PRACE NAUKOWE INSTYTUTU IN YNIERII CHEMICZNEJ POLSKIEJ AKADEMII NAUK. Zeszyt 14

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRACE NAUKOWE INSTYTUTU IN YNIERII CHEMICZNEJ POLSKIEJ AKADEMII NAUK. Zeszyt 14"

Transkrypt

1 Instytut Inynierii Chemiznej Polskiej Akademii Nauk PRACE NAUKOWE INSYUU INYNIERII CHEMICZNEJ POLSKIEJ AKADEMII NAUK Zeszyt 14 Gliwie 2010

2 Rada Redakyjna Krzyszto Warmuziski, Jerzy Skrzyek, Grayna Bartelmus, Miezysaw Jaroszyski Redaktor Ryszard Pawezyk Sekretarz Redakji Boena Janus Coyright by Instytut Inynierii Chemiznej PAN Gliwie 2010 PL ISSN Nakad: 100 egz. Ark. wyd. 3,8 Druk i orawa: Agenja Wydawniza ARGI s Wroaw, ul. egiestowska 11 tel./ax (071)

3 SPIS RECI 1. Anna Pawlazyk, Krzyszto Gosiewski Ois kinetyki niekatalityznego salania metanu w wyenieniu monolityznym w zakresie niskih i wysokih temeratur Wodzimierz Smole, Miezysaw Jaroszyski, Boena Janus Wyw waiwoi absorbera i szyb na srawno askih kolektorów soneznyh do odgrzewania owietrza Krystyna Kleaka Biologizne ozyszzanie gazów z ksylenu, styrenu oraz ih mieszanin w bioreaktorah strukowyh aktualny stan wiedzy i kierunki rozwoju Andrzej Koodziej, Miezysaw Jaroszyski Bioaliwa: asekty tehnologizne, ekonomizne i rawne...59 CONENS 1. Anna Pawlazyk, Krzyszto Gosiewski Kinetis o non-atalyti ombustion o methane in monolith bed at low and high temerature Wodzimierz Smole, Miezysaw Jaroszyski, Boena Janus Eet o absorber and glazing roerties on thermal eiieny o late-tye solar air heaters Krystyna Kleaka Biologial uriiation o gases rom xylene, styrene and its mixture in trikling ilters state o the art and trends Andrzej Koodziej, Miezysaw Jaroszyski Biouels: eonomi, tehnologial and legislative asets...59

4

5 Prae Naukowe IICh PAN, 14, 5 20 (2010) ANNA PAWLACZYK,KRZYSZOF GOSIEWSKI OPIS KINEYKI NIEKAALIYCZNEGO SPALANIA MEANU W WYPENIENIU MONOLIYCZNYM W ZAKRESIE NISKICH I WYSOKICH EMPERAUR Instytut Inynierii Chemiznej PAN, ul. Batyka 5, Gliwie Wyniki symulaji niekatalityznego reaktora rewersyjnego (tzw. termiznego, oznazanego akronimem: FRR) z zastosowaniem arametrów kinetyznyh oisanyh w [4,5] wykazay, i równania te dobrze oisyway kinetyk tylko w niskih temeraturah do okoo 700 C. W zwizku z tym zaistniaa otrzeba oraowania nowej metody badawzej ozwalajej na wyznazenie takih arametrów tyh równa, które dobrze oisywayby kinetyk reakji salania dla temeratur wyszyh do okoo 900 C. W ray rzedstawiono wyniki bada kinetyznyh salania metanu w zakresie temeratur C oraz C. Zaroonowano sosób oblizania szybkoi reakji, wykorzystujy arametry kinetyzne uzyskane dla obu zakresów temeratur. he kineti arameters resented in [4,5] were used in simulation o non-atalyti reversal reator (hermal Flow Reversal Reator FRR). It has been ound that those equations desribe the kinetis well or only low temeratures u to about 700 C. hus, it was neessary to ind a new exerimental method or evaluation o kineti arameters valid or the higher temeratures u to 900 C. he aer resents results o methane ombustion kineti studies within the temerature range o C and C. It was roosed a method o the reation rate alulation with use o the kineti arameters obtained in both ranges o temeratures. 1. WPROWADZENIE W olskim górnitwie wgla kamiennego od wielu lat rowadzone s rae zwizane z odziemnym odmetanowaniem zó i gosodarzym wykorzystaniem energetyznym ujtego metanu. Jak odaje [1] w r akowita ilo metanu uwalniana z olskih koal wynosia 871 mln m 3 metanu/rok. W rzyblieniu rzyjmuje si, e wraz z owietrzem wentylayjnym uwalnia si ok. 66,7% (581 mln m 3 /rok) aego metanu ohodzego ze zó wgla kamiennego, zyli

6 6 A. PAWLACZYK, K. GOSIEWSKI ok. 0,415 Mt CH 4 /rok dla górnitwa krajowego. Rozn wiatow emisj metanu t drog szauje si na 15 Mt/rok. en metan, bdy ennym aliwem gazowym, jest nieotrzebnie traony, jednozenie wzmaniaj eekt ielarniany. Ni wi dziwnego, e obenie zauwaa si rosne zainteresowanie roblemem utylizaji metanu z owietrza wentylayjnego koal wgla kamiennego w krajah, które nie zamierzaj akowiie zrezygnowa z energetyki wglowej (Polska, ale take m. in. USA, Australia, zy Kanada). Z tego wzgldu istnieje zaotrzebowanie na urzdzenia, które ozwalayby stabilnie i eektywnie rodukowa energi ieln lub elektryzn wykorzystuj to nisko stone aliwo. W koalniah krajowyh ojedynzy szyb emituje od nawet do 1,4 miliona Nm 3 /h mieszaniny owietrzno-metanowej. Obnienie tej emisji ma wi wane znazenie z unktu widzenia ekonomii, ohrony rodowiska i energetyki. W Polse owietrze wentylayjne zawiera CH 4 w steniah niszyh ni 0,7%obj. (rednio ok. 0,3%obj.). W warunkah koal krajowyh stenia to waha si do silnie i jak odano wyej w zasadzie nie rzekraza 0,7%obj. Salanie metanu w tak niskih steniah moliwe jest tylko w sejalnyh urzdzeniah wykorzystujyh ieo salania do odgrzania hodnego owietrza wentylayjnego (autotermia), do temeratur owyej 700 ºC. Wrawdzie teoretyznie owietrze wentylayjne mogoby zasila koty energetyzne duej moy, gdzie zawarty w nim metan zostaby salony w wysokih temeraturah anujyh w komorze salania, rzadko jednak takie rozwizanie udaje si zastosowa w raktye. Natomiast utylizaja metanu z owietrza wentylayjnego orzez bezorednie utlenienie w zwykym roesie salania bez dodatkowego aliwa nie jest moliwa. Jednak taka mieszanina moe by brana od uwag jako alternatywne aliwo do rodukji energii, rzy omoy nowozesnyh, n. rewersyjnyh tehnologii salania, w któryh ieo reakji wykorzystuje si metod regenerayjn dla uzyskania autotermii roesu salania. 2. SPALANIE MEANU W WYPENIENIU MONOLIYCZNYM Reaktor rewersyjny FRR (Flow Reversal Reator) to obiekt, w którym autotermizn ra uzyskuje si orzez regenerayjny odzysk iea reakji, uzyskiwany drog ykliznej zmiany kierunku rzeywu rzez jego wyenienie. Mog to by reaktory katalityzne CFRR (Catalyti Flow Reversal Reator), wzgldnie odobne, lez niekatalityzne reaktory, w któryh zahodzi homogenizne salanie termizne: FRR (hermal Flow Reversal Reator). Jak wykazay badania oisane w [4,5], zjawiska zahodze na owierzhni niekatalityznego wyenienia maj rawdoodobnie istotny wyw na kinetyk reakji salania i dlatego razej bdziemy uywa okrelenia salanie termizne ni homogenizne. Badania i symulaje reaktora CFRR, rowadzone w ramah rojektu euroejskiego [2], w którym uzestnizy IICh PAN okazuj, i wystowa w nih mog równie wzgldnie wysokie temeratury ray, dohodze do 800 C. Nawet dla odornego

7 Ois kinetyki niekatalityznego salania metanu 7 termiznie katalizatora n. 0,5%wag. Pd/ -Al 2 O 3, tak wysoka temeratura moe rowadzi do jego dezaktywaji lub nawet zniszzenia. Próby stosowania taszyh katalizatorów tlenkowyh, jak n. Cu-Cr-O/ -Al 2 O 3 wskazyway [2], e temeratury wystuje w CFRR znaznie rzewyszaj ih odorno termizn. rudne warunki ray zwizane z silnie zaylonym i wilgotnym gazem mog dodatkowo mie negatywny wyw na ywotno takiego katalizatora. Badania wykonywane w rojektah [2,3] wykazay, e nawet w reaktorze katalityznym anuj na tyle wysokie temeratury, e owany udzia w salaniu ma reakja homogenizna w azie gazowej. Wobe tego stwierdzono, e iekaw alternatyw mogoby by akowiie niekatalityzne salanie metanu na zou inertnym w reaktorze FRR. Narzdziem suym do otymalizaji takih urzdze s zwykle symulaje z zastosowaniem modeli matematyznyh. Jeli symulaje maj by uytezne dla analizy roesu to niezbdne jest osiadanie wiarygodnego i w miar rostego oisu kinetyki salania. Std te koniezne byo odjie bada kinetyznyh w elu uzyskania oisu roesu niekatalityznego salania nisko stonyh mieszanin metanowietrze, szzególnie w wyenieniu monolityznym rzewidzianym do stosowania w takih reaktorah. Znajomo zarówno mehanizmu jak i kinetyki tego salania ma istotne znazenie dla symulaji matematyznyh i rojektowania FRR. Reakja termiznego utleniania metanu niewtliwie jest reakj wolnorodnikow skadaj si z kilku do nawet kilkuset reakji elementarnyh. Z raktyznego unktu widzenia symulaje kilkuset reakji staj si nie tylko uiliwe, ale i wtliwe z numeryznego unktu widzenia, bowiem nikt nie zajmuje si roagaj bdów numeryznyh w rzyadkah jednozesnego rozwizywania kilkuset silnie nieliniowyh równa rónizkowyh. Obszerne studia literaturowe wykazay, i brak jest wytyznyh, który z wielu ublikowanyh, bardzo zoonyh, modeli owinien by stosowany w konkretnym rzyadku raktyznym. Z tego wzgldu obok tyh bardzo zoonyh modeli kinetyznyh od dawna odejmowano róby oisu salania homogeniznego rzy omoy jednostoniowego lub o najwyej kilkustoniowego uroszzonego modelu reakji. Celem niniejszej ray jest: - wyznazenie arametrów dla zaoonyh równa kinetyznyh, dobrze oisujyh kinetyk reakji salania metanu dla temeratur do okoo 900 C, - oraowanie sosobu oblizania szybkoi reakji w aym zakresie temeratur, jakie wystuj w rzezywistym termiznym reaktorze rewersyjnym. 3. OPIS BADA DOWIADCZALNYCH Przerowadzono badania termiznego salania mieszaniny metan owietrze o steniu metanu odowiadajym jego zawartoi w górnizyh gazah wentylayjnyh koal wgla kamiennego. Dowiadzenia wykonano w reaktorze rurowym symetryznie umieszzonym w ieu, wyenionym wkadami

