Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download ""

Transkrypt

1

2

3

4

5

6

7 7

8 8

9 9

10 10

11

12 12

13 WYBRANE ASPEKTY PLANOWANIA W MAŁYM PRZEDSIBIORSTWIE Edward Stawasz Streszczenie W artykule omówiono wybrane kwestie planowania w małych przedsibiorstwach. W szczególnoci omówiono aspekty dotyczce roli planowania, podstawowych czynników oraz metod planowania stosowanych w tego typu podmiotach gospodarczych. W artykule dokonano take oceny wpływu planowania na innowacyjno przedsibiorstw. 1. Wprowadzenie Współczesne przedsibiorstwo (w tym take małe) potrzebuje gruntownej wiedzy z zakresu ekonomii i zarzdzania, ze szczególn znajomoci planowania, w tym planowania strategicznego. Wynika to z tego, i plany stały si rzeczywistymi instrumentami zarzdzania jego rozwojem i organizowania biecej działalnoci. Planowanie jest obecnie jedn z najbardziej niedocenianych funkcji w małym przedsibiorstwie, cho moe mie istotne znaczenie dla osignicia sukcesu przedsibiorstwa, jego innowacyjnoci, podejmowanej współpracy z otoczeniem oraz pozycji konkurencyjnej. Małe przedsibiorstwa, w których stosuje si planowanie, s bardziej efektywne ni te, w których planowanie jest zaniechane. Planowanie w małym przedsibiorstwie napotyka jednak na szereg barier tak o wewntrznym, jak i zewntrznym charakterze. W literaturze przedmiotu podkrela si, i zdecydowanie róni si ono od planowania w duym przedsibiorstwie z uwagi na brak czasu, rodków oraz dowiadczenia. Podkrela si take fakt, e małe przedsibiorstwa maj inne potrzeby, musz mie mniejszy margines błdu, oraz funkcjonuj w mniej stabilnym otoczeniu, co rzutuje na odmienno, specyfik planowania. Take czsto splot niekorzystnych uwarunkowa politycznych i gospodarczych oraz niedostatki w zarzdzaniu, moe by czynnikiem wpływajcym na niekorzystn sytuacj w tej dziedzinie lub w ogóle brak planowania. Celem artykułu jest przegld wybranych zagadnie planowania w małych przedsibiorstwach. W szczególnoci omówiono aspekty dotyczce roli planowania, podstawowych czynników oraz metod planowania stosowanych w tego typu podmiotach gospodarczych. W artykule dokonano take oceny wpływu planowania na innowacyjno przedsibiorstw i podejmowanie współpracy z otoczeniem. 13

14 2. Istota i znaczenie planowania w małym przedsibiorstwie Istota planowania gospodarczego polega na przewidywaniu, kalkulowaniu i dokonywaniu wyboru optymalnych zada oraz okrelaniu warunków i rodków finansowych, organizacyjnych i technicznych do ich wykonania. W tym ujciu planowanie jest funkcj zarzdzania 1. Redukuje niepewno, zmuszajc decydentów do spojrzenia w przyszło, wyjania konsekwencje podejmowanych działa. Słuy wic przede wszystkim do formułowania i osignicia celów na kadym szczeblu zarzdzania, ale jest take narzdziem komunikacji wewntrznej i w kontaktach zewntrznych przedsibiorstwa. Planowanie jest procesem czynnoci i obejmuje kwestie zwizane z formułowaniem strategii, ale i z rozwijaniem zaangaowania, umiejtnoci i zdolnoci wymaganych przy wprowadzaniu strategii. W literaturze przedmiotu podkrela si, i planowanie oraz zwizane z nim mylenie strategiczne, jest w pewnym stopniu powizane z wielkoci (i wiekiem) przedsibiorstwa, czy inaczej mówic, jest funkcj skali działalnoci 2. Wzrost skali działalnoci stawia wiksze wymagania dla zarzdzania, w tym i planowania, jeli chodzi o zakres i wykorzystane metody oraz zaangaowanie rodków. Zdecydowana wikszo prac naukowych, jak studiów badawczych powicona jest potrzebom w zakresie planowania wikszych podmiotów. Dopiero rosnce gospodarcze znaczenie sektora MSP, pojawienie si wielu nowych, małych i szybko rosncych podmiotów działajcych w nowoczesnych dziedzinach gospodarki, zwróciły uwag badaczy na problemy zarzdzania, w tym na kwestie zwizane z planowaniem w podmiotach o małej skali. Mona wyróni trzy nurty bada nad planowaniem w małych podmiotach 3 : (i) nurt koncentruje si na priorytetach planowania w małych podmiotach, czy s to zagadnienia operacyjne, biece czy strategiczne (wyniki bada nie przynosz tutaj jednoznacznych rozstrzygni, panuje raczej przekonanie, e oba rodzaje planowania powinny by realizowane w jednakowym stopniu we wzajemnym zwizku), (ii) relacje midzy planowaniem, a osigniciami przedsibiorstw, podkrelajce duy wpływ planowania w tym wzgldzie, zwłaszcza na powodzenie wzrostu przedsibiorstw oraz popraw rentownoci, (iii) zakres formalizacji planowania i jego wpływ na funkcjonowanie przedsibiorstw wyniki bada nie s tutaj jednoznaczne, chocia przewaa pogld o wikszej przydatnoci prostych metod analitycznych i planistycznych dla skutecznego zarzdzania małymi firmami. Reasumujc, planowanie w małych przedsibiorstwach zdecydowanie róni si od planowania w duych podmiotach, gdzie plany s czsto bardzo szczegółowe, 1 Robbins S.P., DeCenzo D.A.: Podstawy zarzdzania, PWE, Warszawa, 2002, s. 131; Bogdanienko J.: Zarys koncepcji, metod i problemów zarzdzania, Dom Organizatora, Toru, 2002, s. 191 i dalsze. 2 Katz J. A., Green R. P.: Entrepreneurial Small Business, McGraw-Hill Irwin, Boston, 2007, s. 7; Targalski J.: Przedsibiorczo i zarzdzanie, C.H. Beck, Warszawa, 2003, s. 9, ; Griffin R.W.: Podstawy zarzdzania organizacjami, PWN, Warszawa, 2002, s. 210; Krupski R.: Rozwój małych i rednich przedsibiorstw w wietle bada empirycznych. Kontekst strategiczny [w:] Lachiewicz S., Matejun M. (red.): Zarzdzanie rozwojem małych i rednich przedsibiorstw, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa, 2011, s. 23; Smolarek M.: Planowanie strategiczne w małej firmie, Oficyna Wydawnicza Humanitas, Sosnowiec, 2008, s Ibrahim N. B., Angelidis J. P., Parsa F.: The Status of Planning on Small Businesses, American Business Review, June

15 biurokratyczne, wielokrotnie kontrolowane i wspomagane technikami komputerowymi. W małych przedsibiorstwach planowanie jest inne z uwagi na fakt, e tego typu przedsibiorstwa 4: (i) maj inne potrzeby, (ii) maj mniejszy margines błdu (iii), maj mniej rodków, (iv) maj mniejsze dowiadczenie, (v) maj mniej stabilne otoczenie. W zwizku z tym, jest bardzo czsto prowadzone bez wczeniejszego przygotowania, jest mało sformalizowane, sporadyczne i nieuwzgldniajce warunków zewntrznych, a take tym, e w wielu przypadkach opiera si na prostych i personalnych ródłach informacji, których wiedza, kompetencje i dowiadczenie s małe, a czsto mniejsze, ni samego właciciela. Wród podstawowych cech planowania w małych przedsibiorstwach wymienia si wymóg wysokiej elastycznoci i adaptacyjnoci planowania 5, oznaczajcej z reguły krótki horyzont czasowy, nacisk na nieformalny charakter, włczanie w proces planowania poszczególnych interesariuszy, w tym pracowników oraz wprowadzenie okresowego przegldu zada i ich realizacji celem korekty planu powinno to zaowocowa zwikszeniem kreatywnoci oraz podwyszeniem wyników działalnoci małych przedsibiorstw. Oznacza to np. ujmowanie planowania w małym przedsibiorstwie, jako procesu cigłego, w formie tzw. cyklu planowania obejmujcego 6 : (i) plan osobisty właciciela, (ii) plan strategiczny (iii) roczny plan operacyjny oraz (iv) oficjalny plan działalnoci gospodarczej. Ten cykl planowania zamknity jest działaniem korekcyjnym najczciej w postaci 1-3 miesicznych przegldów celów i ich wykonania. Bardzo charakterystyczn cech planowania w małych podmiotach jest jego wyrany zwizek z przedsibiorczoci oraz zarzdzaniem wzrostem i przez okazje. S to charakterystyki, według których mona wyróni dwie podstawowe kategorie małych przedsibiorstw: tradycyjny small biznes i przedsiwzicia szybko rosnce. Tradycyjny small biznes z góry nastawiony jest na prowadzenie działalnoci na mał skal, co oznacza moe ograniczony zakres i rol planowania w prowadzeniu przedsibiorstwa. Przedsiwzicia dynamiczne s tworzone i rozwijane przez włacicieli zazwyczaj z zamysłem działalnoci na wiksz skal, a nastpnie osigajce ponadprzecitn dynamik wzrostu zatrudnienia i obrotów. S one okrelane s, jako przedsibiorcze, ambitne, bazujce na wiedzy, zaawansowanych technologiach, nowoczesnych rozwizaniach organizacyjnych itp. Podstawow rónic z punktu widzenia osigania sukcesu obu grup przedsibiorstw jest motywacja przedsibiorców, profesjonalizacja zarzdzania, otwarto na współprac z otoczeniem (z kontrahentami i korzystanie z zewntrznych zasobów) oraz na wprowadzanie innowacji i podejmowanie ryzyka 7. 4 Dickey T.: Planowanie finansowe w małej firmie, Signum, Kraków, 1995, s MacMillan C.: Strategy and Flexibility in the Smaller Business, Long Range Planning, June 1975, vol. 8, no. 3, s ; Krupski R.: Elastyczne zarzdzanie strategiczne [w:] Krupski R. (red.): Elastyczno organizacji, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław, 2008, s. 52 i dalsze. 6 Dickey T.: Planowanie finansowe w małej firmie, Signum, Kraków, 1995, s. 40, 45-46, Stawasz E.: Selected Aspects and Factors of SME Growth Management, [w:] Urbaniak M. (ed.): The role of management sciences in the knowledge-based economy, Lodz University Press, Łód, 2010, s

