STRUKTURA KRYSZTAŁÓW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "STRUKTURA KRYSZTAŁÓW"

Transkrypt

1 STRUKTURA KRYSZTAŁÓW Skala wielkości spotykanych w krystalografii: Średnica atomu wodoru: 10 Rozmiar komórki elementarnej: od kilku do kilkudziesięciu Å o D = 1*10 m = 1A 1

2 Struktura = sieć + baza atomowa 1. Struktura regularna a = b= c α = β = γ = 90º Prymitywna (P) Wewnętrznie centrowana (I) BCC, rpc Płasko centrowana (F) FCC, rsc Grupy punktowe 23, m, m3, 432, 3 m m Fluoryt Granat Piryt [1] 2

3 2. Struktura tetragonalna a = b c α = β = γ = 90º Prymitywna Wewnętrznie centrowana Grupy punktowe 4, 4, 4 4, 422, 4mm, 42m, m m Cyrkon 2 m 2 m [1] 3. Struktura rombowa a b c α = β = γ = 90º Prymitywna Wewnętrznie centrowana Płasko centrowana Centrowana na podstawach Grupy punktowe 222, 2mm, 2 2 m m 2 m Topaz [1] [1] [1] 3

4 4. Struktura heksagonalna a = b c α = β = 90º γ = 120º Prymitywna Grupy punktowe 6, 6 6,, m 622, 6mm, 6m2, 6 2 m m 2 m Korund [1] 5. Struktura romboedryczna a =b =c α = β = γ 90º Prymitywna Grupy punktowe 3, 2 3, 32, 3m, 3 m Turmalin [1] 4

5 6. Struktura jednoskośna a b c α = γ = 90º β Prymitywna Centrowana na podstawach (A/C) Grupy punktowe 2, 2, 2 m Kuncyt [1] 7. Struktura trójskośna a b c α γ β prymitywna Grupy punktowe 1, 1 Amazonit [1] 5

6 Pełna informacja o strukturze to: Symbol grupy przestrzennej (czyli wszystkie przekształcenia symetrii); Parametry komórki elementarnej; Współrzędne atomów bazy atomowej; W krystalografii, fizyce ciała stałego i inżynierii materiałowej posługujemy się również pojęciami, które są mniej abstrakcyjne i w bezpośredni sposób zawierają informacje o wielu właściwościach kryształów. Są to, między innymi: Liczba węzłów albo atomów w komórce elementarnej; Promień atomowy lub jonowy; Gęstość upakowania; Liczba koordynacyjna; Wielościan koordynacyjny; 6

7 Liczba węzłów albo atomów w komórce elementarnej Jak policzyć atomy w komórce elementarnej? Liczba węzłów albo atomów w komórce elementarnej Jak policzyć atomy w komórce elementarnej?

8 Liczba węzłów albo atomów w komórce elementarnej Wewnątrz = 1 Na ścianie = ½ Na krawędzi = ¼ W wierzchołku = 1/8 Liczba węzłów albo atomów w komórce elementarnej Struktura regularna objętościowo centrowana (bcc): = 2 8 Struktura regularna płasko centrowana (fcc): =

9 Promień atomowy lub jonowy Przybliżenie twardych kul: w krystalografii zakłada się, że atomy (jony) są twardymi, sztywnymi kulami o pewnym promieniu R, a struktura krystaliczna jest stabilna wtedy, gdy atomy będące najbliżej siebie stykają się. Jest to przybliżenie! Promień atomowy lub jonowy Na przykład: w strukturze regularnej centrowanej, atomy stykają się wzdłuż przekątnej ściany sześcianu: ich cztery promienie są równe długości przekątnej. a 2 = 4R a 9

10 Gdy w komórce elementarnej są różne atomy, np. w przypadku CsCl: R + R Cs Cl = d 3 2 Liczba koordynacyjna Liczba najbliższych sąsiadów Na przykład, w strukturze bcc liczba koordynacyjna wynosi: 8 10

11 Wielościan koordynacyjny Wielościan, w którego środku znajduje się dany atom (jon), a w wierzchołkach atomy (jony) sąsiednie, w danym kierunku najbliższe. Na przykład w krysztale perowskitu wielościan wokół atomu tytanu: 8-ścian Wielościan koordynacyjny Na przykład w krysztale kwarcu atomy tlenu wokół atomu krzemu tworzą czworościan: 11

12 W ogólności możliwe są przeróżne wielościany koordynacyjne: Promień jonowy, liczba i wielościan koordynacyjny Promień jonowy, liczba i wielościan koordynacyjny są ze sobą wzajemnie związane i zależą od siebie. 12

13 Liczba koordynacyjna i stosunek promieni jonowych kationu do anionu Liczba koordynacyjna i stopień utlenienia a promień jonowy Promień jonowy Np.: dla Lk=12 Na 1.30 K 1.64 Rb 1.72 Higher atomic number has larger effective ionic radius Decreasing Ionic radii Higher coordination numbers have larger effective ionic radius Extreme valence shells (1,6,7) have larger effective ionic radius 13

14 Liczka koordynacyjna rośnie wraz ze wzrostem promienia jonowego Liczba koordynacyjna różnych jonów z anionami O -2 14

15 Gęstość upakowania komórki elementarnej Stosunek objętości zajętej przez atomy zawarte w komórce elementarnej do jej objętości. V atomów V komórki Objętość komórki elementarnej Gdy komórka zbudowana jest na wektorach r a, Jej objętość wynosi: V r b, r = a r r c r ( bxc ) 15

16 Gęstość upakowania w strukturze fcc W komórce są 4 atomy = 6 ścian x 1/2 + 8 naroży x 1/8 Atomy stykają się wzdłuż przekątnych a 2 = 4R Gęstość upakowania w strukturze fcc W komórce są 4 atomy = 6 ścian x 1/2 + 8 naroży x 1/8 Atomy stykają się wzdłuż przekątnych a 2 = 4R π R V atomów = 3 a 2 = 4R 3 V komórki a 4 4 π R V atomów = 3 3 V komórki 4R 2 3 =

17 Gęstość upakowania w strukturze bcc W komórce są 2 atomy = naroży x 1/8 Atomy stykają się wzdłuż głównej przekątnej sześcianu 3 a a R a 4R = 2 a 3 a Gęstość upakowania w strukturze bcc 4 2 π R V atomów = 3 3 V komórki a 3 a 3 = 4R 4 2 π R V atomów = 3 V komórki 4R =

18 Powierzchniowa gęstość upakowania atomów W podobny sposób, jak gęstość upakowania, można zdefiniować gęstość upakowania atomów na płaszczyźnie. Płaszczyzna (100) kryształu FCC 18

19 Płaszczyzna (111) kryształu BCC PRZYKŁADY RZECZYWISTYCH STRUKTUR KRYSTALICZNYCH: 19

20 Struktury gęsto upakowane Regularna płasko centrowana i Heksagonalna gęsto upakowana Najpierw trzeba upakować kule na powierzchni:

