Twierdzenie Cantora-Bernsteina dowody znane-nieznane

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Twierdzenie Cantora-Bernsteina dowody znane-nieznane"

Transkrypt

1 ROCZNIKI POLSKIEGO TOWARZYSTWA MATEMATYCZNEGO Seria II: WIADOMOŚCI MATEMATYCZNE XXXIX(2003) Zdzisław Skupień(Kraków) Twierdzenie Cantora-Bernsteina dowody znane-nieznane 1. Wstęp. Matematyka jest niewątpliwie procesem społecznym społecznym procesem gromadzenia zobiektywizowanej informacji. Niezawodnym polem jej zastosowań jest więc dydaktyka. Tej zaś ma służyć poniższe zestawienie inspirujących krótkich dowodów i przypomnienie oraz skorygowanie kilku informacji historycznych. Chociaż twierdzenie Cantora-Bernsteina nie zależy od pewnika wyboru, żaden z dowodów nie jest konstrukcyjny w sensie algorytmicznym, bo skończona liczba kroków nie musi wystarczyć dla uzyskania bijekcji. Kontrowersje wokół służebności rozważanego twierdzenia o bijekcji względem pojęcia liczby są celowo przypomniane. Artykuł niniejszy jest również odpowiedzią na matematyczno-merytoryczne uwagi w liście prof. J. Mioduszewskiego[23]. 2. Dowody iteracyjne. Przechodząc do matematyki, dla dowolnych zbiorówaibzałóżmy,żeistniejąiniekcje:a BorazB A.Twierdzenie Cantora-Bernsteina orzeka, że: (α)istniejebijekcjaodjednegozezbiorówa,bnadrugi. DowódD1.Wystarczyzałożyć,żeżadnaztychiniekcjiniejestbijekcją. Załóżmy więc, że zbiór B jest podzbiorem właściwym zbioru A, gdyż zamiast wyjściowego zbioru B możemy rozważyć jego iniektywny obraz zawartywa.niechf:a Bbędziedanąiniekcją(gdyB A).NiechC oznaczazbiórtychy A,dlaktórychistniejąx A\Binieujemnaliczba n,takieżey=f n (x),gdzief n oznaczan-tąiteracjęiniekcjif,przyczym f 0 jestidentycznością.zatema\b Cidlakażdegoy Cjednoznaczniewyznaczonesąin,ix,anadtof[C] C(cowięcej,f[C]=B C oraza\c =B\f[C]).Stąduniainiekcjif zacieśnionejdozbioruc orazidentycznościnaa\cjestbijekcją,powiedzmyh,odzbioruana B,h=f C id A\C. W powyższym dowodzie(i poniżej) dla odwzorowania ϕ, ϕ = ϕ( ), symbolϕ[ ]oznaczaprzedłużenieϕnazbiory,np.f[c]jestobrazemzbioruc poprzezf.

2 86 Z. Skupień Analogiczny dowód wykorzystujący dodatkowo podział zbioru A na orbity odwzorowania f podaje Mioduszewski w swoim artykule[22] z r. 1998, cytując tylko Papy ego(1964) jako autora analogicznego dowodu. Dowód D1 można zaś wywieść z artykułu[29] Reichbacha(z Wrocławia) opublikowanego w Colloquium Mathematicum w roku Reichbach późniejmeirreichaw(p.notawzestawiezżałobnejkarty w[39](2000); Reichaw-Reichbach u Leetcha w[12]) nie cytując żadnych źródeł, podaje dowód(którego skrótem jest D2 poniżej) w istocie następującej wersji(β) twierdzenia-hipotezy sformułowanej przez Cantora w 13 prac[6, 7] już wroku1883(powtórzonejw[8, 2](1895),gdziejestteżwersja standardowa równoważnie sformułowana powyżej jako(α)): (β)jeżelim M MizbioryM,M sąrównoliczne,tosąonerównolicznezdowolnymzbiorempośrednimm. Dowód D2.Dladanejbijekcjif:M f[m],gdzie(m :=)f[m] M,rozważmydowolnyzbiórE M\f[M]anastępnieS:=E f[e] f[f[e]]...zauważmy,żes=e f[s],skądf[m]\s=f[m]\f[s]= f[m\s],ponieważfjestiniekcją.wtedyf :=id S f (M\S)jestbijekcją M E f[m]. WoznaczeniachdowoduD1:M=A,E f[m]=b A.Nadtozbiory C i S z tych dowodów są identycznie konstruowane poprzez rekursję, wychodzącodrozłącznychzbiorówodpowiednioa\bie =B\f[A]. JednakżezbioryCiSniemusząsiędopełniaćdoAidlategobijekcjef, h:a Bmogąbyćróżne.Różnebowiemmogąbyćteżbijekcjewpełni wyznaczone przez dane dwie iniekcje.(w D1 jedną z danych iniekcji jest po prostu tożsamość na zbiorze B). Ciekawszezaś,żedowódD1jestwywiedzionyzpracyCoxa[10]zr Dowód D1 jest ulepszoną adaptacją(z zachowaniem i metody, i standardowych oznaczeńa,b,f,h)dowodulematu,wktórymzakładasiębezpośrednio,żeb A.DodowoduD1włączonazostałaistotnauwaga,że f[c]=b C.Reichbach(iniktinny)niejestjednakcytowanyprzezCoxa. W komentarzu[12, s. 1104] przytoczono tekst J. F. Leetcha(pomijający nazwisko Cox), że dowód Coxa jest bardzo podobny do podanego przez M. Reichawa-Reichbacha. Dopiero poprzez ten komentarz dotarłem niedawno i do Coxa, i do Reichbacha-Reichawa(tu nazwisko nowe, Reichaw, po łączniku za starym jest napisane wg polskiej tradycji). Przedstawmy zatem bardzo krótką wersję dowodu, która jest ulepszonym(ale i zbyt sformalizowanym) skrótem dowodu Coxa. Cox unika iteracji złożenia g f dzięki wspomnianemu lematowi. Dowód D3.Załóżmy,żezdanychiniekcjif:A Borazg:B A żadnaniejestbijekcją,irozważmyiniekcjęg f:a Aorazpodzbiór

3 zbioru A: Twierdzenie Cantora-Bernsteina dowody znane-nieznane 87 A A :=A\g[B] (g f)[a\g[b]]...= (g f) i [A\g[B]]. Wtedyodwzorowanieh:=f A A g 1 (A\A A ):A Bjestbijekcją, ponieważ(g f)[a A ]=g[b] A A istądf[a A ]=g 1 [A A ],nadtoa\a A = g[b]\a A,azatemg 1 [A\A A ]=B\f[A A ]. Dowód ten pokazuje, w jakim sensie bijekcja h jest w pełni wyznaczona przez dane iniekcje. Równoliczność danych zbiorów jest wynikiem ich dwupodziałównaczęściparamirównoliczne(jednąztychdwuparjesta A i f[a A ]).Analizującwcześniejopublikowanedowody,awszczególnościdowódJ.Königa[19],fakttenzauważyłiuogólniłBanach[1],anastępnie wykorzystał wraz z Tarskim w ich paradoksalnej konstrukcji skończonego podziału kuli, z którego izometrie o rozłącznych dziedzinach wytwarzają dwie kopie tej kuli. Następny dowód wykorzystujący równolegle rekursje z dowodów D1 i D2 zainspirowany jest dowodem z monografii Jecha[15](1973), w którym na każdymkrokuiteracjitylkozacieśnieniah=fsąkonstruowane,zaśh= iddlapozostałychx.korzystasięzfaktu,żedladowolnejiniekcjifzachodzirównośćf[m\s]=f[m]\f[s],por.dowódd2.dowódpokazuje,że rekursywna konstrukcja jest niealgorytmiczna wymaga nawet nadskończeniewielu(tzn.ω+1)kroków,abywyznaczyćpozostałex.dowódujecha jest prostszy, ale poniższy dowód sugeruje równie prostą wersję, na każdym krokuktórejmogąbyćokreślanetylkozacieśnieniah=id,adopierona końcu h = f dla pozostałych x. Zaletą poniższego dowodu jest wskazanie, że bijekcja h może mieć dwie definicje. DowódD4.Wystarczyzałożyć,żef:A BjestiniekcjąorazB A. Konstruujemydwaciągizbiorów(A n )i(b n )wgschematua 0 :=A,B 0 :=B orazs n :=f[s n 1 ],gdzies=a,b.jeśliprzyjmiemy f(x) dlax A n \B n,ndowolne, h(x)= x dlax B n \A n+1,ndowolne, x(albo f(x)) dla wszystkich pozostałych x, toh:a Bjestbijekcją(ewentualniejednązdwumożliwych). 3. Dowody grafowo-relacyjne. Warto podać spostrzeżenie, że(wbrew stwierdzeniu Bernsteina w[3, s. 121]) bijekcja h na ogół nie jest jednoznacznie wyznaczona przez iniekcje f i g. Spostrzeżenie to(bez odsyłacza do Bernsteina) znajduje się w słynnej teoriografowej monografii[18] z r węgierskiego matematyka D. Königa w dowodzie twierdzenia I 12 o pokojarzeniach(de facto 1-faktorach) w drogach nieskończonych i cyklach parzystych. Twierdzenie to wykorzystane jest w multigrafowym dowodzie i=0