8 8 A. PAWLACZYK, K. GOSIEWSKI monolityznymi o znej dugoi 1200mm. Szzegóowe arametry wyenienia monolityznego odano w abeli 1. abela1. Parametry wyenienia monolityznego able 1. Parameters o the monolith aking Ilo Jednostka Monolit B rednia reaktora m 6,5 Dugo monolitu *) m 120 (4 30) Szeroko kanau mm 3 Grubo ianki mm 0,7 OFA (Oen rontal area) % 66 GSA (Geometri surae area) m 2 m CPSI (Channels er square inh) 1inh *) Cakowita dugo monolitu nie oznaza dugoi strey salania, która bya okrelana dla kadego ekserymentu oddzielnie. Reaktor umieszzono w ieu ze sterowanymi oddzielnie trzema streami grzaek. Stanowisko badawze oraz wyinki monolitu okazano na rys.1. Rys.1. Ilustraja stanowiska badawzego do bada salania w bloku monolityznym i wyinki monolitu stosowane w badaniah Fig.1. Exerimental installation to study ombustion over the monolith aking and seimens o monoliths used in exeriments Badania rowadzono w dwóh wariantah grzania: jedno lub trójstreowym, zyli tylko z jedn lub z trzema streami grzewzymi iea nagrzanymi owyej temeratury zaonu reakji. Parametry roesu zestawiono w abeli 2.

9 Ois kinetyki niekatalityznego salania metanu 9 abela 2. Parametry roesu dla reaktorów ze zoem monolityznym able 2. Proess arameters or reators with monolith aking Wariant grzania Jednostka Jednostreowy System grzewzy rójstreowy Zakres temeratur C Zakres ste metanu % obj. 0,44 0,97 0,38 1,2 Natenie rzeywu Nm 3 h -1 0,8 0,8 W zasie ekserymentów mierzono temeratur wewntrz reaktora oraz stenia metanu na wloie do instalaji oraz tlenku i dwutlenku wgla oraz metanu na wyloie z instalaji. W badaniah rzyjto, e roes globalnie oisuj 3 nastuje reakje: Pene salanie metanu do CO 2 : CH 4 + 2O 2 CO 2 + 2H 2 O (I) Pósalanie metanu do CO: CH 4 + 3/2O 2 CO + 2H 2 O (II) Salanie CO do CO 2 : CO + 1/2O 2 CO 2 (III) Z uwagi na akt, e w roduktah reakji ojawia si tlenek wgla, zaoono nastuje trzy mehanizmy: równolegy, nastzy, nastzo- równolegy (rys.2).

10 10 A. PAWLACZYK, K. GOSIEWSKI Rys.2. Zaoone teoretyznie mehanizmy termiznego salania metanu: a) równolegy, b) nastzy, )nastzo-równolegy Fig.2. Reation mehanisms studied or the thermal ombustion o methane: a) arallel, b) onseutive, ) onseutive-arallel 3.1. WYZNACZANIE KINEYKI REAKCJI ERMICZNEGO SPALANIA MEANU W WYPENIENIU MONOLIYCZNYM W ZAKRESIE NISKICH EMPERAUR Badania kinetyki termiznego salania rzerowadzono w dwóh wariantah. Poztkowo byy to badania z aktywnym trójstreowym systemem grzewzym. Badania te szzegóowo oisano w [4]. Aby mó odowiedzie na ytanie, który z roonowanyh rostyh mehanizmów najleiej oisuje roes, rzerowadzono oblizenia kinetyzne dla wymienionyh trzeh mehanizmów. Ze wzgldu na duy nadmiar tlenu i omijalnie ma zmian jego stenia rzyjto równania kinetyzne w ogólnej ostai: dc Ei a rhom, i k0, i ex C dt R (1) W zalenoi od reakji rzyjmuje si: C= CCH 4 dla reakji (I) i (II) lub C=CCO dla reakji (III). Parametry kinetyzne wyznazone dla wszystkih zaoonyh mehanizmów reakji salania rzedstawiono w abeli 3. Przerowadzona w [4] analiza otrzymanyh wyników wykazaa, e mehanizm nastzo równolegy najleiej oisuje kinetyk reakji salania metanu w wyenieniu monolityznym. Uzyskane równania i arametry kinetyzne wrowadzono do modelu matematyznego termiznego reaktora rewersyjnego. Model ten, w ormie araboliznyh równa zstkowyh, stanowi dynamizny ois matematyzny

11 Ois kinetyki niekatalityznego salania metanu 11 roesów reakji, wymiany iea i masy, jakie zahodz w aym reaktorze rewersyjnym, wraz ze seyizn zmian warunków oztkowyh i brzegowyh, wywoanyh kadorazow rewersj rzeywu. abela 3.Wyznazone wartoi arametrów kinetyznyh (3 strey grzewze) able 3. he estimated values o the kineti arameters (3 heating zones) MONOLI (zakres temeratur w dowiadzeniu) 3 SREFY GRZEWCZE ( C) DWUSOPNIOWY RÓJSOPNIOWY MECHANIZM REAKCJI RÓWNOLEGY NASPCZY NASPCZO RÓWNOLEGY REAKCJA E i k 0,i a [J mol - 1 ] [mol (1-a) m -3(1-a) s -1 ] rhom, II 2CH 4 3O 2 2CO 4 H 2 O , rhom, I CH 2O CO 2H O , rhom, II 2CH 3O 2CO 4 H O , ,9 rhom, III 2CO O 2CO , ,1 2 2 rhom, II 2CH 3O 2CO 4 H O , ,8 rhom, III 2CO O 2CO , rhom, I CH 2O CO 2 H O , , [-] Pierwsze testy symulaji z uyiem równa kinetyznyh wyznazonyh rzy trójstreowym sosobie grzania, nie daway wyników akowiie zgodnyh z dowiadzeniem (atrz abela 4). Mianowiie szybkoi reakji, wylizane dla wysokih temeratur (nawet owyej 1100 C), byy niewielkie, za oblizana konwersja metanu nie rzekrazaa 13%. Natomiast, jak wykazay badania w rzezywistym reaktorze FRR, w temeraturah rzdu 1000 C metan sala si akowiie. abela 4. Porównanie maksymalnej temeratury i konwersji metanu wylizanyh z zastosowaniem arametrów kinetyznyh, wyznazonyh rzy dugih zasah rzebywania mieszaniny metanowietrze w streie salania able 4. he omarison o the maximum temerature and the methane onversion, alulated using kineti arameters determined or long residene time methane-air mixture in the ombustion zone Mehanizm max w zou [ C] Konwersja metanu [%] reakji r hom,i 1 r hom,i 100 r hom,i 1 r hom,i 100 NASPCZY ,48 98,45 NASPCZO- RÓWNOLEGY ,90 98,91

12 12 A. PAWLACZYK, K. GOSIEWSKI Okazao si, e oblizenia szybkoi reakji wg równania kinetyznego tyu (1), z arametrami z abeli 3 znazo zaniaj t szybko w wysokih temeraturah. Doiero 100-krotne zwikszenie szybkoi reakji ozwalao dla takih temeratur uzyskiwa konwersj owyej 95%. Niemniej, otrzymane arametry wg abeli 3 w zakresie niskih temeratur dobrze odwzorowuj kinetyk do temeratury okoo 700 C. W zwizku z tym zaistniaa otrzeba oraowania metody badawzej i wyznazenia arametrów kinetyznyh dobrze oisujyh kinetyk salania dla wyszyh temeratur, o najmniej do okoo 900 C, które jak okazay ekserymenty na badawzo-demonstrayjnej instalaji FRR anuj na znaznej dugoi drogi rzeywu gazów rzez rzezywisty reaktor. Problem z omiarem szybkoi reakji rzy grzaniu trójstreowym olega na tym, e aby uzyska wiarygodne wyniki ekserymentalne naleao je wykonywa jedynie rzy niskih konwersjah. Ze wzgldu na dugi zas rzebywania, o nastawieniu wyszyh temeratur w 3 streah grzewzyh, nastowa gwatowny zaon i konwersja skokowo wzrastaa do 100%. Aby uzyska niewielkie stonie rzemiany, rzy temeraturah w streie reakji wyszyh ni ok. 700 C, naleao wi skrói zas rzebywania w tej streie. Dokonano tego rzez znazne skróenie dugoi nagrzanej zi wkadu monolityznego (atrz. 3.2) WYZNACZANIE KINEYKI REAKCJI ERMICZNEGO SPALANIA MEANU W WYPENIENIU MONOLIYCZNYM W ZAKRESIE WYSOKICH EMPERAUR W elu wyznazenia bardziej wiarygodnyh arametrów dla zakresu wyszyh temeratur, oraowano now metodyk bada olegaj rzede wszystkim na skróeniu zasu rzebywania substratów w streie salania. Zmniejszenie iloi stre grzewzyh reaktora (z 3 na 1) ozwolio uzyska w ieu laboratoryjnym nowy, o wiele wszy roil temeratury, ni w rzyadku grzania trójstreowego [4]. Dugo strey salania równie ulega zmniejszeniu z okoo 40 m do okoo 20 m. Porównanie roili temeratur wzdu reaktora dla grzania jedno- i trójstreowego rzedstawiono na rys.3. Zmiana sosobu grzania daa wysze temeratury w streie salania ni rzy grzaniu trójstreowym, rzy konwersji metanu nie rzekrazajej 25%.