21 Następnie: druga warstwa kule drugiej warstwy znajdują się nad wgłębieniami w warstwie pierwszej nad co drugim wgłębieniem (1 lub 2) 1 Przy układaniu warstwy trzeciej mamy dwie możliwości: Warstwa trzecia Nad kulami warstwy pierwszej (sekwencja ABABAB..); Nad niezajętymi poprzednio wgłębieniami w warstwie pierwszej (sekwencja ABCABC...) 21

22 ABABABAB.. W rezultacie powstaje struktura heksagonalna gęsto upakowana (hcp) 22

23 Struktura heksagonalna gęsto upakowana Ilość atomów w komórce: 2 Liczba koordynacyjna: 12 Gęstość upakowania: 0.74 Płaszczyzny najgęściej upakowane: (001) Stałe sieci są związane ze sobą zależnością: c a = 8 3 Struktura heksagonalna gęsto upakowana Jest to struktura heksagonalna z bazą dwuatomową. 0,0,0 1/3, 1/3, 1/2 23

24 Struktura heksagonalna gęsto upakowana W strukturze tej (hcp, A2) krystalizują np: Be, Cd, α-co, Hf, Ru, Sc, Ti, Y, Zn, α-zr, Mg ABCABCABC.. W rezultacie takiego upakowania powstaje struktura regularna płasko centrowana (fcc). 24

25 ABCABCABC.. Na tym rysunku widać regularną komórkę elementarną centrowaną ściennie: C-layer B-layer A-layer A-layer Na tym rysunku jeszcze lepiej widać (sześcian został nieco obrócony) regularną komórkę elementarną centrowaną ściennie: ABCABCABC.. 25

26 Struktura regularna płasko centrowana Ilość atomów w komórce: 4 Liczba koordynacyjna: 12 Gęstość upakowania: 0.74 Płaszczyzny najgęściej upakowane: (111) Struktura regularna płasko centrowana Komórka prymitywna i wektory prymitywne: 26

27 Struktura regularna płasko centrowana (ściennie centrowana) W strukturze płasko centrowanej krystalizują między innymi: - Metale - Gazy szlachetne Ac Å Au Å Ni Ag Å Å Pt Cu Å Å Pb Å In Å Al Å Ir Å Czym różnią się (oprócz kształtu komórki) te struktury? Symetrią struktura regularna płasko centrowana ma wyższą symetrię. Ilością płaszczyzn gęsto upakowanych: w fcc: {111} w hcp: {001} 27

28 Inne struktury pierwiastków Mniej gęsto upakowane Struktura regularna wewnętrznie (objętościowo) centrowana Ilość atomów w komórce: 2 Liczba koordynacyjna: 8 Gęstość upakowania: 0.68 Płaszczyzny najgęściej upakowane: {111} W strukturze tej (bcc, A2) krystalizują np.: Cr, α-fe, Mo, Nb, Ta, V, W 28

29 Struktura diamentu Ilość atomów w komórce: 8 Liczba koordynacyjna: 4 Gęstość upakowania: 0.34 W strukturze diamentu krystalizują m.in.: C (a = 3,5668Å), Ge (5,6575Å), Si (5,4307Å), α-sn (6,4912Å) UWAGA: struktura diamentu nie jest siecią Bravais go. Jest to sieć fcc z bazą dwuatomową : (np. 000 i ¾ ¼ ¼ ) Struktura diamentu = + Struktura diamentu Sieć fcc Baza atomowa 29

30 Struktura grafitu Struktura grafitu A B A B 30

31 ZWIĄZKI CHEMICZNE Struktura chlorku cezu 1 Cs + /na komórkę elementarną 1 Cl - / na komórkę elementarną L k (Cs) = 8 Cl - Cs + 31

32 Struktura chlorku cezu W strukturze tej krystalizują: Związki między metalami: AgCd, AgMg, AgZn, AuMg, AuZn, BeCo, BeCu, BePd, CaTl, CaAl, MgTl, NiAl i inne; Związki jonowe: CsBr, CsCl, CsI Struktura chlorku sodu Bardzo wiele związków krystalizuje w strukturze chlorku sodu, np.: AgBr, BaO, BaS, MnO, MnS, MnO, MnSe, KI, LiBr, LiCl, RbCl, RbI, NaF, NaCl, NaBr, TiN, TiC,.. 32

33 ZnS S 2- ~ 1.84 Å; Zn 2+ ~ Å; Zn:S = 1:1 ZnS krystalizuje w strukturze należącej do struktur gęsto upakowanych (UWAGA: ZnS nie ma dużej gęstości upakowania, ale uporządkowanie atomów należy do struktur gęsto upakowanych). W KTÓREJ? W obydwu FCC: Struktura blendy cynkowej (sfaleryt); HCP: Struktura wurcytu; Struktura blendy cynkowej: fcc z bazą dwuatomową 000 z Sieć FCC Baza: Zn w 000 S w ¼*(1,1,1) [1,1,1] x y Sześciokąty o kształcie krzesła 33

34 Struktura blendy cynkowej Związki jonowe - CuCl,CuF,CuI,.. np. AgI, ZnS, Wiele ważnych półprzewodników- InSb, InAs, GaAs, GaSb, CdS,.. Struktura heksagonalna z bazą dwuatomową. Struktura wurcytu 34

35 Struktura heksagonalna z bazą dwuatomową. Zn: 1/3, 2/3, 0 S: 1/3, 2/3, 3/8 Struktura wurcytu krzesło Blenda cynkowa/wurcyt krzesło W blendzie cynkowej wszystkie atomy tworzą konformację krzesła 35

36 Blenda cynkowa/wurcyt łódka C axis krzesło W wurcycie w dwóch kierunkach (a i b) atomy tworzą konformację krzesła a w kierunku c - łódkę Blenda cynkowa ABCABCABC Wurcyt ABABABAB A B C A A B A B B Z W W 36

37 Struktura fluorytu Wiele związków typu AB 2 (AuAl 2, BaCl 2, Na 2 O, ZrO 2 i inne) F - ~ 1.3 Å; Ca 2+ ~ 1.0 Å; Ca:F = 1:2 Struktura fluorytu krystalizuje w strukturze należącej do struktur gęsto upakowanych. W KTÓREJ? W FCC: tylko w fcc, ponieważ do hcp ma nieodpowiedni stosunek promieni jonowych. 37

38 Fluoryt Ca 2+ F - L K (F - ) = 4 L K (Ca 2+ ) = 8 38

39 Struktura perowskitu (CaTiO 3 ) duży kation - w narożach, mały - w środku, anion - na środkach ścian Wiele związków typu ABO 3 Krzemiany Dwa pierwiastki: tlen i krzem stanowią razem ponad 70% masy skorupy ziemskiej. Podstawowym elementem krzemianów jest czworościan SiO

