnia się cztery rodzaje siły przetargowej: potencjalną zdolność stron do osiągnięcia orzyści z porozumienia, dostrzeganą (uświadamianą) oszacowaną dla obu stron przez ażdą z nich, tatyi oparte na sile zachowania starające się wyorzystać lub zmienić uład sił negocjatorów (Lewici i in., 1994, s ) oraz urzeczywistnianą (realizowaną) zares orzyści z interacji stron. Wymienione rodzaje siły przetargowej omówiono szerzej w opracowaniach autorów taich ja: Kim i in. (2005), Boulding (1993) i Schelling (1960, s ). Ponadto jao synonim siły przetargowej nieiedy tratuje się perswazję (Lewici i in., 2005, s. 212). Reasumując: przez siłę przetargową będzie się rozumieć zdolność oddziaływania na proces negocjacji oraz wpływania na postępowanie drugiej strony w tai sposób i w taim zaresie, aby

4 Ocena siły przetargowej w negocjacjach MBA.CE 75 zapewnić osiągnięcie założonych celów negocjacji. Siła przetargowa wyznacza zatem realne możliwości ontrolowania negocjacji i sterowania zachowaniem ich uczestniów. Problem oceny siły przetargowej w procesie negocjacji Szacowanie siły przetargowej jest niezbędne w całym procesie negocjacji, tj. w ramach ażdego z trzech podprocesów tego procesu: planowania, prowadzenia i podsumowania. Po pierwsze, ocena siły przetargowej stanowi jedno z najważniejszych działań realizowanych w podprocesie planowania negocjacji. Celem tej oceny jest stworzenie warunów do efetywnej realizacji olejnych działań w tym podprocesie. Najogólniej obejmuje on (w szeroim znaczeniu) trzy fazy: identyfiację i analizę przednegocjacyjną, ustalenie zaresu i strategii negocjacji (planowanie w ścisłym znaczeniu) oraz planowanie operacyjne negocjacji. Celem drugiej fazy (będącej przedmiotem rozważań) jest tworzenie omplesowej charaterystyi sytuacji negocjacyjnej, przez oreślenie istotnych westii merytorycznych (siły przetargowej, problemów, celów, obszaru negocjacji i wariantów rozwiązań) oraz dobór narzędzi realizacji przyjętych celów, tj. strategii, zasad, techni itp. (Kozina, 2012, s ). Ocena siły przetargowej stanowi pierwszy etap w tej fazie planowania negocjacji, gdyż determinuje ona dalsze działania planistyczne, a zwłaszcza ustalenie zaresu, celów i strategii negocjacji. Rozważanie jej w dalszej olejności mogłoby więc wymagać weryfiacji wcześniejszych ustaleń. Po drugie, podczas prowadzenia negocjacji siła przetargowa ma dynamiczny charater, zmienia się pod wpływem różnych czynniów, np. w efecie pozysania dodatowych zasobów czy wsparcia wpływowych grup interesu. Ponadto należy dążyć do jej zwięszania, wyorzystując wszystie możliwości i oazje, np. zawierając oalicje, podejmując równoległe rozmowy z innych partnerem dla uzysania niezbędnego marginesu bezpieczeństwa. W oncepcji D.A. Laxa i J.K. Sebeniusa (2007) tzw. negocjacji w trzech wymiarach zwięszanie siły przetargowej jest celem działania w trzecim wymiarze, czyli ustawieniu. Po trzecie, oprócz wstępnego oszacowania siły przetargowej z góry, tj. przed podjęciem negocjacji (w podprocesie ich planowania), można ją można oreślić taże z dołu, czyli po facie, porównując wyni negocjacji z ofertami wstępnymi stron (w podprocesie podsumowania negocjacji). Taa historyczna wiedza niewiele daje negocjatorom. Dla nich znacznie ważniejsze jest pytanie o to, ja można oreślić i ształtować siłę w tracie rozmów (Rządca i Wujec, 1998, s. 128). Taa wiedza pozwala jedna wyciągać wniosi co do przyszłych negocjacji, głównie w celu uninięcia (niepowtarzania) ewentualnych błędów wyniających z niedoszacowania lub przeszacowania siły przetargowej stron. Reasumując: podstawową zasadą jest ciągłość oceny siły przetargowej, gdyż jej oddziaływanie obejmuje cały proces negocjacji. Niewłaściwa ocena siły negocjacyjnej (własnej i partnera) jest Vol. 22, No. 3(126), 2014 DOI: /mba.ce

5 76 MBA.CE Andrzej Kozina poważnym błędem. Zaleca się, aby (przy brau pewności) raczej przecenić siłę partnera niż jej nie docenić. Można taże podać najważniejsze spośród 18 uniwersalnych i użytowych zasad wyorzystywania owej siły (Broos i Odiorne, 1984, s ): 1) celem jest spowodowanie, aby inni uczynili to, czego się chce i czego się potrzebuje, 2) siła może być realna albo pozorna (rozsądne jest tworzenie iluzji jej posiadania), 3) jest względna i rzado całowita, zmienia się, czas stanowi jej istotny czynni, 4) specyficzna siła jest często ważniejsza niż ogólna pozycja, 5) porozumienie uzysane poprzez negocjacje wzmacnia siłę obu partnerów w relacji do otoczenia zewnętrznego (świat aprobuje uczciwe porozumienia), 6) łatwo można przeszacować siłę drugiej strony, 7) wyorzystywanie własnej siły impliuje ponoszenie ryzya i osztów. Zestawienie ryteriów oceny siły przetargowej Waruniem oceny siły przetargowej jest sformułowanie odpowiednich ryteriów, czyli oreślenie cech opisujących tę siłę i stanowiących podstawę jej oceny. Należy podreślić, że zdefiniowanie tego rodzaju ryteriów, a następnie onretyzujących je wsaźniów (mierniów), nie jest zadaniem łatwym. Ja trafnie zauważa G. Kennedy (1998, s ), siłę tę ta ja wiatr, raczej czujemy niż widzimy. Ponadto ma ona charater subietywny. Postrzegasz ich siłę pod wpływem wielu czynniów oddziałujących na twój umysł. Nietóre z nich są podświadome, inne są rezultatem pomyłi, a jeszcze inne efetem manipulacji z ich strony (Kennedy 1998, s. 185). Ze względu na specyfię siły przetargowej przy jej ocenie jao zjawisa nieobserwowalnego bezpośrednio należy zatem supić się głównie na cechach identyfiowalnych i obserwowalnych (Nowa, 1985, s. 165 i n.). Ponadto, ze względu na złożoność przedmiotu i wymagany poziom precyzji oceny, w rozważanym przypadu niezbędne jest zastosowanie oceny wieloryterialnej. Jao punt wyjścia do sprecyzowania rozważanych ryteriów można przyjąć dwa sposoby postrzegania siły przetargowej: siłę od, zmniejszającą zależność od drugiej strony, i siłę nad, umożliwiającą oddziaływanie na partnera (Rządca, 2003, s. 77): 1. Wyraża się poprzez dostępność realnych możliwości realizacji celów niezależnie od sytuacji negocjacyjnej z onretnym partnerem, w formie tzw. BATNA (aronim od: Best Alternative To a Negotiated Agreement), czyli najlepszej z alternatyw negocjowanego porozumienia (Fisher, Ury i Patton, 2000, s ). Chodzi o udzielenie odpowiedzi na pytanie, co się stanie, jeżeli porozumienie z danym partnerem nie zostanie osiągnięte lub jaie są dostępne alternatywy, jeśli w negocjacjach z tym partnerem nie da się osiągnąć założonych celów. BATNA w istotny sposób determinuje uład sił i możliwości wpływu na waruni negocjowanego porozumienia. Im bardziej (mniej) atracyjne alternatywy się posiada, tym moc-

6 Ocena siły przetargowej w negocjacjach MBA.CE 77 niejszą (słabszą) siłą się dysponuje. Sformułowanie BATNA obejmuje oreślenie wszystich możliwych do podjęcia działań, udosonalenie ilu najbardziej obiecujących pomysłów, przeształcenie ich w pratyczne alternatywy działania oraz doonanie oceny i wyboru najlepszej możliwości. Następnie ocenia się wszystie propozycje w odniesieniu do BATNA, przy czym jeżeli dana oferta jest od niej lepsza (gorsza), należy poważnie rozważyć możliwość jej zaaceptowania (spróbować wynegocjować lepszą ofertę). Jeżeli druga strona nie zmieni swoje oferty, należy wyorzystać swoją BATNA (Fisher i in., 2000, s ), (Kennedy, 1998, s. 46). Dwa typowe błędy, wyniające z brau lub niewłaściwej analizy BATNA, to zaaceptowanie rozwiązania odległego od optymalnego poziomu (za duże ustępstwa) oraz odrzucenie rozwiązania, tóre mimo że nie jest idealne (najlepsze), byłoby lepszą alternatywą niż bra porozumienia (zerwanie negocjacji). Nigdy nie wolno zaaceptować oferty gorszej od BATNA (Rządca i Wujec, 1998, s. 47). 2. Rozważa się różnorodne czynnii opisujące potencjał obu stron i otoczenie negocjacji najczęściej wymieniane zestawiono w tabeli 1, w ilu (nierozłącznych) grupach. Poszczególne czynnii mogą się wzajemnie ompensować (przynajmniej w pewnym zaresie), np. mniejszy potencjał zasobów rzeczowych czy umiejętności negocjacyjnych mogą być sutecznie zrównoważone dobrym przygotowaniem do negocjacji lub wsparciem innej firmy. Ponadto w rozważanych negocjacjach wpływ tych czynniów ma głównie charater pośredni, tzn. siła przetargowa negocjatorów wynia z potencjału firmy, tórą reprezentują jej zasobów, ompetencji, wyniów eonomicznych, pozycji, mari itp. Należy podreślić, iż co prawda omówione sposoby postrzegania siły przetargowej są ze sobą związane, gdyż poszuiwanie alternatyw poza daną sytuacją negocjacyjną jest zależne od czynniów determinujących ową siłę, jednaże odzwierciedlają zdecydowanie odmienne podejście do identyfiacji tej siły. W pierwszym przypadu siła ta jest tratowania syntetycznie (całościowo), przez wsazanie alternatywnych możliwości realizacji celów poza daną sytuacją negocjacyjną. W drugim przypadu natomiast mamy do czynienia z analitycznym (cząstowym) oreślaniem siły przetargowej poprzez identyfiację wielu jej różnorodnych uwarunowań. Sposoby te mogą stanowić podstawę sformułowania ryteriów oceny siły przetargowej. Jeśli chodzi o syntetyczną jej ocenę, to podstawowym (w zasadzie jedynym) ryterium jest stwierdzenie samego fatu posiadania (lub nie) orzystniejszej alternatywy poza daną sytuacją negocjacyjną, tj. charateryzującej się więszą potencjalną użytecznością. Nieiedy mogą oczywiście wystąpić różne możliwości rozwiązań, więc pojawia się onieczność wyboru najlepszego spośród nich. W przypadu siły nad podstawą wyodrębnienia ryteriów oceny siły przetargowej są grupy czynniów zestawione w tabeli 1, a ich uszczegółowieniem są elementarne ryteria, odnoszące się do poszczególnych czynniów, np. rodzajów zasobów, form wsparcia zewnętrznego, ompetencji negocjatorów, rodzajów przepisów, stosowanych bodźców i tym podobnych czynniów specyficznych dla danej sytuacji negocjacyjnej. Vol. 22, No. 3(126), 2014 DOI: /mba.ce