13 Ois kinetyki niekatalityznego salania metanu 13 EMPERAURA [ºC] emeratura zaonu DŁUGOŚĆ MONOLIU [m] 3 strey grzewze 1 strea grzewza Rys. 3. Porównanie roili temeratur dla rónej dugoi strey salania, rzy zastosowaniu dwóh rónyh sosobów grzania iea rurowego Fig. 3. Comarison temerature roiles or dierent length o ombustion zone with using dierent method o heating u Podobnie jak w raah [4,5,6], do oblizania arametrów kinetyznyh reakji homogeniznego salania metanu, rzyjto uraszzaje zaoenie izotermiznoi w streie salania. Za stre salania rzyjmowano t z wyenienia, w której temeratura bya wysza od temeratury zaonu mieszaniny. Natomiast za temeratur zaonu rzyjmowano najwysz temeratur w wyenieniu, dla której niezalenie od stenia wlotowego CH 4 nie ojawiay si jeszze na wyloie rodukty salania (atrz rys.4 linia unktowa). W zasie ekserymentów dla kadej zadanej temeratury iea i stenia wlotowego metanu mierzono temeratur wzdu monolitu uzyskuj w ten sosób rzezywiste roile temeratur. Jak okazano na rys.4, roile te raktyznie nie zale od wartoi stenia wlotowego metanu. Znajomo rzezywistyh temeratur wzdu drogi rzeywu gazów rzez reaktor oraz temeratury zaonu ozwolia wyznazy tzw. dugo strey salania w monoliie L omb, a tym samym t z monolitu, w której zahodzio salanie.

14 14 A. PAWLACZYK, K. GOSIEWSKI 875 EMPERAURA [ºC] Lomb rednia temeratura w streie salania emeratura zaonu DŁUGOŚĆ MONOLIU [m] 0,61% obj. CH4 0,54% obj. CH4 Rys.4. Przykadowy roil temeratur wzdu monolitu rzy staej wartoi zadanej temeratury iea i zmiennym steniu wlotowym metanu [% obj.] Fig.4. An examle o the temerature roiles along the monolith or the onstant reset temerature o the oven and various inlet methane onentrations [vol. %] during kineti exeriments Jako temeratur salania metanu w omawianej streie rzyjmowano warto równ redniej z temeratur wystujyh w tej streie (atrz rys.4 linia wielounktowa), która w dalszej kolejnoi osuya do wyznazania kolejnyh unktów na wykresah Arrheniusa. Przykad takiego wykresu (dla reakji salania metanu do tlenku wgla dla mehanizmu nastzego) okazano na rys.5. ln(k()) k 1 2CH 4 3O2 2CO 4H 2O -1,5-1,7-1,9-2,1-2,3-2,5-2,7-2,9-3,1-3,3-3,5 0, , , , , ,001 0, , / Rys.5. Wykres Arrheniusa dla reakji (II) i mehanizmu nastzego konwersja metanu do tlenku wgla Fig.5.he Arrhenius lot or reation (II) and the onseutive sheme onversion o methane to arbon monoxide

15 Ois kinetyki niekatalityznego salania metanu 15 Na odstawie danyh ekserymentalnyh oraowano arametry równania kinetyznego (1) dla mehanizmu reakji nastzyh (abela 5 dane dla 1 strey grzewzej). Po skróeniu strey nagrzanej, by to jedyny mehanizm soród trzeh tj. równolegego, nastzego i nastzo-równolegego, dla którego wyznazenie arametrów E i, k 0,i, a byo moliwe. Próby wyznazenia tyh arametrów dla ozostayh mehanizmów daway wyniki akowiie niewiarygodne. abela 5.Wyznazone wartoi arametrów kinetyznyh dla mehanizmu nastzego (1 strea grzewza) able 5. he estimated values o the kineti arameters or onseutive mehanism (1heating zone) MONOLI (zakres temeratur w dowiadzeniu) 1 SREFA GRZEWCZA ( C) MECHANIZM REAKCJI NASPCZY REAKCJA E i k 0,i a Bd *) [J mol -1 ] [mol (1-a) m -3(1-a) s -1 ] [-] [%] rhom, II 2CH 3O 2CO 4 H O , ,8 3,65 rhom, III 2CO O 2CO , ,3 16,60 *) redni bd wzgldny moduowy wylizany z zalenoi (2) redni bd szybkoi reakji wg rzyjtego równania kinetyznego (1) oblizano z zalenoi 1 n n i 1 rmeas i ral hom, i rmeas i 100% Wedug wniosków zamieszzonyh w [4,5], najleszym mehanizmem oisujym salanie metanu w zakresie niskih temeratur jest mehanizm nastzorównolegy. Poniewa jednak w zakresie wysokih temeratur moliwe byo wyznazenie wiarygodnyh arametrów równania kinetyznego tylko dla mehanizmu nastzego, to do wylizania szybkoi reakji w modelu matematyznym FRR, wykorzystano mehanizm reakji nastzyh, zarówno dla wyników z grzania jedno- jak i trój-streowego. Na rys. 6 orównano oblizone szybkoi reakji (r hom,ii ) utleniania metanu do tlenku wgla dla stenia metanu 1%obj. na odstawie równania kinetyznego (1) z arametrami wyznazonymi dla zakresu niskih (3 strey grzewze) i wysokih temeratur (1 strea grzewza). (2)

16 16 A. PAWLACZYK, K. GOSIEWSKI r hom II [mol * m^-3 * s^-1] Skala liniowa 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0, emeratura [C] dla jednej strey grzewzej dla trzeh stre grzewzyh Rys. 6. Porównanie szybkoi reakji w zalenoi od temeratury dla mehanizmów reakji nastzyh wyznazonyh rzy dugiej (3 strey grzewze) oraz krótkiej (1 strea grzewza) streie salania w skali liniowej Fig. 6. Comarison reation rate deending on temerature or onseutive sheme obtained or long (3 heating zones) and short (1 heating zone) ombustion zone in the linear sale W temeraturah owyej 850 C, obserwuje si gwatowny wzrost wylizanej szybkoi reakji rzy zastosowaniu arametrów kinetyznyh otrzymanyh w dowiadzeniah z jedn stre grzewz, o dobrze wida na rys.6 w skali liniowej. r hom II [mol * m^-3 * s^-1] Skala ólogarytmizna 100, , , , , , , , , emeratura [C] dla jednej strey grzewzej dla trzeh stre grzewzyh Rys.7. Porównanie szybkoi reakji w zalenoi od temeratury dla mehanizmów reakji nastzyh wyznazonyh rzy dugiej (3 strey grzewze) oraz krótkiej (1 strea grzewza) w skali ólogarytmiznej Fig. 7. Comarison reation rate deending on temerature or onseutive sheme obtained or long (3 heating zones) and short (1 heating zone) ombustion zone in the semi-logarithmi sale Natomiast rónia wartoi wylizanyh szybkoi reakji r hom,ii w zalenoi od temeratury, dla równania reakji (CH 4 do CO) w zakresie niskih temeratur jest

17 Ois kinetyki niekatalityznego salania metanu 17 leiej widozna na takim samym wykresie, jednak rzedstawionym w skali ólogarytmiznej (rys.7). Ostateznie w modelu matematyznym FRR zastosowano kinetyk oart na mehanizmie reakji nastzyh bd zoeniem arametrów kinetyznyh wyznazonyh w reaktorze z grzaniem trój- i jednostreowym. Zastosowanie w modelu tylko i wyznie kinetyki wyznazonej rzy grzaniu jednostreowym nie byo elowe ze wzgldu na to, i arametry kinetyzne równania (1) wyznazano w zakresie temeratur C, tj. w temeraturah o wiele wyszyh ni temeratura zaonu. W zakresie niskih temeratur (do okoo 700 C) omimo, i w rzezywistym reaktorze FRR wyranie zahodzia ju reakja salania, wylizana szybko reakji (z uwzgldnieniem arametrów kinetyznyh uzyskanyh dla wysokih temeratur), bya zbyt niska. Wida to na rys.7, gdzie szybko reakji utleniania CH 4 do CO (r hom,ii ) dla mehanizmu nastzego wyznazona dla 3 stre grzewzyh w [4] jest wyranie wiksza w zakresie temeratur do okoo 700 C ni szybko oblizana z zastosowaniem arametrów kinetyznyh wyznazonyh dla jednej strey grzewzej. Wstawienie do modelu w tym zakresie arametrów kinetyznyh wyznazanyh w wysokih temeraturah owodowao, e reakja nie startowaa rzy temeraturah, rzy któryh w rzezywistoi nastowa ju jej wyrany zaon. Std te akowity obszar temeratur wystujyh w reaktorze, odzielono na dwie strey: niskih i wysokih temeratur, w któryh stosowano róne arametry równa kinetyznyh. Do rozgranizenia tyh stre wrowadzono w modelu rzezenie (tzw. swith oint ). Jest to temeratura, w której wykresy zalenoi szybkoi reakji salania CH 4 do CO (r hom,ii ) (rys.7) od temeratury rzeinaj si. Model matematyzny FRR wykorzystuje obie kinetyki, midzy którymi nastuje rzezenie, gdy seniony zostaje warunek: H L r r hom, II hom, II (3) H r hom, II L r hom, II gdzie: - wyznazane rzy jednej streie grzewzej - wyznazane rze 3 streah grzewzyh. Zmiana arametrów oisujyh model kinetyzny (1) w oszzególnyh streah temeratur na graniy swith oint u dokonywana jest na zasadzie orównania wartoi szybkoi reakji r hom,ii wyznazanej zarówno z arametrów dla niskih jak i wysokih temeratur. Do kolejnyh oblize stosuje si te arametry równania tyu (1) dla któryh warto r hom,ii w danej temeraturze bya wiksza. Do momentu rzezenia okrelonego zalenoi (3) lizone s obie szybkoi reakji tzn. r hom,ii oraz r hom,iii z modelu kinetyki dla niszyh temeratur (arametry zamieszzone w abeli 3), a nastnie z modelu dla temeratur wyszyh (atrz abela 5). Przerowadzono równie identyikaj modelu matematyznego termiznego reaktora rewersyjnego w oariu o dane uzyskane z rzezywistego obiektu