40 Kryształy mogą zawierać: Pojedyncze jony SiO 4 połączone poprzez dodatnie jony metali; Grupy tetraedrów; Pierścienie; Ciągłe łańcuchy tetraedrów SiO 4; Płaszczyzny tetraedrów; Struktury 3-D tetraedrów. Krzemiany 40

41 1.5 Polymorphism Two or more distinct crystal structures for the same material (allotropy/polymorphism) titanium α, β-ti carbon diamond, graphite BCC FCC BCC iron system liquid 1538ºC δ-fe 1394ºC γ-fe 912ºC α-fe 41

Podstawy krystalochemii pierwiastki

Podstawy krystalochemii pierwiastki Uniwersytet Śląski Instytut Chemii Zakład Krystalografii Laboratorium z Krystalografii Podstawy krystalochemii pierwiastki Cel ćwiczenia: określenie pełnej charakterystyki wybranych struktur pierwiastków

Bardziej szczegółowo

S. Baran - Podstawy fizyki materii skondensowanej Struktura krystaliczna. Struktura krystaliczna

S. Baran - Podstawy fizyki materii skondensowanej Struktura krystaliczna. Struktura krystaliczna S. Baran - Podstawy fizyki materii skondensowanej Struktura krystaliczna Struktura krystaliczna Kwarc (SiO2) (źródło: Wikipedia) Piryt (FeS2) (źródło: Wikipedia) Halit/Sól kamienna (NaCl) (źródło: Wikipedia)

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I dr inż. Hanna Smoleńska Struktura materiałów UKŁAD ATOMÓW W PRZESTRZENI CIAŁA KRYSTALICZNE Układ atomów/cząstek (a/cz) w przestrzeni jest statystyczne

Bardziej szczegółowo

Skala wielkości spotykanych w krystalografii: Rozmiar komórki elementarnej: od 2 Å do kilkadziesięciu Å. Sieci Bravais go. Body-Centered Cubic (I)

Skala wielkości spotykanych w krystalografii: Rozmiar komórki elementarnej: od 2 Å do kilkadziesięciu Å. Sieci Bravais go. Body-Centered Cubic (I) Skl wielkośi spotyknyh w krystlogrfii: Średni tomu wodoru: 10 Rozmir komórki elementrnej: od 2 Å do kilkdziesięiu Å o D = 1*10 m = 1A Siei Brvis go regulrne Simple prymitywn Cubi (P) Wewnętrznie Body-Centered

Bardziej szczegółowo

STRUKTURA MATERIAŁÓW

STRUKTURA MATERIAŁÓW STRUKTURA MATERIAŁÓW ELEMENTY STRUKTURY MATERIAŁÓW 1. Wiązania miedzy atomami 2. Układ atomów w przestrzeni 3. Mikrostruktura 4. Makrostruktura 1. WIĄZANIA MIĘDZY ATOMAMI Siły oddziaływania między atomami

Bardziej szczegółowo

Układ regularny. Układ regularny. Możliwe elementy symetrii: Możliwe elementy symetrii: 3 osie 3- krotne. m płaszczyzny przekątne.

Układ regularny. Układ regularny. Możliwe elementy symetrii: Możliwe elementy symetrii: 3 osie 3- krotne. m płaszczyzny przekątne. Układ regularny Możliwe elementy symetrii: 3 osie 3- krotne m płaszczyzny równoległe do ścian m płaszczyzny przekątne 4 osie 4- krotne 2 osie 2- krotne Układ regularny Możliwe elementy symetrii: 3 osie

Bardziej szczegółowo

STRUKTURA CIAŁA STAŁEGO. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

STRUKTURA CIAŁA STAŁEGO. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STRUKTURA CIAŁA STAŁEGO Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STRUKTURA CIAŁA STAŁEGO 1. BUDOWA ATOMU 2. WIĄZANIA MIEDZY ATOMAMI 3. UKŁAD

Bardziej szczegółowo

Układy krystalograficzne

Układy krystalograficzne Uniwersytet Śląski Instytut Chemii Zakład Krystalografii Laboratorium z Krystalografii 2 godz. Układy krystalograficzne Cel ćwiczenia: kształtowanie umiejętności wyboru komórki elementarnej i przyporządkowywania

Bardziej szczegółowo

1. Charakter wiązania krzem tlen 2. Wiązanie Si O w krzemianach 3. Krzemiany jako struktury jonowe 4. Systematyka anionów krzemotlenowych. 5.

1. Charakter wiązania krzem tlen 2. Wiązanie Si O w krzemianach 3. Krzemiany jako struktury jonowe 4. Systematyka anionów krzemotlenowych. 5. 1. Charakter wiązania krzem tlen 2. Wiązanie Si O w krzemianach 3. Krzemiany jako struktury jonowe 4. Systematyka anionów krzemotlenowych. 5. Główne grupy krzemianów 6. Wzory koordynacyjne anionów krzemotlenowych

Bardziej szczegółowo

Ciała stałe. Ciała krystaliczne. Ciała amorficzne. Bardzo często mamy do czynienia z ciałami polikrystalicznymi, rzadko monokryształami.

Ciała stałe. Ciała krystaliczne. Ciała amorficzne. Bardzo często mamy do czynienia z ciałami polikrystalicznymi, rzadko monokryształami. Ciała stałe Ciała krystaliczne Ciała amorficzne Bardzo często mamy do czynienia z ciałami polikrystalicznymi, rzadko monokryształami. r T = Kryształy rosną przez regularne powtarzanie się identycznych

Bardziej szczegółowo

Tradycyjny podział stanów skupienia: fazy skondensowane

Tradycyjny podział stanów skupienia: fazy skondensowane Tradycyjny podział stanów skupienia: o o o stały (ciało stałe) zachowuje objętość i kształt ciekły (ciecz) zachowuje objętość, łatwo zmienia kształt gazowy (gaz) łatwo zmienia objętość i kształt lód woda

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia opisujące sieć przestrzenną

Podstawowe pojęcia opisujące sieć przestrzenną Uniwersytet Śląski Instytut Chemii akład Krystalografii Laboratorium z Krystalografii 2 godz. Podstawowe pojęcia opisujące sieć przestrzenną Cel ćwiczenia: kształtowanie umiejętności posługiwania się modelami

Bardziej szczegółowo

Kryształy w nauce i technice

Kryształy w nauce i technice Kryształy w nauce i technice Stanisław Wróbel Instytut Fizyki UJ Wstęp W gazach cząsteczki i atomy zachowują się jak niezależne indywidua. Każda cząsteczka gazu porusza się niezależnie od innych. Kontakt