16 Osignicie sukcesu we wzrocie przedsibiorstwa wymaga zatem konstrukcji systemu zarzdzania łczcego poszukiwanie i wykorzystywanie okazji z planowaniem działalnoci biecej. Takie podejcie do planowania okrelane jest, jako przedsibiorcze 8, w którym wyrónia si planowanie działalnoci biecej (operacyjne) oraz planowanie działalnoci przyszłej (strategiczne) zorientowanej na poszukiwanie okazji oraz budow przyszłej zdolnoci przedsibiorstwa dla wykorzystywania okazji. Zwizek midzy planowaniem strategicznym, a przedsibiorczoci (okazjami przedsibiorczymi) ilustruje rys. 1. Strategia małego przedsibiorstwa zorientowana jest równoczenie na poszukiwanie okazji przedsibiorczych oraz budow unikalnych zdolnoci przedsibiorstwa pozwalajcych na wykorzystywanie okazji oraz podnoszenie pozycji konkurencyjnej przedsibiorstwa. W tym ujciu planowanie strategiczne jest jednym z podstawowych elementów podtrzymywania wzrostu i sukcesu małej firmy 9. Rysunek 1. Rola planowania w małym rosncym przedsibiorstwie Wewntrzne, unikalne zasoby i zdolnoci Strategia przedsibiorstwa Zmiany zewntrzne Konkurencyjne Rynkowe Technologiczne Gospodarcze Polityczne Okazje przedsibiorcze ródło: Opracowanie własne. 3. Czynniki planowania w małym przedsibiorstwie Na zawarto planów i procesów planowania w małych przedsibiorstwach wpływ wywieraj zarówno czynniki wewntrzne, jak i czynniki zewntrzne. Identyfikacja i zrozumienie wpływu tych czynników pomaga zobaczy kontekst, w 8 Chaston I.: Entrepreneurial Management Small Forms, SAGE, London, 2010, s Kelley D., Marriam E.: Managing a Growing Business, [w:] Bygrave W. D., Zacharakis A. (eds.): The Portable MBA in Entrepreneurship, 3 th Edition, J. Willey&Sons, Inc., 2004, New Jersey, s. 411; na rol planowania strategicznego w budowaniu zasobów MSP zwraca uwag Krupski R.: Rozwój małych i rednich przedsibiorstw w wietle bada empirycznych. Kontekst strategiczny [w:] Lachiewicz S., Matejun M. (red.): Zarzdzanie rozwojem małych i rednich przedsibiorstw, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa, 2011, s. 21 i dalsze. 16

17 którym przebiega proces planowania w małych przedsibiorstwach. Bardziej szczegółowy wgld w układ determinant planowania w małych przedsibiorstwach pozwala na wyrónienie trzech grup czynników: (i) czynniki z wizane z przedsibiorstwem (podstawowe rodzaje zasobów: finansowe, osobowe, systemowe oraz biznesowe (okrelajce pozycj firmy w sektorze, stosunki z klientami/dostawcami, instytucjami finansowymi i innymi), (ii) czynniki zwizane z włacicielem (motywacje, zdolno do działania oraz zdolnoci menederskie i strategiczne) oraz (iii) czynniki zwizane z otoczeniem (otoczenie rozumiane jest jako ogół czynników, których indywidualny właciciel nie jest w stanie zmieni, np. charakter brany, czynniki polityczne i makroekonomiczne) 10. Te trzy grupy czynników s cile zwizane z ogóln strategi zarzdzania, okrelajc działania dostosowane do sytuacji przedsibiorstwa oraz otoczenia, sposobów osignicia celów. Wymaga zatem opracowania i wdroenia odpowiednich strategii, tym bardziej złoonych, im bardziej skomplikowane, zmienne i niepewne jest otoczenie przedsibiorstwa. W strategii zarzdzania skupiaj si wymienione trzy grupy czynników. W prezentowanym ujciu kady z wymienionych czynników wpływa samodzielnie lub w sprzeniu z pozostałymi na poziom zainteresowania planowaniem, jak i zakresem oraz przebiegiem, jako stymulator lub ograniczenie, ale osignity wynik jest wypadkow działania wszystkich charakterystyk. Wystpujce współzalenoci midzy poszczególnymi czynnikami maj charakter dynamiczny i podlegaj zmianom. Ich znaczenie dla planowania nie jest stałe i zmienia si w zalenoci od fazy rozwoju przedsibiorstwa 11. Rysunek 2. Czynniki wpływajce na planowanie w małym przedsibiorstwie Czynniki zwizane z przedsibiorstwem wiek skala działalnoci Czynniki zwizane z włacicielem dowiadczenie wykształcenie nastawienie na rozwój Czynniki zwizane z otoczeniem Charakter brany (tempo zmian w brany) Planowanie ródło: Smolarek M.: Planowanie strategiczne w małej firmie, Oficyna Wydawnicza Humanitas, Sosnowiec 2008, s Bławat F. (red.): Przetrwanie i rozwój małych i rednich przedsibiorstw, Scientific Publishing Group, Gdask, 2004, s Machaczka J.: Zarzdzanie rozwojem organizacji, PWN, Warszawa, 1998, s

18 Według M. Smolarek, podstawowe znaczenie dla poziomu zainteresowania planowaniem w małych przedsibiorstwach posiada sze czynników, do których zalicza: wiek i skal przedsibiorstwa, dowiadczenie i wykształcenie właciciela oraz jego nastawienie na rozwój, a take charakter brany, w której działa przedsibiorstwo (np. tempo zmian w brany) 12. Badania nad zarzdzaniem w małych przedsibiorstwach potwierdzaj powysze ustalenia, podkrelajc, i zakres i znaczenie planowania 13 : ronie wraz ze wzrostem wielkoci biznesu (wielkoci całkowitego zatrudnienia i/lub obrotów) m.in. poniewa wiksze przedsibiorstwa maj wiksze zasoby, maleje wraz z wiekiem biznesu - poniewa przedsibiorstwo wraz z wiekiem zdobywa zaufanie partnerów i nawizuje coraz wicej kontaktów z otoczeniem, jest inny w przedsibiorstwach działajcych w rónych branach przemysłu. jest wikszy, gdy wewntrz przedsibiorstw maj miejsce szkolenia z zakresu zarzdzania, jest wikszy, gdy w przedsibiorstwie istnieje ch (zamiar) zmian działania, jest zaleny od dowiadczenia właciciela przedsibiorstw, jako osoby podejmujcej decyzje, jest pozytywnie zwizany z dowiadczeniem właciciela z planowaniem, jest wikszy, gdy poziom wykształcenia osoby podejmujcej decyzje jest wyszy. Z przegldu determinant planowania w małych przedsibiorstwach wynikaj wnioski dotyczce kształtowania skutecznego planowania w tej grupie podmiotów 14 : przedsibiorstwa, które zorientowane s na wzrost powinny stosowa planowanie długookresowe, w firmach tych w planowanie powinno by zaangaowane kierownictwo, plany powinny by konsultowane ze wszystkimi pracownikami w trakcie regularnych spotka, pracownicy powinni by informowani o osiganych wynikach w stosunku do planu, przedsibiorstwa powinny rozwija strategi i budowa system motywacji w celu polepszania jakoci oraz powinny dy do zdobywania reputacji wród klientów. 12 Smolarek M.: Planowanie strategiczne w małej firmie, Oficyna Wydawnicza Humanitas, Sosnowiec, 2008, s Gibson B., Cassar G.: Planning Befavior Variables in Small Firms, Journal of Small Business Management, 2002, vol. 40, no. 3, s. 173; ; Upton N., Teal E. J., Felan J. T.: Strategic and Business Planning Practices of Fast Growth Family Firms, Journal of Small Business Management, 2001, vol. 39, no. 1, s Upton N., Teal E. J., Felan J. T.: Strategic and Business Planning Practices of Fast Growth Family Firms, Journal of Small Business Management, 2001, vol. 39, no. 1, s. 65,