7 78 MBA.CE Andrzej Kozina Tabela 1 Typologia czynniów ształtujących siłę przetargową Zasoby Grupy rodzajowe Ludzie Informacyjne Rzeczowe i fi nansowe Legitymizacja (usancjonowanie, słuszność) Przymus Środowiso (wsparcie) zewnętrzne Korzystne relacje między stronami Charaterystya (poszczególne czynnii) Potencjał ompetencji negocjatora (ogólny i dotyczący onretnych negocjacji), tj. wiedza i umiejętności (merytoryczne i negocjacyjne) oraz cechy osobowości, np. dar przeonywania, wywierania wpływu na innych, inicjatywność i zdecydowanie, gotowość do podjęcia ryzya, autorytet fatyczny czy charyzma osobowość jest najsilniejszym narzędziem wpływu (może decydować nawet wtedy, gdy nie dysponuje się żadnym innym źródłem siły). Ilość i jaość (użyteczność) ogólne informacje i dane dotyczące danych negocjacji, tj. ich przedmiotu, pozycji stron, wariantów rozwiązań, uwarunowań itp. (głównie te dane, tórych inni nie mają lub ich potrzebują). Ilość i jaość posiadanych środów (ich rodzaj, dyspozycyjność, funcjonalność itp.), wyznaczających potencjał fi rmy. Prawo wywierania nacisu i egzewowania żądań poprzez wydawanie poleceń, wyniające z zajmowanej pozycji, stanowisa, autorytetu formalnego, statusu, przywilejów (z nominacji lub wyboru), obowiązujących przepisów prawa, regulaminów, reputacji, potęgi słowa pisanego itp. Zależy od tego, w jaim stopniu inni postrzegają dana osobę jao mającą prawo do zajmowania nadrzędnej pozycji i egzewowania szacunu. Zdolność do oddziaływania na partnera przez nagradzanie lub aranie przy użyciu różnego rodzaju środów (bodźców), np. pieniędzy, pochwały (nagany), perswazji, wsazywania perspetywy orzyści (straty) itp. Może wyniać taże z utożsamiania własnych celów z celami drugiej strony. Zależy w dużym stopniu od tego, ja inni postrzegają realne możliwości działania na ich orzyść lub szodę. Możliwość wywierania pośredniego wpływu na partnera za pośrednictwem jaiejś trzeciej strony, tzn. poprzez reprezentowanie silnego mocodawcy, np. organizacji o dominującej pozycji czy uznanego autorytetu; związi (onesje, ułady ) ze znaczącymi podmiotami, zawieranie oalicji (sojuszy), zdobycie sympatii lub poparcia otoczenia, np. publiczności. Negocjator mający niewielą ilość zasobów, a nawet nieprzygotowany dobrze do negocjacji może mieć bardzo dużą siłę przetargową, jeśli uzysa suteczne wsparcie zewnętrzne. Czynni zwięszający siłę przetargową obu stron pozytywne stosuni i dobre ontaty sprzyjają tworzeniu obopólnie orzystnych rozwiązań i osiąganiu porozumienia. Podstawą tej siły jest zatem współpraca stron w przeszłości, tóra powoduje, że darzą się sympatią, tratują z szacuniem, biorą pod uwagę interesy partnera, mogą efetywniej na siebie wpływać. Źródło: opracowanie własne na podstawie następujących publiacji: Boulding (1993), Christopher (1998, s ), Dawson (1999, s ), Lewici i in. (1994, s ), Rządca (2003, s ). Sposoby pomiaru ryteriów oceny siły przetargowej Ja już wspomniano, ze względu na trudność obietywnej oceny siły przetargowej, dla celów onretyzacji ryteriów taiej oceny należy stosować taie wsaźnii, tóre są charaterystyczne dla zjawis bezpośrednio nieobserwowalnych, tj. wsaźnii inferencyjne (a nie empiryczne i definicyjne), zewnętrzne wobec indicatum, tóre nie jest obserwowalne, a o jego wystąpieniu wniosujemy (inferujemy) z tego, że wystąpił dany wsaźni; indicatum jest więc jaąś urytą, hipotetyczną zmienną (nieobserwowalną), ale mającą oreślone, obserwowalne następstwa (Nowa, 1985, s. 168).

8 Ocena siły przetargowej w negocjacjach MBA.CE 79 W celu doonania pomiaru rozważanych ryteriów należy po pierwsze oreślić sposób tego rodzaju pomiaru i przyporządować im odpowiednie stopnie analityczne. Po drugie, dla oceny siły nad trzeba taże ustalić generalną zasadę wyprowadzania oceny łącznej, wraz z nadaniem poszczególnym ryteriom odpowiednich wag. Ja już wspomniano, dla siły od można wyorzystać ryterium alternatywnej użyteczności, czyli może być zastosowany następujący wsaźni: P2 V opt V med (1) gdzie V opt najwyższa hipotetyczna użyteczność, możliwa do uzysania z innym, potencjalnym partnerem negocjacji (oszacowanie), a V med to przeciętna wartość użyteczności osiąganej przez nas w negocjacjach z danym partnerem, przy czym V med ustalana jest jao średnia arytmetyczna masymalnej i minimalnej użyteczności, wyznaczających nasz obszar porozumienia (zbiór możliwych, tj. dopuszczalnych rozwiązań). Ujemne wartości P 2 wsazują na słabszą pozycje przetargową, dodatnie silniejszą (przewagę nad partnerem), a wartość 0 to stan obojętny. Sama ocena użyteczności (jao sumy ważonej użyteczności cząstowych) jest natomiast doonywana przy zastosowaniu następującej formuły: V j i1 w s i ij (2) gdzie liczba ryteriów (westii do negocjacji), a j oznacza rozpatrywany wariant. Zmienna w i wyraża wagę (relatywne znaczenie) i-tego ryterium, przy czym w i 1, a wielość s i1 ij odzwierciedla względną wartość (użyteczność) wariantu j ze względu na ryterium i. Stosuje się więc tutaj wieloryterialną teorię podejmowania decyzji, tóra załada, iż racjonalnie działający decydent posiada funcję preferencji (użyteczności) postaci (2). Ponadto, do oszacowania siły przetargowej można użyć następującego wsaźnia: P 1 K o / K (3) p gdzie: K o oszt ponoszony przez drugą stronę w wyniu odrzucenia przez nią proponowanych przez nas warunów oraz K P oszt wyniający z przyjęcia tych warunów (Levinson, 1966, s. 8). Ja łatwo zauważyć, wsaźni P 1 jest zbliżony w swej interpretacji do ategorii BATNA, w tym sensie, że ujmuje siłę przetargowa w syntetyczny sposób. Różni się on jedna od BATNA, tóra odzwierciedla orzyść, jaą odniesiemy my (i oczywiście druga strona, w przypadu jej BATNA), realizując nasze interesy bez porozumienia z drugą stroną. Jeśli wartość wsaźnia P 1 jest więsza od jedności, to wówczas siła przetargowa danej strony jest wyższa aniżeli siła oponenta, jeśli mniejsza odwrotnie. Pojawia się pytanie, w jai sposób Vol. 22, No. 3(126), 2014 DOI: /mba.ce