Bardziej szczegółowo

Rodzina i pas płaszczyzn sieciowych

Rodzina i pas płaszczyzn sieciowych Uniwersytet Śląski Instytut Chemii Zakład Krystalografii Laboratorium z Krystalografii 2 godz. Rodzina i pas płaszczyzn sieciowych Cel ćwiczenia: kształtowanie umiejętności posługiwania się modelami komórek

Bardziej szczegółowo

Materiałoznawstwo optyczne KRYSZTAŁY

Materiałoznawstwo optyczne KRYSZTAŁY Materiałoznawstwo optyczne KRYSZTAŁY Kryształy kryształ: ciało o prawidłowej budowie wewnętrznej, fizycznie i chemicznie jednorodne, anizotropowe, mające wszystkie wektorowe własności fizyczne jednakowe

Bardziej szczegółowo

Prof. nzw. dr hab. Jarosław Mizera & dr inż. Joanna Zdunek

Prof. nzw. dr hab. Jarosław Mizera & dr inż. Joanna Zdunek Prof. nzw. dr hab. Jarosław Mizera & dr inż. Joanna Zdunek Krystalografia to nauka zajmująca się opisem i badaniem periodycznej budowy wewnętrznej materiałów krystalicznych oraz ich klasyfikacją. Plan

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe pojęcia. Stechiometria w komórce elementarnej. Wyznaczanie gęstości teoretycznej kryształu. Zamiana baz w układach współrzędnych

1. Podstawowe pojęcia. Stechiometria w komórce elementarnej. Wyznaczanie gęstości teoretycznej kryształu. Zamiana baz w układach współrzędnych 1. Podstawowe pojęcia. Stechiometria w komórce elementarnej. Wyznaczanie gęstości teoretycznej kryształu. Zamiana baz w układach współrzędnych Opracowanie: dr hab. inż. Jarosław Chojnacki i mgr inż. Antoni

Bardziej szczegółowo

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I...... Imię i nazwisko ucznia ilość pkt.... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły... maksymalna ilość punk. 33 Imię

Bardziej szczegółowo

4. STRUKTURA KRYSZTAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH. Irena Zubel Wydział Elektroniki Mikrosystemów i Fotoniki Politechnika Wrocławska (na prawach rękopisu)

4. STRUKTURA KRYSZTAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH. Irena Zubel Wydział Elektroniki Mikrosystemów i Fotoniki Politechnika Wrocławska (na prawach rękopisu) 4. STRUKTURA KRYSZTAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Irena Zubel Wydział Elektroniki Mikrosystemów i Fotoniki Politechnika Wrocławska (na prawach rękopisu) Krzem, podstawowe parametry 1. Konfiguracja elektronowa:

Bardziej szczegółowo

Spiralna wersja układu okresowego pierwiastków

Spiralna wersja układu okresowego pierwiastków Andrzej SZYMAŃSKI INSTYTUT TECHNOLOGII MATERIAŁÓW ELEKTRONICZNYCH ul. Wólczyńska 133, 01-919 Warszawa Spiralna wersja układu okresowego pierwiastków układ spiralny narastania liczby atononej plerwiastkóm

Bardziej szczegółowo

Cel główny: Uczeń posiada umiejętność czytania tekstów kultury ze zrozumieniem

Cel główny: Uczeń posiada umiejętność czytania tekstów kultury ze zrozumieniem Hospitacja diagnozująca Źródła informacji chemicznej Cel główny: Uczeń posiada umiejętność czytania tekstów kultury ze zrozumieniem Opracowała: mgr Lilla Zmuda Matyja Arkusz Hospitacji Diagnozującej nr

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Okresowość właściwości chemicznych pierwiastków. Układ okresowy pierwiastków. 1. Konfiguracje elektronowe pierwiastków

Okresowość właściwości chemicznych pierwiastków. Układ okresowy pierwiastków. 1. Konfiguracje elektronowe pierwiastków Układ okresowy pierwiastków Okresowość właściwości chemicznych pierwiastków 1. Konfiguracje elektronowe pierwiastków. Konfiguracje a układ okresowy 3. Budowa układu okresowego 4. Historyczny rozwój układu

Bardziej szczegółowo

CHEMIA WARTA POZNANIA

CHEMIA WARTA POZNANIA Materiały do zajęć dokształcających z chemii nieorganicznej i fizycznej Wydział Chemii UAM Poznań 2011 Część I Atom jest najmniejszą częścią pierwiastka chemicznego, która zachowuje jego właściwości chemiczne

Bardziej szczegółowo

Proste struktury krystaliczne

Proste struktury krystaliczne Budowa ciał stałych Proste struktury krystaliczne sc (simple cubic) bcc (body centered cubic) fcc (face centered cubic) np. Piryt FeSe 2 np. Żelazo, Wolfram np. Miedź, Aluminium Struktury krystaliczne

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1. (2 pkt) Określ, na podstawie różnicy elektroujemności pierwiastków, typ wiązania w związkach: KBr i HBr.

Zadanie 1. (2 pkt) Określ, na podstawie różnicy elektroujemności pierwiastków, typ wiązania w związkach: KBr i HBr. Zadanie 1. (2 pkt) Określ, na podstawie różnicy elektroujemności pierwiastków, typ wiązania w związkach: KBr i HBr. Typ wiązania w KBr... Typ wiązania w HBr... Zadanie 2. (2 pkt) Oceń poprawność poniższych

Bardziej szczegółowo

Chemia ciała stałego. Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny

Chemia ciała stałego. Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny Chemia ciała stałego Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny 1 Ciało stałe SUBSTANCJE heterogeniczne (wielofazowe) Mieszaniny homogeniczne Substancje czyste ciała stałe: amorficzne krystaliczne

Bardziej szczegółowo

Wykład 1. Symetria Budowy Kryształów

Wykład 1. Symetria Budowy Kryształów Wykład Symetria Budowy Kryształów Ciała krystaliczne i amorficzne Każda substancja ciekła (z wyjątkiem helu) podczas oziębiania traci swoje własności ciekłe i przechodzi w ciało stałe. Jednakże proces

Bardziej szczegółowo

3. Cząsteczki i wiązania

3. Cząsteczki i wiązania 3. Cząsteczki i wiązania Elektrony walencyjne Wiązania jonowe i kowalencyjne Wiązanie typu σ i π Hybrydyzacja Przewidywanie kształtu cząsteczek AX n Orbitale zdelokalizowane Cząsteczki związków organicznych

Bardziej szczegółowo

Elementy teorii powierzchni metali

Elementy teorii powierzchni metali prof. dr hab. Adam Kiejna Elementy teorii powierzchni metali Wykład 4 v.16 Wiązanie metaliczne Wiązanie metaliczne Zajmujemy się tylko metalami dlatego w zasadzie interesuje nas tylko wiązanie metaliczne.