4 88 Z. Skupień twierdzenia Cantora-Bernsteina w części VI 3 monografii, p. analogiczny grafowy dowód u Bertranda i Horáka[4]. Wyżej wspomniany podział na orbity jest tam podziałem na reprezentujące je nieskierowane drogi i cykle. Jednakże warto i należy zauważyć, że te podziały uzyskuje się, stosując pewnik wyboru. Mój dowód w nocie [34](aletakżeidowódPapy ego)wterminachstrzałekidróg(tj.relacji reprezentujących iteracje iniekcji) można interpretować jako analogiczny dowód digrafowy. Równoliczność danych zbiorów A, B uzyskuję(podobnie jak Halmos[13]) dzięki ich trójpodziałom, które da się skonstruować bez użycia pewnika wyboru. Można uznać, że dowodami w ogólności grafowymi są te, w których rozważa się poszczególne elementy i ciągi albo raczej drogi, czyli specjalne relacje, tworzone z kolejnych obrazów tych elementów. Już w r pierwszy taki dowód opublikował Jules König[19](Julius König w niemieckiej publikacji swego syna[18]). Dowód ten lakonicznie skomentowany w artykule przeglądowym[21, s. 194] jako oryginalny, raczej długi, prowadzony metodą tam i z powrotem wart jest przypomnienia. Przecież zainspirował on ibanacha,isierpińskiego[33],i oczywiście D.Königa(którynadto wswoimartykule[17,s.130]wfund.math.(iwmonografii)pisze,że wynik Banacha jest implicite, a dowód Banacha w zasadzie, taki sam jak u ojca). J. König świeżo pod wrażeniem opublikowanych zarzutów Poincarégo[27] odnośnie ówczesnych podstaw logiki, arytmetyki i teorii mnogości (jest tam zarzut stosowania liczb zanim zostały zdefiniowane, w szczególności stosowania(nieweryfikowalnej?) indukcji zupełnej, i zarzut błędnego koła w definicjach liczby naturalnej, por.[28]: Księga 2, Rozdz. IV.V oraz III.VI) stara się unikać zarówno liczenia jak i(zresztą bezskutecznie) rekursji. Oto twierdzenie i(nieznacznie skrócony) dowód Königa, gdzie jest ówczesnym oznaczeniem(też u Sierpińskiego) relacji równoliczności zbiorów: (α )JeśliX Y 1 i Y X 1,gdzieX 1 Xi Y 1 Y,toX Y. DowódD5.ZdanieX Y 1 oznaczaregułę(i),żekażdyelementx X wyznaczajedyney Y 1,inaodwrót:temuyodpowiadatox[przyczym wszystkiey Y 1 sąużyte Z.S.].PodobnieY X 1 oznaczaanalogiczną regułę(ii).weźmywięcdowolnyelementx 1 X.Wg(I)zx 1 otrzymujemy następniky 1 Y,temuy 1 zgodniez(ii)odpowiadanastępnikx 2 X 1 itd.jeślix 1 X 1,towg(II)istniejey 0 Ybezpośredniopoprzedzającex 1 wciągu,iciągprzedłużamywlewo,aleniejesttomożliwe,gdyx 1 X\X 1. Ostatecznie są trzy możliwości: (i)ciągmapoczątekwx,(ii) początekwy,(iii)ciągniemapoczątku, czyli jest stale przedłużalny w lewo. Nadto dla różnych x X odpowiadające ciągialbomajątensamelementjakowyrazwobuciągachiwtedyciągi są identyczne, albo nie(czyli są rozłączne). Wśród ciągów może być ciąg

5 Twierdzenie Cantora-Bernsteina dowody znane-nieznane 89 okresowyiniemaonpoczątku.dlaustanowienia,żex Y,mającdowolny x 1 Xiodpowiadającyciąg,wprzypadku(i)lub(iii)elementowix 1 przyporządkowujemyjegonastępniky 1 wciągu,zaśwprzypadku(ii) jegopoprzedniky 0. Zatem dowód ten nie jest długi, ale podobnie jak zupełnie analogiczne dowody: Papy ego(w terminach relacji, tj. następstw strzałek) i Mioduszewskiego zależy on od pewnika wyboru, który gwarantuje konstrukcję podziałuuniix Ynarozważaneciągi.Halmos,któryteżniecytujeJ.Königa, konstruuje te same ciągi co König, a następnie trójpodziały i dwupodziały, Banach uzyskuje zbiory wyrazów tych ciągów za pomocą przecięć zbiorów, Sierpiński zaś rozważa ciągi utworzone tylko z poprzedników u Königa. Dowód Papy ego zasługuje na uwagę jako dowód czysto relacyjny. Nadto książka Papy ego rzetelnie napisana i znakomicie kolorowo ilustrowana jest zadziwiającym dowodem optymizmu dydaktycznego zarówno autora jak i belgijskiego ministerstwa edukacji. Przeznaczona dla uczniów letnich ale z programem eksperymentalnym, wypracowanym pod auspicjami UNESCO i już wcześniej realizowanym przez kilka lat, książka ta zgrabnie i precyzyjnie omawia teorię mnogości, grupy permutacji i przekształceń geometrycznych, pierścień liczb całkowitych, system dwójkowy, algebrę wektorów, kończąc na grupach abstrakcyjnych. Zawiera wkładki z portretami i życiorysami kilku matematyków, w tym Cantora, ale twierdzenie Cantora- Bernsteina(jako stwierdzenie, proposition) przypisuje tylko Bernsteinowi (podobnie czyni Poincaré w[27]). 4. Dowód nieiteracyjny. Wszystkie dowody wyżej omawiane lub wzmiankowane wykorzystują rekursje. Z rekursji korzysta oryginalny dowód A. Zelevinsky ego[35] opublikowany jako jeden z dowodów doskonałych w książce Dowody z Księgi Aignera i Zieglera(1998, 2001). Nierekursywny dowód podaje monografia[16, ss ]. Poniżej podaję nierekursywną wersję swojego dowodu z[34] korzystającą z pewnego ogólnego lematu(w którym odwzorowanie jest dowolne, niekoniecznie iniektywne). Sam lemat i jego dowód sugerują uproszczenia dowodu z monografii[16]. Lemat. Jeśli X jest dowolnym zbiorem, Z dowolnym podzbiorem, Z X, oraz ϕ: X X dowolnym odwzorowaniem, to istnieje najmniejszy zmożliwychpodzbiórc Z Xtaki,żeC Z =ϕ[c Z ] Z. Dowód. Zauważmy,żeC Z =,dokładniegdyz=.niech S Z ={C X: ϕ[c] CorazZ C}. StąddlakażdegoelementuC S Z zbiórc :=ϕ[c] Zjestoczywiście podzbioremzbioruc.dlategoϕ[c ] ϕ[c] C,azatemC S Z.PonieważzaśS Z jestrodzinąpodzbiorów(alerównieżs Z,boX S Z ),więc

6 90 Z. Skupień zbiórc Z := S Z jestjednoznacznieokreślony.udowodnimy,żec Z S Z. MianowicieC Z jestnadzbioremdlazoraz [ ] ϕ[c Z ]=ϕ C ϕ[c] C=C Z, C S Z C S Z C S Z gdzieobierównościwynikajązdefinicjic Z,inkluzjezaśzsubmultyplikatywnościϕ[ ]izmonotonicznościoperacjiprzecinania.stądc Z jestnajmniejszymelementem(wsensieinkluzji)ws Z,azatemC Z =(C Z ) =ϕ[c Z ] Z. Powyższy lemat i jego dowód prosto i nieco ogólniej ujmują DedekindowąideęnierekusywnegookreśleniazbioruC Z,nazwanegoprzezDedekinda łańcuchem podzbioru Z. Idea ta jest wykorzystana w klasycznych dowodach Dedekinda[9, s. 449](1932, w nieopublikowanym wcześniej liście (1899) do Cantora) i Zermela[38](1908, p. też eleganckie sformułowanie tegodowoduuhausdorffa[14,s.50](1914)),aupeana(1906,bezcytowania Dedekinda) jest metodą przedstawiania unii iterowanych obrazów jako przecięcia podzbiorów. Zatem lemat niezależnie od aksjomatu wyboru dowodziistnieniauniic Z = i=0 ϕi [Z]. Uwaga. ModyfikującdefinicjęrodzinyS Z wpowyższymdowodzie, możemy uzyskać istnienie najmniejszych podzbiorów: C Z =ϕ [C Z ] Z, C± Z =ϕ[c± Z ] ϕ [C ± Z ] Z, gdzieϕ [ ]oznaczaprzejściedoprzeciwobrazupoprzezϕ,zaśc ± Z jestunią orbit elementów zbioru Z. Dowód D6.Wystarczyokreślićbijekcjęh:A Bzapomocądanych iniekcjif:a Big:B A,tylkogdyanif,anigniesąbijekcjami.Dla ułatwienia prezentacji(i umożliwienia wizualizacji) załóżmy, że zbiory A, B są rozłączne(bo rozłączne są równoważne zbiory A { }, B {{ }}). Zatem napewnychpodzbiorachzbiorua,powiedzmya A ia B owłasnościach A A A\g[B]ig 1 [A B ] B\f[A],musibyćodpowiednioh=fnaA A ih= g 1 naa B.Powyższylematumożliwiaznalezienienajmniejszychtakich podzbiorów, a to może prowadzić do dwóch wersji bijekcji h. Stosujemy bowiemlemat,przyjmującϕ=g f XorazC Z =:A A dlaz=a\g[b] ix=a,awtedybijekcjahmożebyćnastępującąuniązacieśnień:h= f A A g 1 A\A A. JeślizaśC Z =:A B dlaz=g[b\f[a]]ix=a\a A,tohmożemieć następującądrugąwersję:h=g 1 A B f A\A B. ZatemjeślizbiórA C :=A\(A A A B )jestniepusty,tonaa C albo h=f A C alboh=g 1 A C,p.rys.