9 80 MBA.CE Andrzej Kozina zwięszać swoją siłę przetargową, wyorzystując wsaźni P 1. Można to uczynić na dwa sposoby. Po pierwsze, poprzez zwięszanie wartości K o, co byłoby bardziej pożądane, ale jest zadaniem trudniejszym do wyonania, gdyż wymagającym poszuiwania innych możliwości realizacji celów negocjacji. Można taże podnieść wysoość ary, jaą będziemy stosować wobec partnera niezależnie od naszych możliwości realizacji celów negocjacji, zwłaszcza gdy będzie chciał powrócić do negocjacji z nami. Ponadto celowe jest udowadnianie mu, ja wiele traci, nie przyjmując naszej propozycji. Po drugie, można dążyć do zmniejszania wartości K p, co z olei jest łatwiejsze do zrealizowania, ale pociąga za sobą onieczność ponoszenia dodatowych naładów, w wyniu dodatowych ustępstw, powodowanych przez różnego rodzaju działania zachęcające partnera (promocyjne). W drugim przypadu, tj. w przypadu oceny siły nad, onieczne jest najpierw ustalenie listy czynniów wyznaczających siłę przetargową dla danych negocjacji na podstawie bazowego zestawienia z tabeli 1, a następnie doonanie oceny stopnia (siły) ich wpływu na negocjacje. Jeśli chodzi o sposób pomiaru owych czynniów jao ryteriów oceny siły przetargowej, to należy podreślić, że precyzyjne ustalenie ich wartości nastręcza trudności z uwagi na ograniczenia pomiaru (jaościowy charater więszości spośród nich), wobec czego należy supić się na ocenie samego ich występowania (przejawiania się), subietywnie oreślając stopień (natężenie) występowania (patrz powyższa uwaga o wsaźniach inferencyjnych). Można zaproponować dwa sposoby wyznaczania łącznej (syntetycznej) oceny siły przetargowej w ramach omawianego podejścia do jej definiowania. Po pierwsze sposób bezpośredni (prosty) wyodrębnienie ryteriów (czynniów) tej oceny, ze względu na ierune wpływu, tj. zarówno wzmacniających, ja i osłabiających siłę przetargową (bez względu na ich źródło). Syntetyczną ocenę siły przetargowej E wyraża w tym przypadu następująca formuła, jao suma ważona ocen cząstowych: gdzie: E n W n 1 j1 W waga ryterium syntetycznego, przy czym w n W 1 j g j (4) 1, a n liczba ryteriów syntetycznych, wij waga ryterium analitycznego, przy czym n w j j 1 1,

10 Ocena siły przetargowej w negocjacjach MBA.CE 81 g j wartość oceny ze względu na dane ryterium analityczne, przy czym j = 1, 2,..., n, a n to liczebność tych ryteriów dla - tego ryterium syntetycznego. Co do pomiaru ocen cząstowych, to wielości g j mogą przyjmować następujące wartości: 5 czynni bardzo istotny, rozstrzygający o sile przetargowej, 4 czynni istotny, w zasadniczy sposób determinujący tę siłę, 3 element o średnim natężeniu wpływu, 2 czynni mniej istotny, o ograniczonym wpływie na pozycję przetargową, 1 element mało istotny, o minimalnym zaresie oddziaływania. Dla czynniów wzmacniających siłę przetargową przyjmuje się wartości dodatnie, a dla osłabiających ją ujemne. Wartość E zawiera się więc w przedziale <-5; 5>. Im bliżej 5 (-5), tym więsza (mniejsza) siła przetargowa. Po drugie łącznej oceny siły przetargowej w wymiarze egzogenicznym można doonać w sposób pośredni (interacyjny). Uwzględnia się tutaj podział ryteriów (czynniów) nie tylo ze względu na ierune ich wpływu, lecz taże przede wszystim biorąc pod uwagę (jao punty odniesienia) pozycje obu stron negocjacji, tzn. uwzględniając czynnii zarówno charateryzujące potencjał negocjatora, z puntu widzenia tórego ocenia się siłę przetargową, ja i te, tóre wyniają z zaresu i siły wpływu środowisa (ontestu) negocjacji, tzn. pozycji jego partnera i bezpośredniego otoczenia oddziaływania onurentów, ooperantów, sytuacji gospodarczej, specyfii rynu, zmian przepisów prawnych itp. Ponadto uwzględnia się interacje pomiędzy wyodrębnionymi w tai sposób czterema grupami ryteriów, co pozwala na wsazanie odpowiedniej strategii negocjacji. Sposób postępowania jest oparty na analizie SWOT (Gierszewsa i Romanowsa, 2003, s ; Beliczyńsi, 1994), w tórej siłę przetargową tratuje się jao analogię do pozycji strategicznej firmy, a schemat tej analizy dostosowuje do specyfii negocjacji (Kozina, 2006). Kolejne działania zmierzające do oceny siły przetargowej są następujące: 1. Wygenerowanie listy czterech grup istotnych czynniów (ryteriów) charateryzujących negocjatora, w tym: wzmacniających i osłabiających siłę przetargową oraz pochodzących ze środowisa negocjacji taże wzmacniających i osłabiających. 2. Wyznaczenie cząstowych wartości ocen siły wpływu ażdego czynnia. Wartości te można ustalić w sposób subietywny, przyjmując przyładowo przedstawioną powyżej salę ocen od 1 do 5. Proponuje się jednaże częściowo zobietywizowany pomiar owych czynniów, tzn. oparty na ocenie espertów, czyli po wzięciu pod uwagę opinii doświadczonych negocjatorów specjalistów z danej firmy i/lub onsultantów zewnętrz- Vol. 22, No. 3(126), 2014 DOI: /mba.ce

11 82 MBA.CE Andrzej Kozina nych. W tym przypadu występują tylo wartości dodatnie dla pomiaru siły wpływu ryteriów. 3. Oreślenie syntetycznych ocen siły wpływu poszczególnych czynniów jao średnich arytmetycznych cząstowych ocen espertów s ij, tj. według wzoru: S i 1 / p s (5) przy czym j to indes esperta, j = 1, 2, p, i jest oznaczeniem czynniów, a ich grup, {1, 2, 3, 4} oraz i = 1, 2,..., n., a n wyraża ilość czynniów w danej ( tej) grupie. p j1 ij 4. Ustalenie wag w i dla czynniów z ażdej grupy (standaryzacja na <0, 1>, po zaorągleniu), według wzoru: w S / S (6) i 5. Sporządzenie czterech macierzy interacji dla odmiennych par grup czynniów. i 6. Identyfiacja istotnych związów dla wszystich par czynniów w ażdej z macierzy, na podstawie opinii espertów, i przyjęcie trzech wartości ocen: 1 występowanie bardzo istotnego związu pomiędzy czynniami, determinującego siłę przetargową zdaniem co najmniej 80% spośród wszystich espertów, 0,5 występowanie istotnego związu zdaniem 40 79% espertów, 0 bra taiego związu w pozostałych przypadach. 5 i1 i 7. Oreślenie zbiorczych ocen siły wszystich związów między parami czynniów (w ażdej z czterech macierzy) jao średniej arytmetycznej sum wszystich możliwych iloczynów cząstowych ocen interacji i wag czynniów w wierszach oraz olumnach ażdej macierzy, tzn. przy przyjęciu następującej formuły: l 2 ( zij wi z ji wj ) i1 j1 l Z (7) przy czym i, j = 1, 2,..., 5 identyfiują czynnii, a, l = 1, 2, 3, 4 ich grupy oraz i j, a l. 8. Sporządzenie syntetycznej macierzy interacji, zawierającej te oceny zbiorcze. 9. Wsazanie strategii prowadzenia negocjacji, po wzięciu pod uwagę masymalnej wartości oceny zbiorczej Z opt = max Z l, tj. wyboru spośród czterech możliwych strategii, opisanych w tabeli 2 (Kozina 2006).

12 Ocena siły przetargowej w negocjacjach MBA.CE 83 Tabela 2 Rodzaje strategii negocjacji uzależnione od siły przetargowej stron Środowiso negocjacji\ Potencjał negocjatora Czynnii wzmacniające Czynnii osłabiające Czynnii wzmacniające Agresywna (maxi-maxi) Zdecydowana przewaga negocjatora (bardzo dobra pozycja przetargowa). Dążenie do realizacji masymalnych wartości celów i ewentualnych dodatowych orzyści, szuanie innowacyjnych rozwiązań. Szeroie możliwości działania w otoczeniu negocjacyjnym. Racjonalne wyorzystywanie swojej pozycji zwracanie uwagi na relacje z partnerem i unianie rozwiązań siłowych (nieforsowanie rozwiązań za wszelą cenę). Konurencyjna (mini-maxi) Możliwość uzysania przewagi ograniczana przez słaby potencjał. Problemy w realizacji celów. Konieczność wzmacniania potencjału (ograniczania słabych stron) poprzez: poprawę potencjału ompetencji, np. angażowanie doradców, wzbogacanie zasobów, np. gromadzenie dodatowych informacji, tworzenie oalicji. Wyorzystywanie słabych stron partnera. Wymiana ustępstw i szuanie rozwiązań ompromisowych. Czynnii osłabiające Konserwatywna (maxi-mini) Ograniczone możliwości uzysania przewagi mimo znacznego potencjału. Supienie się na wyorzystaniu posiadanych atutów do realizacji luczowych celów. Ograniczanie przewagi partnera poprzez szuanie jego słabych puntów, wyorzystywanie ich jao argumentów. Wymiana ustępstw i szuanie rozwiązań ompromisowych. Defensywna (mini-mini) Zdecydowana przewaga partnera (bardzo zła pozycja przetargowa). Obrona pozycji za wszelą cenę. Dążenie do realizacji minimalnych wartości celów, ograniczanie wymagań, minimalizacji ograniczeń i reducji osztów. Podreślanie roli pozytywnych relacji i wsazywanie partnerowi potencjalnych osztów utraconych orzyści. Poszuiwanie zewnętrznego wsparcia, np. oalicji. Źródło: opracowanie własne. Zaończenie Reasumując: założone cele opracowania zostały w znacznej mierze osiągnięte. Wydaje się, że proponowana oncepcja metodyczna może stanowić użyteczne narzędzie szacowania siły przetargowej w pratycznych przypadach negocjacyjnych w pratyce. Ważną zaletą tej oncepcji jest jej omplesowość, tj. przyjęcie zasady oceny wieloryterialnej, a nie ograniczanie się tylo jednego ryterium, co pozwala odzwierciedlić złożoność siły przetargowej jao przedmiotu oceny. Ponadto oncepcja ta jest uniwersalna, tj. nadaje się do stosowania w planowaniu różnego rodzaju negocjacji (zwłaszcza gospodarczych). Należy jedna podreślić, że w artyule nie przedstawiono wyczerpującego ujęcia rozważanego problemu oceny siły przetargowej, ze względu na obietywne ograniczenia, a zwłaszcza trudności pomiaru tej siły. Jej oceny zawsze doonuje się jedynie szacunowo. Proponowana oncepcja ma zatem charater wstępny i wymaga udosonalenia. W dalszych badaniach będzie Vol. 22, No. 3(126), 2014 DOI: /mba.ce