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

Pierwiastek: Na - Sód Stan skupienia: stały Liczba atomowa: 11

Pierwiastek: Na - Sód Stan skupienia: stały Liczba atomowa: 11 ***Dane Pierwiastków Chemicznych*** - Układ Okresowy Pierwiastków 2.5.1.FREE Pierwiastek: H - Wodór Liczba atomowa: 1 Masa atomowa: 1.00794 Elektroujemność: 2.1 Gęstość: [g/cm sześcienny]: 0.0899 Temperatura

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja przemian fazowych

Klasyfikacja przemian fazowych Klasyfikacja przemian fazowych Faza- jednorodna pod względem własności część układu, oddzielona od pozostałej częsci układu powierzchnią graniczną, po której przekroczeniu własności zmieniaja się w sposób

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1. (2 pkt) Spośród podanych niżej cech wybierz i podkreśl cztery, charakteryzujące chlor w warunkach normalnych:

Zadanie 1. (2 pkt) Spośród podanych niżej cech wybierz i podkreśl cztery, charakteryzujące chlor w warunkach normalnych: Zadanie 1. (2 pkt) Spośród podanych niżej cech wybierz i podkreśl cztery, charakteryzujące chlor w warunkach normalnych: gaz, ciecz, ciało stałe, ma gęstość mniejszą od gęstości powietrza, ma gęstość większą

Bardziej szczegółowo

Orbitale typu σ i typu π

Orbitale typu σ i typu π Orbitale typu σ i typu π Dwa odpowiadające sobie orbitale sąsiednich atomów tworzą kombinacje: wiążącą i antywiążącą. W rezultacie mogą powstać orbitale o rozkładzie przestrzennym dwojakiego typu: σ -

Bardziej szczegółowo

Tlen. Występowanie i odmiany alotropowe Otrzymywanie tlenu Właściwości fizyczne i chemiczne Związki tlenu tlenki, nadtlenki i ponadtlenki

Tlen. Występowanie i odmiany alotropowe Otrzymywanie tlenu Właściwości fizyczne i chemiczne Związki tlenu tlenki, nadtlenki i ponadtlenki Tlen Występowanie i odmiany alotropowe Otrzymywanie tlenu Właściwości fizyczne i chemiczne Związki tlenu tlenki, nadtlenki i ponadtlenki Ogólna charakterystyka tlenowców Tlenowce: obejmują pierwiastki

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3, Data wydania: 5 maja 2011 r. Nazwa i adres INSTYTUT PODSTAW

Bardziej szczegółowo

Budowa atomu. Wiązania chemiczne

Budowa atomu. Wiązania chemiczne strona /6 Budowa atomu. Wiązania chemiczne Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Budowa atomu; jądro i elektrony, składniki jądra, izotopy. Promieniotwórczość i

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzna budowa materii

Wewnętrzna budowa materii Atom i układ okresowy Wewnętrzna budowa materii Atom jest zbudowany z jądra atomowego oraz krążących wokół niego elektronów. Na jądro atomowe składają się protony oraz neutrony, zwane wspólnie nukleonami.

Bardziej szczegółowo

Fizyka odnawialnych źródeł energii

Fizyka odnawialnych źródeł energii 1 Fizyka odnawialnych źródeł energii dr hab. Ewa Płaczek Popko, prof. PWr E-skrypt opracowany w ramach projektu pt. Wzrost liczby absolwentów w Politechnice Wrocławskiej na kierunkach o kluczowym znaczeniu

Bardziej szczegółowo

Materiały Reaktorowe. - wiązanie chemiczne. - budowa ciał stałych - struktura pasmowa

Materiały Reaktorowe. - wiązanie chemiczne. - budowa ciał stałych - struktura pasmowa Materiały Reaktorowe - wiązanie chemiczne - budowa ciał stałych - struktura pasmowa Z punktu widzenia wielu właściwości fizycznych materiałów, a w szczególności właściwości mechanicznych wielkościami decydującymi

Bardziej szczegółowo

PRAWO OKRESOWOŚCI. 1.131. Liczba co najmniej częściowo obsadzonych powłok elektronowych decyduje o przynależności pierwiastka

PRAWO OKRESOWOŚCI. 1.131. Liczba co najmniej częściowo obsadzonych powłok elektronowych decyduje o przynależności pierwiastka PRAWO OKRESOWOŚCI 1.125. D. Mendelejew sformułował swoje prawo w następujący sposób: Właściwości fizyczne i chemiczne pierwiastków zmieniają się okresowo w zależności od A) liczby protonów w jądrze atomowym.

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski

III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski III. METODY OTRZYMYWANIA MATERIAŁÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Janusz Adamowski 1 1 Wstęp Materiały półprzewodnikowe, otrzymywane obecnie w warunkach laboratoryjnych, charakteryzują się niezwykle wysoką czystością.

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Cz. I Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu dla klas II LO - Wiązania chemiczne + przykładowe zadania i proponowane rozwiązania

Cz. I Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu dla klas II LO - Wiązania chemiczne + przykładowe zadania i proponowane rozwiązania Cz. I Materiał powtórzeniowy do sprawdzianu dla klas II LO - Wiązania chemiczne + przykładowe zadania i proponowane rozwiązania I. Elektroujemność pierwiastków i elektronowa teoria wiązań Lewisa-Kossela

Bardziej szczegółowo

Wykład 5 Otwarte i wtórne operacje symetrii

Wykład 5 Otwarte i wtórne operacje symetrii Wykład 5 Otwarte i wtórne operacje symetrii 1.Otwarty iloczyn operacji symetrii 2.Osie śrubowe i płaszczyzny poślizgu 3.Sieci Bravais a 4.Wtórne operacje symetrii Przekształecenia izometryczne Zamknięte

Bardziej szczegółowo

Stereometria bryły. Wielościany. Wielościany foremne

Stereometria bryły. Wielościany. Wielościany foremne Stereometria bryły Stereometria - geometria przestrzeni trójwymiarowej. Przedmiotem jej badań są własności brył oraz przekształcenia izometryczne i afiniczne przestrzeni. Przyjęte oznaczenia: - Pole powierzchni

Bardziej szczegółowo

Reakcje chemiczne, związki kompleksowe

Reakcje chemiczne, związki kompleksowe 201-11-15, związki kompleksowe Literatura: L. Jones, P. Atkins Chemia ogólna. Cząsteczki, materia, reakcje. Lesław Huppenthal, Alicja Kościelecka, Zbigniew Wojtczak Chemia ogólna i analityczna dla studentów

Bardziej szczegółowo

Leonard Sosnowski

Leonard Sosnowski Admiralty Research Laboratory w Teddington, Anglia (1945-1947). Leonard Sosnowski J. Starkiewicz, L. Sosnowski, O. Simpson, Nature 158, 28 (1946). L. Sosnowski, J. Starkiewicz, O. Simpson, Nature 159,

Bardziej szczegółowo

GEOCHEMIA WYBRANYCH PIERWIASTKÓW

GEOCHEMIA WYBRANYCH PIERWIASTKÓW GEOCHEMIA WYBRANYCH PIERWIASTKÓW Na, K i inne metale alkaliczne silnie elektrododatnie metale o dużych promieniach jonowych tworzące jony +1 i wiązania w przewadze jonowe sód i potas są składnikami minerałów

Bardziej szczegółowo

Wiązania jonowe występują w układach złożonych z atomów skrajnie różniących się elektroujemnością.