7 Twierdzenie Cantora-Bernsteina dowody znane-nieznane 91 RozważanezbioryA A ia B uzyskujesięrekursywnie: A A = (g f) i [A\g[B]],A B = (g f) i [g[b\f[a]]]. i=0 Tezbiorymożnaokreślićteżzapomocąistnieniadrógwrelacjiφ:=f g, która jest zbiorem strzałek między elementami zbioru A B. Drogą, powiedzmya z,czylidrogąodelementuadoelementuz,nazywamy(skończony) zbiór strzałek(podzbiór relacji φ) tworzących następstwo strzałek: a b,b c,...,x y,y z;ewentualnietylkoa zalbo dlaz=a. Mówimy, że dwa elementy są połączalne, jeśli istnieje droga od jednego z nich dodrugiego.zatema A ia B tozbioryelementówwa,któresąpołączalne odpowiednioza\g[b]izb\f[a];a C zaś toresztaelementówwa.stąd, ponieważkażdyelementjestkońcemconajwyżejjednejstrzałki,zbiorya A ia B sąrozłączne. 5. Jeszcze trochę historii. Ponieważ literaturowe odwołania i do Bernsteina, i do nieco późniejszych prac bywają błędne, podkreślmy, że Bernstein nieopublikowałswojegodowoduzr.1897nawetwswojejrozprawiezlat 1901, Podaje w niej jedynie, że jego dowód opublikował Borel(1898) oraz Schönflies(1900), i że inny dowód podał Zermelo(1901)(przy czym sam Zermelo nie cytuje później swego dowodu). Bernstein cytuje tylko anons [31](1896)(zresztą błędnego) dowodu Schrödera. 29 sierpnia 1899 Dedekind przesłał Cantorowi swój ww. dowód, a w odpowiedzi już następnego dnia Cantor napisał, że Schröder przedstawił swój dowód jesienią 1896 na konferencjiwefrankfurcienadmenemiżeopublikowałgow[32,ods.337] oraz że młody Bernstein przedstawił swój dowód około Wielkanocy 1897 na seminarium w Halle. Wszystko wskazuje, że Bernstein przygotowując przedruk[3](1905) swojej dysertacji nie wiedział, że dowód Schrödera nie jest poprawny. Błąd wykrył Korselt, który w maju 1902 przesłał kontrprzykład oraz swój dowód twierdzenia(β) najpierw Schröderowi, potem po otrzymaniu od niego szybkiej odpowiedzi do Mathematische Annalen również jeszcze tegoż maja. Redakcja Math. Ann. opublikowała drugą i=0

8 92 Z. Skupień wersję[20]tejpracy(zroku1910),wktórejkorseltstwierdza,żebłądnie jest znany, oraz cytuje dawną odpowiedź Schrödera. Schröder już wcześniej wykrył swój błąd, latem lub jesienią roku 1901 powiedział o nim Maxowi Dehnowi, przyjacielowi Bernsteina, i obiecał zawiadomić Cantora, ale listu zaczętego1.ix.1901 nieukończył...schröderbyłautoremznanego podręcznika z algebry i logiki, p. cytat u Zermela w[38]. A opublikowany dowód Korselta to dowód Mioduszewskiego, tyle tylko że zamiast o orbitach Korselt mówi o cyklach i łańcuchach(tj. drogach). Korselt też nie cytuje Königa, ale twierdzi, że podobne(?) dowody znaleźli później Zermelo ipeano,iżejegodowódteżniewykorzystujeliczbiindukcjizupełnej. Na koniec uwag historycznych podkreślmy, że dowody Zermela[38](1908) i Peana[25](1906) są niezależne. W styczniu 1906 Zermelo wysłał swój dowódpoincarému,któryw[27]jużwmaju1906przytoczyłidowódbernsteina, i Zermela, dyskwalifikując oba Bernsteina za rekurencję, Zermela za rzekome błędne koło. W swoim artykule[37] Zermelo nie zarzuca Peanowi plagiatu, lecz wyraża żal, że ten, polemizując w[26] z artykułem Poincarégo, przytacza swój dowód, nawet nie wspominając o analogicznym dowodzie Zermela u Poincarégo jakby dlatego, aby następnie zwalczanie aksjomatu wyboru tym dobitniej kierować ku Zermelowi. Dopiero w komentarzu przy swoim dowodzie w[38](1908) Zermelo stwierdza, że wykorzystał metodę łańcuchów Dedekinda[11], zaś w komentarzu[9, s. 451] do ww. listu do Cantora z dowodem Dedekinda słusznie podkreśla, że te dowody różnią się nieistotnie. Faktycznie tylko oznaczeniami(!). Reasumując, o nierekurencyjnym dowodzie twierdzenia Cantora-Bernsteina, wykorzystującym analogonpowyższegolematu,możnawięcmówić,żeto Dowód DPZ (Dedekinda-Peana-Zermela). Nie twierdzę, że ten ostatni dowód(niewątpliwie najlepszy w sensie logiki) należy wykładać adeptom matematyki. Teoria mnogości w ramach wstępu do matematyki ma poszerzyć i ugruntować znajomość języka struktur matematycznych. Subtelności warto jednak przynajmniej wzmiankować. Przecież ambicją matematyków-mnogościowców jest skonstruowanie prawie całego bogactwa matematyki, np. bogactwa struktur liczbowych, w ramach teorii mnogości. Jeśli więc dowód twierdzenia Cantora-Bernsteina, które ma posłużyć do zdefiniowania i uporządkowania liczb kardynalnych, skażony jest użyciem liczb(np. ciągów), to warto wspomnieć o remedium. Przy okazji owym adeptom znającym ciągi uzasadni się celowość korowodów z definicją par itp. niby-ciągów.

9 Twierdzenie Cantora-Bernsteina dowody znane-nieznane 93 Bibliografia [1]S. Banach, Unthéorèmesurlestransformations biunivoques,fund.math.6 (1924), [2]F.Bernstein,Inaugural-Dissertation,Göttingen,1901(p.niecozmienionyprzedrukw[3]). [3]F.Bernstein,UntersuchungenausderMengenlehre,Math.Ann.61(1905), [4]E. Bertram, P. Horák, Someapplicationsofgraphtheorytootherpartsof mathematics, Math. Intellig. 21(1999), [5]E. Borel, Leçonssurlathéoriedesfonctions,Gauthier-Villars,Paris,1898. [6] G. C a n t o r, Ueber unendliche, lineare Punktmannichfaltigkeiten, Math. Ann. 21 (1883), (przedruk w[7, 9]). [7] G. C a n t o r, Grundlagen einer allgemeinen Mannigfaltigkeitslehre. Ein mathematisch-philosophischer Versuch in der Lehre des Unendlichen, Leipzig, [8]G. Cantor, BeiträgezurBegründungdertransfinitenMengenlehre,Math.Ann. 46(1895), (przedruk w[9]; tł. na ang. i red. Ph.E.B. Jourdain: Contributions to the Founding of the Theory of Transfinite Numbers, Dover, New York, 1915). [9]G. Cantor, GesammelteAbhandlungen,red.E.Zermelo,Springer,Berlin,1932. [10]R.H. Cox, AproofoftheSchroeder-Bernsteintheorem,Amer.Math.Monthly76 (1968), 508. [11]R. Dedekind, WassindundwassollendieZahlen,Braunschweig,1888. [12]D.Drasin,R.Gilmer,Complementsandcomments,Amer.Math.Monthly79 (1971), [13]P.R. Halmos, NaiveSetTheory,VanNostrandReinholdCo.,NewYorketal., [14]F.Hausdorff,GrundzügederMengenlehre,VerlagvonVeit&Co.,Leipzig,1914. [15]T.J. Jech, TheAxiomofChoice,North-Holland,Amsterdam;Amer.Elsevier, New York, [16]W. Just, M. Weese, DiscoveringModernSetTheory.I:TheBasics,Amer. Math. Soc., [17]D. König, Surlescorrespondances multivoquesdesensembles,fund.math.8 (1926), [18]D.König,TheoriederendlichenundunendlichenGraphen,Akad.Verlag.,Leipzig, 1936(przedruk: Teubner Verlag., Leipzig, 1986). [19]Jules König (cyt.jakojuliusw[18]),surlathéoriedesensembles,c.r.acad. Sci. Paris 143(1906), [20]A.Korselt,ÜbereinenBeweisdesÄquivalenzsatzes,Math.Ann.70(1911), [21]R. Mańka, A. Wojciechowska, OdwóchtwierdzeniachCantora,Wiadom. Mat. 25(1984), [22]J. Mioduszewski, TwierdzenieCantora-Bernsteina znanydowódzapisany inaczej, Matematyka 4 98(272), rok 51(1998), [23]J. Mioduszewski, WsprawieartykułuZ.Skupienia(ListdoRedakcji),Wiadom. Mat. 37(2001), [24] Papy(avecF.Papy),Mathématiquemoderne,Wyd.M.Didier,Bruxelles Paris, [25]G. Peano, SupertheoremadeCantor-Bernstein,Rend.delCircoloMatematicodi Palermo 21(1906),