13 84 MBA.CE Andrzej Kozina rozwijana oraz weryfiowana empirycznie. Do zasadniczych ierunów tych badań będą należeć wzbogacenie i uściślenie ryteriów oceny oraz dosonalenie ich pomiaru. Ponadto niezbędne będzie dostosowanie narzędzi oceny do specyfii różnych rodzajów negocjacji oraz przeprowadzenie badań empirycznych o charaterze porównawczym, sprawdzających przydatność oncepcji teoretycznej. B i b l i o g r a f i a Beliczyńsi J. (1994). Analiza SWOT jao narzędzie oreślenia strategii działania firmy. Zeszyty Nauowe Aademii Eonomicznej w Kraowie, 430. Boulding K. (1993). The Nature of Power. W: R.J. Lewici, J.A. Litterer, D.M. Saunders i J.W. Minton, Negotiation. Readings, Exercises and Cases. Boston: Irwin, Homewood. Broos E. i Odiorne G.S. (1984). Managing by Negotiations. New Yor: John Wiley & Sons. Christopher E.M. (1998). Umiejętność negocjowania w biznesie. Poznań: Wydawnictwo Zys i S-a. Dawson R. (1999). Serety udanych negocjacji. Poznań: Wydawnictwo Zys i S-a. Deutsch M. (1973). The Resolving of Conflict. New Heaven: Yale University Press. Fisher R., Ury W. i Patton B. (2000). Dochodząc do TAK. Negocjowanie bez poddawania się. Warszawa: PWE. Fowler A. (2001). Ja sutecznie negocjować. Warszawa: Petit. Gierszewsa G. i Romanowsa M. (2003). Analiza strategiczna przedsiębiorstwa. Warszawa: PWE. Kennedy G. (1998), Negocjator. Warszawa: Studio EMKA. Kim P.H., Pinley R.L. i Fragale A.R. (2005). Power Dynamics in Negotiation. Academy of Management Review, 30(4). Kozina A. (2006). Analiza strategiczna w planowaniu negocjacji. W: P. Płoszajsi i G. Bełz (red.), Wybory strategiczne firm. Nowe instrumenty analizy i wdrażania. Warszawa: Oficyna Wydawnicza SGH. Kozina A. (2012). Planowanie negocjacji w przedsiębiorstwie. Kraów: Wydawnictwo Uniwersytetu Eonomicznego w Kraowie. Lax D.A. i Sebenius J.K. (1986). The Manager as Negotiator. Bargaining for Cooperation and Competitive Gain. New Yor: The Free Press. Lax D.A. i Sebenius J.K. (2007). Negocjacje w trzech wymiarach. Ja wygrać najważniejsze gry negocjacyjne. Warszawa: MT Biznes. Lewici R.J., Litterer J.A., Minton J.W. i Saunders D.M. (1994). Negotiation. Readings, Exercises, and Cases. Boston: Irwin, Homewood. Lewici R.J., Saunders D.M., Barry B. i Minton J.W. (2005). Zasady negocjacji. Kompendium wiedzy dla trenerów i menedżerów. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis. Levinson H.M. (1966). Wage Determination under Collective Bargaining. New Yor: John Wiley & Sons. Nowa S. (1985). Metodologia badań społecznych. Warszawa: PWN. Pruitt D.G. i Carnevale P.J. (1993). Negotiation in Social Conflict. Bucingham: Open University Press. Rządca R. (2003). Negocjacje w interesach. Warszawa: PWE. Rządca R.A. i Wujec P. (1998). Negocjacje. Warszawa: PWE. Salanci G.R. i Pfeffer J. (1977). Who Gets Power and How They Hold on It: A Strategic Contingency Model of Power. Organizational Dynamics, 5. Schelling T.C. (1960). The Strategy of Conflict. Cambridge: Harvard University Press.

MODYFIKACJA KOSZTOWA ALGORYTMU JOHNSONA DO SZEREGOWANIA ZADAŃ BUDOWLANYCH

MODYFIKACJA KOSZTOWA ALGORYTMU JOHNSONA DO SZEREGOWANIA ZADAŃ BUDOWLANYCH MODYFICJ OSZTOW LGORYTMU JOHNSON DO SZEREGOWNI ZDŃ UDOWLNYCH Michał RZEMIŃSI, Paweł NOW a a Wydział Inżynierii Lądowej, Załad Inżynierii Producji i Zarządzania w udownictwie, ul. rmii Ludowej 6, -67 Warszawa

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 760 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 59 2013

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 760 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 59 2013 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 760 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 59 2013 MAGDALENA WASYLKOWSKA OCENA SYTUACJI FINANSOWEJ PRZEDSIĘBIORSTWA PRZY ZASTOSOWANIU METOD ANALIZY FUNDAMENTALNEJ

Bardziej szczegółowo

Programowanie wielocelowe lub wielokryterialne

Programowanie wielocelowe lub wielokryterialne Programowanie wielocelowe lub wieloryterialne Zadanie wielocelowe ma co najmniej dwie funcje celu nazywane celami cząstowymi. Cele cząstowe f numerujemy indesem = 1, 2, K. Programowanie wielocelowe ciągłe.

Bardziej szczegółowo

HIERARCHICZNY SYSTEM ZARZĄDZANIA RUCHEM LOTNICZYM - ASPEKTY OCENY BEZPIECZEŃSTWA

HIERARCHICZNY SYSTEM ZARZĄDZANIA RUCHEM LOTNICZYM - ASPEKTY OCENY BEZPIECZEŃSTWA Jace Sorupsi Hierarchiczny system Zarządzania ruchem lotniczym aspety oceny bezpieczeństwa, Logistya (ISSN 1231-5478) No 6, Instytut Logistyi i HIERARCHICZNY SYSTEM ZARZĄDZANIA RUCHEM LOTNICZYM - ASPEKTY

Bardziej szczegółowo

Wpływ zamiany typów elektrowni wiatrowych o porównywalnych parametrach na współpracę z węzłem sieciowym

Wpływ zamiany typów elektrowni wiatrowych o porównywalnych parametrach na współpracę z węzłem sieciowym Wpływ zamiany typów eletrowni wiatrowych o porównywalnych parametrach na współpracę z węzłem sieciowym Grzegorz Barzy Paweł Szwed Instytut Eletrotechnii Politechnia Szczecińsa 1. Wstęp Ostatnie ila lat,

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urząd Pracy w Szczecinie

Wojewódzki Urząd Pracy w Szczecinie Szczecin 2009 Wojewódzi Urząd Pracy w Szczecinie Zachodniopomorsie Obserwatorium Rynu Pracy Oblicze młodego poolenia Oczeiwania zawodowe młodzieży a ryne pracy Szczecin 2009 Niniejsza publiacja została

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie metody DEA w przestrzenno-czasowej analizie efektywności inwestycji

Wykorzystanie metody DEA w przestrzenno-czasowej analizie efektywności inwestycji Wyorzystanie metody DEA w przestrzenno-czasowej analizie... 49 Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, nr 39 (3/04) ISSN 898-5084 dr Bogdan Ludwicza Katedra Finansów Uniwersytet Rzeszowsi Wyorzystanie

Bardziej szczegółowo

TEORIA OBWODÓW I SYGNAŁÓW LABORATORIUM

TEORIA OBWODÓW I SYGNAŁÓW LABORATORIUM EORI OBWODÓW I SYGNŁÓW LBORORIUM KDEMI MORSK Katedra eleomuniacji Morsiej Ćwiczenie nr 2: eoria obwodów i sygnałów laboratorium ĆWICZENIE 2 BDNIE WIDM SYGNŁÓW OKRESOWYCH. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

OCENA JAKOŚCI PROCESU LOGISTYCZNEGO PRZEDSIĘBIORSTWA PRZEMYSŁOWEGO METODĄ UOGÓLNIONEGO PARAMETRU CZĘŚĆ II

OCENA JAKOŚCI PROCESU LOGISTYCZNEGO PRZEDSIĘBIORSTWA PRZEMYSŁOWEGO METODĄ UOGÓLNIONEGO PARAMETRU CZĘŚĆ II B A D A N I A O P E R A C Y J N E I D E C Y Z J E Nr 2 2004 Anna DOBROWOLSKA* Jan MIKUŚ* OCENA JAKOŚCI PROCESU LOGISTYCZNEGO PRZEDSIĘBIORSTWA PRZEMYSŁOWEGO METODĄ UOGÓLNIONEGO PARAMETRU CZĘŚĆ II Przedstawiono

Bardziej szczegółowo

NEGOCJACJE. Nikolay Kirov. Katedra Strategii Zakład Negocjacji

NEGOCJACJE. Nikolay Kirov. Katedra Strategii Zakład Negocjacji NEGOCJACJE Katedra Strategii Zakład Negocjacji LITERATURA Fisher R., W. Ury, B. Patton Dochodząc do TAK PWE II wyd. W. Ury Odchodząc od NIE, PWE R.A. Rządca, P. Wujec Negocjacje PWE R.A. Rządca Negocjacje

Bardziej szczegółowo

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE MIASTA ŚWIĘTOCHŁOWICE

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE MIASTA ŚWIĘTOCHŁOWICE POWIATOWY URZĄD PRACY W ŚWIĘTOCHŁOWICACH RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE MIASTA ŚWIĘTOCHŁOWICE Stan na 2010 ro ŚWIĘTOCHŁOWICE 2011 1 SPIS TREŚCI I. WSTĘP II. ANALIZA ZAWODÓW OSÓB