Wiązania jonowe występują w układach złożonych z atomów skrajnie różniących się elektroujemnością. 105 Elektronowa teoria wiązania chemicznego Cząsteczki powstają w wyniku połączenia się dwóch lub więcej atomów. Już w początkowym okresie rozwoju chemii podejmowano wysiłki zmierzające do wyjaśnienia

Bardziej szczegółowo

DZIA 3. CZENIE SIÊ ATOMÓW

DZIA 3. CZENIE SIÊ ATOMÓW DZIA 3. CZENIE SIÊ ATOMÓW 1./3 Wyjaœnij, w jaki sposób powstaje: a) wi¹zanie jonowe b) wi¹zanie atomowe 2./3 Na podstawie po³o enia w uk³adzie okresowym pierwiastków: chloru i litu ustal, ile elektronów

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1050

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1050 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1050 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7, Data wydania: 14 lipca 2015 r. Nazwa i adres AB 1050 AKADEMIA

Bardziej szczegółowo

Elementy symetrii. obiekt geometryczny taki jak linia, płaszczyzna lub punkt, względem którego dokonuje się operacji symetrii.

Elementy symetrii. obiekt geometryczny taki jak linia, płaszczyzna lub punkt, względem którego dokonuje się operacji symetrii. ELEMENTY SYMETRII Element symetrii obiekt geometryczny taki jak linia, płaszczyzna lub punkt, względem którego dokonuje się operacji symetrii. ELEMENTY SYMETRII Elementy symetrii PŁASZZYZNA peracje symetrii

Bardziej szczegółowo

MARATON WIEDZY CHEMIA CZ. II

MARATON WIEDZY CHEMIA CZ. II MARATON WIEDZY CHEMIA CZ. II 1. Podaj liczbę elektronów, nukleonów, protonów i neuronów zawartych w następujących atomach: a), b) 2. Podaj liczbę elektronów, nukleonów, protonów i neutronów zawartych w

Bardziej szczegółowo

Chemia Nieorganiczna I (3.3.PBN.CHE108), konwersatorium Chemia, I stopień, II r., semestr 4. Lista 1.

Chemia Nieorganiczna I (3.3.PBN.CHE108), konwersatorium Chemia, I stopień, II r., semestr 4. Lista 1. Lista 1. 1. Omów dualny charakter elektronów. Podaj i omów fakty za i przeciw falowej naturze.. Co to jest radialna funkcji rozkładu? Podaj wykres tej funkcji dla orbitali 1s, s, 3s, p, 3p i 3d w atomie

Bardziej szczegółowo

Świat chemii cz. 1, rok szkolny 2016/17 Opis założonych osiągnięć ucznia

Świat chemii cz. 1, rok szkolny 2016/17 Opis założonych osiągnięć ucznia Świat chemii cz. 1, rok szkolny 2016/17 Opis założonych osiągnięć ucznia Osiągnięcia podstawowe Rodzaje i przemiany materii wymienia powtarzające się elementy podręcznika i wskazuje rolę, jaką odgrywają;

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Krystalografii. 2 godz.

Laboratorium z Krystalografii. 2 godz. Uniwersytet Śląski - Instytut Chemii Zakład Krystalografii ul. Bankowa 14, pok. 132, 40-006 Katowice tel. 0323591627, e-mail: ewa.malicka@us.edu.pl opracowanie: dr Ewa Malicka Laboratorium z Krystalografii

Bardziej szczegółowo

Badanie odporności na pękanie materiałów ceramicznych

Badanie odporności na pękanie materiałów ceramicznych Badanie odporności na pękanie materiałów ceramicznych OPRACOWAŁ dr inż. Marcin Madej Co to jest ceramika? Sztuka i nauka dotycząca wytwarzania oraz używania przedmiotów stałych zbudowanych głównie z nieorganicznych

Bardziej szczegółowo

Anna Grych Test z budowy atomu i wiązań chemicznych

Anna Grych Test z budowy atomu i wiązań chemicznych Anna Grych Test z budowy atomu i wiązań chemicznych 1. Uzupełnij tabelkę wpisując odpowiednie dane: Nazwa atomu Liczba nukleonów protonów neutronów elektronów X -... 4 2 Y -... 88 138 Z -... 238 92 W -...

Bardziej szczegółowo

Wykład. 1. Klasyfikacja chemiczna i geochemiczna pierwiastków chemicznych. b) Podziel wymienione niżej jony na twarde i miękkie kwasy i zasady:

Wykład. 1. Klasyfikacja chemiczna i geochemiczna pierwiastków chemicznych. b) Podziel wymienione niżej jony na twarde i miękkie kwasy i zasady: Wykład Pytania i zagadnienia 1. Klasyfikacja chemiczna i geochemiczna pierwiastków chemicznych a) Na podstawie odpowiednich przykładów, przedstaw koncepcję twardych i miękkich kwasów i zasad Pearsona b)

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Krystalografia. Silny związek krystalografii. w pigułce (cz. I)

Krystalografia. Silny związek krystalografii. w pigułce (cz. I) Krystalografia w pigułce (cz. I) Nie ulega wątpliwości, że kryształy są substancjami wyjątkowymi. Podstawowa przyczyna ich szczególnych własności tkwi w ich strukturze krystalicznej, czyli ich budowie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5, Data wydania: 21 września 2012 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Jednostki Ukadu SI. Jednostki uzupełniające używane w układzie SI Kąt płaski radian rad Kąt bryłowy steradian sr

Jednostki Ukadu SI. Jednostki uzupełniające używane w układzie SI Kąt płaski radian rad Kąt bryłowy steradian sr Jednostki Ukadu SI Wielkość Nazwa Symbol Długość metr m Masa kilogram kg Czas sekunda s Natężenie prądu elektrycznego amper A Temperatura termodynamiczna kelwin K Ilość materii mol mol Światłość kandela

Bardziej szczegółowo

Zadania powtórkowe do egzaminu maturalnego z chemii Budowa atomu, układ okresowy i promieniotwórczość

Zadania powtórkowe do egzaminu maturalnego z chemii Budowa atomu, układ okresowy i promieniotwórczość strona 1/11 Zadania powtórkowe do egzaminu maturalnego z chemii Budowa atomu, układ okresowy i promieniotwórczość Monika Gałkiewicz Zad. 1 () Przedstaw pełną konfigurację elektronową atomu pierwiastka

Bardziej szczegółowo

Pytania do spr / Własności figur (płaskich i przestrzennych) (waga: 0,5 lub 0,3)

Pytania do spr / Własności figur (płaskich i przestrzennych) (waga: 0,5 lub 0,3) Pytania zamknięte / TEST : Wybierz 1 odp prawidłową. 1. Punkt: A) jest aksjomatem in. pewnikiem; B) nie jest aksjomatem, bo można go zdefiniować. 2. Prosta: A) to zbiór punktów; B) to zbiór punktów współliniowych.