18 18 A. PAWLACZYK, K. GOSIEWSKI dowiadzalnego. Identyikaja ta wykazaa, e wyniki symulaji matematyznyh reaktora z zastosowaniem tak oblizanyh szybkoi reakji dobrze odzwieriedlaj wyniki uzyskane z ekserymentów salania w reaktorze badawzym w stosunkowo duej skali wymiarów. ym samym mona rzyj, e oblizenia reaktora demonstrayjnego w skali tehniznej mona bdzie oiera o tak wyznazone zalenoi kinetyzne. 4. WNIOSKI a) Prosty ois kinetyki niekatalityznego salania metanu ma istotne znazenie dla symulaji matematyznyh i rojektowania FRR. b) Nowo oraowana metodyka bada kinetyznyh olegaja rzede wszystkim na skróeniu zasu rzebywania substratów w streie salania orzez zmniejszenie iloi stre grzewzyh (z 3 na 1), ozwolia uzyska w badaniah kinetyznyh wysze temeratury w streie salania rzy konwersji metanu umoliwiajej wyznazenie arametrów równa kinetyznyh w szerszym ni w [4] zakresie temeratur. ) Zastosowanie w modelu matematyznym reaktora FRR kinetyki bazujej na mehanizmie reakji nastzyh bdej zoeniem równa kinetyznyh wyznazonyh w reaktorze z grzaniem trój- i jednostreowym do dobrze odzwieriedla wyniki uzyskane z ekserymentów salania na rzezywistym obiekie w stosunkowo duej skali wymiarów w aym zakresie temeratur. Praa bya ziowo inansowana rzez MNiSW (Projekt Badawzy Rozwojowy Nr R a take w ramah Projektu Promotorskiego Nr N N ). OZNACZENIA - SYMBOLS a - wykadniki otgowe dla stenia metanu w równaniu kinetyznym exonents at methane onentration in the kineti equation C - stenie skadnika i, mol m -3 onentration o omonent i E i - energia aktywaji w i-tym równaniu kinetyznym, kj mol -1 ativation energy in the i-th kineti equation k 0i - staa szybkoi reakji w i-tym równaniu kinetyznym, mol (1-a) m -3(1-a) s -1 reation rate onstant in the i-th kineti equation L omb - dugo strey salania, m length o the ombustion zone n - ilo unktów ekserymentalnyh uwzgldnianyh w oblizeniah kinetyki number o exerimental oints used in the estimation o kinetis R - staa gazowa, kj mol -1 K -1

19 Ois kinetyki niekatalityznego salania metanu 19 gas onstant meas r - szybko reakji mierzona ekserymentalnie, mol m -3 s -1 i reation rate measured exerimentally al - szybko reakji wylizana z równania kinetyznego, mol m -3 s -1 r, hom, i reation rate alulated rom kineti equation r hom, i t - zas, s time - temeratura, K lub o C temerature - redni bd moduowy szybkoi reakji, % average relative error or the reation rate PIMIENNICWO CYOWANE - REFERENCES [1] NAWRA S., GANAR K., Oena stanu i moliwoi utylizaji metanu z owietrza wentylayjnego odziemnyh koal wgla kamiennego. Polityka energetyzna., 2008, 11, [2] EUROPEAN UNION PROJEC (CONRAC NO. ICA2-C ): Reovery o methane rom vent gases o oal mines and its eiient utilization as a high temerature heat soure Final Reort [3] PROJEK BADAWCZY KBN NR 3 O9C : Katalityzne usuwanie metanu z górnizyh gazów wentylayjnyh w reaktorah niestajonarnyh ze wstnym wzbogaaniem mieszaniny gazowej metod adsorji zmiennoinieniowej. ( ) [4] PAWLACZYK A., GOSIEWSKI K., WARMUZINSKI K., JASCHIK M., Uroszzone mehanizmy i arametry kinetyzne homogeniznego salania nisko stonyh mieszanin metan - owietrze. Prae Naukowe IICh PAN, 2008, 11, [5] GOSIEWSKI K., PAWLACZYK A., WARMUZINSKI K., JASCHIK M., A study on thermal ombustion o lean methane - air mixtures: simliied reation mehanism and kineti eqations. Chemial Engineering Journal, 2009, 154, [6] GOSIEWSKI K., MAROS YU. SH., WARMUZINSKI K., JASCHIK M., et al., Homogeneous vs. atalyti ombustion o lean methane-air mixtures in reverse-low reators. Chemial Engineering Siene,2008, 63, ANNA PAWLACZYK,KRZYSZOF GOSIEWSKI KINEICS OF NON-CAALYIC COMBUSION OF MEHANE IN MONOLIH BED A LOW AND HIGH EMPERAURE As statistis shows total amount o the oal mine methane in Poland is about 851 mln m 3 /year [1]. 30% o that is aught by seial underground draining systems. he rest o methane is diluted with air to ermissible onentration o methane and disharged into atmoshere. his lean mixture o methane

20 20 A. PAWLACZYK, K. GOSIEWSKI and air is the so-alled VAM (Ventilation Air Methane). he onentration o methane in VAM is not very high. he real amount o methane in VAM varies in the range o vol.%, thus, utilization o this methane via onventional ombustion roesses without sulemental uel is imossible. his lean mixture an be onsidered as an alternative uel or energy rodution by mean o modern ombustion tehnologies, however. he lowrates o this air rom a single ventilation shat usually exeed m 3 /h. Due to the very low CH 4 onentration one o the most reasonable otions seems to be the ombustion o CH 4 in reverse-low reators with the simultaneous heat reovery. Both atalyti (CFRR) and non-atalyti (thermal) low-reversal reators (FRR) are intensively studied. In both tyes o reators homogeneous ombustion ours artially (in CFRR) or totally (in FRR) in the gas hase. hereore, the knowledge o the mehanism and kinetis o the ombustion is ruial in the design and simulation studies. he modelling and design o suh reator requires a reliable and relatively simle kineti model o the ombustion. Although a number o detailed desritions o the kinetis o homogeneous ombustion are available in the literature (inluding those whih take into aount omlex ree-radial reations), their ratial useulness is doubtul. In the resent study a simle model is roosed whih diretly desribes global kinetis and neglets intermediates and radials. Seial attention is aid to the mehanism o the ossible ormation o arbon monoxide. Kineti exeriments were arried out in the two modes: in longer ombustion zone (reviously ublished in [4]) or the lower temeratures and in a shorter ombustion zone or the higher temeratures. Reation rates were investigated or three dierent reation mehanisms, based on the arbitrarily assumed orms o kineti equations. Kineti studies were arried out on the benh-sale set-u, where oven with 3 heating zones was used to heat u a tube illed with the erami monolith ylindrial seimens. As the irst aroah the kineti arameters were investigated in the oven with its 3 heating zones swithed on. hat way, the ombustion zone was relatively long (40 m). Exeriments arried out that way revealed that in suh irumstanes the kineti arameters ould have been investigated in the temerature range o o C. It was ound later, when the mathematial model simulations were omared with exerimental results obtained rom the demonstration lant that these arameters onsiderably underestimate the reation rates in higher temeratures. hus, the next exeriments were arried out with only 1 heating zone ative, so with shorter ombustion zone ( 20 m ). hat way the residene time was lowered whih is what enabled kineti exeriments in higher temerature u to 900 o C. In the FRR model the onseutive mehanism was inally alied and the urrent value o L rhom, II the reation rate r hom, II was alulated using a swith between the two values o ( the value o H rhom, II reation II rate, obtained in lower temeratures) and (the value o reation II rate, obtained in higher temeratures). he swith is done when: H L rhom, II rhom, II, then both values o reation rates r hom, II and r hom, III or the onseutive mehanism were alulated using arameters obtained in the one heating zone exeriments. his algorithm assured good agreement with real lant, when the model was validated by the FRR model simulations.

PRACE. Instytutu Ceramiki i Materia³ów Budowlanych. Nr 7. Scientific Works of Institute of Ceramics and Construction Materials ISSN 1899-3230

PRACE. Instytutu Ceramiki i Materia³ów Budowlanych. Nr 7. Scientific Works of Institute of Ceramics and Construction Materials ISSN 1899-3230 PRACE Instytutu Ceramiki i Materia³ów Budowlanyh Sientifi Works of Institute of Ceramis and Constrution Materials Nr 7 ISSN 1899-3230 Rok IV Warszawa Oole 2011 EWA JÓŚKO * PAWEŁ SKOTNICKI ** W ray rzedstawiono

Bardziej szczegółowo

Sposoby badania efektywności układu suszącego maszyn tissue

Sposoby badania efektywności układu suszącego maszyn tissue Sosoby badania efektywnośi układu susząego maszyn tissue Testing methods for effetiveness of tissue mahine drying system Aleksander Kleazka To have effetive aer rodution roesses on the aer mahine the measurement

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA KONSTRUKCJI I EKSPLOATACJI MASZYN

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA KONSTRUKCJI I EKSPLOATACJI MASZYN POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA KONSTRUKCJI I EKSPLOATACJI MASZYN WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYKI SPRĘŻYNY ŚRUBOWEJ ĆWICZENIE LABORATORYJNE NR 7 Z PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN Oraowali: mgr

Bardziej szczegółowo

WICZENIE NR II PODSTAWY PROCESÓW OBRÓBKI PLASTYCZNEJ WŁASNOCI MATERIAŁÓW KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE - ANIZOTROPIA BLACH -

WICZENIE NR II PODSTAWY PROCESÓW OBRÓBKI PLASTYCZNEJ WŁASNOCI MATERIAŁÓW KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE - ANIZOTROPIA BLACH - WICZENIE N II PODSTAWY POCESÓW OBÓBKI PLASTYCZNEJ WŁASNOCI MATEIAŁÓW KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE. Cel wiczenia - ANIZOTOPIA BLACH - Celem wiczenia jest zaoznanie ze zjawiskiem, metod oceny i rodzajami anizotroii

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Przemiany termodynamiczne

Wykład 2. Przemiany termodynamiczne Wykład Przemiany termodynamiczne Przemiany odwracalne: Przemiany nieodwracalne:. izobaryczna = const 7. dławienie. izotermiczna = const 8. mieszanie. izochoryczna = const 9. tarcie 4. adiabatyczna = const

Bardziej szczegółowo

Kalorymetria paliw gazowych

Kalorymetria paliw gazowych Katedra Termodynamiki, Teorii Maszyn i Urządzeń Cielnych W9/K2 Miernictwo energetyczne laboratorium Kalorymetria aliw gazowych Instrukcja do ćwiczenia nr 7 Oracowała: dr inż. Elżbieta Wróblewska Wrocław,

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN WICZENIE LABORATORYJNE NR 2. Opracował: Tadeusz Likiewicz

LABORATORIUM PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN WICZENIE LABORATORYJNE NR 2. Opracował: Tadeusz Likiewicz LABORATORIUM PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN WICZENIE LABORATORYJNE NR 2 Oracował: Tadeusz Likiewicz Temat: Wyznaczanie odstawowych arametrów rocesu hamowania 1. Wrowadzenie Dla zmniejszenia rdkoci ojazdu lub

Bardziej szczegółowo

NAFTA-GAZ, ROK LXIX, Nr 8 / 2013

NAFTA-GAZ, ROK LXIX, Nr 8 / 2013 NAFTA-GAZ, ROK LXIX, Nr 8 / 2013 Robert Wojtowicz Instytut Nafty i Gazu Ocena gazu granicznego G21 od kątem jego rzydatności do określenia jakości salania gazów ziemnych wysokometanowych ochodzących z

Bardziej szczegółowo

RCH 05 Hercules. Dane techniczne Technical data RCH 05. Regał chłodniczy Cooling multideck. www.essystemk.com Strona 1/8 Page 1/8.