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 10 METODA KOMPONOWANIA ZESPOŁU CZYNNIKI EFEKTYWNOŚCI SKŁADU ZESPOŁU

ROZDZIAŁ 10 METODA KOMPONOWANIA ZESPOŁU CZYNNIKI EFEKTYWNOŚCI SKŁADU ZESPOŁU Agniesza Dziurzańsa ROZDZIAŁ 10 METODA KOMPONOWANIA ZESPOŁU 10.1. CZYNNIKI EFEKTYWNOŚCI SKŁADU ZESPOŁU Przeprowadzona analiza formacji, jaą jest zespół (zobacz rozdział 5), wyazała, że cechy tóre powstają

Bardziej szczegółowo

ZARYS METODY OPISU KSZTAŁTOWANIA SKUTECZNOŚCI W SYSTEMIE EKSPLOATACJI WOJSKOWYCH STATKÓW POWIETRZNYCH

ZARYS METODY OPISU KSZTAŁTOWANIA SKUTECZNOŚCI W SYSTEMIE EKSPLOATACJI WOJSKOWYCH STATKÓW POWIETRZNYCH Henry TOMASZEK Ryszard KALETA Mariusz ZIEJA Instytut Techniczny Wojs Lotniczych PRACE AUKOWE ITWL Zeszyt 33, s. 33 43, 2013 r. DOI 10.2478/afit-2013-0003 ZARYS METODY OPISU KSZTAŁTOWAIA SKUTECZOŚCI W SYSTEMIE

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja harmonogramów budowlanych - problem szeregowania zadań

Optymalizacja harmonogramów budowlanych - problem szeregowania zadań Mieczysław OŁOŃSI Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowisa, Szoła Główna Gospodarstwa Wiejsiego, Warszawa, ul. Nowoursynowsa 159 e-mail: mieczyslaw_polonsi@sggw.pl Założenia Optymalizacja harmonogramów

Bardziej szczegółowo

Wyznaczenie prędkości pojazdu na podstawie długości śladów hamowania pozostawionych na drodze

Wyznaczenie prędkości pojazdu na podstawie długości śladów hamowania pozostawionych na drodze Podstawy analizy wypadów drogowych Instrucja do ćwiczenia 1 Wyznaczenie prędości pojazdu na podstawie długości śladów hamowania pozostawionych na drodze Spis treści 1. CEL ĆWICZENIA... 3. WPROWADZENIE...

Bardziej szczegółowo

A i A j lub A j A i. Operator γ : 2 X 2 X jest ciągły gdy

A i A j lub A j A i. Operator γ : 2 X 2 X jest ciągły gdy 3. Wyład 7: Inducja i reursja struturalna. Termy i podstawianie termów. Dla uninięcia nieporozumień notacyjnych wprowadzimy rozróżnienie między funcjami i operatorami. Operatorem γ w zbiorze X jest funcja

Bardziej szczegółowo

koszt kapitału D/S L dźwignia finansowa σ EBIT zysku operacyjnego EBIT firmy. Firmy Modele struktury kapitału Rys. 8.3. Krzywa kosztów kapitału.

koszt kapitału D/S L dźwignia finansowa σ EBIT zysku operacyjnego EBIT firmy. Firmy Modele struktury kapitału Rys. 8.3. Krzywa kosztów kapitału. Modele strutury apitału oszt apitału Optymalna strutura apitału dźwignia finansowa / Rys. 8.3. Krzywa osztów apitału. Założenia wspólne modeli MM Modigliani i Miller w swoich rozważaniach ograniczyli się

Bardziej szczegółowo

9. Sprzężenie zwrotne własności

9. Sprzężenie zwrotne własności 9. Sprzężenie zwrotne własności 9.. Wprowadzenie Sprzężenie zwrotne w uładzie eletronicznym realizuje się przez sumowanie części sygnału wyjściowego z sygnałem wejściowym i użycie zmodyiowanego w ten sposób

Bardziej szczegółowo

Matematyka dyskretna. Wykład 2: Kombinatoryka. Gniewomir Sarbicki

Matematyka dyskretna. Wykład 2: Kombinatoryka. Gniewomir Sarbicki Matematya dysretna Wyład 2: Kombinatorya Gniewomir Sarbici Kombinatorya Definicja Kombinatorya zajmuje się oreślaniem mocy zbiorów sończonych, w szczególności mocy zbiorów odwzorowań jednego zbioru w drugi

Bardziej szczegółowo

www.batna.com.pl batna@batna.com.pl 2009-10-21 www.batna.com.pl 1

www.batna.com.pl batna@batna.com.pl 2009-10-21 www.batna.com.pl 1 www.batna.com.pl batna@batna.com.pl 2009-10-21 www.batna.com.pl 1 Plan szkolenia: Zasady Taktyki NEGOCJACJE Planowanie rezultatu Planowanie przebiegu 2009-10-21 www.batna.com.pl 2 Negocjacje definicja

Bardziej szczegółowo

Do Szczegółowych Zasad Prowadzenia Rozliczeń Transakcji przez KDPW_CCP

Do Szczegółowych Zasad Prowadzenia Rozliczeń Transakcji przez KDPW_CCP Załączni nr Do Szczegółowych Zasad Prowadzenia Rozliczeń Transacji rzez KDPW_CCP Wyliczanie deozytów zabezieczających dla rynu asowego (ozycje w acjach i obligacjach) 1. Definicje Ileroć w niniejszych

Bardziej szczegółowo

Prognozowanie notowań pakietów akcji poprzez ortogonalizację szeregów czasowych 1

Prognozowanie notowań pakietów akcji poprzez ortogonalizację szeregów czasowych 1 Prognozowanie notowań paietów acji poprzez ortogonalizację szeregów czasowych Andrzej Kasprzyci. WSĘP Dynamię rynu finansowego opisuje się indesami agregatowymi: cen, ilości i wartości. Indes giełdowy

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNY PRZYKŁAD OCENY ŚRODOWISKOWEGO RYZYKA ZDROWOTNEGO

PRAKTYCZNY PRZYKŁAD OCENY ŚRODOWISKOWEGO RYZYKA ZDROWOTNEGO PRAKTYCZNY PRZYKŁAD OCENY ŚRODOWISKOWEGO RYZYKA ZDROWOTNEGO Mgr Beata Malec, dr Mare Biesiada, dr Anicenta Buba Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowisowego, Sosnowiec Wstęp Zagrożenia zdrowotne stwarzane

Bardziej szczegółowo

WYODRĘBNIANIE ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH INSTRUMENTEM DOSTOSOWANIA KIERUNKÓW KSZTAŁCENIA DO POTRZEB RYNKU PRACY? REFLEKSJA KRYTYCZNA

WYODRĘBNIANIE ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH INSTRUMENTEM DOSTOSOWANIA KIERUNKÓW KSZTAŁCENIA DO POTRZEB RYNKU PRACY? REFLEKSJA KRYTYCZNA Rafał Muster Uniwersytet Śląsi w Katowicach WYODRĘBNIANIE ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH INSTRUMENTEM DOSTOSOWANIA KIERUNKÓW KSZTAŁCENIA DO POTRZEB RYNKU PRACY? REFLEKSJA KRYTYCZNA Wprowadzenie Na

Bardziej szczegółowo

Badania eksperymentalne

Badania eksperymentalne Badania eksperymentalne Analiza CONJOINT mgr Agnieszka Zięba Zakład Badań Marketingowych Instytut Statystyki i Demografii Szkoła Główna Handlowa Najpopularniejsze sposoby oceny wyników eksperymentu w schematach

Bardziej szczegółowo

PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA. Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011

PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA. Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011 PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011 2011-03-20 Podejmowanie decyzji w teorii zarządzania 2 CZYM JEST DECYDOWANIE? 1 2011-03-20 Podejmowanie decyzji w teorii

Bardziej szczegółowo

A4: Filtry aktywne rzędu II i IV

A4: Filtry aktywne rzędu II i IV A4: Filtry atywne rzędu II i IV Jace Grela, Radosław Strzała 3 maja 29 1 Wstęp 1.1 Wzory Poniżej zamieszczamy podstawowe wzory i definicje, tórych używaliśmy w obliczeniach: 1. Związe między stałą czasową

Bardziej szczegółowo

PLAN WYKŁADU OPTYMALIZACJA GLOBALNA ALGORYTM MRÓWKOWY (ANT SYSTEM) ALGORYTM MRÓWKOWY. Algorytm mrówkowy

PLAN WYKŁADU OPTYMALIZACJA GLOBALNA ALGORYTM MRÓWKOWY (ANT SYSTEM) ALGORYTM MRÓWKOWY. Algorytm mrówkowy PLAN WYKŁADU Algorytm mrówowy OPTYMALIZACJA GLOBALNA Wyład 8 dr inż. Agniesza Bołtuć (ANT SYSTEM) Inspiracja: Zachowanie mrówe podczas poszuiwania żywności, Zachowanie to polega na tym, że jeśli do żywności

Bardziej szczegółowo

ANUSZ SYSTEM. wg. metodologii ANUSZ SYSTEM

ANUSZ SYSTEM. wg. metodologii ANUSZ SYSTEM analiza zespołu R A P O R T Analizowana osoba / firma Dział: Handlowy Organizacja: Przykładowa Firma Zespół: KAM Data: Prezentowana analiza jest szczegółowym opisem wyników otrzymanych w ramach badania:

Bardziej szczegółowo

METODA PROJEKTOWANIA REJONU ZMIANY KIERUNKU TRASY KOLEJOWEJ

METODA PROJEKTOWANIA REJONU ZMIANY KIERUNKU TRASY KOLEJOWEJ Problemy Kolejnictwa Zeszyt 5 97 Prof. dr hab. inż. Władysław Koc Politechnia Gdańsa METODA PROJEKTOWANIA REJONU ZMIANY KIERUNKU TRASY KOLEJOWEJ SPIS TREŚCI. Wprowadzenie. Ogólna ocena sytuacji geometrycznej

Bardziej szczegółowo

116 Paweł Kobus Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu

116 Paweł Kobus Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu 116 Paweł Kobus Stowarzyszenie Eonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu Rocznii Nauowe tom XVII zeszyt 6 Paweł Kobus Szoła Główna Gospodarstwa Wiejsiego w Warszawie Wpływ ubezpieczeń rolniczych na stabilność

Bardziej szczegółowo

Komputerowa reprezentacja oraz prezentacja i graficzna edycja krzywoliniowych obiektów 3d

Komputerowa reprezentacja oraz prezentacja i graficzna edycja krzywoliniowych obiektów 3d Komputerowa reprezentacja oraz prezentacja i graficzna edycja rzywoliniowych obietów 3d Jan Prusaowsi 1), Ryszard Winiarczy 1,2), Krzysztof Sabe 2) 1) Politechnia Śląsa w Gliwicach, 2) Instytut Informatyi

Bardziej szczegółowo

WAHADŁO SPRĘŻYNOWE. POMIAR POLA ELIPSY ENERGII.