10 94 Z. Skupień [26]G. Peano, SupertheoremadeCantor-Bernstein,RivistadiMatematica8(no.5), [27]H.Poincaré,Lesmathématiquesetlalogique,Rev.deMetaphysiqueetdeMorale 14(1906) [28]H. Poincaré (tł.m.h.horwitz),naukaimetoda,nakładj.mortkowicza,warszawa, 1911, G. Centnerszwer; Lwów, Księgarnia H. Altenberga. [29]M. Reichbach (późniejreichaw),unesimpledémonstrationduthéorèmede Cantor-Bernstein, Colloq. Math. 3(1955), 163. [30]A. Schoenflies, DieEntwicklungderLehrevondenPunktmanningfaltigkeiten, Jahresber. Deutschen Math.-Verein. 8(1900), Heft 2. [31]E. Schröder, ÜberG.CantorscheSätze,Jahresber.DeutschenMath.-Verein.5 (1896), Heft 1, [32]E. Schröder, ÜberzweiDefinitionenderEndlichkeitundG.CantorscheSätze, Nova Acta Leop. 71(1898), [33]W. Sierpiński, CardinalandOrdinalNumbers,PWN,Warszawa,1958. [34]Z. Skupień, ProstydowódtwierdzeniaCantora-Bernsteina,Wiadom.Mat.35 (1999), [35]A. Zelevinsky, w:m. Aigner, G.M. Ziegler, ProofsfromTHEBOOK, Springer, 2001(Dowody z Księgi, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa, 2002, ss ). [36]E. Zermelo, GöttingerNachr.10(1901),1 5(p.Bernstein[3,s.121]). [37]E. Zermelo, NeuerBeweisfürdieMöglichkeiteinerWohlordnung,Math.Ann. 65(1908), [38]E.Zermelo,UntersuchungenüberdieGrundlagenderMengenlehreI,Math.Ann. 65(1908), [39](Z żałobnej karty) Meir Reichaw( ), Wiadom. Mat. 36(2000),

Logika I. Wykład 1. Wprowadzenie do rachunku zbiorów

Logika I. Wykład 1. Wprowadzenie do rachunku zbiorów Andrzej Wiśniewski Logika I Materiały do wykładu dla studentów kognitywistyki Wykład 1. Wprowadzenie do rachunku zbiorów 1 Podstawowe pojęcia rachunku zbiorów Uwaga 1.1. W teorii mnogości mówimy o zbiorach

Bardziej szczegółowo

Twierdzenia Gödla dowody. Czy arytmetyka jest w stanie dowieść własną niesprzeczność?

Twierdzenia Gödla dowody. Czy arytmetyka jest w stanie dowieść własną niesprzeczność? Semina Nr 3 Scientiarum 2004 Twierdzenia Gödla dowody. Czy arytmetyka jest w stanie dowieść własną niesprzeczność? W tym krótkim opracowaniu chciałbym przedstawić dowody obu twierdzeń Gödla wykorzystujące

Bardziej szczegółowo

5. OKREŚLANIE WARTOŚCI LOGICZNEJ ZDAŃ ZŁOŻONYCH

5. OKREŚLANIE WARTOŚCI LOGICZNEJ ZDAŃ ZŁOŻONYCH 5. OKREŚLANIE WARTOŚCI LOGICZNEJ ZDAŃ ZŁOŻONYCH Temat, którym mamy się tu zająć, jest nudny i żmudny będziemy się uczyć techniki obliczania wartości logicznej zdań dowolnie złożonych. Po co? możecie zapytać.

Bardziej szczegółowo

Logika i teoria mnogości Wykład 14 1. Sformalizowane teorie matematyczne

Logika i teoria mnogości Wykład 14 1. Sformalizowane teorie matematyczne Logika i teoria mnogości Wykład 14 1 Sformalizowane teorie matematyczne W początkowym okresie rozwoju teoria mnogości budowana była w oparciu na intuicyjnym pojęciu zbioru. Operowano swobodnie pojęciem

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Ciągi nieskończone. 4.1 Ciągi nieskończone

Rozdział 4. Ciągi nieskończone. 4.1 Ciągi nieskończone Rozdział 4 Ciągi nieskończone W rozdziale tym wprowadzimy pojęcie granicy ciągu. Dalej rozszerzymy to pojęcie na przypadek dowolnych funkcji. Jak zauważyliśmy we wstępie jest to najważniejsze pojęcie analizy

Bardziej szczegółowo

Działanie grupy na zbiorze

Działanie grupy na zbiorze Działanie grupy na zbiorze Definicja 0.1 Niech (G, ) będzie dowolną grupą oraz X niepustym zbiorem, to odwzorowanie : G X X nazywamy działaniem grupy G na zbiorze X jeślinastępujące warunki są spełnione:

Bardziej szczegółowo

Andrzej Wiśniewski Logika I Materiały do wykładu dla studentów kognitywistyki. Wykład 10. Twierdzenie o pełności systemu aksjomatycznego KRZ

Andrzej Wiśniewski Logika I Materiały do wykładu dla studentów kognitywistyki. Wykład 10. Twierdzenie o pełności systemu aksjomatycznego KRZ Andrzej Wiśniewski Logika I Materiały do wykładu dla studentów kognitywistyki Wykład 10. Twierdzenie o pełności systemu aksjomatycznego KRZ 1 Tezy KRZ Pewien system aksjomatyczny KRZ został przedstawiony

Bardziej szczegółowo

Schemat rekursji. 1 Schemat rekursji dla funkcji jednej zmiennej

Schemat rekursji. 1 Schemat rekursji dla funkcji jednej zmiennej Schemat rekursji 1 Schemat rekursji dla funkcji jednej zmiennej Dla dowolnej liczby naturalnej a i dowolnej funkcji h: N 2 N istnieje dokładnie jedna funkcja f: N N spełniająca następujące warunki: f(0)

Bardziej szczegółowo

Macierze - obliczanie wyznacznika macierzy z użyciem permutacji

Macierze - obliczanie wyznacznika macierzy z użyciem permutacji Macierze - obliczanie wyznacznika macierzy z użyciem permutacji I LO im. F. Ceynowy w Świeciu Radosław Rudnicki joix@mat.uni.torun.pl 17.03.2009 r. Typeset by FoilTEX Streszczenie Celem wykładu jest wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ALGEBRA Z GEOMETRIĄ LINIOWA NIEZALEŻNOŚĆ, ROZPINANIE I BAZY

ALGEBRA Z GEOMETRIĄ LINIOWA NIEZALEŻNOŚĆ, ROZPINANIE I BAZY ALGEBRA Z GEOMETRIĄ 1/10 LINIOWA NIEZALEŻNOŚĆ, ROZPINANIE I BAZY Piotr M. Hajac Uniwersytet Warszawski Wykład 10, 11.12.2013 Typeset by Jakub Szczepanik. Geometryczne intuicje Dla pierścienia R = R mamy

Bardziej szczegółowo

Grupy. Permutacje 1. (G2) istnieje element jednostkowy (lub neutralny), tzn. taki element e G, że dla dowolnego a G zachodzi.

Grupy. Permutacje 1. (G2) istnieje element jednostkowy (lub neutralny), tzn. taki element e G, że dla dowolnego a G zachodzi. Grupy. Permutacje 1 1 Definicja grupy Niech G będzie zbiorem. Działaniem na zbiorze G nazywamy odwzorowanie (oznaczane, jak mnożenie, przez ) przyporządkowujące każdej parze uporządkowanej (a, b) G G element

Bardziej szczegółowo

Wykład 3. Miara zewnętrzna. Definicja 3.1 (miary zewnętrznej) Funkcję µ przyporządkowującą każdemu podzbiorowi

Wykład 3. Miara zewnętrzna. Definicja 3.1 (miary zewnętrznej) Funkcję µ przyporządkowującą każdemu podzbiorowi Wykład 3 Miara zewnętrzna Definicja 3.1 (miary zewnętrznej Funkcję przyporządkowującą każdemu podzbiorowi A danej przestrzeni X liczbę (A [0, + ] (a więc określoną na rodzinie wszystkich podzbiorów przestrzeni

Bardziej szczegółowo

Eliza Wajch, Geometria z Topologią, wykład 1, 2012/2013

Eliza Wajch, Geometria z Topologią, wykład 1, 2012/2013 Eliza Wajch Wykłady i ćwiczenia z geometrii analitycznej z elementami topologii w UPH w Siedlcach w semestrze zimowym roku akad. 2012/2013. Literatura podstawowa: 1. K. Kuratowski, A. Mostowski: Teoria

Bardziej szczegółowo

Zadania o numerze 4 z zestawów licencjat 2014.

Zadania o numerze 4 z zestawów licencjat 2014. Zadania o numerze 4 z zestawów licencjat 2014. W nawiasie przy zadaniu jego występowanie w numerze zestawu Spis treści (Z1, Z22, Z43) Definicja granicy ciągu. Obliczyć granicę:... 3 Definicja granicy ciągu...

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) MATEMATYKA Studia I stopnia niestacjonarne

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) MATEMATYKA Studia I stopnia niestacjonarne KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) MATEMATYKA Studia I stopnia niestacjonarne (specjalność nauczycielska) Nazwa Nazwa w j. ang. Matematyka szkolna a matematyka wyższa School Mathematics

Bardziej szczegółowo

Twierdzenie spektralne

Twierdzenie spektralne Twierdzenie spektralne Algebrę ograniczonych funkcji borelowskich na K R będziemy oznaczać przez B (K). Spektralnym rozkładem jedności w przestrzeni Hilberta H nazywamy odwzorowanie, które każdemu zbiorowi

Bardziej szczegółowo

FUNKCJE LICZBOWE. Na zbiorze X określona jest funkcja f : X Y gdy dowolnemu punktowi x X przyporządkowany jest punkt f(x) Y.