19 4. Planowanie a innowacje i podejmowanie współpracy z otoczeniem Zwizek midzy planowaniem, a innowacjami mona okreli, jako niejednoznaczny. Planowanie z jednej strony moe bowiem usztywnia kreatywno i innowacje, zwłaszcza ich podejmowanie, a z drugiej strony dyscyplinowa innowacje, wpływajc korzystnie na skuteczno innowacji. Pewien wpływ na rol planowania w innowacjach przedsibiorstw mog mie takie czynniki, jak rodzaj planowania, skala działalnoci, cykl ycia przedsiwzicia, intensywno B+R projektów innowacyjnych oraz zaawansowanie technologiczne sektora działalnoci. Podział planowania na biznesowe (biece) oraz strategiczne moe by uyteczny dla analizy roli planowania według cyklu ycia innowacji 15. Dla przedsiwzi znajdujcych si w fazach pocztkowych, du rol moe pełni planowanie biznesowe umoliwiajce podejmowanie skutecznych decyzji, aby równoway zasoby i popyt na nowe produkty, transformowa abstrakcyjne cele w konkretne operacyjne działania, redukowa niepowodzenie przedsiwzicia, zagroenie, czy wreszcie przyspieszenie rozwoju nowych produktów. S to walory planowania szczególnie atrakcyjne dla mniejszych podmiotów podejmujcych nowe przedsiwzicia 16. Póniejsze fazy rozwoju innowacji wymagaj planowania strategicznego bardziej odpowiedniego dla wikszych podmiotów. Rysunek 3. Relacje midzy planowaniem a innowacjami ródło: opracowanie własne na podstawie: Song M., Im S., van der Bij H., Song L. Z.: Does strategic planning, op. cit. 15 Delmar F., Shane S.: Does business planning facilitate the development of new ventures?, Strategic Management Journal, 2003, vol. 24; Sipa M.: Rola innowacji w kształtowaniu konkurencyjnoci małych przedsibiorstw w województwie lskim, Politechnika Czstochowska, Czstochowa, 2008 (maszynopis powielony), s. 198, Bogdanienko J.: Moliwoci zwikszenia innowacyjnoci małych firm w warunkach globalnej konkurencji, Problemy Zarzdzania, 2007, nr

20 Rola planowania strategicznego jest silnie skorelowana z intensywnoci badawcz przedsiwzi innowacyjnych oraz skal działalnoci (zob. rys. 3). Z bada M. Songa i zespołu wynika, e wraz ze wzrostem intensywnoci B+R oraz skal przedsibiorstwa ronie znaczenie i zakres planowania strategicznego dla sukcesu innowacji. W mniejszych podmiotach planowanie strategiczne raczej eliminuje liczb podejmowanych przedsiwzi, zmniejsza pole dla działa heurystycznych, kreatywnych. Podobna relacja ma miejsce w przypadku intensywnoci badawczej im wiksza intensywno B+R, tym wiksze znaczenie i zakres planowania strategicznego. Relacja ta wydaje si oczywista, biorc pod uwag podział sektorów według zaawansowania technologicznego. W sektorach o wyszym zaawansowaniu technologicznym zauwaa si wiksze zapotrzebowanie na planowanie strategiczne, ni w sektorach o niszym poziomie technologicznym 17. W tym miejscu mona zauway, e zarzdzanie innowacjami w małych przedsibiorstwach wysokiej technologii wymaga moe zastosowania planowania strategicznego dla skutecznej realizacji innowacji. Szczególnie dotyczy to wczesnych faz innowacji, w których wystpuje potrzeba dopasowania strategii i struktury przedsibiorstw Podsumowanie Planowanie jest przydatne w prowadzeniu małych przedsibiorstw, z uwagi na fakt, e pozwala osign wyznaczone cele, na osignicie przewagi konkurencyjnej nad innymi przedsibiorstwami oraz pozwala na lepsz kontrol nad przedsibiorstwem. Z drugiej strony, małe przedsibiorstwa unikaj planowania, sdzc, e jest ono uciliwe, nie pozwala na elastyczno i przedsibiorczo i powoduje usztywnienie działalnoci przedsibiorstw, wymaga specjalistycznej wiedzy i wykwalifikowanego personelu oraz zbyt duych nakładów finansowych i rzeczowych. Wród podstawowych cech planowania w małych przedsibiorstwach wymienia si wymóg wysokiej elastycznoci i adaptacyjnoci planowania oraz wyrany zwizek z przedsibiorczoci oraz zarzdzaniem wzrostem i przez okazje. Osignicie sukcesu we wzrocie przedsibiorstwa wymaga konstrukcji systemu zarzdzania łczcego poszukiwanie i wykorzystywanie okazji z planowaniem działalnoci biecej. Na zawarto planów i procesów planowania w małych przedsibiorstwach wpływ wywieraj zarówno czynniki wewntrzne, jak i czynniki zewntrzne. Podstawowe znaczenie dla poziomu zainteresowania planowaniem w małych przedsibiorstwach posiada sze czynników, do których zalicza si: wiek i skal przedsibiorstwa, dowiadczenie i wykształcenie właciciela oraz jego nastawienie 17 O Regan N., Ghobadian A.: Strategic planning a comparison of high and low technology manufacturing small firms, technovation, 2005, vol Zakrzewska-Bielawska A.: Relacje midzy strategi, a struktur organizacyjn w przedsibiorstwach sektora wysokich technologii, "Zeszyty Naukowe", nr 1095, Politechnika Łódzka, Łód, 2011, s. 310 i dalsze. 20

21 na rozwój, a take charakter brany, w której działa przedsibiorstwo (np. tempo zmian w brany). Zwizek midzy planowaniem, a innowacjami mona okreli, jako niejednoznaczny. Planowanie z jednej strony moe bowiem usztywnia kreatywno i innowacje, zwłaszcza ich podejmowanie, a z drugiej strony dyscyplinowa innowacje, wpływajc korzystnie na skuteczno innowacji. Pewien wpływ na rol planowania w innowacjach przedsibiorstw mog mie takie czynniki, jak rodzaj planowania, skala działalnoci, cykl ycia przedsiwzicia, intensywno B+R projektów innowacyjnych oraz zaawansowanie technologiczne sektora działalnoci. SELECTED ASPECTS OF PLANNING IN SMALL ENTERPRISES Abstract The article addresses chosen problems of planning in small enterprises. In particular, aspects regarding the role of planning and basic methods of planning are discussed. Moreover, the impact of planning on innovation of small enterprises was assessed. Bibliografia: Bławat F. (red.): Przetrwanie i rozwój małych i rednich przedsibiorstw, Scientific Publishing Group, Gdask, Bogdanienko J.: Zarys koncepcji, metod i problemów zarzdzania, Dom Organizatora, Toru, Bogdanienko J.: Moliwoci zwikszenia innowacyjnoci małych firm w warunkach globalnej konkurencji, Problemy Zarzdzania, 2007, nr. 4. Chaston I.: Entrepreneurial Management Small Forms, SAGE, London, Delmar F., Shane S.: Does business planning facilitate the development of new ventures?, Strategic Management Journal, 2003, vol. 24. Dickey T.: Planowanie finansowe w małej firmie, Signum, Kraków, Ibrahim N. B., Angelidis J. P., Parsa F.: The Status of Planning on Small Businesses, American Business Review, June Gibson B., Cassar G.: Planning Befavior Variables in Small Firms, Journal of Small Business Management, 2002, vol. 40, no. 3. Griffin R. W.: Podstawy zarzdzania organizacjami, PWN, Warszawa, Kelley D., Marriam E.: Managing a Growing Business, [w:] Bygrave W. D., Zacharakis A. (eds.): The Portable MBA in Entrepreneurship, 3 th Edition, J. Willey&Sons, Inc., New Jersey,

22 Robbins S. P., DeCenzo D. A.: Podstawy zarzdzania, PWE, Warszawa, Krupski R.: Elastyczne zarzdzanie strategiczne [w:] Krupski R. (red.): Elastyczno organizacji, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław, Krupski R.: Rozwój małych i rednich przedsibiorstw w wietle bada empirycznych. Kontekst strategiczny [w:] Lachiewicz S., Matejun M. (red.): Zarzdzanie rozwojem małych i rednich przedsibiorstw, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa, Machaczka J.: Zarzdzanie rozwojem organizacji, PWN, Warszawa, MacMillan C.: Strategy and Flexibility in the Smaller Business, Long Range Planning, June 1975, vol. 8, no. 3. O Regan N., Ghobadian A.: Strategic planning a comparison of high and low technology manufacturing small firms, technovation, 2005, vol. 25. Smolarek M.: Planowanie strategiczne w małej firmie, Oficyna Wydawnicza Humanitas, Sosnowiec, Sipa M.: Rola innowacji w kształtowaniu konkurencyjnoci małych przedsibiorstw w województwie lskim, Politechnika Czstochowska, Czstochowa, 2008 (maszynopis powielony). Song M., Im S., van der Bij H., Song L. Z.: Does strategic planning enhance or impede innovation and firm performance?, Journal Product Innovation Management, 2011, vol. 28. Stawasz E.: Selected Aspects and Factors of SME Growth Management, [w:] Urbaniak M. (ed.): The role of management sciences in the knowledge-based economy, Lodz University Press, Łód, Targalski J.: Przedsibiorczo i zarzdzanie, C.H. Beck, Warszawa, Upton N., Teal E. J., Felan J. T.: Strategic and Business Planning Practices of Fast Growth Family Firms, Journal of Small Business Management, 2001, vol. 39, no. 1. Zakrzewska-Bielawska A.: Relacje midzy strategi, a struktur organizacyjn w przedsibiorstwach sektora wysokich technologii, "Zeszyty Naukowe", nr 1095, Politechnika Łódzka, Łód,