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny z chemii w kl.1. I. Substancje i ich przemiany

Wymagania programowe na poszczególne oceny z chemii w kl.1. I. Substancje i ich przemiany Wymagania programowe na poszczególne oceny z chemii w kl.1 I. Substancje i ich przemiany Ocena dopuszczająca [1] Ocena dostateczna [1 + 2] zalicza chemię do nauk przyrodniczych wyjaśnia, dlaczego chemia

Bardziej szczegółowo

1. Znaczenie krzemianów. 2. Właściwości krzemu. 3. Związki krzemu. 4. Chemia węgla a chemia krzemu. 5. Definicja krzemianów. 6.

1. Znaczenie krzemianów. 2. Właściwości krzemu. 3. Związki krzemu. 4. Chemia węgla a chemia krzemu. 5. Definicja krzemianów. 6. 1. Znaczenie krzemianów. 2. Właściwości krzemu. 3. Związki krzemu. 4. Chemia węgla a chemia krzemu. 5. Definicja krzemianów. 6. Jednostki strukturalne krzemianów. 7. Rozmaitość struktur krzemianów IA IIA

Bardziej szczegółowo

Kuratorium Oświaty w Lublinie

Kuratorium Oświaty w Lublinie Kuratorium Oświaty w Lublinie ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW ROK SZKOLNY 2015/2016 KOD UCZNIA ETAP OKRĘGOWY Instrukcja dla ucznia 1. Zestaw konkursowy zawiera 12 zadań. 2. Przed

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Substancje i ich przemiany WYMAGANIA PODSTAWOWE stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Czym się różni ciecz od ciała stałego?

Czym się różni ciecz od ciała stałego? Szkła Czym się różni ciecz od ciała stałego? gęstość Czy szkło to ciecz czy ciało stałe? Szkło powstaje w procesie chłodzenia cieczy. Czy szkło to ciecz przechłodzona? kryształ szkło ciecz przechłodzona

Bardziej szczegółowo

Wykład XII: Właściwości elektryczne. JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych

Wykład XII: Właściwości elektryczne. JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych Wykład XII: Właściwości elektryczne JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych Treść wykładu: 1. Wprowadzenie 2. Przewodnictwo elektryczne a) wiadomości

Bardziej szczegółowo

Podstawy chemii. dr hab. Wacław Makowski. Wykład 1: Wprowadzenie

Podstawy chemii. dr hab. Wacław Makowski. Wykład 1: Wprowadzenie Podstawy chemii dr hab. Wacław Makowski Wykład 1: Wprowadzenie Wspomnienia ze szkoły Elementarz (powtórka z gimnazjum) Układ okresowy Dalsze wtajemniczenia (liceum) Program zajęć Podręczniki Wydział Chemii

Bardziej szczegółowo

BADANIE WYNIKÓW NAUCZANIA Z CHEMII KLASA I GIMNAZJUM. PYTANIA ZAMKNIĘTE.

BADANIE WYNIKÓW NAUCZANIA Z CHEMII KLASA I GIMNAZJUM. PYTANIA ZAMKNIĘTE. BADANIE WYNIKÓW NAUCZANIA Z CHEMII KLASA I GIMNAZJUM. PYTANIA ZAMKNIĘTE. 1. Którą mieszaninę można rozdzielić na składniki poprzez filtrację; A. Wodę z octem. B. Wodę z kredą. C. Piasek z cukrem D. Wodę

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający z chemii do klasy I LO i technikum z działu Budowa atomu i wiązania chemiczne

Test sprawdzający z chemii do klasy I LO i technikum z działu Budowa atomu i wiązania chemiczne Anna Grych Test sprawdzający z chemii do klasy I LO i technikum z działu Budowa atomu i wiązania chemiczne Informacja do zadań -7 75 Dany jest pierwiastek 33 As. Zadanie. ( pkt) Uzupełnij poniższą tabelkę.

Bardziej szczegółowo

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009 ...... kod pracy ucznia pieczątka nagłówkowa szkoły Drogi Uczniu, KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009 Witaj na I etapie konkursu chemicznego. Przeczytaj uważnie instrukcję i postaraj

Bardziej szczegółowo

O MATURZE Z CHEMII ANALIZA TRUDNYCH DLA ZDAJĄCYCH PROBLEMÓW

O MATURZE Z CHEMII ANALIZA TRUDNYCH DLA ZDAJĄCYCH PROBLEMÓW O MATURZE Z CHEMII ANALIZA TRUDNYCH DLA ZDAJĄCYCH PROBLEMÓW Jolanta Baldy Politechnika Wrocławska, 6 listopada 2015 r. Matura 2015 z chemii w liczbach Średni wynik procentowy Województwo dolnośląskie Województwo

Bardziej szczegółowo

Geometria. Rodzaje i własności figur geometrycznych:

Geometria. Rodzaje i własności figur geometrycznych: Geometria Jest jednym z działów matematyki, którego przedmiotem jest badanie figur geometrycznych i zależności między nimi. Figury geometryczne na płaszczyźnie noszą nazwę figur płaskich, w przestrzeni

Bardziej szczegółowo

BUDOWA ATOMU 1. Wymień 3 korzyści płynące z zastosowania pierwiastków promieniotwórczych. 2. Dokończ reakcję i nazwij powstałe pierwiastki:

BUDOWA ATOMU 1. Wymień 3 korzyści płynące z zastosowania pierwiastków promieniotwórczych. 2. Dokończ reakcję i nazwij powstałe pierwiastki: BUDOWA ATOMU 1. Wymień 3 korzyści płynące z zastosowania pierwiastków promieniotwórczych. 2. Dokończ reakcję i nazwij powstałe pierwiastki: 235 4 92 U + 2 He 198. 79 Au + ß - 3. Spośród atomów wybierz

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1365

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1365 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1365 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 2 Data wydania: 15 października 2013 r. Nazwa i adres: AB

Bardziej szczegółowo

Struktura energetyczna ciał stałych

Struktura energetyczna ciał stałych 011-05-0 Struktura energetyczna ciał stałych Fizyka II dla Elektroniki, lato 011 1 Stany związane Studnia potencjału o nieskończończonej głębokości jest idealizacją. W praktyce realizowalna jest skończona

Bardziej szczegółowo

Fizyka odnawialnych źródeł energii

Fizyka odnawialnych źródeł energii 1 Fizyka odnawialnych źródeł energii dr hab. Ewa Płaczek-Popko, prof. PWr E-skrypt opracowany w ramach projektu pt. Wzrost liczby absolwentów w Politechnice Wrocławskiej na kierunkach o kluczowym znaczeniu

Bardziej szczegółowo

TEORIE KWASÓW I ZASAD.