WAHADŁO SPRĘŻYNOWE. POMIAR POLA ELIPSY ENERGII. ĆWICZENIE 3. WAHADŁO SPRĘŻYNOWE. POMIAR POLA ELIPSY ENERGII. 1. Oscylator harmoniczny. Wprowadzenie Oscylatorem harmonicznym nazywamy punt materialny, na tóry,działa siła sierowana do pewnego centrum,

Bardziej szczegółowo

Możliwości arbitrażu na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie z wykorzystaniem kontraktów terminowych

Możliwości arbitrażu na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie z wykorzystaniem kontraktów terminowych 1 Możliwości arbitrażu na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie z wyorzystaniem ontratów terminowych dr Krzysztof Pionte Katedra Inwestycji Finansowych i Ubezpieczeń Aademia Eonomiczna we Wrocławiu

Bardziej szczegółowo

Colloquium 3, Grupa A

Colloquium 3, Grupa A Colloquium 3, Grupa A 1. Z zasobów obliczeniowych pewnego serwera orzysta dwóch użytowniów. Każdy z nich wysyła do serwera zawsze trzy programy naraz. Użytowni czea, aż serwer wyona obliczenia dotyczące

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna jest etapem procesu formułowania strategii działania. To na jej podstawie dokonuje się wyboru wariantu strategicznego, określa

Analiza strategiczna jest etapem procesu formułowania strategii działania. To na jej podstawie dokonuje się wyboru wariantu strategicznego, określa Planowanie strategiczne w klubie sportowym Jolanta Żyśko Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie Planowanie strategiczne - definicja Planowanie strategiczne to proces, w którym określa się, drogę rozwoju

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE DO KOMUNIKACJI NEGOCJACJE

WPROWADZENIE DO KOMUNIKACJI NEGOCJACJE WPROWADZENIE DO KOMUNIKACJI NEGOCJACJE DLA ZAINTERESOWANYCH NEGOCJACJE http://www.uwm.edu.pl/pa/fileadmin/pliki_do_pobrania/przewodnik_negocjacje.pdf Zbigniew Nęcki Negocjacje w biznesie Fisher, Ury, Patton

Bardziej szczegółowo

FOLIA POMERANAE UNIVERSITATIS TECHNOLOGIAE STETINENSIS TURYSTYKA W SZCZECINIE W ODNIESIENIU DO BADAŃ ANKIETOWYCH

FOLIA POMERANAE UNIVERSITATIS TECHNOLOGIAE STETINENSIS TURYSTYKA W SZCZECINIE W ODNIESIENIU DO BADAŃ ANKIETOWYCH FOLIA POMERANAE UNIVERSITATIS TECHNOLOGIAE STETINENSIS Folia Pomer. Univ. Technol. Stetin., Oeconomica 2014, 308(74)1, 17 28 Iwona Bą, Beata Szczecińsa* TURYSTYKA W SZCZECINIE W ODNIESIENIU DO BADAŃ ANKIETOWYCH

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Kwestionariusz Thomasa-Kilmanna 1

Załącznik 2. Kwestionariusz Thomasa-Kilmanna 1 Załącznik 2. Kwestionariusz Thomasa-Kilmanna 1 Kwestionariusz Thomasa-Kilmanna zawiera listę 30 pytań, złożonych z par zdań opisujących zachowanie decydenta. Wypełniający go decydent ma za zadanie spośród

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 23 października 2016 Metodologia i metoda naukowa 1 Metodologia Metodologia nauka o metodach nauki

Bardziej szczegółowo

Model Solow-Swan. Y = f(k, L) Funkcja produkcji może zakładać stałe przychody skali, a więc: zy = f(zk, zl) dla z > 0

Model Solow-Swan. Y = f(k, L) Funkcja produkcji może zakładać stałe przychody skali, a więc: zy = f(zk, zl) dla z > 0 dr Bartłomiej Roici Ćwiczenia z Maroeonomii II Model Solow-Swan W modelu lasycznym mieliśmy do czynienia ze stałą wielością czynniów producji, a zatem był to model statyczny, tóry nie poazywał nam dlaczego

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie marketingowe

Zarządzanie marketingowe Zarządzanie marketingowe 1. Pojęcie i wymiary zarządzania. 2. Struktura zarządzania przedsiębiorstwem (rys.). 3. Przedmiot i funkcje marketingu. 4. Naczelne zasady i główne zadanie marketingu. 5. Proces

Bardziej szczegółowo

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE KŁOBUCKIM W I-PÓŁROCZU 2011 ROKU

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE KŁOBUCKIM W I-PÓŁROCZU 2011 ROKU POWATOWY URZĄD PRACY W KŁOBUCKU RANKNG ZAWODÓW DEFCYTOWYCH NADWYŻKOWYCH W POWECE KŁOBUCKM W -PÓŁROCZU 2011 ROKU KŁOBUCK, październi 2011 r. Spis treści strona 1. Wstęp. 3 2. Analiza napływu bezrobotnych

Bardziej szczegółowo

Spojrzenie teoretyczne. Szymon Wierciński Katedra Strategii, Zakład Negocjacji

Spojrzenie teoretyczne. Szymon Wierciński Katedra Strategii, Zakład Negocjacji Spojrzenie teoretyczne 1 Spojrzenie teoretyczne 1. Tworzenie wartości powiększanie tortu. 2. Podejście Wspólnych Korzyści (Mutual Gains Approach) 3. Szanse i zagrożenia związane celami 2 Tworzenie wartości

Bardziej szczegółowo

Metoda rozwiązywania układu równań liniowych z symetryczną, nieokreśloną macierzą współczynników ( 0 )

Metoda rozwiązywania układu równań liniowych z symetryczną, nieokreśloną macierzą współczynników ( 0 ) MATEMATYKA STOSOWANA 7, 2006 Izabella Czochralsa (Warszawa) Metoda rozwiązywania uładu równań liniowych z symetryczną, nieoreśloną macierzą współczynniów ( 0 ) Streszczenie. W pracy zaadaptowano opracowaną

Bardziej szczegółowo

Strategic planning. Jolanta Żyśko University of Physical Education in Warsaw

Strategic planning. Jolanta Żyśko University of Physical Education in Warsaw Strategic planning Jolanta Żyśko University of Physical Education in Warsaw 7S Formula Strategy 5 Ps Strategy as plan Strategy as ploy Strategy as pattern Strategy as position Strategy as perspective Strategy

Bardziej szczegółowo

ANALIZA HIERARCHICZNA PROBLEMU W SZACOWANIU RYZYKA PROJEKTU INFORMATYCZNEGO METODĄ PUNKTOWĄ. Joanna Bryndza

ANALIZA HIERARCHICZNA PROBLEMU W SZACOWANIU RYZYKA PROJEKTU INFORMATYCZNEGO METODĄ PUNKTOWĄ. Joanna Bryndza ANALIZA HIERARCHICZNA PROBLEMU W SZACOWANIU RYZYKA PROJEKTU INFORMATYCZNEGO METODĄ PUNKTOWĄ Joanna Bryndza Wprowadzenie Jednym z kluczowych problemów w szacowaniu poziomu ryzyka przedsięwzięcia informatycznego

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree Politechnika Częstochowska, Wydział Zarządzania PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Kierunek Forma studiów Poziom kwalifikacji Rok Semestr Jednostka prowadząca Osoba sporządzająca Profil Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Wielokryterialna ocena banków komercyjnych notowanych na GPW w Warszawie Wielokryterialna ocena banków komercyjnych notowanych na GPW

Wielokryterialna ocena banków komercyjnych notowanych na GPW w Warszawie Wielokryterialna ocena banków komercyjnych notowanych na GPW Zarz¹dzanie i Finanse Journal of Management and Finance Vol. 13, No. 3/1/2015 Ewa Poœpiech* Adrianna Mastalerz-Kodzis** Ewa Poœpiech, Adrianna Mastalerz-Kodzis Wieloryterialna ocena banów omercyjnych notowanych

Bardziej szczegółowo

Metoda analizy hierarchii Saaty ego Ważnym problemem podejmowania decyzji optymalizowanej jest często występująca hierarchiczność zagadnień.