23 PLANOWANIE ORAZ IMPLEMENTACJA ZMIAN ORGANIZACYJNYCH W PRZEDSIBIORSTWIE Szymon Niedwied Streszczenie Artykuł opisuje proces planowania oraz implementacji zmian organizacyjnych w przedsibiorstwie produkcyjnym, ze szczególnym uwzgldnieniem czynnika ludzkiego. Pierwsza cz artykułu dotyczy problemów wystpujcych w trakcie procesu implementacji zmian. Zostały w niej zaprezentowane wyniki bada własnych ukierunkowanych na poszukiwanie przyczyn niepowodze w procesie wdraania zmian organizacyjnych, zarówno w wewntrznych jak i zewntrznych obszarach funkcjonowania przedsibiorstwa. W drugiej czci artykułu zaprezentowano charakterystyki: zmiany, jako procesu oraz zarzdzania zmian, jako działania wspierajcego proces zmiany. Szczególn uwag zwrócono na czynnik ludzki w procesie implementacji zmian oraz na zjawisko oporu wobec zmiany. 1. Wprowadzenie Obecne czasy charakteryzuje ogromne przypieszenie tempa zmian. Zmiany, jakie zachodz w przedsibiorstwach, w zwizku z nasileniem si i globalizacj konkurencji, maj zarówno krótko, jak i długookresowy charakter. W sferze zmian krótkookresowych obserwuje si zjawisko nasycania si rynków, co powoduje zarówno spadek sprzeday, jak i obnienie si mar. Natomiast w sferze zmian długookresowych, mona zaobserwowa silne wahania si popytu oraz zwikszenie asortymentu produktów i usług. Oba powysze czynniki przyczyniły si od skrócenia cyklu ycia wyrobów 1. Chcc utrzyma si na rynku przedsibiorcy zmuszeni s dostosowywa si do nowych warunków. Robi to poprzez wprowadzanie innowacyjnych rozwiza zarówno w sferze organizacji jak i technologii. Umiejtno dostosowywania si do zmian staje si kluczow funkcj przedsibiorstwa majc wpływ na jego pozycj rynkow. Firmy przeznaczaj coraz wiksze rodki na zakup nowych technologii, wdraanie systemów wspomagajcych zarzdzanie. Implementacja innowacji jest czsto kosztownym przedsiwziciem oraz wie si z ryzykiem. Nie ma pewnoci co do tego czy dana innowacja przyczyni si do rozwizania zidentyfikowanego problemu, lub znaczco wpłynie na popraw funkcjonowania organizacji. Problem ten ma szczególnie due znaczenie w przypadku zmian, w których kluczow rol odgrywa czynnik ludzki. 1 Pacholski L., Cempel W., Pawlewski P.: Reengineering, reformowanie procesów biznesowych i produkcyjnych w przedsibiorstwie, Pozna, 2009, s

24 Ludzie zatrudnieni w organizacji stanowi jeden z kluczowych elementów, majcych wpływ na jej rozwój. Obecnie coraz czciej, w kontekcie zasobów ludzkich, uywa si okrelenia kapitał ludzki. Inwestuje si w szkolenia, rozwój pracowników, kładzie si duy nacisk na delegowanie uprawnie, zwikszanie zaangaowania ludzi w funkcjonowanie organizacji. Jednym z waniejszych zada współczesnych menederów jest sprawienie, aby cele indywidualne podwładnych pokrywały si z celami organizacji. Jednak wprowadzanie zmian ze swojej natury rodzi opór, który moe prowadzi do poraki danego przedsiwzicia. Najczciej nieudane próby implementacji zmian spowodowane s brakiem uwzgldnienia czynnika ludzkiego w procesie planowania (wyk 1). Pomimo tego, i powszechna jest wiadomo koniecznoci wprowadzania zmian w celu budowania pozycji rynkowej, zmiana ze swej natury rodzi opór wród członków organizacji. Opór ten wynika z niepewnoci wobec tego co nowe. Oporu nie da si wyeliminowa, jednak mona go ograniczy. Trudno przewidzie w jaki sposób ludzie zachowaj si wobec nowych reguł gry, czy ich cele indywidualne bd pokrywały si z celami organizacji. Pracownicy bd musieli wybra okrelan strategi według której bd podejmowali decyzje. Przewidzenie moliwych scenariuszy w fazie planowania pozwala na ograniczenie ryzyka poraki w procesie implementacji zmian. Celem planowania jest doprowadzenie do sytuacji, gdy zmiana bdzie wdraana w sposób wiadomy. Planowanie pozwala wybra optymalne z dostpnych rozwiza. Rysunek 1. Przyczyny niepowodzenia projektów zmiany w przedsibiorstwie ródło: Wendt R.: Zarzdzanie zmian w polskiej firmie, Zacharek, Warszawa Poniej przedstawiono wyniki bada ewaluacyjnych typu ex-post projektu Centrum Promocji i Wsparcia Innowacyjnoci Organizacyjnej Przedsibiorstw. Projekt realizowany był przez Wielkopolsk Izb Przemysłowo-Handlow przy współpracy z Politechnik Poznask, Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu oraz Pastwow Wysz Szkoł Zawodow w Pile. Głównym celem realizowanego projektu było opracowanie oraz wiadczenie proinnowacyjnej usługi doradczej w 24

25 obszarze wdraania innowacji organizacyjnych strukturalnych oraz procesowych. Centrum funkcjonowało w latach , w tym czasie eksperci zrealizowali ponad 120 usług doradczych w obszarze innowacyjnoci organizacyjnej. Tabela 1. Przyczyny niepowodzenia projektów zmiany w otoczeniu przedsibiorstwa ródło: Opracowanie własne wyników bada Ex-post w ramach projektu CPiWIOP. 25

26 Jak wynika z powyszej tabeli, czynnik ludzki jest równie głównym problemem w przypadku zmian zewntrznych, m.in. w przypadku relacji midzy przedsibiorcami. Jak wynikało z bada przeprowadzonych na pocztku projektu, najwiksz przeszkod przy wdraaniu wewntrznych zmian czy nawizywaniu współpracy kooperacyjnej jest mentalno polskich przedsibiorców Zmiana Zmiana jest pojciem wzgldnym. Oznacza to, e mówic o zmianach, ma si faktycznie na myli ich stopie, a nie załoenie, e s prostym przeciwiestwem stabilnoci. Kade zjawisko, nawet z natury stałe, podlega zmianom. Przykładem moe by temperatura czy wilgotno. To samo dotyczy organizacji. Moe wyglda na to, e wiele z nich si nie zmienia przez długi czas, gdy faktycznie si rozwijaj i zachodz w nich zmiany. Zmian okrela si jako rónic midzy jednym stanem (w czasie t 1 ) a innym stanem, (w czasie t 2) bez wskazywania na jej przyczyny, formy czy skutki 3. Przestrze midzy tymi stanami wypełniaj zmiany i znajdujce si u ich podstaw innowacje (Rys 2.). Zmiana oznacza zatem przejcie od obecnego stanu do stanu przyszłego. Jest czym innym, pewn odmiennoci. Pojcie zmiany odnosi si do dowolnego aspektu organizacji, na przykład procesu pracy, technologii, struktury organizacyjnej czy kwalifikacji personelu. Zmiany wyraaj si wic w przekształceniach składników (podsystemów) przedsibiorstwa i powiza midzy nimi oraz relacji zachodzcych midzy przedsibiorstwem a jego otoczeniem. Z pojciem zmiany cile łcz si dwa pojcia: wzrost i rozwój. Wzrost oznacza zmiany o charakterze ilociowym, rozwój to zmiany jakociowe lub ilociowe i jakociowe. Podstawow przyczyn, dla której organizacje dokonuj zmian, jest to, e co, co ma istotne znaczenie dla organizacji, albo ju si zmieniło, albo włanie ma si zmieni. Wobec tego organizacji nie pozostaje nic innego, jak tylko zmieni si równie. Właciwie głównym powodem pojawienia si problemów, przed jakimi czsto staj organizacje, jest nieprzewidzenie zmian lub brak właciwej odpowiedzi na zmian warunków. Siły wywołujce zmian mog by zewntrzne wobec organizacji lub tkwi w niej samej 4. 2 Pacholski L., Malinowski B., Niedwied S.: Raport kocowy z realizacji projektu CPiWIOP, Pozna, 2012, s Nizard G.: Metamorfozy przedsibiorstwa. Zarzdzanie w zmiennym otoczeniu organizacji, Warszawa, 1998, s Majchrzak J.: Zarzdzanie zmianami w przedsibiorstwie, Pozna, 2001, s

1) Instytucje kształcce w tym zawodzie (w kraju i we Wrocławiu). 2) Moliwoci podnoszenia kwalifikacji i dokształcania w tym zawodzie.

1) Instytucje kształcce w tym zawodzie (w kraju i we Wrocławiu). 2) Moliwoci podnoszenia kwalifikacji i dokształcania w tym zawodzie. Spis treci: I. Wprowadzenie II. Zadania i czynnoci 1) Potencjalne miejsca pracy. 2) Zakres obowizków. III. Wymagania zawodu 1) Wymagania fizyczne i zdrowotne 2) Wymagania psychologiczne IV. Kształcenie

Bardziej szczegółowo

Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce

Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Banki komercyjne Spółdzielcze Kasy Oszczdnociowo-Kredytowe Fundusze

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i (rednich Przedsi)biorstw... 9. Streszczenie...