FUNKCJE LICZBOWE. Na zbiorze X określona jest funkcja f : X Y gdy dowolnemu punktowi x X przyporządkowany jest punkt f(x) Y. FUNKCJE LICZBOWE Na zbiorze X określona jest funkcja f : X Y gdy dowolnemu punktowi x X przyporządkowany jest punkt f(x) Y. Innymi słowy f X Y = {(x, y) : x X oraz y Y }, o ile (x, y) f oraz (x, z) f pociąga

Bardziej szczegółowo

Wykład VII. Kryptografia Kierunek Informatyka - semestr V. dr inż. Janusz Słupik. Gliwice, 2014. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej

Wykład VII. Kryptografia Kierunek Informatyka - semestr V. dr inż. Janusz Słupik. Gliwice, 2014. Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Wykład VII Kierunek Informatyka - semestr V Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej Gliwice, 2014 c Copyright 2014 Janusz Słupik Problem pakowania plecaka System kryptograficzny Merklego-Hellmana

Bardziej szczegółowo

O CIEKAWYCH WŁAŚCIWOŚCIACH LICZB TRÓJKĄTNYCH

O CIEKAWYCH WŁAŚCIWOŚCIACH LICZB TRÓJKĄTNYCH Jeśli matematyka jest królową nauk, to królową matematyki jest teoria liczb Carl Friedrich Gauss O CIEKAWYCH WŁAŚCIWOŚCIACH LICZB TRÓJKĄTNYCH OPRACOWANIE: MATEUSZ OLSZAMOWSKI KL 6A, ALEKSANDER SUCHORAB

Bardziej szczegółowo

Notatki przygotowawcze dotyczące inwersji na warsztaty O geometrii nieeuklidesowej hiperbolicznej Wrocław, grudzień 2013

Notatki przygotowawcze dotyczące inwersji na warsztaty O geometrii nieeuklidesowej hiperbolicznej Wrocław, grudzień 2013 Notatki przygotowawcze dotyczące inwersji na warsztaty O geometrii nieeuklidesowej hiperbolicznej Wrocław, grudzień 013 3.4.1 Inwersja względem okręgu. Inwersja względem okręgu jest przekształceniem płaszczyzny

Bardziej szczegółowo

Algebra liniowa z geometrią

Algebra liniowa z geometrią Algebra liniowa z geometrią Maciej Czarnecki 15 stycznia 2013 Spis treści 1 Geometria płaszczyzny 2 1.1 Wektory i skalary........................... 2 1.2 Macierze, wyznaczniki, układy równań liniowych.........

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI

WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI Zał. nr 4 do ZW WYDZIAŁ Geoinżynierii, Górnictwa i Geologii KARTA PRZEDMIOTU Nazwa w języku polskim Wstęp do analizy i algebry Nazwa w języku angielskim Introduction to analysis and algebra Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

Rekurencja (rekursja)

Rekurencja (rekursja) Rekurencja (rekursja) Rekurencja wywołanie funkcji przez nią samą wewnątrz ciała funkcji. Rekurencja może być pośrednia funkcja jest wywoływana przez inną funkcję, wywołaną (pośrednio lub bezpośrednio)

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. Obliczyć rangę dowolnego elementu zbioru uporządkowanego N 0 N 0, gdy porządek jest zdefiniowany następująco: (a, b) (c, d) (a c b d)

Zadanie 2. Obliczyć rangę dowolnego elementu zbioru uporządkowanego N 0 N 0, gdy porządek jest zdefiniowany następująco: (a, b) (c, d) (a c b d) Matemaryka dyskretna - zadania Zadanie 1. Opisać zbiór wszystkich elementów rangi k zbioru uporządkowanego X dla każdej liczby naturalnej k, gdy X jest rodziną podzbiorów zbioru skończonego Y. Elementem

Bardziej szczegółowo

Ach te trójkąty, czyli dwa interesujące twierdzenia i mnóstwo przemyśleń.

Ach te trójkąty, czyli dwa interesujące twierdzenia i mnóstwo przemyśleń. Ach te trójkąty, czyli dwa interesujące twierdzenia i mnóstwo przemyśleń. Justyna Stefaniak V Liceum Ogólnokształcące Spis treści: 1. Twierdzenie Harcourt a 2. Dowód twierdzenia Harcourt a 3. Twierdzenie

Bardziej szczegółowo

Luty 2001 Algorytmy (7) 2000/2001 s-rg@siwy.il.pw.edu.pl

Luty 2001 Algorytmy (7) 2000/2001 s-rg@siwy.il.pw.edu.pl System dziesiętny 7 * 10 4 + 3 * 10 3 + 0 * 10 2 + 5 *10 1 + 1 * 10 0 = 73051 Liczba 10 w tym zapisie nazywa się podstawą systemu liczenia. Jeśli liczba 73051 byłaby zapisana w systemie ósemkowym, co powinniśmy

Bardziej szczegółowo

Analiza matematyczna - 14. Analiza zmiennych dyskretnych: ciągi i szeregi liczbowe

Analiza matematyczna - 14. Analiza zmiennych dyskretnych: ciągi i szeregi liczbowe Analiza matematyczna - 4. Analiza zmiennych dyskretnych: ciągi i szeregi liczbowe Wstęp: zmienne ciągłe i zmienne dyskretne Podczas dotychczasowych wykładów rozważaliśmy przede wszystkim zależności funkcyjne

Bardziej szczegółowo

Definicja: alfabetem. słowem długością słowa

Definicja: alfabetem. słowem długością słowa Definicja: Niech X będzie zbiorem niepustym. Zbiór ten będziemy nazywać alfabetem. Skończony ciąg elementów alfabetu X będziemy nazywać słowem a liczbę elementów tego ciągu nazywamy długością słowa. Na

Bardziej szczegółowo

Notatki do wykładu Geometria Różniczkowa I

Notatki do wykładu Geometria Różniczkowa I Notatki do wykładu Geometria Różniczkowa I Katarzyna Grabowska, KMMF 1 listopada 013 1 Odwzorowanie styczne i cofnięcie formy cd: 1.1 Transport pola wektorowego i cofnięcie formy W poprzednim paragrafie

Bardziej szczegółowo

samopodobnym nieskończenie subtelny

samopodobnym nieskończenie subtelny Fraktale Co to jest fraktal? Według definicji potocznej fraktal jest obiektem samopodobnym tzn. takim, którego części są podobne do całości lub nieskończenie subtelny czyli taki, który ukazuje subtelne

Bardziej szczegółowo

W ŚWIECIE WIELOKĄTÓW GWIAŹDZISTYCH

W ŚWIECIE WIELOKĄTÓW GWIAŹDZISTYCH ul. Konarskiego 2, 30-049 Kraków tel. 12 633 13 83 lub 12 633 02 47 W ŚWIECIE WIELOKĄTÓW GWIAŹDZISTYCH Arkadiusz Biel Kraków 2011 Wielokąty gwiaździste są ciekawym przypadkiem wielokątów, gdyż posiadają

Bardziej szczegółowo

Hotel Hilberta. Zdumiewaj cy ±wiat niesko«czono±ci. Marcin Kysiak. Festiwal Nauki, 20.09.2011. Instytut Matematyki Uniwersytetu Warszawskiego

Hotel Hilberta. Zdumiewaj cy ±wiat niesko«czono±ci. Marcin Kysiak. Festiwal Nauki, 20.09.2011. Instytut Matematyki Uniwersytetu Warszawskiego Zdumiewaj cy ±wiat niesko«czono±ci Instytut Matematyki Uniwersytetu Warszawskiego Festiwal Nauki, 20.09.2011 Nasze do±wiadczenia hotelowe Fakt oczywisty Hotel nie przyjmie nowych go±ci, je»eli wszystkie

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MATEMATYCZNA DLA FIZYKÓW

ANALIZA MATEMATYCZNA DLA FIZYKÓW Lech Górniewicz Roman Stanisław Ingarden ANALIZA MATEMATYCZNA DLA FIZYKÓW Wydanie piąte Toruń 2012 SPIS TREŚCI WSPOMNIENIE O PROFESORZE ROMANIE STANISŁAWIE INGARDENIE (Miłosz Michalski)... ix PRZEDMOWA

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Ubezpieczenia majątkowe 2. KIERUNEK: MATEMATYKA. 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/6

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Ubezpieczenia majątkowe 2. KIERUNEK: MATEMATYKA. 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/6 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Ubezpieczenia majątkowe 2. KIERUNEK: MATEMATYKA 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/6 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN: 30 / 30 7.