Metoda analizy hierarchii Saaty ego Ważnym problemem podejmowania decyzji optymalizowanej jest często występująca hierarchiczność zagadnień. Metoda analizy hierarchii Saaty ego Ważnym problemem podejmowania decyzji optymalizowanej jest często występująca hierarchiczność zagadnień. Istnieje wiele heurystycznych podejść do rozwiązania tego problemu,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4 Badanie wpływu asymetrii obciążenia na pracę sieci

Ćwiczenie 4 Badanie wpływu asymetrii obciążenia na pracę sieci Ćwiczenie 4 - Badanie wpływu asymetrii obciążenia na pracę sieci Strona 1/13 Ćwiczenie 4 Badanie wpływu asymetrii obciążenia na pracę sieci Spis treści 1.Cel ćwiczenia...2 2.Wstęp...2 2.1.Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Etapy modelowania ekonometrycznego

Etapy modelowania ekonometrycznego Etapy modelowania ekonometrycznego jest podstawowym narzędziem badawczym, jakim posługuje się ekonometria. Stanowi on matematyczno-statystyczną formę zapisu prawidłowości statystycznej w zakresie rozkładu,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA CZASOWO-KOSZTOWA PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA BUDOWLANEGO PRZY ZASTOSOWANIU ZBIORÓW ROZMYTYCH

ANALIZA CZASOWO-KOSZTOWA PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA BUDOWLANEGO PRZY ZASTOSOWANIU ZBIORÓW ROZMYTYCH ANALIZA CZASOWO-OSZTOWA PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA BUDOWLANEGO PRZY ZASTOSOWANIU ZBIORÓW ROZMYTYCH Andrzej MINASOWICZ, Bartosz OSTRZEWA Wydział Inżynierii Lądowej, Politechnia Warszawsa, l. Armii Ldowej

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Zagadnienia: spektroskopia emisyjna, budowa i działanie spektrofluorymetru, widma. Wstęp. Część teoretyczna.

Ćwiczenie 4. Zagadnienia: spektroskopia emisyjna, budowa i działanie spektrofluorymetru, widma. Wstęp. Część teoretyczna. Ćwiczenie 4 Wyznaczanie wydajności wantowej emisji. Wpływ długości fali wzbudzenia oraz ształtu uweti i jej ustawienia na intensywność emisji i na udział filtru wewnętrznego. Zagadnienia: spetrosopia emisyjna,

Bardziej szczegółowo

Prof. UEK dr hab. Andrzej Kozina Kraków 2017 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Katedra Administracji Publicznej IDEA-NEGOCJACJE

Prof. UEK dr hab. Andrzej Kozina Kraków 2017 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Katedra Administracji Publicznej IDEA-NEGOCJACJE Prof. UEK dr hab. Andrzej Kozina Kraków 2017 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Katedra Administracji Publicznej IDEA-NEGOCJACJE MOTTO If life you don t get what you deserve, you get what you negotiate

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 14 grudnia 2014 Metodologia i metoda badawcza Metodologia Zadania metodologii Metodologia nauka

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM

POLITYKA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POLITYKA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1.1.Ilekroć w dokumencie jest mowa o: 1) ryzyku należy przez to rozumieć możliwość zaistnienia zdarzenia, które będzie miało wpływ na realizację

Bardziej szczegółowo

UZUPEŁNIENIA DO WYKŁADÓW A-C

UZUPEŁNIENIA DO WYKŁADÓW A-C UZUPEŁNIENIA DO WYKŁADÓW A-C Objaśnienia: 1. Uzupełnienia sładają się z dwóch części właściwych uzupełnień do treści wyładowych, zwyle zawierających wyprowadzenia i nietóre definicje oraz Zadań i problemów.

Bardziej szczegółowo

Ochrona odgromowa obiektów budowlanych. Nowe wymagania wprowadzane przez normy

Ochrona odgromowa obiektów budowlanych. Nowe wymagania wprowadzane przez normy Ochrona odgromowa obietów budowlanych. Nowe wymagania wprowadzane przez normy serii PN-EN 62305 Andrzej Sowa Politechnia Białostoca Podstawowym zadaniem urządzenia piorunochronnego jest przejęcie i odprowadzenie

Bardziej szczegółowo

REFERAT PRACY MAGISTERSKIEJ Symulacja estymacji stanu zanieczyszczeń rzeki z wykorzystaniem sztucznych sieci neuronowych.

REFERAT PRACY MAGISTERSKIEJ Symulacja estymacji stanu zanieczyszczeń rzeki z wykorzystaniem sztucznych sieci neuronowych. REFERAT PRACY MAGISTERSKIEJ Symulacja estymacji stanu zanieczyszczeń rzei z wyorzystaniem sztucznych sieci neuronowych. Godło autora pracy: EwGron. Wprowadzenie. O poziomie cywilizacyjnym raju, obo wielu

Bardziej szczegółowo

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe)

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe) Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Demografia Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 4 listopada 2008 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Badania eksploracyjne

Bardziej szczegółowo

(U.3) Podstawy formalizmu mechaniki kwantowej

(U.3) Podstawy formalizmu mechaniki kwantowej 3.10.2004 24. (U.3) Podstawy formalizmu mechanii wantowej 33 Rozdział 24 (U.3) Podstawy formalizmu mechanii wantowej 24.1 Wartości oczeiwane i dyspersje dla stanu superponowanego 24.1.1 Założenia wstępne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2017/2018 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2017/2018 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2017/2018 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW 1. NAZWA PRZEDMIOTU Socjologia medycyny 2. NAZWA JEDNOSTKI

Bardziej szczegółowo

2011-11-25. Jego rezultatem są wybory strategiczne i programy działań zmierzających do zapewnienia realizacji tych wyborów.

2011-11-25. Jego rezultatem są wybory strategiczne i programy działań zmierzających do zapewnienia realizacji tych wyborów. 2011-11-25 Planowanie działalności - istota Planowanie działalności stowarzyszenia jest sformalizowanym procesem podejmowania decyzji, w którym wypracowuje się pożądany obraz przyszłego stanu organizacji

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Gdańsku

Powiatowy Urząd Pracy w Gdańsku Powiatowy Urząd Pracy w Gdańsu MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE GDAŃSKIM ZA 2006 ROK POWIAT GDAŃSKI Gdańs, wiecień 2007 Spis Treści. Wstęp... 3 I. Analiza bezrobocia zawodów (

Bardziej szczegółowo

Analiza wielokryterialna wstęp do zagadnienia

Analiza wielokryterialna wstęp do zagadnienia Organizacja, przebieg i zarządzanie inwestycją budowlaną Analiza wielokryterialna wstęp do zagadnienia dr hab. Mieczysław Połoński prof. SGGW 1 Wprowadzenie Jednym z podstawowych, a równocześnie najważniejszym

Bardziej szczegółowo

Planowanie strategiczne w organizacji. Jolanta Żyśko Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie

Planowanie strategiczne w organizacji. Jolanta Żyśko Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie Planowanie strategiczne w organizacji Jolanta Żyśko Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie Podejście menedżerów Nawał zadań operacyjnych Skupienie sie na zarządzaniu strategicznym Rozwój technologii

Bardziej szczegółowo

Modelowanie przez zjawiska przybliżone. Modelowanie poprzez zjawiska uproszczone. Modelowanie przez analogie. Modelowanie matematyczne

Modelowanie przez zjawiska przybliżone. Modelowanie poprzez zjawiska uproszczone. Modelowanie przez analogie. Modelowanie matematyczne Modelowanie rzeczywistości- JAK? Modelowanie przez zjawisa przybliżone Modelowanie poprzez zjawisa uproszczone Modelowanie przez analogie Modelowanie matematyczne Przyłady modelowania Modelowanie przez

Bardziej szczegółowo

Organizacyjny aspekt projektu

Organizacyjny aspekt projektu Organizacyjny aspekt projektu Zarządzanie funkcjonalne Zarządzanie między funkcjonalne Osiąganie celów poprzez kierowanie bieżącymi działaniami Odpowiedzialność spoczywa na kierownikach funkcyjnych Efektywność

Bardziej szczegółowo

Bilansowanie hierarchicznej struktury zasobów w planowaniu przedsięwzięć inżynieryjno-budowlanych

Bilansowanie hierarchicznej struktury zasobów w planowaniu przedsięwzięć inżynieryjno-budowlanych Bi u l e t y n WAT Vo l. LXIV, Nr 3, 2015 Bilansowanie hierarchicznej strutury zasobów w planowaniu przedsięwzięć inżynieryjno-budowlanych Radosław Seunda 1, Roman Marcinowsi 2 1 Biuro Inżyniersie, 05-082

Bardziej szczegółowo

Monitoring zawodów deficytowych i nadwyżkowych w województwie zachodniopomorskim w 2011 roku

Monitoring zawodów deficytowych i nadwyżkowych w województwie zachodniopomorskim w 2011 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Monitoring zawodów deficytowych i nadwyżowych w województwie zachodniopomorsim w 2011 rou Opracowanie: Marta Sapińsa Szczecin 2011 WSTĘP... 3

Bardziej szczegółowo

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Wiele osób marzy o własnym biznesie... Ale często brak im odwagi na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Hierarchiczna analiza skupień

Hierarchiczna analiza skupień Hierarchiczna analiza skupień Cel analizy Analiza skupień ma na celu wykrycie w zbiorze obserwacji klastrów, czyli rozłącznych podzbiorów obserwacji, wewnątrz których obserwacje są sobie w jakimś określonym

Bardziej szczegółowo

4.15 Badanie dyfrakcji światła laserowego na krysztale koloidalnym(o19)

4.15 Badanie dyfrakcji światła laserowego na krysztale koloidalnym(o19) 256 Fale 4.15 Badanie dyfracji światła laserowego na rysztale oloidalnym(o19) Celem ćwiczenia jest wyznaczenie stałej sieci dwuwymiarowego ryształu oloidalnego metodą dyfracji światła laserowego. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka zadań budżetowych wyznaczonych do realizacji

Charakterystyka zadań budżetowych wyznaczonych do realizacji Charakterystyka zadań budżetowych wyznaczonych do realizacji by Antoni Jeżowski, 2013 Etapy procedury budżetowania Dokumentacja budżetu zadaniowego zależy od etapu budżetowania, można mówić o: dokumentach