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Maych i (rednich Przedsi)biorstw... 9. Streszczenie... SPIS TRE%CI Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i (rednich Przedsi)biorstw... 9 Streszczenie... 11 1. Zmiany makroekonomiczne w Polsce w latach

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel - Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i &rednich Przedsi'biorstw... 9

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel - Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Maych i &rednich Przedsi'biorstw... 9 SPIS TRE%CI Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel - Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i &rednich Przedsi'biorstw... 9 Streszczenie raportu... 11 $. Stan sektora ma!ych i "rednich

Bardziej szczegółowo

Trendy upadłoci przedsibiorstw w Polsce

Trendy upadłoci przedsibiorstw w Polsce Dr Grzegorz Gołbiowski Trendy upadłoci przedsibiorstw w Polsce Wprowadzenie Upadłoci przedsibiorstw w gospodarce rynkowej nie s niczym nadzwyczajnym. W teorii ekonomii zjawisko upadku podmiotów gospodarczych

Bardziej szczegółowo

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Analiza procesu jest narzdziem do osignicia wyszej efektywnoci organizacji (midzy innymi). Wymaga ona zbudowania modelu procesu biznesowego bdcego opisem funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Warszawa, maj 2006 Spis treci Wprowadzenie...3 Cz I Zbiorcze wykonanie budetów jednostek samorzdu terytorialnego...7 1. Cz operacyjna...7

Bardziej szczegółowo

Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP)

Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP) str. 1 Załcznik Nr 1 Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP) Działanie 1.4 Wzmocnienie współpracy midzy sfer badawczo-rozwojow

Bardziej szczegółowo

14.2. Opis bazy ródłowej, metody badawcze

14.2. Opis bazy ródłowej, metody badawcze 14.1. Wprowadzenie U ródeł genezy kapitału intelektualnego jest gospodarka oparta na wiedzy. Współczenie warto ekonomiczna powstaje w procesach tworzenia, dystrybucji i konsumpcji wiedzy oraz produktów

Bardziej szczegółowo

Badanie efektywnoci procesów logistycznych narzdziem wspomagajcym tworzenie łacuchów zarzdzania dostawami *

Badanie efektywnoci procesów logistycznych narzdziem wspomagajcym tworzenie łacuchów zarzdzania dostawami * AMME 2001 10th JUBILEE INTERNATIONAL SC IENTIFIC CONFERENCE Badanie efektywnoci procesów logistycznych narzdziem wspomagajcym tworzenie łacuchów zarzdzania dostawami * S. Tkaczyk, M. Roszak Zakład Zarzdzania

Bardziej szczegółowo

Załcznik 1 ANALIZA SWOT RYNKU PRACY WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO

Załcznik 1 ANALIZA SWOT RYNKU PRACY WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO Załcznik 1 ANALIZA SWOT RYNKU PRACY WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO SILNE STRONY SŁABE STRONY Usługowy charakter regionu wysoka pracochłonno sektora Due obszary województwa obejmujce tereny popegerowskie;

Bardziej szczegółowo

WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA. L. KRÓLAS 1, P. KRÓLAS 2 Orodek Kwalifikacji Jakoci Wyrobów SIMPTEST ul. Przemysłowa 34A 61-579 Pozna

WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA. L. KRÓLAS 1, P. KRÓLAS 2 Orodek Kwalifikacji Jakoci Wyrobów SIMPTEST ul. Przemysłowa 34A 61-579 Pozna 22/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(1/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA L. KRÓLAS

Bardziej szczegółowo

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku.

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku. Warszawa, dnia 22 03 2007 Zrzeszenie Zwizków Zawodowych Energetyków Dotyczy: Informacja prawna dotyczca kwestii wydzielenia Operatora Systemu Dystrybucyjnego w energetyce Argumenty na poparcie idei wydzielenia

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OUTSOURCINGU NA POZIOM KONKURENCYJNOCI MAŁYCH I REDNICH PRZEDSIBIORSTW

WPŁYW OUTSOURCINGU NA POZIOM KONKURENCYJNOCI MAŁYCH I REDNICH PRZEDSIBIORSTW WPŁYW OUTSOURCINGU NA POZIOM KONKURENCYJNOCI MAŁYCH I REDNICH PRZEDSIBIORSTW Marek Matejun Katedra Zarzdzania, Politechnika Łódzka 1. Wprowadzenie Podstawowym warunkiem rozwoju współczesnych przedsibiorstw

Bardziej szczegółowo

CZYNNIKI ROZWOJU MAŁYCH I REDNICH PRZEDSIBIORSTW NA PODSTAWIE BADA W MIKROREGIONIE ŁÓDZKIM

CZYNNIKI ROZWOJU MAŁYCH I REDNICH PRZEDSIBIORSTW NA PODSTAWIE BADA W MIKROREGIONIE ŁÓDZKIM 15 CZYNNIKI ROZWOJU MAŁYCH I REDNICH PRZEDSIBIORSTW NA PODSTAWIE BADA W MIKROREGIONIE ŁÓDZKIM Marek Matejun Katedra Zarzdzania, Politechnika Łódzka 1. Wprowadzenie Problematyka rozwoju małych i rednich

Bardziej szczegółowo

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa.

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Wstp Przy podejciu do planowania adresacji IP moemy spotka si z 2 głównymi przypadkami: planowanie za pomoc adresów sieci prywatnej przypadek, w którym jeeli

Bardziej szczegółowo

23.2. Liczba studentów

23.2. Liczba studentów 23.1. Wprowadzenie Ju w latach 60. XX w. podjte zostały istotne badania dotyczce efektywnoci inwestycji w kształcenie. Efektywno ta dotyczyła głównie skali makroekonomicznej i odnosiła si w szczególnoci

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny

Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny PROJEKT Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny z dnia w sprawie programu współpracy Miasta Rejowiec Fabryczny z organizacjami pozarzdowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalnoci

Bardziej szczegółowo

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Informacja i Promocja Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Spis treci 1. Wstp... 3 2. Ogólne działania informacyjno - promocyjne... 3 3. Działania informacyjno-promocyjne projektu... 4

Bardziej szczegółowo

Hanna Szczepaska Ewa Kumirek Giełda Papierów Wartociowych w Warszawie Wołomin, 3 marca 2005 r.

Hanna Szczepaska Ewa Kumirek Giełda Papierów Wartociowych w Warszawie Wołomin, 3 marca 2005 r. Hanna Szczepaska Ewa Kumirek Giełda Papierów Wartociowych w Warszawie Wołomin, 3 marca 2005 r. Rynek pieniny - finansowanie biecej działalnoci. Lokaty midzybankowe, bony skarbowe, bony komercyjne, certyfikaty

Bardziej szczegółowo

Miejsce i znaczenie małych i duych przedsibiorstw na rynku

Miejsce i znaczenie małych i duych przedsibiorstw na rynku Grzegorz Gołbiowski Miejsce i znaczenie małych i duych przedsibiorstw na rynku Wprowadzenie Istniej dwie teorie dotyczce działania małych i rednich przedsibiorstw (MSP) na rynku w obliczu funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

WOLONTARIATU. Konkurs organizowany przez Sie Centrów Wolontariatu. www.wolontariat.org.pl

WOLONTARIATU. Konkurs organizowany przez Sie Centrów Wolontariatu. www.wolontariat.org.pl BARWY WOLONTARIATU Konkurs organizowany przez Sie Centrów Wolontariatu Szanowni Pastwo, Serdecznie zapraszamy Pastwa do udziału w konkursie Barwy wolontariatu. Jest to pita edycja konkursu, którego realizacj

Bardziej szczegółowo

Niskie płace barier rozwoju. Cz I. Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego?

Niskie płace barier rozwoju. Cz I. Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego? Cz I Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego? 1. Podstawowe definicje wprowadzenie!" # " " $ % % & &%'# " (& )#&!* *! "(* *! "(* ł ł $ % # &+,"% + & ", *! "(*! " #$% $ % # &!

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa 10 maja 2007 r. Wyniki finansowe po 1 kwartale 2007 roku str. 1

Konferencja prasowa 10 maja 2007 r. Wyniki finansowe po 1 kwartale 2007 roku str. 1 !"# #$ Konferencja prasowa 10 maja 2007 r. str. 1 Pozytywne trendy Wyniki finansowe po 1 kwartale 2007 str. 2 %& wg MSSF / zysk brutto 591 63% zysk netto 463 63% ROE brutto 34,0% 11,7 pp. ROE netto 26,6%

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 21 marca 2005 r. odmawiajca uwzgldnienia wniosku o zobowizanie Zarzdu Banku, do wykrelenia danych osobowych dotyczcych Skarcego z Bankowego

Bardziej szczegółowo

Finansowanie przetwórstwa owoców i warzyw oraz sokownictwa w ramach PROW 2007-2013

Finansowanie przetwórstwa owoców i warzyw oraz sokownictwa w ramach PROW 2007-2013 Sytuacja na rynku przetworów owocowo-warzywnych i soków a reforma rynku ogrodniczego w UE Finansowanie przetwórstwa owoców i warzyw oraz sokownictwa w ramach PROW 2007-2013 Dr Jerzy Małkowski Pozna, 19

Bardziej szczegółowo

Ewa Janczar Biuro Geodety Województwa Mazowieckiego. ewa.janczar@bgwm.pl www.bgwm.pl; www.gismazowsza.pl. Wisła 5-7.09 2007 r.