Bardziej szczegółowo

... [a n,b n ] kn [M 1,M 2 ], gdzie a i M 1, b i M 2, dla i {1,..., n}. Wówczas: [a 1,b 1 ] k 1. ... [a n,b n ] kn =(a 1 b 1 a 1

... [a n,b n ] kn [M 1,M 2 ], gdzie a i M 1, b i M 2, dla i {1,..., n}. Wówczas: [a 1,b 1 ] k 1. ... [a n,b n ] kn =(a 1 b 1 a 1 4. Wykład 4: Grupy rozwiązalne i nilpotentne. Definicja 4.1. Niech (G, ) będzie grupą. Wówczas (1) ciąg podgrup grupy G zdefiniowany indukcyjnie wzorami G (0) = G, G (i) =[G (i 1),G (i 1) ], dla i N nazywamy

Bardziej szczegółowo

Rozpatrzymy bardzo uproszczoną bazę danych o schemacie

Rozpatrzymy bardzo uproszczoną bazę danych o schemacie Wykład 6 Algebraiczne podstawy implementacji strukturalnego języka zapytań (SQL) w systemach baz danych Oracle zapytania w języku algebry relacyjnych baz danych i ich odpowiedniki w SQL Rozpatrzymy bardzo

Bardziej szczegółowo

Algebra I sprawozdanie z badania 2014-2015

Algebra I sprawozdanie z badania 2014-2015 MATEMATYKA Algebra I sprawozdanie z badania 2014-2015 IMIĘ I NAZWISKO Data urodzenia: 08/09/2000 ID: 5200154019 Klasa: 11 Niniejsze sprawozdanie zawiera informacje o wynikach zdobytych przez Państwa dziecko

Bardziej szczegółowo

Projekt Era inżyniera pewna lokata na przyszłość jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Era inżyniera pewna lokata na przyszłość jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z matematyki dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria i Gospodarka Wodna w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Projekt

Bardziej szczegółowo

istocie dziedzina zajmująca się poszukiwaniem zależności na podstawie prowadzenia doświadczeń jest o wiele starsza: tak na przykład matematycy

istocie dziedzina zajmująca się poszukiwaniem zależności na podstawie prowadzenia doświadczeń jest o wiele starsza: tak na przykład matematycy MODEL REGRESJI LINIOWEJ. METODA NAJMNIEJSZYCH KWADRATÓW Analiza regresji zajmuje się badaniem zależności pomiędzy interesującymi nas wielkościami (zmiennymi), mające na celu konstrukcję modelu, który dobrze

Bardziej szczegółowo

10. Wstęp do Teorii Gier

10. Wstęp do Teorii Gier 10. Wstęp do Teorii Gier Definicja Gry Matematycznej Gra matematyczna spełnia następujące warunki: a) Jest co najmniej dwóch racjonalnych graczy. b) Zbiór możliwych dezycji każdego gracza zawiera co najmniej

Bardziej szczegółowo

Prowadzący. Doc. dr inż. Jakub Szymon SZPON. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Prowadzący. Doc. dr inż. Jakub Szymon SZPON. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA studia podyplomowe dla czynnych zawodowo nauczycieli szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Przeszukiwanie z nawrotami. Wykład 8. Przeszukiwanie z nawrotami. J. Cichoń, P. Kobylański Wstęp do Informatyki i Programowania 238 / 279

Przeszukiwanie z nawrotami. Wykład 8. Przeszukiwanie z nawrotami. J. Cichoń, P. Kobylański Wstęp do Informatyki i Programowania 238 / 279 Wykład 8 J. Cichoń, P. Kobylański Wstęp do Informatyki i Programowania 238 / 279 sformułowanie problemu przegląd drzewa poszukiwań przykłady problemów wybrane narzędzia programistyczne J. Cichoń, P. Kobylański

Bardziej szczegółowo

18 WRZEŚNIA 2001 r. MMA-P1A1P-011

18 WRZEŚNIA 2001 r. MMA-P1A1P-011 18 WRZEŚNIA 2001 r. MMA-P1A1P-011 Miejsce na naklejkę z kodem KOD ZDAJĄCEGO (Wpisuje zdający przed rozpoczęciem pracy) PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z MATEMATYKI POZIOM PODSTAWOWY Informacje Czas pracy 120

Bardziej szczegółowo

W grze uczestniczy dwóch graczy: G 1 i G 2. Z urny, w której jest b kul białych i c czarnych, losuje się w grze (jednocześnie) dwie kule.

W grze uczestniczy dwóch graczy: G 1 i G 2. Z urny, w której jest b kul białych i c czarnych, losuje się w grze (jednocześnie) dwie kule. W grze uczestniczy dwóch graczy: G 1 i G 2. Z urny, w której jest b kul białych i c czarnych, losuje się w grze (jednocześnie) dwie kule. Jeśli obie wylosowane kule są tego samego koloru to zwycięża G

Bardziej szczegółowo

Andrzej Wiśniewski Logika II. Materiały do wykładu dla studentów kognitywistyki. Wykład 14. Wprowadzenie do logiki intuicjonistycznej

Andrzej Wiśniewski Logika II. Materiały do wykładu dla studentów kognitywistyki. Wykład 14. Wprowadzenie do logiki intuicjonistycznej Andrzej Wiśniewski Logika II Materiały do wykładu dla studentów kognitywistyki Wykład 14. Wprowadzenie do logiki intuicjonistycznej 1 Przedstawione na poprzednich wykładach logiki modalne możemy uznać

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja w oparciu o metrykę budowaną poprzez dystrybuanty empiryczne na przestrzeni wzorców uczących

Klasyfikacja w oparciu o metrykę budowaną poprzez dystrybuanty empiryczne na przestrzeni wzorców uczących Klasyfikacja w oparciu o metrykę budowaną poprzez dystrybuanty empiryczne na przestrzeni wzorców uczących Cezary Dendek Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych PW Plan prezentacji Plan prezentacji Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

A i A j lub A j A i. Operator γ : 2 X 2 X jest ciągły gdy

A i A j lub A j A i. Operator γ : 2 X 2 X jest ciągły gdy 3. Wyład 7: Inducja i reursja struturalna. Termy i podstawianie termów. Dla uninięcia nieporozumień notacyjnych wprowadzimy rozróżnienie między funcjami i operatorami. Operatorem γ w zbiorze X jest funcja

Bardziej szczegółowo

Zasady i wskazówki pisania prac dyplomowych

Zasady i wskazówki pisania prac dyplomowych Zasady i wskazówki pisania prac dyplomowych 1. Informacje ogólne Prawo autorskie Student przygotowujący pracę dyplomową (licencjacką/magisterską) powinien zapoznać się z przepisami wynikającymi z "Ustawy

Bardziej szczegółowo

Wielomiany. dr Tadeusz Werbiński. Teoria

Wielomiany. dr Tadeusz Werbiński. Teoria Wielomiany dr Tadeusz Werbiński Teoria Na początku przypomnimy kilka szkolnych definicji i twierdzeń dotyczących wielomianów. Autorzy podręczników szkolnych podają różne definicje wielomianu - dla jednych

Bardziej szczegółowo

Definicje. Algorytm to:

Definicje. Algorytm to: Algorytmy Definicje Algorytm to: skończony ciąg operacji na obiektach, ze ściśle ustalonym porządkiem wykonania, dający możliwość realizacji zadania określonej klasy pewien ciąg czynności, który prowadzi

Bardziej szczegółowo

Analiza korespondencji

Analiza korespondencji Analiza korespondencji Kiedy stosujemy? 2 W wielu badaniach mamy do czynienia ze zmiennymi jakościowymi (nominalne i porządkowe) typu np.: płeć, wykształcenie, status palenia. Punktem wyjścia do analizy

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie

Wyższa Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie Wyższa Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Matematyka Rocznik studiów 2012/2013 Wydział Wydział Stosowanych

Bardziej szczegółowo

4. O funkcji uwikłanej 4.1. Twierdzenie. Niech będzie dana funkcja f klasy C 1 na otwartym podzbiorze. ϕ : K(x 0, δ) (y 0 η, y 0 + η), taka że

4. O funkcji uwikłanej 4.1. Twierdzenie. Niech będzie dana funkcja f klasy C 1 na otwartym podzbiorze. ϕ : K(x 0, δ) (y 0 η, y 0 + η), taka że 4. O funkcji uwikłanej 4.1. Twierdzenie. Niech będzie dana funkcja f klasy C 1 na otwartym podzbiorze taka że K(x 0, δ) (y 0 η, y 0 + η) R n R, f(x 0, y 0 ) = 0, y f(x 0, y 0 ) 0. Wówczas dla odpowiednio

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy klasa 3

Plan wynikowy klasa 3 Plan wynikowy klasa 3 Przedmiot: matematyka Klasa 3 liceum (technikum) Rok szkolny:........................ Nauczyciel:........................ zakres podstawowy: 28 tyg. 3 h = 84 h (78 h + 6 h do dyspozycji

Bardziej szczegółowo

W jaki sposób skonstruować list motywacyjny?

W jaki sposób skonstruować list motywacyjny? ZASADY PISANIA LISTU MOTYWACYJNEGO List motywacyjny tworzymy w celu opisania swojej motywacji do pracy na stanowisku, o które aplikujemy oraz uzupełnienia CV, czyli podania dodatkowych, bardziej szczegółowych

Bardziej szczegółowo

Podstawą w systemie dwójkowym jest liczba 2 a w systemie dziesiętnym liczba 10.

Podstawą w systemie dwójkowym jest liczba 2 a w systemie dziesiętnym liczba 10. ZAMIANA LICZB MIĘDZY SYSTEMAMI DWÓJKOWYM I DZIESIĘTNYM Aby zamienić liczbę z systemu dwójkowego (binarnego) na dziesiętny (decymalny) należy najpierw przypomnieć sobie jak są tworzone liczby w ww systemach

Bardziej szczegółowo

Definicja układu kombinacyjnego była stosunkowo prosta -tabela prawdy. Opis układu sekwencyjnego jest zadaniem bardziej złożonym.