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Pomiary napięć przemiennych

Pomiary napięć przemiennych LABORAORIUM Z MEROLOGII Ćwiczenie 7 Pomiary napięć przemiennych . Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie sposobów pomiarów wielości charaterystycznych i współczynniów, stosowanych do opisu oresowych

Bardziej szczegółowo

WSPOMAGANIE DECYZJI W OBSZARZE WYZNACZANIA TRAS POJAZDÓW

WSPOMAGANIE DECYZJI W OBSZARZE WYZNACZANIA TRAS POJAZDÓW DECYZJE nr 13 czerwiec 2010 WSPOMAGANIE DECYZJI W OBSZARZE WYZNACZANIA TRAS POJAZDÓW Paweł Hanczar* Uniwersytet Eonomiczny we Wrocławiu Streszczenie: Problem wyznaczania tras pojazdów jest znany już od

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 28 października 2014 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Kryteria przyczynowości

Bardziej szczegółowo

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE CIESZYŃSKIM W I PÓŁROCZU 2013 ROKU

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE CIESZYŃSKIM W I PÓŁROCZU 2013 ROKU Powiatowy Urząd Pracy Cieszynie Plac Wolności 6 43 400 Cieszyn w RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE CIESZYŃSKIM W I PÓŁROCZU 2013 ROKU Cieszyn, 18 październia 2013r. 2 Raning zawodów

Bardziej szczegółowo

POLITYKA DYWIDENDY. Podstawowy dylemat: ile zysku przeznaczyć na dywidendy, a ile zatrzymać w firmie i przeznaczyć na potrzeby jej dalszego rozwoju?

POLITYKA DYWIDENDY. Podstawowy dylemat: ile zysku przeznaczyć na dywidendy, a ile zatrzymać w firmie i przeznaczyć na potrzeby jej dalszego rozwoju? POLITYKA DYWIDENDY Treść wyładu politya dywidendy jao element trategii formy wypłaty dywidendy teorie polityi politya dywidendowa polich półe Polityę dywidendą oreśla ię jao decyzje roztrzygające o tym,

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 4: Wpływ operatorów mutacji na skuteczność poszukiwań AE

LABORATORIUM 4: Wpływ operatorów mutacji na skuteczność poszukiwań AE Instytut Mechanii i Inżynierii Obliczeniowej Wydział Mechaniczny Technologiczny, Politechnia Śląsa www.imio.polsl.pl OBLICZENIA EWOLUCYJNE LABORATORIUM 4: Wpływ operatorów mutacji na suteczność poszuiwań

Bardziej szczegółowo

DRGANIA WŁASNE RAM OBLICZANIE CZĘSTOŚCI KOŁOWYCH DRGAŃ WŁASNYCH

DRGANIA WŁASNE RAM OBLICZANIE CZĘSTOŚCI KOŁOWYCH DRGAŃ WŁASNYCH Część 5. DRGANIA WŁASNE RAM OBLICZANIE CZĘSTOŚCI KOŁOWYCH... 5. 5. DRGANIA WŁASNE RAM OBLICZANIE CZĘSTOŚCI KOŁOWYCH DRGAŃ WŁASNYCH 5.. Wprowadzenie Rozwiązywanie zadań z zaresu dynamii budowli sprowadza

Bardziej szczegółowo

Wykres linii ciśnień i linii energii (wykres Ancony)

Wykres linii ciśnień i linii energii (wykres Ancony) Wyres linii ciśnień i linii energii (wyres Ancony) W wyorzystywanej przez nas do rozwiązywania problemów inżyniersich postaci równania Bernoulliego występuje wysoość prędości (= /g), wysoość ciśnienia

Bardziej szczegółowo

METODY GENERACJI I SELEKCJI CECH GRAFU W ROZPOZNAWANIU ZDJĘĆ SATELITARNYCH *)

METODY GENERACJI I SELEKCJI CECH GRAFU W ROZPOZNAWANIU ZDJĘĆ SATELITARNYCH *) Wojciech CZECH METODY GENERACJI I SELEKCJI CECH GRAFU W ROZPOZNAWANIU ZDJĘĆ SATELITARNYCH *) STRESZCZENIE W pracy tej przedstawiona została nowa metoda rozpoznawania zdjęć satelitarnych i lotniczych w

Bardziej szczegółowo

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE MIASTA ŚWIĘTOCHŁOWICE

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE MIASTA ŚWIĘTOCHŁOWICE POWIATOWY URZĄD PRACY W ŚWIĘTOCHŁOWICACH RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE MIASTA ŚWIĘTOCHŁOWICE Stan na 2011 ro ŚWIĘTOCHŁOWICE 2012 1 SPIS TREŚCI I. WSTĘP II. CHARAKTERYSTYKA BEZROBOCIA

Bardziej szczegółowo

Dwie szkoły oceny 360 stopni. Sprawdź różnicę pomiędzy klasycznym a nowoczesnym podejściem

Dwie szkoły oceny 360 stopni. Sprawdź różnicę pomiędzy klasycznym a nowoczesnym podejściem Sprawdź różnicę pomiędzy klasycznym a nowoczesnym podejściem Czy stosowanie tradycyjnego podejścia do metody 360 stopni jest jedynym rozwiązaniem? Poznaj dwa podejścia do przeprowadzania procesu oceny

Bardziej szczegółowo

TEST MOTYWACJI realizacji planów i zamierzeń związanych z przyszłością zawodową dla ucznia

TEST MOTYWACJI realizacji planów i zamierzeń związanych z przyszłością zawodową dla ucznia Katarzyna Rewers TEST MOTYWACJI realizacji planów i zamierzeń związanych z przyszłością zawodową dla ucznia Imię i nazwisko lub pseudonim.. Płeć : M / K Wiek Data badania.. Instrukcja Ludzie różnią się

Bardziej szczegółowo

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Tomasz

Bardziej szczegółowo

R w =

R w = Laboratorium Eletrotechnii i eletronii LABORATORM 6 Temat ćwiczenia: BADANE ZASLACZY ELEKTRONCZNYCH - pomiary w obwodach prądu stałego Wyznaczanie charaterysty prądowo-napięciowych i charaterysty mocy.

Bardziej szczegółowo

jednoznacznie wyznaczają wymiary wszystkich reprezentacji grup punktowych, a związki ortogonalności jednoznacznie wyznaczają ich charaktery

jednoznacznie wyznaczają wymiary wszystkich reprezentacji grup punktowych, a związki ortogonalności jednoznacznie wyznaczają ich charaktery Reprezentacje grup puntowych związi pomiędzy h i n a jednoznacznie wyznaczają wymiary wszystich reprezentacji grup puntowych, a związi ortogonalności jednoznacznie wyznaczają ich charatery oznaczenia:

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA MATEMATYCZNA

STATYSTYKA MATEMATYCZNA STATYSTYKA MATEMATYCZA 1. Wyład wstępny. Teoria prawdopodobieństwa i elementy ombinatoryi. Zmienne losowe i ich rozłady 3. Populacje i próby danych, estymacja parametrów 4. Testowanie hipotez statystycznych

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

http://localhost/wachowicz/negocalc.php

http://localhost/wachowicz/negocalc.php Page 1 of 8 Witryna naukowa Tomasza Wachowicza poświęcona modelowaniu i wspomaganiu negocjacji, negocjacji elekronicznych i mediacji Aktualności Publikacje Dydaktyka e-negocalc O autorze Kontakt e-negocalc

Bardziej szczegółowo

doc. dr Beata Pułska-Turyna Zarządzanie B506 mail: mgr Piotr J. Gadecki Zakład Badań Operacyjnych Zarządzania B 505.

doc. dr Beata Pułska-Turyna Zarządzanie B506 mail: mgr Piotr J. Gadecki Zakład Badań Operacyjnych Zarządzania B 505. doc. dr Beata Pułska-Turyna Zakład Badań Operacyjnych Zarządzanie B506 mail: turynab@wz.uw.edu.pl mgr Piotr J. Gadecki Zakład Badań Operacyjnych Zarządzania B 505. Tel.: (22)55 34 144 Mail: student@pgadecki.pl

Bardziej szczegółowo

Dopasowanie IT/biznes

Dopasowanie IT/biznes Dopasowanie IT/biznes Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes HARVARD BUSINESS REVIEW, 2008-11-01 Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes http://ceo.cxo.pl/artykuly/51237_2/zarzadzanie.it.a.wzrost.wartosci.html

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. Przetarg nieograniczony na: OPRACOWANIE NOWYCH ZALECEO METODYCZNYCH PROWADZENIA MONITORINGU ZAWODÓW

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. Przetarg nieograniczony na: OPRACOWANIE NOWYCH ZALECEO METODYCZNYCH PROWADZENIA MONITORINGU ZAWODÓW Projet współfinansowany ze środów Unii Europejsiej w ramach Europejsiego Funduszu Społecznego SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Przetarg nieograniczony na OPRACOWANIE NOWYCH ZALECEO METODYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

Dopasowanie IT/biznes

Dopasowanie IT/biznes Dopasowanie IT/biznes Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes HARVARD BUSINESS REVIEW, 2008-11-01 Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes http://ceo.cxo.pl/artykuly/51237_2/zarzadzanie.it.a.wzrost.wartosci.html

Bardziej szczegółowo

Faza strategiczna. Synteza. Analiza. Instalacja. Faza strategiczna. Dokumentacja. kodowanie implementacja. produkt konserwacja

Faza strategiczna. Synteza. Analiza. Instalacja. Faza strategiczna. Dokumentacja. kodowanie implementacja. produkt konserwacja Faza strategiczna określenie wymagań specyfikowanie projektowanie kodowanie implementacja testowanie produkt konserwacja Faza strategiczna Analiza Synteza Dokumentacja Instalacja Faza strategiczna (ang.

Bardziej szczegółowo