Ewa Janczar Biuro Geodety Województwa Mazowieckiego. ewa.janczar@bgwm.pl www.bgwm.pl; www.gismazowsza.pl. Wisła 5-7.09 2007 r. Ewa Janczar Biuro Geodety Województwa Mazowieckiego ewa.janczar@bgwm.pl www.bgwm.pl; www.gismazowsza.pl Wisła 5-7.09 2007 r. Słuba Geodezyjna i Kartograficzna funkcjonuje w realnej rzeczywistoci, ukształtowanej

Bardziej szczegółowo

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER EKLASTER O nas Fundacja eklaster powstała z inicjatywy środowisk reprezentujących MŚP oraz samorządowców i naukowców województwa małopolskiego. Duży i wciąż w niewielkim stopniu wykorzystany potencjał

Bardziej szczegółowo

1. Wstp. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r.

1. Wstp. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r. Załcznik nr.1 do uchwały Nr XXXII/259/05 Rady Powiatu w Krasnymstawie z dnia 24 listopada2005r. Wieloletni program współpracy samorzdu Powiatu Krasnostawskiego z organizacjami pozarzdowymi oraz z podmiotami

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY REGULACYJNE STEROWNIKÓW PROGRAMOWALNYCH (PLC)

PROCEDURY REGULACYJNE STEROWNIKÓW PROGRAMOWALNYCH (PLC) PROCEDURY REGULACYJNE STEROWNIKÓW PROGRAMOWALNYCH (PLC) W dotychczasowych systemach automatyki przemysłowej algorytm PID był realizowany przez osobny regulator sprztowy - analogowy lub mikroprocesorowy.

Bardziej szczegółowo

Krótkie przedstawienie PKE S.A. Elektrowni Jaworzno III

Krótkie przedstawienie PKE S.A. Elektrowni Jaworzno III !"! # $$$ 28 kwiecie 24r Krótkie przedstawienie PKE S.A. Elektrowni Jaworzno III Stan zatrudnienia w latach 1995-24 spadł z poziomu 285 do 178 pracowników, rednia wieku pracowników 45 lat redni sta pracy

Bardziej szczegółowo

EMAS równowanik czy uzupełnienie ISO 14001?

EMAS równowanik czy uzupełnienie ISO 14001? Materiały na konferencj Systemy zarzdzania w energetyce 27-29.04.2004, Szczyrk Andrzej Ociepa Polskie Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia Ekoekspert Sp. z o.o., Warszawa Główny Specjalista EMAS równowanik

Bardziej szczegółowo

1.4. POMOC ZE STRONY BIUR RACHUNKOWYCH DLA FIRM SEKTORA MP W ZAKRESIE POZYSKIWANIA FUNDUSZY POMOCOWYCH I DZIAŁALNOCI NA RYNKACH UE

1.4. POMOC ZE STRONY BIUR RACHUNKOWYCH DLA FIRM SEKTORA MP W ZAKRESIE POZYSKIWANIA FUNDUSZY POMOCOWYCH I DZIAŁALNOCI NA RYNKACH UE 1.4. POMOC ZE STRONY BIUR RACHUNKOWYCH DLA FIRM SEKTORA MP W ZAKRESIE POZYSKIWANIA FUNDUSZY POMOCOWYCH I DZIAŁALNOCI NA RYNKACH UE Marek Matejun Funkcjonowanie sektora MP w warunkach integracji europejskiej

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI ROZWOJU W INYNIERII JAKOCI

KIERUNKI ROZWOJU W INYNIERII JAKOCI 20/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(1/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 KIERUNKI ROZWOJU W INYNIERII JAKOCI S. TKACZYK 1 Politechnika

Bardziej szczegółowo

Cash flow projektu zakładajcego posiadanie własnego magazynu oraz posiłkowanie si magazynem obcym w przypadku sezonowych zwyek

Cash flow projektu zakładajcego posiadanie własnego magazynu oraz posiłkowanie si magazynem obcym w przypadku sezonowych zwyek Optymalizacja zaangaowania kapitałowego 4.01.2005 r. w decyzjach typu make or buy. Magazyn czy obcy cz. 2. Cash flow projektu zakładajcego posiadanie własnego magazynu oraz posiłkowanie si magazynem obcym

Bardziej szczegółowo

Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe

Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe Autor: Jacek Bielecki Ostatnia zmiana: 14 marca 2011 Wersja: 2011 Spis treci Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe PROGRAM SPRZEDA WERSJA 2011 KOREKTY RABATOWE... 1 Spis treci... 1 Aktywacja funkcjonalnoci...

Bardziej szczegółowo

PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA. Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011

PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA. Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011 PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011 2011-03-20 Podejmowanie decyzji w teorii zarządzania 2 CZYM JEST DECYDOWANIE? 1 2011-03-20 Podejmowanie decyzji w teorii

Bardziej szczegółowo

WOLONTARIATU. Konkurs organizowany przez Sie Centrów Wolontariatu. www.wolontariat.org.pl

WOLONTARIATU. Konkurs organizowany przez Sie Centrów Wolontariatu. www.wolontariat.org.pl BARWY WOLONTARIATU Konkurs organizowany przez Sie Centrów Wolontariatu Szanowni Pastwo, Serdecznie zapraszamy Pastwa do udziału w konkursie Barwy wolontariatu. Jest to siódma edycja konkursu, którego realizacj

Bardziej szczegółowo

ZAWÓD KIEROWNIK PROJEKTU

ZAWÓD KIEROWNIK PROJEKTU Szybkobiene Pojazdy Gsienicowe (38) nr 3, 2015 Paulina HARAF Renata HARAF Marek Ł. GRABANIA ZAWÓD KIEROWNIK PROJEKTU Streszczenie. W artykule przedstawiono nowy zawód funkcjonujcy obecnie na rynku pracy

Bardziej szczegółowo

Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006

Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006 Załcznik nr 5 WZÓR MINISTERSTWO GOSPODARKI I PRACY Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006 Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w ramach działania 1.4:

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK KOSMETOLOGIA

KIERUNEK KOSMETOLOGIA KIERUNEK KOSMETOLOGIA MARKETING I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA Studia niestacjonarne II stopnia Etap studiów II rok, semestr III Wymiar zaj Seminaria: 10 godz. Łcznie: 10 godz. Osoba odpowiedzialna za przedmiot

Bardziej szczegółowo

$ % !""# ' ( ) *+ + % %, % -,, ,./01*233!!*456*71568

$ % !# ' ( ) *+ + % %, % -,, ,./01*233!!*456*71568 !"!#! !""# $ % %& ' ( ) *+ + % %, % -,,,./01*233!!*456*71568 $%!& Najwiksza polska firma doradcza, której konsultanci ju od 15 lat zdobywaj dowiadczenie i wiadcz usługi Unikalne łczenie doradztwa z rozwizaniami

Bardziej szczegółowo

Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Zarys koncepcji Dlaczego taki system jest potrzebny?

Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Zarys koncepcji Dlaczego taki system jest potrzebny? Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Dlaczego taki system jest potrzebny? Zarys koncepcji Sektor technologii rodowiskowych postrzegany jest w Europie i na wiecie jako jeden z najbardziej

Bardziej szczegółowo

RYNEK USŁUG BIZNESOWYCH JAKO FORMA OUTSOURCINGU

RYNEK USŁUG BIZNESOWYCH JAKO FORMA OUTSOURCINGU Elbieta RAK-MŁYNARSKA RYNEK USŁUG BIZNESOWYCH JAKO FORMA OUTSOURCINGU Streszczenie W cigu ostatnich kilku lat Polska osignła znaczcy sukces stajc si jednym z obszarów uznanych za odpowiednie miejsce pod

Bardziej szczegółowo

Intellectual Capital Statement - Bilans Wartoci Niematerialnych

Intellectual Capital Statement - Bilans Wartoci Niematerialnych [Logo Przedsibiorstwa] Intellectual Capital Statement - Bilans Wartoci Niematerialnych [Okres Sprawozdawczy] DANE KONTAKTOWE FIRMY: [Przedsibiorstwo] AK sp. z o.o. [Adres] ul. Okólnik 11, 00-368 Warszawa

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008.