Definicja układu kombinacyjnego była stosunkowo prosta -tabela prawdy. Opis układu sekwencyjnego jest zadaniem bardziej złożonym. 3.4. GRF UTOMTU, TBELE PRZEJŚĆ / WYJŚĆ Definicja układu kombinacyjnego była stosunkowo prosta -tabela prawdy. Opis układu sekwencyjnego jest zadaniem bardziej złożonym. Proste przypadki: Opis słowny, np.:

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin dyplomowy Matematyka

Zagadnienia na egzamin dyplomowy Matematyka INSTYTUT MATEMATYKI UNIWERSYTET JANA KOCHANOWSKIEGO w Kielcach Zagadnienia na egzamin dyplomowy Matematyka Pytania kierunkowe Wstęp do matematyki 1. Relacja równoważności, przykłady relacji równoważności.

Bardziej szczegółowo

Twierdzenie o n-kanapce

Twierdzenie o n-kanapce Twierdzenie o n-kanapce Jacek J. Łakis Naukowe Koło Matematyki PG 24 marca 204. Wprowadzenie Twierdzenie o n-kanapce jest jednym z tych twierdzeń, które pokazują niezwykłe własności i zastosowania funkcji

Bardziej szczegółowo

Semiotyka logiczna. Jerzy Pogonowski. Dodatek 4. Zakład Logiki Stosowanej UAM www.logic.amu.edu.pl pogon@amu.edu.pl

Semiotyka logiczna. Jerzy Pogonowski. Dodatek 4. Zakład Logiki Stosowanej UAM www.logic.amu.edu.pl pogon@amu.edu.pl Semiotyka logiczna Jerzy Pogonowski Zakład Logiki Stosowanej UAM www.logic.amu.edu.pl pogon@amu.edu.pl Dodatek 4 Jerzy Pogonowski (MEG) Semiotyka logiczna Dodatek 4 1 / 17 Wprowadzenie Plan na dziś Plan

Bardziej szczegółowo

Maria Romanowska UDOWODNIJ, ŻE... PRZYKŁADOWE ZADANIA MATURALNE Z MATEMATYKI

Maria Romanowska UDOWODNIJ, ŻE... PRZYKŁADOWE ZADANIA MATURALNE Z MATEMATYKI Maria Romanowska UDOWODNIJ, ŻE... PRZYKŁADOWE ZADANIA MATURALNE Z MATEMATYKI Matematyka dla liceum ogólnokształcącego i technikum w zakresie podstawowym i rozszerzonym Z E S Z Y T M E T O D Y C Z N Y Miejski

Bardziej szczegółowo

Matematyczne Podstawy Informatyki

Matematyczne Podstawy Informatyki Matematyczne Podstawy Informatyki dr inż. Andrzej Grosser Instytut Informatyki Teoretycznej i Stosowanej Politechnika Częstochowska Rok akademicki 2013/2014 Informacje podstawowe 1. Konsultacje: pokój

Bardziej szczegółowo

13. Teoriogrowe Modele Konkurencji Gospodarczej

13. Teoriogrowe Modele Konkurencji Gospodarczej 13. Teoriogrowe Modele Konkurencji Gospodarczej Najpierw, rozważamy model monopolu. Zakładamy że monopol wybiera ile ma produkować w danym okresie. Jednostkowy koszt produkcji wynosi k. Cena wynikająca

Bardziej szczegółowo

φ(x 1,..., x n ) = a i x 2 i +

φ(x 1,..., x n ) = a i x 2 i + Teoria na egzamin z algebry liniowej Wszystkie podane pojęcia należy umieć określić i podać pprzykłady, ewentualnie kontrprzykłady. Ponadto należy znać dowody tam gdzie to jest zaznaczone. Liczby zespolone.

Bardziej szczegółowo

ALGEBRA Z GEOMETRIĄ OD RÓWNAŃ DO ODWZOROWAŃ LINIOWYCH

ALGEBRA Z GEOMETRIĄ OD RÓWNAŃ DO ODWZOROWAŃ LINIOWYCH ALGEBRA Z GEOMETRIĄ 1/10 OD RÓWNAŃ DO ODWZOROWAŃ LINIOWYCH Piotr M Hajac Uniwersytet Warszawski Wykład 8, 27112013 Typeset by Jakub Szczepanik Motywacja 2/10 Przechodzimy od rozwiązywania jednego równania

Bardziej szczegółowo

Programowanie komputerów

Programowanie komputerów Programowanie komputerów Wykład 1-2. Podstawowe pojęcia Plan wykładu Omówienie programu wykładów, laboratoriów oraz egzaminu Etapy rozwiązywania problemów dr Helena Dudycz Katedra Technologii Informacyjnych

Bardziej szczegółowo

Projekt Era inżyniera pewna lokata na przyszłość jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Era inżyniera pewna lokata na przyszłość jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z matematyki dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria i Gospodarka Wodna w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Projekt

Bardziej szczegółowo

Programowanie funkcyjne Wykład 13. Siła wyrazu rachunku lambda

Programowanie funkcyjne Wykład 13. Siła wyrazu rachunku lambda Programowanie funkcyjne Wykład 13. Siła wyrazu rachunku lambda Zdzisław Spławski Zdzisław Spławski: Programowanie funkcyjne, Wykład 13. Siła wyrazu rachunku lambda 1 Wstęp Wartości logiczne Liczby naturalne

Bardziej szczegółowo

Matematyka dyskretna Discrete mathematics. Informatyka I stopień (I stopień / II stopień) ogólno akademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Matematyka dyskretna Discrete mathematics. Informatyka I stopień (I stopień / II stopień) ogólno akademicki (ogólno akademicki / praktyczny) KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013

Bardziej szczegółowo

Load balancing games

Load balancing games Load balancing games Marcin Witkowski Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 11 grudnia 2010 1 / 34 Szeregowanie zadań Przyporządkowanie zbioru zadań do zbioru maszyn, w ten sposób, aby obciążenie

Bardziej szczegółowo

Metody numeryczne. materiały do wykładu dla studentów

Metody numeryczne. materiały do wykładu dla studentów Metody numeryczne materiały do wykładu dla studentów Autorzy: Maria Kosiorowska Marta Kornafel Grzegorz Kosiorowski Grzegorz Szulik Sebastian Baran Jakub Bielawski Materiały przygotowane w ramach projektu

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Informatyka Rodzaj przedmiotu: Obowiązkowy w ramach treści wspólnych z kierunkiem Matematyka, moduł kierunku obowiązkowy Rodzaj zajęć: wykład, ćwiczenia I KARTA PRZEDMIOTU CEL

Bardziej szczegółowo

Newton vs. Lagrange - kto lepszy?

Newton vs. Lagrange - kto lepszy? Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Matematyki i Informatyki Katedra Analizy Matematycznej Agnieszka Rydzyńska nr albumu: 254231 Praca Zaliczeniowa z Seminarium Newton vs. Lagrange - kto lepszy? Opiekun

Bardziej szczegółowo

Wykład I: Kodowanie liczb w systemach binarnych. Studia Podyplomowe INFORMATYKA Podstawy Informatyki

Wykład I: Kodowanie liczb w systemach binarnych. Studia Podyplomowe INFORMATYKA Podstawy Informatyki Studia Podyplomowe INFORMATYKA Podstawy Informatyki Wykład I: Kodowanie liczb w systemach binarnych 1 Część 1 Dlaczego system binarny? 2 I. Dlaczego system binarny? Pojęcie bitu Bit jednostka informacji

Bardziej szczegółowo

Które z poniższych adresów są adresem hosta w podsieci o masce 255.255.255.248

Które z poniższych adresów są adresem hosta w podsieci o masce 255.255.255.248 Zadanie 1 wspólne Które z poniższych adresów są adresem hosta w podsieci o masce 255.255.255.248 17.61.12.31 17.61.12.93 17.61.12.144 17.61.12.33 17.61.12.56 17.61.12.15 Jak to sprawdzić? ODPOWIEDŹ. Po

Bardziej szczegółowo

ZADANIA Z MATEMATYKI DLA STUDENTÓW KIERUNKÓW EKONOMICZNYCH

ZADANIA Z MATEMATYKI DLA STUDENTÓW KIERUNKÓW EKONOMICZNYCH P I O T R DUDZIŃSKI ZADANIA Z MATEMATYKI DLA STUDENTÓW KIERUNKÓW EKONOMICZNYCH GDYNIA 2003 Piotr Dudziński, Zadania z matematyki dla studentów kierunków ekonomicznych, Gdynia 2003, s. 84, bibliografia

Bardziej szczegółowo

TESTY LOGIKA. redakcja naukowa ZBIGNIEW PINKALSKI

TESTY LOGIKA. redakcja naukowa ZBIGNIEW PINKALSKI TESTY LOGIKA redakcja naukowa ZBIGNIEW PINKALSKI Warszawa 2012 Spis treści Wykaz skrótów i symboli... 7 Wprowadzenie... 9 Rozdział I Nazwy... 11 Rozdział II Kategorie syntaktyczne... 17 Rozdział III Pytania...