RCH 05 Hercules. Dane techniczne Technical data RCH 05. Regał chłodniczy Cooling multideck. www.essystemk.com Strona 1/8 Page 1/8. e Hercules www.essystemk.com Strona 1/8 Page 1/8 e SPIS TREŚCI: 1. Informacje ogólne...3 General information 2. Informacje elektryczne...4 Electrical information 3. Informacje chłodnicze...5 Cooling information

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 3(89)/2012

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 3(89)/2012 ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 3(89)/2012 Jarosław Zalewski 1 PORÓWNANIE NIEKTÓRYCH WSKAŹNIKÓW WYPADKÓW DROGOWYCH W POLSCE I WYBRANYCH KRAJACH EUROPEJSKICH 1. Wstęp W artykule poruszono wybrane problemy

Bardziej szczegółowo

WYBÓR FORMY OPODATKOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW NIEPOSIADAJĄCYCH OSOBOWOŚCI PRAWNEJ

WYBÓR FORMY OPODATKOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW NIEPOSIADAJĄCYCH OSOBOWOŚCI PRAWNEJ ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 667 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 40 2011 ADAM ADAMCZYK Uniwersytet Szczeciński WYBÓR FORMY OPODATKOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW NIEPOSIADAJĄCYCH OSOBOWOŚCI

Bardziej szczegółowo

Katedra Silników Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI. Pomiar ciepła spalania paliw gazowych

Katedra Silników Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI. Pomiar ciepła spalania paliw gazowych Katedra Silników Salinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI Pomiar cieła salania aliw gazowych Wstę teoretyczny. Salanie olega na gwałtownym chemicznym łączeniu się składników aliwa z tlenem, czemu

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKI ZŁOŻONYCH UKŁADÓW Z TURBINAMI GAZOWYMI

CHARAKTERYSTYKI ZŁOŻONYCH UKŁADÓW Z TURBINAMI GAZOWYMI CHARAERYSYI ZŁOŻOYCH UŁADÓW Z URBIAMI AZOWYMI Autor: rzysztof Badyda ( Rynek Energii nr 6/200) Słowa kluczowe: wytwarzanie energii elektrycznej, turbina gazowa, gaz ziemny Streszczenie. W artykule rzedstawiono

Bardziej szczegółowo

A = ε c l. T = I x I o. A=log 1 T =log I o I x

A = ε c l. T = I x I o. A=log 1 T =log I o I x Podstawowym prawem wykorzystywanym w analizie opartej na metodah optyznyh (spektrometrii) jest prawo Lamberta (zwane też prawem Lamberta-Beera-Waltera). Chodzi tu o zależność absorbanji od stężenia i grubośi

Bardziej szczegółowo

Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego mchp

Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego mchp Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego do zastosowań w układzie mchp G. Przybyła, A. Szlęk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki

Bardziej szczegółowo

P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A

P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A WYDZIAŁ BUDOWNICTWA, MECHANIKI I PETROCHEMII INSTYTUT INŻYNIERII MECHANICZNEJ LABORATORIUM NAPĘDÓW I STEROWANIA HYDRAULICZNEGO I PNEUMATYCZNEGO Instrkcja do

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Rozdział 2.

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Rozdział 2. Z n a k s p r a w y G O S I R D Z P I 2 7 1 03 3 2 0 1 4 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A f U d o s t p n i e n i e t e l e b i m ó w i n a g ł o n i e n i

Bardziej szczegółowo

Szafa mroźnicza Freezing cabinet. Typ Type. Dane techniczne Technical data. Model Model SMI 04. SMI 04 Indus. www.essystemk.com Strona 1/9 Page 1/9

Szafa mroźnicza Freezing cabinet. Typ Type. Dane techniczne Technical data. Model Model SMI 04. SMI 04 Indus. www.essystemk.com Strona 1/9 Page 1/9 Indus www.essystemk.com Strona 1/9 Page 1/9 SPIS TREŚCI: 1. Informacje ogólne...3 General information 2. Informacje elektryczne...4 Electrical information 3. Informacje chłodnicze...5 Cooling information

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ PRACY POMPY CIEPŁA WSPÓŁPRACUJĄCEJ Z WYMIENNIKAMI GRUNTOWYMI

EFEKTYWNOŚĆ PRACY POMPY CIEPŁA WSPÓŁPRACUJĄCEJ Z WYMIENNIKAMI GRUNTOWYMI Inżynieria Rolnicza 6(104)/2008 EFEKTYWNOŚĆ PRACY POMPY CIEPŁA WSPÓŁPRACUJĄCEJ Z WYMIENNIKAMI GRUNTOWYMI Sławomir Kurpaska, Hubert Latała Katedra Inżynierii Rolniczej i Informatyki, Uniwersytet Rolniczy

Bardziej szczegółowo

Rynek i jego elementy. dr Magdalena Czerwiska

Rynek i jego elementy. dr Magdalena Czerwiska Rynek i jego elementy dr Magdalena Czerwiska miejsce dokonania transakcji całokształt transakcji kuna i srzeday oraz warunków, w jakich one rzebiegaj roces rowadzcy do tego, e decyzje gosodarstw domowych

Bardziej szczegółowo

Metody doświadczalne w hydraulice Ćwiczenia laboratoryjne. 1. Badanie przelewu o ostrej krawędzi

Metody doświadczalne w hydraulice Ćwiczenia laboratoryjne. 1. Badanie przelewu o ostrej krawędzi Metody doświadczalne w hydraulice Ćwiczenia laboratoryjne 1. adanie rzelewu o ostrej krawędzi Wrowadzenie Przelewem nazywana jest cześć rzegrody umiejscowionej w kanale, onad którą może nastąić rzeływ.

Bardziej szczegółowo

PRACE. Instytutu Szk³a, Ceramiki Materia³ów Ogniotrwa³ych i Budowlanych. Nr 2

PRACE. Instytutu Szk³a, Ceramiki Materia³ów Ogniotrwa³ych i Budowlanych. Nr 2 PRACE Instytutu Szk³a, Ceramiki Materia³ów Ogniotrwa³ych i Budowlanych Scientific Works of Institute of Glass, Ceramics Refractory and Construction Materials Nr 2 ISSN 1899-3230 Rok I Warszawa Opole 2008

Bardziej szczegółowo

Ć W I C Z E N I E N R C-6

Ć W I C Z E N I E N R C-6 INSTYTUT FIZYKI WYDZIAŁ INŻYNIERII PRODUKCJI I TECHNOLOGII MATERIAŁÓW POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA PRACOWNIA MECHANIKI I CIEPŁA Ć W I C Z E N I E N R C-6 WYZNACZANIE SPRAWNOŚCI CIEPLNEJ GRZEJNIKA ELEKTRYCZNEGO

Bardziej szczegółowo

Moc mieszadła cyrkulacyjnego W warniku cukrowniczym * Streszczenie:

Moc mieszadła cyrkulacyjnego W warniku cukrowniczym * Streszczenie: František RIEGER**, Edward RZYSKI*** **Czeski Uniwersytet Techniczny w Pradze, Instytut Inynierii Procesowej, Praha, Republika Czeska ***Politechnika Łódzka, Katedra Aparatury Procesowej, Łód Moc mieszadła

Bardziej szczegółowo

Pomiar wilgotności względnej powietrza

Pomiar wilgotności względnej powietrza Katedra Silników Salinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI Pomiar wilgotności względnej owietrza - 1 - Wstę teoretyczny Skład gazu wilgotnego. Gazem wilgotnym nazywamy mieszaninę gazów, z których

Bardziej szczegółowo

WENYLATORY PROMIENIOWE ROOF-MOUNTED CENTRIFUGAL DACHOWE WPD FAN WPD

WENYLATORY PROMIENIOWE ROOF-MOUNTED CENTRIFUGAL DACHOWE WPD FAN WPD WENYATORY PROMIENIOWE ROOF-MOUNTED CENTRIFUGA DACHOWE WPD FAN WPD Wentylatory promieniowe dachowe typu WPD przeznaczone są do Roof-mounted centrifugal fans type WPD are intended wentylacji wyciągowej pomieszczeń

Bardziej szczegółowo

Bilans mocy w systemie przesy³owym a opis termodynamiczny przep³ywu gazu

Bilans mocy w systemie przesy³owym a opis termodynamiczny przep³ywu gazu 31 31 owoczesne Gazownictwo 1 (VI) 1 Bilans mocy w systemie rzesy³owym a ois termodynamiczny rze³ywu gazu Andrzej J. Osiadacz, Maciej Chaczykowski * Forma modelu matematycznego oisuj¹cego rze³yw gazu w

Bardziej szczegółowo

TECHNICAL CATALOGUE WHITEHEART MALLEABLE CAST IRON FITTINGS EE

TECHNICAL CATALOGUE WHITEHEART MALLEABLE CAST IRON FITTINGS EE TECHNICAL CATALOGUE WHITEHEART MALLEABLE CAST IRON FITTINGS EE Poland GENERAL INFORMATION USE Whiteheart malleable cast iron fittings brand EE are used in threaded pipe joints, particularly in water, gas,

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJA METODY OKREŚLANIA IZOLACYJNOŚCI CIEPLNEJ OKNA PODWÓJNEGO. 1. Wprowadzenie

PROPOZYCJA METODY OKREŚLANIA IZOLACYJNOŚCI CIEPLNEJ OKNA PODWÓJNEGO. 1. Wprowadzenie Robert GERYŁO 1 Jarosław AWKSIENTJK 2 PROPOZYCJA METOY OKREŚLANIA IZOLACYJNOŚCI CIEPLNEJ OKNA POWÓJNEGO 1. Wprowadzenie W budynkach o bardzo niskim zapotrzebowaniu na ciepło do orzewania powinny być stosowane

Bardziej szczegółowo

Biogas buses of Scania

Biogas buses of Scania Zdzisław CHŁOPEK PTNSS-2012-SS1-135 Biogas buses of Scania The paper presents the design and performance characteristics of Scania engines fueled by biogas: OC9G04 and G05OC9. These are five cylinders

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Wyznaczanie poziomów dźwięku na podstawie pomiaru skorygowanego poziomu A ciśnienia akustycznego

Ćwiczenie 4. Wyznaczanie poziomów dźwięku na podstawie pomiaru skorygowanego poziomu A ciśnienia akustycznego Ćwiczenie 4. Wyznaczanie oziomów dźwięku na odstawie omiaru skorygowanego oziomu A ciśnienia akustycznego Cel ćwiczenia Zaoznanie z metodą omiaru oziomów ciśnienia akustycznego, ocena orawności uzyskiwanych

Bardziej szczegółowo

2 7k 0 5k 2 0 1 5 S 1 0 0 P a s t w a c z ł o n k o w s k i e - Z a m ó w i e n i e p u b l i c z n e n a u s ł u g- i O g ł o s z e n i e o z a m ó w i e n i u - P r o c e d u r a o t w a r t a P o l