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Załcznik Nr 1 do uchwały Nr XIV/129/08 Rady Gminy Michałowo z dnia 11 stycznia 2008r. Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Wprowadzenie Aktywna działalno organizacji

Bardziej szczegółowo

Urzd przyjazny obywatelom. Kodeks Etyki Pracy zie Marszałkowskim Województwa Mazowieckiego

Urzd przyjazny obywatelom. Kodeks Etyki Pracy zie Marszałkowskim Województwa Mazowieckiego Urzd przyjazny obywatelom Kodeks Etyki Pracy w Urzdzie zie Marszałkowskim Województwa Mazowieckiego Warszawa 2006 1. Wprowadzenie Potrzeba opracowania i wdroenia w Urzdzie Marszałkowskim Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

=$5='=$1,( STRATEGICZNE 35=('6, %,2567:(0

=$5='=$1,( STRATEGICZNE 35=('6, %,2567:(0 =$5='=$1,( STRATEGICZNE 35=('6, %,2567:(0 Prof. dr hab. Piotr Banaszyk Katedra Teorii Organizacji i =DU]G]DQLD =DáR*HQLDZ\NáDGX ¾ ¾ ¾ Cel: V\VWHPDW\]DFMDLFKDUDNWHU\VW\NDPR*OLZ\FK SRGHMüGR]DU]G]DQLDVWUDWHJLF]QHJR

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Program Certyfikacji Oprogramowania Autodesk. Załoenia

Program Certyfikacji Oprogramowania Autodesk. Załoenia Program Certyfikacji Oprogramowania Autodesk Załoenia Firma Autodesk - wiodcy producent oprogramowania wspomagajcego projektowanie proponuje program umoliwiajcy uytkownikom weryfikacj posiadanego oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Mechanizm Finansowy EOG oraz Norweski Mechanizm Finansowy 2004-2009 Fundusz kapitału pocztkowego. (ang. seed money)

Mechanizm Finansowy EOG oraz Norweski Mechanizm Finansowy 2004-2009 Fundusz kapitału pocztkowego. (ang. seed money) (ang. seed money) Mechanizm Finansowy EOG & Norweski Mechanizm Finansowy 2004-2009 Spis treci 1. INFORMACJE OGÓLNE 3 2. Czym jest fundusz kapitału pocztkowego?... 3 3. Wysoko dofinansowania i współfinansowanie...

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXVIII/266/2008 Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 16 czerwca 2008 r.

Uchwała Nr XXVIII/266/2008 Rady Miejskiej w Jarocinie z dnia 16 czerwca 2008 r. Uchwała Nr XXVIII/266/2008 z dnia 16 czerwca 2008 r. w sprawie okrelenia warunków i trybu wspierania, w tym finansowego, rozwoju sportu kwalifikowanego przez Gmin Jarocin. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt.15,

Bardziej szczegółowo

Regulamin Pracy Wojewódzkiej Rady Bezpieczestwa Ruchu Drogowego

Regulamin Pracy Wojewódzkiej Rady Bezpieczestwa Ruchu Drogowego Regulamin Pracy Wojewódzkiej Rady Bezpieczestwa Ruchu Drogowego Rozdział I Postanowienia ogólne Wojewódzka Rada Bezpieczestwa Ruchu Drogowego działajca przy Marszałku Województwa witokrzyskiego, zwana

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA RADY 92/100/EWG. z dnia 19 listopada 1992 r.

DYREKTYWA RADY 92/100/EWG. z dnia 19 listopada 1992 r. DYREKTYWA RADY 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu i uyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własnoci intelektualnej RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzgldniajc

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU KŁOBUCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI W 2005 ROKU.

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU KŁOBUCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI W 2005 ROKU. Załcznik Nr 1 do Uchwały Nr 202/XXI/2004 Rady Powiatu w Kłobucku z dnia 23 listopada 2004 roku PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU KŁOBUCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI W 2005 ROKU. I. Wstp do załoe rocznego

Bardziej szczegółowo

OCENA SYSTEMU WSPOMAGANIA MAŁYCH I REDNICH PRZEDSIBIORSTW PRZEZ PRZEDSTAWICIELI INSTYTUCJI DZIAŁAJCYCH W OTOCZENIU BIZNESU

OCENA SYSTEMU WSPOMAGANIA MAŁYCH I REDNICH PRZEDSIBIORSTW PRZEZ PRZEDSTAWICIELI INSTYTUCJI DZIAŁAJCYCH W OTOCZENIU BIZNESU Z E S Z Y T Y N A U K O W E P O L I T E C H N I K I Ł Ó D Z K I E J Nr 958 ORGANIZACJA I ZARZDZANIE, z. 41 2005 MAREK MATEJUN Zakład Organizacji Przedsibiorstw Instytut Zarzdzania Politechniki Łódzkiej

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZEWNTRZNYCH, PRAWNO- PODATKOWYCH BARIER ROZWOJU FIRM SEKTORA MP

ANALIZA ZEWNTRZNYCH, PRAWNO- PODATKOWYCH BARIER ROZWOJU FIRM SEKTORA MP Z E S Z Y T Y N A U K O W E P O L I T E C H N I K I Ł Ó D Z K I E J Nr 1018 ORGANIZACJA I ZARZDZANIE, z. 43 2007 MAREK MATEJUN Katedra Zarzdzania Politechniki Łódzkiej ANALIZA ZEWNTRZNYCH, PRAWNO- PODATKOWYCH

Bardziej szczegółowo

ROLA I ZADANIA ZHP W WYCHOWANIU DZIECI I MŁODZIEY

ROLA I ZADANIA ZHP W WYCHOWANIU DZIECI I MŁODZIEY ROLA I ZADANIA ZHP W WYCHOWANIU DZIECI I MŁODZIEY ZWIZEK HARCERSTWA POLSKIEGO (ZHP) - działajca od 1918 r. najwiksza organizacja wychowawcza w Polsce, skupiajca dzieci, młodzie i dorosłych. Załoenia ideowe:

Bardziej szczegółowo

Cz 1: Perspektywa firm

Cz 1: Perspektywa firm Cz 1: Perspektywa firm Luty 2009 HRM partners S.A. ul. K. K. Baczyskiego 1 00-038 Warszawa tel. +48/22 244 15 50 fax. +48/22 244 15 51 e-mail: hrmpartners@hrmpartners.pl www.hrmpartners.pl NIP 525-22-01-858

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów działa. dr Adam Chmielewski

Rachunek kosztów działa. dr Adam Chmielewski Rachunek kosztów działa dr Adam Chmielewski Koszty we współczesnym otoczeniu rynkowym spadek udziału kosztów bezporednich spadek udziału kosztów materiałów spadek udziału kosztów płac bezporednich wzrost

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy

Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy Podstaw rozwoju kadego społeczestwa jest jego rozwój gospodarczy, a energia stanowi wan rol w jego realizacji. Z uwagi na cigły

Bardziej szczegółowo

11.1. Wprowadzenie. 11.2. Ramy dla przedsibiorczoci

11.1. Wprowadzenie. 11.2. Ramy dla przedsibiorczoci 11.1. Wprowadzenie Zdaniem twórców strategii lizboskiej naley uzna znaczce moliwoci małych i rednich przedsibiorstw w kontekcie przystosowania si do potrzeb rynku, a take tworzenia nowych miejsc pracy.

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

Europejska karta jakości staży i praktyk

Europejska karta jakości staży i praktyk Europejska karta jakości staży i praktyk www.qualityinternships.eu Preambu!a Zwa!ywszy,!e:! dla m"odych ludzi wej#cie na rynek pracy po zako$czeniu edukacji staje si% coraz trudniejsze m"odzi ludzie s&

Bardziej szczegółowo

Kupony rabatowe jako forma promocji w rodowisku studenckim na przykładzie kursów jzykowych

Kupony rabatowe jako forma promocji w rodowisku studenckim na przykładzie kursów jzykowych Kupony rabatowe jako forma promocji w rodowisku studenckim na przykładzie kursów jzykowych rodowisko studenckie stanowi specyficzn grup młodych konsumentów, którzy s otwarci na nowe dowiadczenia. Ci młodzi

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie zintegrowanych systemów zarzdzania w małych i rednich przedsibiorstwach moliwoci i ograniczenia

Zastosowanie zintegrowanych systemów zarzdzania w małych i rednich przedsibiorstwach moliwoci i ograniczenia Controlling w małych i rednich przedsibiorstwach 121 Zastosowanie zintegrowanych systemów zarzdzania w małych i rednich przedsibiorstwach moliwoci i ograniczenia The integrated management software in small

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

B I B L I O T E K I N A U K O W E W K U L T U R Z E I C Y W I L I Z A C J I

B I B L I O T E K I N A U K O W E W K U L T U R Z E I C Y W I L I Z A C J I B I B L I O T E K I N A U K O W E W K U L T U R Z E I C Y W I L I Z A C J I Agnieszka Majewska Politechnika Czstochowska w Czstochowie Biblioteka Wydziału Zarzdzania czytel@zim.pcz.czest.pl Mariola Szyda

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001. z dnia 12 stycznia 2001 r.

ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001. z dnia 12 stycznia 2001 r. ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001 z dnia 12 stycznia 2001 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzgldniajc

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Przyswojenie przez studentów podstawowych pojęć z C2. Przekazanie studentom wiedzy i zasad, dotyczących podstawowych

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Obszary badawcze controllingu w orodku wrocławskim. Research fields of controlling in Wrocław centre

Obszary badawcze controllingu w orodku wrocławskim. Research fields of controlling in Wrocław centre Controlling w małych i rednich ch 15 Obszary badawcze controllingu w orodku wrocławskim Research fields of controlling in Wrocław centre Edward NOWAK * Streszczenie. Artykuł jest prezentacj problematyki

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH DAG MARA LEWICKA ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH Metody, narzędzia, mierniki WYDAWNICTWA PROFESJONALNE PWN WARSZAWA 2010 Wstęp 11 ROZDZIAŁ 1. Zmiany w zakresie funkcji personalnej

Bardziej szczegółowo

dialog przemiana synergia

dialog przemiana synergia dialog przemiana synergia SYNERGENTIA. Wspieramy Klientów w stabilnym rozwoju, równoważącym potencjał ekonomiczny, społeczny i środowiskowy przez łączenie wiedzy, doświadczenia i rozwiązań z różnych sektorów.