Bardziej szczegółowo

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik informacji naukowej 348 [03] Zadanie egzaminacyjne

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik informacji naukowej 348 [03] Zadanie egzaminacyjne Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik informacji naukowej 348 [03] Zadanie egzaminacyjne 1 2 3 4 5 6 Zadanie egzaminacyjne w zawodzie technik informacji naukowej polegało

Bardziej szczegółowo

MATEMATYKA DLA CIEKAWSKICH. Dowodzenie twierdzeń przy pomocy kartki. Część I

MATEMATYKA DLA CIEKAWSKICH. Dowodzenie twierdzeń przy pomocy kartki. Część I MATEMATYKA DLA CIEKAWSKICH Dowodzenie twierdzeń przy pomocy kartki. Część I Z trójkątem, jako figurą geometryczną, uczeń spotyka się już na etapie nauczania początkowego. W czasie dalszego procesu kształcenia

Bardziej szczegółowo

Paweł Gładki. Algebra. http://www.math.us.edu.pl/ pgladki/

Paweł Gładki. Algebra. http://www.math.us.edu.pl/ pgladki/ Paweł Gładki Algebra http://www.math.us.edu.pl/ pgladki/ Konsultacje: Środa, 14:00-15:00 Jeżeli chcesz spotkać się z prowadzącym podczas konsultacji, postaraj się powiadomić go o tym przed lub po zajęciach,

Bardziej szczegółowo

im = (P )={b 2 R : 9a 2 P [b = (a)]} nazywamy obrazem homomorfizmu.

im = (P )={b 2 R : 9a 2 P [b = (a)]} nazywamy obrazem homomorfizmu. 61 7. Wyk ad 7: Homomorfizmy pierúcieni, idea y pierúcieni. Idea y generowane przez zbiory. PierúcieÒ ilorazowy, twierdzenie o homomorfizmie. Idea y pierwsze i maksymalne. 7.1. Homomorfizmy pierúcieni,

Bardziej szczegółowo

Po co ci wiedza o bibliometrii i wskaźnikach bibliometrycznych?

Po co ci wiedza o bibliometrii i wskaźnikach bibliometrycznych? Bibliograf, historyk i filolog klasyczny. Współtworzy bibliograficzne bazy własne Biblioteki Głównej GUMed, przygotowuje zestawienia bibliometryczne na potrzeby pracowników i jednostek Uczelni. Zajmuje

Bardziej szczegółowo

1. Liczby zespolone. Jacek Jędrzejewski 2011/2012

1. Liczby zespolone. Jacek Jędrzejewski 2011/2012 1. Liczby zespolone Jacek Jędrzejewski 2011/2012 Spis treści 1 Liczby zespolone 2 1.1 Definicja liczby zespolonej.................... 2 1.2 Postać kanoniczna liczby zespolonej............... 1. Postać

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania

Przedmiotowy system oceniania Przedmiotowy system oceniania gimnazjum - matematyka Opracowała mgr Katarzyna Kukuła 1 MATEMATYKA KRYTERIA OCEN Kryteria oceniania zostały określone przez podanie listy umiejętności, którymi uczeń musi

Bardziej szczegółowo

Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach

Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach Rafał Gruszczyński Katedra Logiki Uniwersytet Mikołaja Kopernika 2011/2012 Spis treści 1 Krótkie wprowadzenie, czyli co

Bardziej szczegółowo

LOGIKA ALGORYTMICZNA

LOGIKA ALGORYTMICZNA LOGIKA ALGORYTMICZNA 0.0. Relacje. Iloczyn kartezjański: A B := (a, b) : a A i b B} (zak ladamy, że (x, y) i (u, v) s a równe wtedy i tylko wtedy gdy x = u i y = v); A n := (x 1,..., x n ) : x i A}; R

Bardziej szczegółowo

BUDŻETOWANIE W EXCELU. Tom XI NPV WSP.KORELACJI ROZKŁ.EXP JEŻELI COS KOMÓRKA VBA DNI.ROBOCZE ILOCZYN LOG SUMA CZY.LICZBA

BUDŻETOWANIE W EXCELU. Tom XI NPV WSP.KORELACJI ROZKŁ.EXP JEŻELI COS KOMÓRKA VBA DNI.ROBOCZE ILOCZYN LOG SUMA CZY.LICZBA z a a w a n s o w a n y BUDŻETOWANIE W EXCELU VBA NPV WSP.KORELACJI ROZKŁ.EXP KOMÓRKA CZY.LICZBA JEŻELI COS DNI.ROBOCZE ILOCZYN LOG SUMA Tom XI Budżetowanie w Excelu Malina Cierzniewska-Skweres Jakub Kudliński

Bardziej szczegółowo

Zbiory przybliżone nowa matematyczna metoda analizy danych

Zbiory przybliżone nowa matematyczna metoda analizy danych Zbiory przybliżone nowa matematyczna metoda analizy danych Zdzisław Pawlak Instytut Informatyki Teoretycznej i Stosowanej PAN 44-100 Gliwice, ul. Bałtycka 5 Wyższa Szkoła Informatyki Stosowanej i Zarządzania

Bardziej szczegółowo

MATEMATYKA DYSKRETNA - wyk lad 1 dr inż Krzysztof Bryś. Wprowadzenie

MATEMATYKA DYSKRETNA - wyk lad 1 dr inż Krzysztof Bryś. Wprowadzenie 1 MATEMATYKA DYSKRETNA - wyk lad 1 dr inż Krzysztof Bryś Wprowadzenie Istniej a dwa różne kryteria mówi ace, które narzȩdzia matematyczne należy zaliczyć do matematyki dyskretnej. Pierwsze definiuje matematykȩ

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. Tajemniczy ciąg Fibonacciego sztuka przygotowania dobrej prezentacji

SCENARIUSZ LEKCJI. Tajemniczy ciąg Fibonacciego sztuka przygotowania dobrej prezentacji SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

V Konkurs Matematyczny Politechniki Białostockiej

V Konkurs Matematyczny Politechniki Białostockiej V Konkurs Matematyczny Politechniki iałostockiej Rozwiązania - klasy pierwsze 27 kwietnia 2013 r. 1. ane są cztery liczby dodatnie a b c d. Wykazać że przynajmniej jedna z liczb a + b + c d b + c + d a

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA OPOLSKA

POLITECHNIKA OPOLSKA POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY Katedra Technologii Maszyn i Automatyzacji Produkcji Laboratorium Podstaw Inżynierii Jakości Ćwiczenie nr 2 Temat: Schemat blokowy (algorytm) procesu selekcji wymiarowej

Bardziej szczegółowo

znajdowały się różne instrukcje) to tak naprawdę definicja funkcji main.

znajdowały się różne instrukcje) to tak naprawdę definicja funkcji main. Część XVI C++ Funkcje Jeśli nasz program rozrósł się już do kilkudziesięciu linijek, warto pomyśleć o jego podziale na mniejsze części. Poznajmy więc funkcje. Szybko się przekonamy, że funkcja to bardzo

Bardziej szczegółowo

Systemy baz danych. Notatki z wykładu. http://robert.brainusers.net 17.06.2009

Systemy baz danych. Notatki z wykładu. http://robert.brainusers.net 17.06.2009 Systemy baz danych Notatki z wykładu http://robert.brainusers.net 17.06.2009 Notatki własne z wykładu. Są niekompletne, bez bibliografii oraz mogą zawierać błędy i usterki. Z tego powodu niniejszy dokument

Bardziej szczegółowo

Sposoby prezentacji problemów w statystyce

Sposoby prezentacji problemów w statystyce S t r o n a 1 Dr Anna Rybak Instytut Informatyki Uniwersytet w Białymstoku Sposoby prezentacji problemów w statystyce Wprowadzenie W artykule zostaną zaprezentowane podstawowe zagadnienia z zakresu statystyki

Bardziej szczegółowo

Logika i Teoria Mnogości Cytaty 1

Logika i Teoria Mnogości Cytaty 1 Logika i Teoria Mnogości Cytaty 1 Gdyby Biblię pisał Platon, to niewątpliwie rozpocząłby w ten sposób: Na początku Bóg stworzył matematykę, a następnie niebo i ziemię, zgodnie z prawami matematyki (Morris

Bardziej szczegółowo

Przykłady zastosowań funkcji tekstowych w arkuszu kalkulacyjnym

Przykłady zastosowań funkcji tekstowych w arkuszu kalkulacyjnym S t r o n a 1 Bożena Ignatowska Przykłady zastosowań funkcji tekstowych w arkuszu kalkulacyjnym Wprowadzenie W artykule zostaną omówione zagadnienia związane z wykorzystaniem funkcji tekstowych w arkuszu

Bardziej szczegółowo

7. Estymacja parametrów w modelu normalnym(14.04.2008) Pojęcie losowej próby prostej

7. Estymacja parametrów w modelu normalnym(14.04.2008) Pojęcie losowej próby prostej 7. Estymacja parametrów w modelu normalnym(14.04.2008) Pojęcie losowej próby prostej Definicja 1 n-elementowa losowa próba prosta nazywamy ciag n niezależnych zmiennych losowych o jednakowych rozkładach

Bardziej szczegółowo

Matematyka zajęcia fakultatywne (Wyspa inżynierów) Dodatkowe w ramach projektu UE

Matematyka zajęcia fakultatywne (Wyspa inżynierów) Dodatkowe w ramach projektu UE PROGRAM ZAJĘĆ FAKULTATYWNYCH Z MATEMATYKI DLA STUDENTÓW I ROKU SYLABUS Nazwa uczelni: Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie ul. Bursaki 12, 20-150 Lublin Kierunek Rok studiów Informatyka

Bardziej szczegółowo