Bardziej szczegółowo

GODZINOWA METODA OBLICZANIA ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGI W SYSTEMACH WENTYLACJI I KLIMATYZACJI

GODZINOWA METODA OBLICZANIA ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGI W SYSTEMACH WENTYLACJI I KLIMATYZACJI Building Physics in Theory and Practise, ISSN 1734-4891 GODZINOWA METODA OBLICZANIA ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGI W SYSTEMACH WENTYLACJI I KLIMATYZACJI Maciej MIJAKOWSKI *, Jerzy SOWA **, Piotr NAROWSKI ***

Bardziej szczegółowo

Termodynamika 1. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Termodynamika 1. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Termodynamika Projekt wsółfinansowany rzez Unię Euroejską w ramach Euroejskiego Funduszu Sołecznego Układ termodynamiczny Układ termodynamiczny to ciało lub zbiór rozważanych ciał, w którym obok innych

Bardziej szczegółowo

This article is available in PDF-format, in coloured version, at: www.wydawnictwa.ipo.waw.pl/materialy-wysokoenergetyczne.html

This article is available in PDF-format, in coloured version, at: www.wydawnictwa.ipo.waw.pl/materialy-wysokoenergetyczne.html Z. Surma, Z. Leciejewski, A. Dzik, M. Białek This article is available in PDF-format, in coloured version, at: www.wydawnictwa.io.waw.l/materialy-wysokoenergetyczne.html Materiały Wysokoenergetyczne /

Bardziej szczegółowo

Model analityczny układu pneumatycznego hamulca pojazdu szynowego

Model analityczny układu pneumatycznego hamulca pojazdu szynowego inż. Zbigniew Jeleśniański Centrum Naukowo-Techniczne Kolejnictwa, Laboratorium Badań Taboru, Pracownia Hamulców dr inż. Andrzej Sowa Politechnika Krakowska, Instytut Pojazdów Szynowych dr inż. Stanisław

Bardziej szczegółowo

Przejścia Fazowe w uogólnionym modelu q-wyborcy na grafie zupełnym

Przejścia Fazowe w uogólnionym modelu q-wyborcy na grafie zupełnym Uniwersytet Wroławski Instytut Fizyki Teoretyznej Przejśia Fazowe w uogólnionym modelu -wybory na grafie zuełnym Piotr Nyzka Rozrawa Doktorska Przygotowana od kierunkiem rof dr hab. Katarzyny Sznajd-Weron

Bardziej szczegółowo

Podstawy Konstrukcji Maszyn

Podstawy Konstrukcji Maszyn Podstawy Konstrukji Maszyn Wykład 13 Dr inŝ. Jaek Czarnigowski Połązenie wiskowe jest rodzajem ołązenia kształtowego bezośredniego rozłąznego Nie ma elementu ośredniego Połązenie odbywa się dzięki tariu

Bardziej szczegółowo

Obliczanie pali obciążonych siłami poziomymi

Obliczanie pali obciążonych siłami poziomymi Obliczanie ali obciążonych siłami oziomymi Obliczanie nośności bocznej ali obciążonych siłą oziomą Srawdzenie sztywności ala Na to, czy dany al można uznać za sztywny czy wiotki, mają wływ nie tylko wymiary

Bardziej szczegółowo

Do działań przyczyniających się do minimalizacji odpadów możemy zaliczyć:

Do działań przyczyniających się do minimalizacji odpadów możemy zaliczyć: Do działań rzyczyniających się do minimalizacji odadów możemy zaliczyć: - wrowadzanie nowych technologii - mniejsze zużycie surowców, rezygnacja z niektórych surowców, używanie surowców o wyższej jakości

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA OPOLSKA

POLITECHNIKA OPOLSKA POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ ELEKTROTECHNIKI I AUTOMATYKI INSTYTUT AUTOMATYKI I INFORMATYKI Autoreferat rozrawy doktorskiej mgr in. Jacek Korniak Racjonalizacja racy układu energetycznego samochodu osobowego

Bardziej szczegółowo

Monopolistyczna konkurencja

Monopolistyczna konkurencja Monopolistyczna konkurencja Monopolistyczna konkurencja Wiele firm Brak barier wejścia / wyjścia rodukt zróżnicowany Siła rynkowa pojedynczej firmy zależy od stopnia zróżnicowania produktu Dobra bliskimi,

Bardziej szczegółowo

XXXV OLIMPIADA FIZYCZNA ETAP III Zadanie doświadczalne

XXXV OLIMPIADA FIZYCZNA ETAP III Zadanie doświadczalne XXXV OLIMPIADA FIZYCZNA ETAP III Zadanie doświadzalne ZADANIE D1 Nazwa zadania: Wyznazanie iepła pierwiastków (azot, ołów) Wyznaz iepło rowania iekłego azotu oraz iepło właśiwe ołowiu (wartość średnią

Bardziej szczegółowo

Wstęp teoretyczny: Krzysztof Rębilas. Autorem ćwiczenia w Pracowni Fizycznej Zakładu Fizyki Akademii Rolniczej w Krakowie jest Barbara Wanik.

Wstęp teoretyczny: Krzysztof Rębilas. Autorem ćwiczenia w Pracowni Fizycznej Zakładu Fizyki Akademii Rolniczej w Krakowie jest Barbara Wanik. Ćwiczenie 22 A. Wyznaczanie wilgotności względnej owietrza metodą sychrometru Assmanna (lub Augusta) B. Wyznaczanie wilgotności bezwzględnej i względnej owietrza metodą unktu rosy (higrometru Alluarda)

Bardziej szczegółowo

Podstawy Obliczeń Chemicznych

Podstawy Obliczeń Chemicznych odstawy Oblizeń Cheiznyh Autor rozdziału: aiej Walewski Z korektą z dnia 050009 009 korekta odowiedzi do zadania 56 000 korekta treśi zadania 577 Rozdział 5: Stężenia roztworów Stehioetria reakji w roztworah

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia

ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia RZPRZDZNI MINISTRA GSPDARKI 1) Projek z dia w srawie szzegóowego zakresu obowizku uzyskaia i rzedsawieia do uorzeia wiadew eekywoi eergeyzej i uiszzaia oay zaszej rzez rzedsibiorswa eergeyze srzedaje eergi

Bardziej szczegółowo

AN EFFECT OF FLOW NON-UNIFORMITY IN EARTH-TO-AIR MULTI-PIPE HEAT EXCHANGERS (EAHEs) ON THEIR THERMAL PERFORMANCE

AN EFFECT OF FLOW NON-UNIFORMITY IN EARTH-TO-AIR MULTI-PIPE HEAT EXCHANGERS (EAHEs) ON THEIR THERMAL PERFORMANCE Łukasz AMANOWICZ *, Janusz WOJTKOWIAK * Ground earth-to-air multi-pipe heat exchanger, flow rate non-uniformity, thermal performance AN EFFECT OF FLOW NON-UNIFORMITY IN EARTH-TO-AIR MULTI-PIPE HEAT EXCHANGERS

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

I zasada termodynamiki

I zasada termodynamiki W3 30 Układ termodynamizny ównowaga termodynamizna Praa I zasada dla układu zamkniętego Entalia I zasada dla układu otwartego Cieło o właśiwew К Srawność jest zastosowaniem zasady zahowania energii do

Bardziej szczegółowo

Klimatyzatory ścienne i kasetonowe YORK. Cennik 2013

Klimatyzatory ścienne i kasetonowe YORK. Cennik 2013 Klimatyzatory ścienne i kasetonowe YORK Cennik 2013 ELECTRONIC CONTROL SYSTEMS SP. Z O. O. 32-083 Balice k. Krakowa; ul. Krakowska 84 MODEL / KOMPLET YJHJZH 09 ŚCIENNY YJHJZH 12 ŚCIENNY YJHJZH 18 ŚCIENNY

Bardziej szczegółowo

WYZNACZENIE OKRESU RÓWNOWAGI I STABILIZACJI DŁUGOOKRESOWEJ

WYZNACZENIE OKRESU RÓWNOWAGI I STABILIZACJI DŁUGOOKRESOWEJ Anna Janiga-Ćmiel WYZNACZENIE OKRESU RÓWNOWAGI I STABILIZACJI DŁUGOOKRESOWEJ Wrowadzenie W rozwoju każdego zjawiska niezależnie od tego, jak rozwój ten jest ukształtowany rzez trend i wahania, można wyznaczyć

Bardziej szczegółowo

Podstawy Obliczeń Chemicznych

Podstawy Obliczeń Chemicznych Podstawy Obliczeń Chemicznych Korekta i uzuełnienia z dnia 0.10.009 Autor rozdziału: Łukasz Ponikiewski Rozdział. Prawa Gazowe.1. Warunki normalne.1.1. Objętość molowa gazów rawo Avogadro.1.. Stała gazowa..

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Rozdział 2.

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Rozdział 2. Z n a k s p r a w y G O S I R D Z P I 2 7 1 0 2 32 0 1 4 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A f O b s ł u g a o p e r a t o r s k a u r a w i s a m o j e z d n

Bardziej szczegółowo

WICZENIE NR I PODSTAWY PROCESÓW OBRÓBKI PLASTYCZNEJ WŁASNOCI MATERIAŁÓW KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE - WZMOCNIENIE -

WICZENIE NR I PODSTAWY PROCESÓW OBRÓBKI PLASTYCZNEJ WŁASNOCI MATERIAŁÓW KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE - WZMOCNIENIE - WICZENIE NR I PODSTAWY PROCESÓW OBRÓBKI PLASTYCZNEJ WŁASNOCI MATERIAŁÓW KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE. Cel wiczenia - WZMOCNIENIE - Celem wiczenia jest zaoznanie si ze zjawiskiem wzmocnienia, metodami wyznaczania

Bardziej szczegółowo

[ ] 1. Zabezpieczenia instalacji ogrzewań wodnych systemu zamkniętego. 1. 2. Przeponowe naczynie wzbiorcze. ν dm [1.4] 1. 1. Zawory bezpieczeństwa

[ ] 1. Zabezpieczenia instalacji ogrzewań wodnych systemu zamkniętego. 1. 2. Przeponowe naczynie wzbiorcze. ν dm [1.4] 1. 1. Zawory bezpieczeństwa . Zabezieczenia instalacji ogrzewań wodnych systemu zamkniętego Zabezieczenia te wykonuje się zgodnie z PN - B - 0244 Zabezieczenie instalacji ogrzewań wodnych systemu zamkniętego z naczyniami wzbiorczymi

Bardziej szczegółowo

Skraplanie gazów metodą Joule-Thomsona. Wyznaczenie podstawowych parametrów procesu. Podstawy Kriotechniki. Laboratorium