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

OUTSOURCING RACHUNKOWOCI I DORADZTWA PODATKOWEGO W SEKTORZE MP IMPLIKACJE DLA URZDNIKÓW SKARBOWYCH

OUTSOURCING RACHUNKOWOCI I DORADZTWA PODATKOWEGO W SEKTORZE MP IMPLIKACJE DLA URZDNIKÓW SKARBOWYCH 17 OUTSOURCING RACHUNKOWOCI I DORADZTWA PODATKOWEGO W SEKTORZE MP IMPLIKACJE DLA URZDNIKÓW SKARBOWYCH Marek Matejun Katedra Zarzdzania, Politechnika Łódzka 1. Wprowadzenie Outsourcing stanowi interesujc

Bardziej szczegółowo

Business Angels oraz fundusze zalkowe (seed capital), VC oraz PE jako alternatywne ródła finansowania rozwoju przedsibiorstw innowacyjnych

Business Angels oraz fundusze zalkowe (seed capital), VC oraz PE jako alternatywne ródła finansowania rozwoju przedsibiorstw innowacyjnych Business Angels oraz fundusze zalkowe (seed capital), VC oraz PE jako alternatywne ródła finansowania rozwoju przedsibiorstw innowacyjnych Sylwester Janik Taurus Partners Plan spotkania Business Angels

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwo zwinne. Projektowanie systemów i strategii zarządzania

Przedsiębiorstwo zwinne. Projektowanie systemów i strategii zarządzania Politechnika Poznańska, Wydział Inżynierii Zarządzania Dr inż. Edmund Pawłowski Przedsiębiorstwo zwinne. Projektowanie systemów i strategii zarządzania Modelowanie i projektowanie struktury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Controlling w niepublicznych placówkach edukacyjnych. Controlling in public educational institutions

Controlling w niepublicznych placówkach edukacyjnych. Controlling in public educational institutions Controlling w małych i rednich przedsibiorstwach 187 Controlling w niepublicznych placówkach edukacyjnych Controlling in public educational institutions Adam MUSZYSKI * Streszczenie. W pracy zaprezentowano

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Globalizacja: sprosta wyzwaniu

Od redakcji. Globalizacja: sprosta wyzwaniu OECD Employment Outlook 2005 Edition Summary in Polish Przegld stanu zatrudnienia w OECD wydanie 2005 Podsumowanie w jzyku polskim Od redakcji Globalizacja: sprosta wyzwaniu John P. Martin dyrektor ds.

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁA NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁA NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH POWIATOWY PROGRAM DZIAŁA NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załcznik do Uchwały Nr XXVIII/75/03 Rady Powiatu Pabianickiego z dnia 13 listopada 2003 r. (w zakresie : rehabilitacji społecznej, rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Kod pocztowy 00-928. Województwo Mazowieckie. Faks 630-10-19. Adres internetowy (URL) www.mi.gov.pl

Kod pocztowy 00-928. Województwo Mazowieckie. Faks 630-10-19. Adres internetowy (URL) www.mi.gov.pl OGŁOSZE O ZAMÓWIENIU Roboty budowlane Dostawy Usługi Wypełnia Urzd Zamówie Publicznych Data otrzymania ogłoszenia Numer identyfikacyjny SEKCJA I: ZAMAWIAJCY I.1) OFICJALNA NAZWA I ADRES ZAMAWIAJCEGO Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

1. WSTP. 2. Koncepcja platformy bezpieczestwa publicznego

1. WSTP. 2. Koncepcja platformy bezpieczestwa publicznego Koncepcja Platformy Bezpieczestwa Wewntrznego do realizacji zada badawczo-rozwojowych w ramach projektu Nowoczesne metody naukowego wsparcia zarzdzania bezpieczestwem publicznym w Unii Europejskiej 1.

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży 45.

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży 45. Kamila Potasiak Justyna Frys Wroclaw University of Economics Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży 45. Słowa kluczowe: analiza finansowa, planowanie finansowe, prognoza

Bardziej szczegółowo

Intellectual Capital Statement - Bilans Wartoci Niematerialnych

Intellectual Capital Statement - Bilans Wartoci Niematerialnych Intellectual Capital Statement - Bilans Wartoci Niematerialnych Lipiec 2006 Czerwiec 2007 DANE KONTAKTOWE FIRMY: NEXBAU mgr in. Roman Bauta Karpicko, ul. Poznaska 9, 64-200 Wolsztyn Autorzy: Maciej Sworowski,

Bardziej szczegółowo

Wymagania EMAS II. Andrzej Ociepa Ekoekspert Sp. z o.o. Główny Specjalista Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia

Wymagania EMAS II. Andrzej Ociepa Ekoekspert Sp. z o.o. Główny Specjalista Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia Wymagania EMAS II Andrzej Ociepa Ekoekspert Sp. z o.o. Główny Specjalista Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia Cele systemu zarzdzania rodowiskowego Podstawowym celem zaprojektowania i wdroenia systemu

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE. Z działalnoci Komisji do Zwalczania Dopingu w Sporcie za rok 2005. Warszawa, luty 2006 r.

SPRAWOZDANIE. Z działalnoci Komisji do Zwalczania Dopingu w Sporcie za rok 2005. Warszawa, luty 2006 r. SPRAWOZDANIE Z działalnoci Komisji do Zwalczania Dopingu w Sporcie za rok 2005. Warszawa, luty 2006 r. SKŁAD KOMISJI Przewodniczcy: prof. dr hab. Jerzy Smorawiski V-ce Przewodniczca : dr Małgorzata Sikorska

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ W RAMACH PROJEKTU PIERWSZY BIZNES AKTYWIZACJA LOKALNEJ SPOŁECZNOCI. Deklaracja bezstronnoci i poufnoci

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ W RAMACH PROJEKTU PIERWSZY BIZNES AKTYWIZACJA LOKALNEJ SPOŁECZNOCI. Deklaracja bezstronnoci i poufnoci Owiadczam, e: Nr wniosku Imi i nazwisko Kandydata/tki Imi i nazwisko Oceniajcego Imi i nazwisko Kandydata/tki Załcznik nr 5 do Regulaminu rekrutacji do Projektu PIERWSZY BIZNES aktywizacja lokalnej społecznoci

Bardziej szczegółowo

S.Wasyluk. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

S.Wasyluk. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu S.Wasyluk Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Długoterminowe decyzje w zakresie finansów przedsiębiorstw na przykładzie przedsiębiorstwa w branży produkcji wyrobów mięsnych Working paper JEL Classification:

Bardziej szczegółowo

Podnoszenie efektywnoci produkcji przy wykorzystaniu istniejcych zasobów

Podnoszenie efektywnoci produkcji przy wykorzystaniu istniejcych zasobów Podnoszenie efektywnoci produkcji przy wykorzystaniu istniejcych zasobów Adam Jednoróg Koordynator ds. Systemów Zarzdzania Produkcj Email: ajednorog@ipscontrol.pl pl ips Control idealny partner w biznesie

Bardziej szczegółowo

O tym jak wyliczy koszt przepływu palety przez magazyn

O tym jak wyliczy koszt przepływu palety przez magazyn Optymalizacja zaangaowania kapitałowego 22.12.2004 r. w decyzjach typu make or buy. Magazyn własny czy obcy cz. 1. O tym jak wyliczy koszt przepływu palety przez magazyn Wprowadzenie Wan miar działania

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. Proces ewaluacji i raport ewaluacyjny

Wprowadzenie. Proces ewaluacji i raport ewaluacyjny Noworól Aleksander Wprowadzenie! "#$% &'#( $( )"*"*# +,$"-)*.,.( / "#!/!#''*)"' * )", #-)* #),.0, # & 1 #2*$#",. -! $/!/#)* $ #".$* "*$.,( #'*223.*( 4 5 06$",( )2( /. $!7"*"$' (!2/"#!/!#''*)"'$ 2.*-$*#)*4*"*.,..#"$*

Bardziej szczegółowo

Rola kapitału obrotowego i jego wpływ na zarzdzanie finansami przedsibiorstw

Rola kapitału obrotowego i jego wpływ na zarzdzanie finansami przedsibiorstw Dr Grzegorz Gołbiowski Rola kapitału obrotowego i jego wpływ na zarzdzanie finansami przedsibiorstw W teorii finansów przedsibiorstw jednym z kluczowych zagadnie jest okrelenie istoty i pojcia kapitału

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007 Załcznik Do Uchwały Nr... Rady Powiatu Opolskiego z dnia...2007r. PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU I. STRESZCZENIE to krótkie, zwięzłe i rzeczowe podsumowanie całego dokumentu, które powinno zawierać odpowiedzi na następujące tezy: Cel opracowania planu (np. założenie

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu zamówienia w oparciu o Wspólny Słownik Zamówie (CPV): 73110000-6 Usługi badawcze 72316000-3 Usługi analiz danych

Opis przedmiotu zamówienia w oparciu o Wspólny Słownik Zamówie (CPV): 73110000-6 Usługi badawcze 72316000-3 Usługi analiz danych SR-POKL-V.ZP.U.272. 83. 2012.JR Zał. nr 2 do SIWZ Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia (SOPZ) na opracowanie nt. potrzeb wród instytucji/firm w zakresie realizacji działa edukacyjnych oraz promujcych

Bardziej szczegółowo