Skraplanie gazów metodą Joule-Thomsona. Wyznaczenie podstawowych parametrów procesu. Podstawy Kriotechniki. Laboratorium Skralanie gazów metodą Joule-omsona. Wyznaczenie odstawowyc arametrów rocesu. Podstawy Kriotecniki Laboratorium Instytut ecniki Cielnej i Mecaniki Płynów Zakład Cłodnictwa i Kriotecniki 1. Skralarki (cłodziarki)

Bardziej szczegółowo

BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII FDM

BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII FDM dr in. Marek GOŒCIAÑSKI, dr in. Bart³omiej DUDZIAK Przemys³owy Instytut Maszyn Rolniczych, Poznañ e-mail: office@pimr.poznan.pl BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRZYWIZNACH KRGOSŁUPA MCZYZN I KOBIET W POZYCJI SIEDZCEJ W ZALENOCI OD TYPU POSTAWY CIAŁA WSTP

ZMIANY W KRZYWIZNACH KRGOSŁUPA MCZYZN I KOBIET W POZYCJI SIEDZCEJ W ZALENOCI OD TYPU POSTAWY CIAŁA WSTP Elbieta CHLEBICKA Agnieszka GUZIK Wincenty LIWA Politechnika Wrocławska ZMIANY W KRZYWIZNACH KRGOSŁUPA MCZYZN I KOBIET W POZYCJI SIEDZCEJ W ZALENOCI OD TYPU POSTAWY CIAŁA WSTP siedzca, która jest przyjmowana

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie energii słonecznej

Wykorzystanie energii słonecznej Wykorzystanie energii słonecznej Instalacje słonecznego ogrzewania Część 2 Zdzisław Kusto Politechnika Gdańska Płaski Płaski cieczowy cieczowy kolektor kolektor słoneczny słoneczny Heliostar Heliostar

Bardziej szczegółowo

O F E R T A H o t e l Z A M E K R Y N * * * * T a m, g d z i e b łł k i t j e z i o r p r z e p l a t a s ił z s o c z y s t z i e l e n i t r a w, a r a d o s n e t r e l e p t a z m i a r o w y m s z

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 362. Wyznaczanie ogniskowej soczewek metodą Bessela i pomiar promieni krzywizny za pomocą sferometru. Odległość przedmiotu od ekranu, [m] l

Ćwiczenie 362. Wyznaczanie ogniskowej soczewek metodą Bessela i pomiar promieni krzywizny za pomocą sferometru. Odległość przedmiotu od ekranu, [m] l Nazwisko Data Nr na liśie Imię Wydział Ćwizenie 36 Dzień tyg Godzina Wyznazanie ogniskowej sozewek metodą Bessela i pomiar promieni krzywizny za pomoą serometr I Wyznazanie ogniskowej sozewki skpiająej

Bardziej szczegółowo

Opis techniczny. Strona 1

Opis techniczny. Strona 1 Ois techniczny Strona 1 1. Założenia dla instalacji solarnej a) lokalizacja inwestycji: b) średnie dobowe zużycie ciełej wody na 1 osobę: 50 [l/d] c) ilość użytkowników: 4 osób d) temeratura z.w.u. z sieci

Bardziej szczegółowo

Janusz Górczyński. Prognozowanie i symulacje w zadaniach

Janusz Górczyński. Prognozowanie i symulacje w zadaniach Wykłady ze statystyki i ekonometrii Janusz Górczyński Prognozowanie i symulacje w zadaniach Wyższa Szkoła Zarządzania i Marketingu Sochaczew 2009 Publikacja ta jest czwartą ozycją w serii wydawniczej Wykłady

Bardziej szczegółowo

Economical utilization of coal bed methane emitted during exploitation of coal seams energetic and environmental aspects

Economical utilization of coal bed methane emitted during exploitation of coal seams energetic and environmental aspects Economical utilization of coal bed methane emitted during exploitation of coal seams energetic and environmental aspects President of The Board mgr inż. Roman Łój Katowicki Holding Węglowy S.A. Katowicki

Bardziej szczegółowo

STEROWANIE UK ADEM DYNAMICZNYM OBRÓBKI CZ CI OSIOWOSYMETRYCZNYCH O MA EJ SZTYWNO CI

STEROWANIE UK ADEM DYNAMICZNYM OBRÓBKI CZ CI OSIOWOSYMETRYCZNYCH O MA EJ SZTYWNO CI Pomiary Automatyka Robotyka /009 doc. dr in. Aleksandr Draczow Pastwowy Uniwersytet Techniczny w Togliatti, Rosja doc. dr in. Georgij Taranenko Narodowy Uniwersytet Techniczny w Sewastopolu, Ukraina prof.

Bardziej szczegółowo

9 6 6 0, 4 m 2 ), S t r o n a 1 z 1 1

9 6 6 0, 4 m 2 ), S t r o n a 1 z 1 1 O p i s p r z e d m i o t u z a m ó w i e n i a - z a k r e s c z y n n o c i f U s ł u g i s p r z» t a n i a o b i e k t ó w G d y s k i e g o O r o d k a S p o r t u i R e ks r e a c j i I S t a d i

Bardziej szczegółowo

OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI

OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI Inżynieria Rolnicza 6(131)/2011 OPTYMALIZACJA STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PIECZARKARNI Leonard Woroncow, Ewa Wachowicz Katedra Automatyki, Politechnika Koszalińska Streszczenie. W pracy przedstawiono wyniki

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE WYNIKÓW POMIARU

OPRACOWANIE WYNIKÓW POMIARU OPRACOWANIE WYNIKÓW POMIARU 1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwizenia jest poznanie podstawowyh zagadnień związanyh z opraowaniem wyników pomiaru.. WPROWADZENIE.1. Wstęp Umiejętność właśiwego opraowania wyników

Bardziej szczegółowo

Statyczna próba skrcania

Statyczna próba skrcania Laboratorium z Wytrzymałoci Materiałów Statyczna próba skrcania Instrukcja uzupełniajca Opracował: Łukasz Blacha Politechnika Opolska Katedra Mechaniki i PKM Opole, 2011 2 Wprowadzenie Do celów wiczenia

Bardziej szczegółowo

Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe

Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe Autor: Jacek Bielecki Ostatnia zmiana: 14 marca 2011 Wersja: 2011 Spis treci Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe PROGRAM SPRZEDA WERSJA 2011 KOREKTY RABATOWE... 1 Spis treci... 1 Aktywacja funkcjonalnoci...

Bardziej szczegółowo

Obliczenia parametrów przepływu wzdłuż wtryskiwacza dla obydwu kanałów

Obliczenia parametrów przepływu wzdłuż wtryskiwacza dla obydwu kanałów Journal o KONES Internal Combustion Engines 003, vol. 10, No 3- THEORETICAL EVALUATION INFLUENCE SELECTED GEOMETRICAL AND FEED PARAMETERS ON VELOCITY FLOW OF AIR INSIDE AERAL INJECTOR AND DIRECTIONS FOR

Bardziej szczegółowo

Warunki i tryb rekrutacji na studia w roku akademickim 2010/2011 w Akademii Morskiej w Szczecinie

Warunki i tryb rekrutacji na studia w roku akademickim 2010/2011 w Akademii Morskiej w Szczecinie Załącznik nr 1 do Uchwały nr 10/009 Senatu Akademii Morskiej w Szczecinie z dnia 7.05.009 r. Warunki i tryb rekrutacji na studia w roku akademickim 010/011 w Akademii Morskiej w Szczecinie Niniejsze zasady

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ POMPY CIEPŁA WSPÓŁPRACUJĄCEJ W UKŁADZIE HYBRYDOWYM Z KOLEKTORAMI SŁONECZNYMI

EFEKTYWNOŚĆ POMPY CIEPŁA WSPÓŁPRACUJĄCEJ W UKŁADZIE HYBRYDOWYM Z KOLEKTORAMI SŁONECZNYMI Inżynieria Rolnicza 6(104)/2008 EFEKTYWNOŚĆ POMPY CIEPŁA WSPÓŁPRACUJĄCEJ W UKŁADZIE HYBRYDOWYM Z KOLEKTORAMI SŁONECZNYMI Sławomir Kurpaska, Hubert Latała Katedra Inżynierii Rolniczej i Informatyki, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

FUNKCJA KWADRATOWA. Poziom podstawowy

FUNKCJA KWADRATOWA. Poziom podstawowy FUNKCJA KWADRATOWA Poziom podstawowy Zadanie ( pkt) Wykres funkji y = ax + bx+ przehodzi przez punkty: A = (, ), B= (, ), C = (,) a) Wyznaz współzynniki a, b, (6 pkt) b) Zapisz wzór funkji w postai kanoniznej

Bardziej szczegółowo

Izolacja Anteny szerokopasmowe i wskopasmowe

Izolacja Anteny szerokopasmowe i wskopasmowe Izolacja Anteny szerokopasmowe i wskopasmowe W literaturze technicznej mona znale róne opinie, na temat okrelenia, kiedy antena moe zosta nazwana szerokopasmow. Niektórzy producenci nazywaj anten szerokopasmow

Bardziej szczegółowo

Relaksacja. Chem. Fiz. TCH II/19 1

Relaksacja. Chem. Fiz. TCH II/19 1 Relasaja Relasaja oznaza powrót uładu do stanu równowagi po zaburzeniu równowagi pierwotnej jaimś bodźem (wielośią zewnętrzną zmieniająą swoją wartość soowo, np. stężenie jednego z reagentów, iśnienie

Bardziej szczegółowo

ź Ł Ó ź Ą Ł ź ź ź ć ć ć Ę ź ź ź Ę Ę ź ć Ł ź ź ć ć Ł Ł ź Ś Ś Ę Ę ź ć Ę Ą Ę ź Ł Ł Ą Ę ć Ę ź ź Ę Ł Okres Energia elektryczna Zuycie 2011 zrn:inna IMWh] stycze 280,88 Iuty 263,53 marzc 224,56 kwiecie 228,49

Bardziej szczegółowo

4. WYZNACZANIE PARAMETRÓW HYDRAULICZNYCH STUDNI

4. WYZNACZANIE PARAMETRÓW HYDRAULICZNYCH STUDNI 4. WYZNACZANIE PARAMETRÓW HYDRAULICZNYCH STUDNI Na wielkość depresji zwieriadła wody w pompowanej studni wpływ mają zjawiska hydraulizne wywołane przepływem laminarnym, występująym w ujętej warstwie wodonośnej

Bardziej szczegółowo

PROBLEM ODŻELAZIANIA WÓD W GEOTERMALNYCH NA CELE BALNEOLOGICZNE I REKREACYJNE. Problem żelaza w wodach geotermalnych

PROBLEM ODŻELAZIANIA WÓD W GEOTERMALNYCH NA CELE BALNEOLOGICZNE I REKREACYJNE. Problem żelaza w wodach geotermalnych PROBLEM ODŻELAZIANIA WÓD W GEOTERMALNYCH NA CELE BALNEOLOGICZNE I REKREACYJNE Iwona Kłosok-Bazan Politechnika Oolska Science for Industry: Necessity is the mother of invention Second Networking Event in

Bardziej szczegółowo

Multipro GbE. Testy RFC2544. Wszystko na jednej platformie

Multipro GbE. Testy RFC2544. Wszystko na jednej platformie Multipro GbE Testy RFC2544 Wszystko na jednej platformie Interlab Sp z o.o, ul.kosiarzy 37 paw.20, 02-953 Warszawa tel: (022) 840-81-70; fax: 022 651 83 71; mail: interlab@interlab.pl www.interlab.pl Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

MyPowerGrid. Ewidencja i kontrola kosztów poprzez monitoring w czasie rzeczywistym. Grzegorz Gutkowski

MyPowerGrid. Ewidencja i kontrola kosztów poprzez monitoring w czasie rzeczywistym. Grzegorz Gutkowski MyPowerGrid Ewidencja i kontrola kosztów poprzez monitoring w czasie rzeczywistym Grzegorz Gutkowski Efekt Technologies Sp. z o.o. www.efektech.com +48 600 003 946 Sekcja I Kontekst Businessowy Kontekst

Bardziej szczegółowo

Poprawa efektywnoci metody wstecznej propagacji bdu. Jacek Bartman

Poprawa efektywnoci metody wstecznej propagacji bdu. Jacek Bartman Poprawa efektywnoci metody wstecznej propagac bdu Algorytm wstecznej propagac bdu. Wygeneruj losowo wektory wag. 2. Podaj wybrany wzorzec na wejcie sieci. 3. Wyznacz odpowiedzi wszystkich neuronów wyjciowych

Bardziej szczegółowo

BADANIA INSTALACJI UTYLIZACJI METANU Z KOPALŃ IUMK-100 W JASTRZĘBSKIEJ SPÓŁCE WĘGLOWEJ S.A. W KOPALNI JAS-MOS

BADANIA INSTALACJI UTYLIZACJI METANU Z KOPALŃ IUMK-100 W JASTRZĘBSKIEJ SPÓŁCE WĘGLOWEJ S.A. W KOPALNI JAS-MOS GÓRNICTWO I GEOLOGIA 2012 Tom 7 Zeszyt 4 Stanisław NAWRAT, Sebastian NAPIERAJ AGH Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Górnictwa i Geoinżynierii, Katedra Górnictwa Podziemnego, al. A. Mickiewicza 30, 30-059

Bardziej szczegółowo

138 Forum Bibl. Med. 2011 R. 4 nr 1 (7)

138 Forum Bibl. Med. 2011 R. 4 nr 1 (7) Dr Tomasz Milewicz, Barbara Latała, Iga Liińska, dr Tomasz Sacha, dr Ewa Stochmal, Dorota Pach, dr Danuta Galicka-Latała, rof. dr hab. Józef Krzysiek Kraków - CM UJ rola szkoleń w nabywaniu umiejętności

Bardziej szczegółowo

Sposoby przekazywania parametrów w metodach.

Sposoby przekazywania parametrów w metodach. Temat: Definiowanie i wywoływanie metod. Zmienne lokalne w metodach. Sposoby przekazywania parametrów w metodach. Pojcia klasy i obiektu wprowadzenie. 1. Definiowanie i wywoływanie metod W dotychczas omawianych

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE USTALONYCH PROCESÓW PRZEPŁYWOWO-CIEPLNYCH W KOTLE FLUIDALNYM

MODELOWANIE USTALONYCH PROCESÓW PRZEPŁYWOWO-CIEPLNYCH W KOTLE FLUIDALNYM ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI RZESZOWSKIEJ 291, Mechanika 87 RUTMech, t. XXXII, z. 87 (2/15), kwiecień-czerwiec 2015, s. 169-178 Dawid TALER 1 Paweł MADEJSKI 2 Jan TALER 3 MODELOWANIE USTALONYCH PROCESÓW

Bardziej szczegółowo

WIBROIZOLACJA DWUSTOPNIOWA NA PRZYKŁADZIE WSTRZĄSARKI

WIBROIZOLACJA DWUSTOPNIOWA NA PRZYKŁADZIE WSTRZĄSARKI WIBROIZOLACJA DWUSTOPNIOWA NA PRZYKŁADZIE WSTRZĄSARKI Wiesław Fieig Instytut Konstrukji i Eksploataji Maszyn Politehnika Wroławska, ul. Łukasiewiza 7/9, 5-377 Wroław wieslaw.fieig@pwr.wro.pl SUMMARY In

Bardziej szczegółowo

Porównanie nacisków obudowy Glinik 14/35-POz na spąg obliczonych metodą analityczną i metodą Jacksona

Porównanie nacisków obudowy Glinik 14/35-POz na spąg obliczonych metodą analityczną i metodą Jacksona dr inż. JAN TAK Akademia Górniczo-Hutnicza im. St. Staszica w Krakowie inż. RYSZARD ŚLUSARZ Zakład Maszyn Górniczych GLINIK w Gorlicach orównanie nacisków obudowy Glinik 14/35-Oz na sąg obliczonych metodą

Bardziej szczegółowo

2 ), S t r o n a 1 z 1 1

2 ), S t r o n a 1 z 1 1 Z a k r e s c z y n n o c i s p r z» t a n i a Z a ł» c z n i k n r 1 d o w z o r u u m o w y s t a n o w i» c e g o z a ł» c z n i k n r 5 d o S p e c y f i k a c j i I s t o t n y c h W a r u n k ó w

Bardziej szczegółowo

Doœwiadczenia zwi¹zane z energetycznym wykorzystaniem biogazu ze sk³adowisk odpadów komunalnych

Doœwiadczenia zwi¹zane z energetycznym wykorzystaniem biogazu ze sk³adowisk odpadów komunalnych POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 11 Zeszyt 2 2008 PL ISSN 1429-6675 Jerzy DUDEK*, Piotr KLIMEK* Doœwiadczenia zwi¹zane z energetycznym wykorzystaniem biogazu ze sk³adowisk odpadów komunalnych STRESZCZENIE. W

Bardziej szczegółowo

Badanie amortyzatorów na uniwersalnym stanowisku do diagnostyki układu nonego pojazdu samochodowego

Badanie amortyzatorów na uniwersalnym stanowisku do diagnostyki układu nonego pojazdu samochodowego ARCHIWUM MOTORYZACJI 4, pp. 291-296 (2009) Badanie amortyzatorów na uniwersalnym stanowisku do diagnostyki układu nonego pojazdu samochodowego ZBIGNIEW PAWELSKI, RADOSŁAW MICHALAK Politechnika Łódzka W

Bardziej szczegółowo

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA GEOGRAPHICA PHYSICA 3, 1998 Danuta Limanówka ZMIENNOŚĆ WARUNKÓW TERMICZNYCH WYBRANYCH MIAST POLSKI CHANGES OF THE THERMAL CONDmONS IN THE SELECTED POLISH CITIES Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Gramatyka i słownictwo

Gramatyka i słownictwo WYMAGANIA PROGRAMOWE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KL. 4 a/b SP4 Gramatyka i słownictwo uczeń potrafi poprawnie operować niedużą ilością struktur prostych (czasownik to be - w formie pełnej i skróconej, zaimki

Bardziej szczegółowo

geometry a w przypadku istnienia notki na marginesie: 1 z 5

geometry a w przypadku istnienia notki na marginesie: 1 z 5 1 z 5 geometry Pakiet słuy do okrelenia parametrów strony, podobnie jak vmargin.sty, ale w sposób bardziej intuicyjny. Parametry moemy okrela na dwa sposoby: okrelc je w polu opcji przy wywołaniu pakiety:

Bardziej szczegółowo

Regionalny SEAP w województwie pomorskim

Regionalny SEAP w województwie pomorskim ENNEREG International Conference Transfer of knowledge in the field of sustainable use of energy 22 May 2012, Wielkopolska Voivodship Office, Poznań, Poland Regionalny SEAP w województwie pomorskim Katarzyna

Bardziej szczegółowo

LETTERPRESS PRESTIGE. Ekskluzywne druki i galanteria papiernicza. Najwy!szej jako"ci papier i farby ju! u nas. JAKO!" KTÓRA ZACHWYCA.

LETTERPRESS PRESTIGE. Ekskluzywne druki i galanteria papiernicza. Najwy!szej jakoci papier i farby ju! u nas. JAKO! KTÓRA ZACHWYCA. LETTERPRESS PRESTIGE Ekskluzywne druki i galanteria papiernicza. Najwy!szej jako"ci papier i farby ju! u nas. JAKO!" KTÓRA ZACHWYCA. LETTERPRESS Letterpress jest technik" druku wypuk#ego do tej pory ma#o

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 6 BADANIE WYDAJNOŚCI KOMPRESOROWEJ POMPY CIEPŁA

Ćwiczenie nr 6 BADANIE WYDAJNOŚCI KOMPRESOROWEJ POMPY CIEPŁA Ćwiczenie nr 6 BADAIE WYDAJOŚCI KOMPRESOROWEJ POMPY CIEPŁA CEL I ZAKRES ĆWICZEIA Celem ćwiczenia jest badanie efektywności omy cieła. Ćwiczenie olega na dokonaniu omiarów temeratur i ciśnień odczas racy

Bardziej szczegółowo

How much does SMARTech system cost?

How much does SMARTech system cost? 1. How much does an intelligent home system cost? With over six years of experience in construction of Intelligent Home Systems we have done a value analysis of systems and services usually purchased by

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA ENERGETYCZNA BUDYNKU

CHARAKTERYSTYKA ENERGETYCZNA BUDYNKU CHARAKTERYSTYKA ENERGETYCZNA BUDYNKU BUDYNEK OCENIANY RODZAJ BUDYNKU mieszkalny CAŁOŚĆ/CZĘŚĆ BUDYNKU Całość budynku ADRES BUDYNKU Olsztyn, ul. Grabowa 7 NAZWA ROJEKTU Standard energooszczędny LICZBA LOKALI

Bardziej szczegółowo

Wpływ rodzaju obróbki termicznej na zmiany tekstury marchwi

Wpływ rodzaju obróbki termicznej na zmiany tekstury marchwi Agnieszka Wierzbicka, Elbieta Biller, Andrzej Półtorak Zakład Techniki w ywieniu, Wydział Nauk o ywieniu Człowieka i Konsumpcji, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Wpływ rodzaju obróbki

Bardziej szczegółowo