TEORIE KWASÓW I ZASAD. TERIE KWASÓW I ZASAD. Teoria Arrheniusa (nagroda Nobla 1903 r). Kwas kaŝda substancja, która dostarcza jony + do roztworu. A + + A Zasada kaŝda substancja, która dostarcza jony do roztworu. M M + + Reakcja

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

Nazwy pierwiastków: A +Fe 2(SO 4) 3. Wzory związków: A B D. Równania reakcji:

Nazwy pierwiastków: A +Fe 2(SO 4) 3. Wzory związków: A B D. Równania reakcji: Zadanie 1. [0-3 pkt] Na podstawie podanych informacji ustal nazwy pierwiastków X, Y, Z i zapisz je we wskazanych miejscach. I. Suma protonów i elektronów anionu X 2- jest równa 34. II. Stosunek masowy

Bardziej szczegółowo

CHEMIA I GIMNAZJUM WYMAGANIA PODSTAWOWE

CHEMIA I GIMNAZJUM WYMAGANIA PODSTAWOWE WYMAGANIA PODSTAWOWE wskazuje w środowisku substancje chemiczne nazywa sprzęt i szkło laboratoryjne opisuje podstawowe właściwości substancji będących głównymi składnikami stosowanych na co dzień produktów

Bardziej szczegółowo

Podstawowe właściwości fizyczne półprzewodników WYKŁAD 1 SMK J. Hennel: Podstawy elektroniki półprzewodnikowej, WNT, W-wa 2003

Podstawowe właściwości fizyczne półprzewodników WYKŁAD 1 SMK J. Hennel: Podstawy elektroniki półprzewodnikowej, WNT, W-wa 2003 Podstawowe właściwości fizyczne półprzewodników WYKŁAD 1 SMK J. Hennel: Podstawy elektroniki półprzewodnikowej, WNT, W-wa 003 1. Wiązania atomów w krysztale Siły wiążące atomy w kryształ mają charakter

Bardziej szczegółowo

GEOMETRIA PRZESTRZENNA (STEREOMETRIA)

GEOMETRIA PRZESTRZENNA (STEREOMETRIA) GEOMETRIA PRZESTRZENNA (STEREOMETRIA) WZAJEMNE POŁOŻENIE PROSTYCH W PRZESTRZENI Stereometria jest działem geometrii, którego przedmiotem badań są bryły przestrzenne oraz ich właściwości. Na początek omówimy

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji otwartej z chemii w klasie II gimnazjum.

Scenariusz lekcji otwartej z chemii w klasie II gimnazjum. Scenariusz lekcji otwartej z chemii w klasie II gimnazjum. Opracowała: Marzena Bień Termin realizacji: Czas realizacji: 45 minut. Temat: Chemia a budowa atomów. Cel ogólny: Usystematyzowanie wiadomości

Bardziej szczegółowo

nazywa wybrane elementy szkła i sprzętu laboratoryjnego oraz określa ich przeznaczenie (4)

nazywa wybrane elementy szkła i sprzętu laboratoryjnego oraz określa ich przeznaczenie (4) Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie I Uczeń: I. Substancje i ich właściwości stosuje zasady bezpieczeństwa obowiązujące w pracowni chemicznej (2) zalicza chemię do nauk przyrodniczych (2)

Bardziej szczegółowo

Rozwiązania zadań II-go etapu V-go Konkursu Chemicznego dla Szkół Średnich

Rozwiązania zadań II-go etapu V-go Konkursu Chemicznego dla Szkół Średnich Rozwiązania zadań II-go etapu V-go Konkursu Chemicznego dla Szkół Średnich ZADANIE 1: (4 punkty) Masa początkowa saletry: 340 g - m 0 (KNO 3 ) Masa początkowa rozpuszczalnika: 220 g - m 0 (H 2 O) Masa

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie rentgenowskie. Podstawowe pojęcia krystalograficzne

Promieniowanie rentgenowskie. Podstawowe pojęcia krystalograficzne Promieniowanie rentgenowskie Podstawowe pojęcia krystalograficzne Krystalografia - podstawowe pojęcia Komórka elementarna (zasadnicza): najmniejszy, charakterystyczny fragment sieci przestrzennej (lub

Bardziej szczegółowo

Niezwykły Świat Krystalografii

Niezwykły Świat Krystalografii Niezwykły Świat Krystalografii Dr Małgorzata Domagała Katedra Chemii Teoretycznej i Strukturalnej UŁ 1 Krystalografia - termin pochodzi od greckich słów κρύσταλλος krystallos lód, oraz γράφω grapho piszę

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjów województwa wielkopolskiego

Wojewódzki Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjów województwa wielkopolskiego Kod ucznia Data urodzenia ucznia Dzień miesiąc rok Wojewódzki Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjów ETAP SZKOLNY Rok szkolny 2012/2013 Instrukcja dla ucznia 1. Sprawdź, czy test zawiera 10 stron. Ewentualny

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY STECHIOMETRII

PODSTAWY STECHIOMETRII PODSTAWY STECHIOMETRII 1. Obliczyć bezwzględne masy atomów, których względne masy atomowe wynoszą: a) 7, b) 35. 2. Obliczyć masę próbki wody zawierającej 3,01 10 24 cząsteczek. 3. Która z wymienionych

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA BIOMEDYCZNA. Wykład X

INŻYNIERIA BIOMEDYCZNA. Wykład X INŻYNIERIA BIOMEDYCZNA Wykład X 2015-12-25 1 Mechanika kwantowa opiera się na dwóch prawach Dualizm korpuskularno-falowy (de Broglie a) λ h p Zasada nieoznaczoności Heisenberga p x h/(4 ) Gęstość prawdopodobieństwa

Bardziej szczegółowo

Dlaczego sacharoza (cukier trzcinowy) topi się w temperaturze 185 C, podczas

Dlaczego sacharoza (cukier trzcinowy) topi się w temperaturze 185 C, podczas 1 Wiązania chemiczne i zjawisko izomerii Dlaczego sacharoza (cukier trzcinowy) topi się w temperaturze 185 C, podczas gdy chlorek sodowy (sól kuchenna) topi się w znacznie wyższej temperaturze, bo w 801

Bardziej szczegółowo

Metale przejściowe. związki zki kompleksowe? Co to sąs. Copyright 2000 by Harcourt, Inc. All rights reserved.

Metale przejściowe. związki zki kompleksowe? Co to sąs. Copyright 2000 by Harcourt, Inc. All rights reserved. Metale przejściowe Co to sąs związki zki kompleksowe? 1 1 1 H 3 Li 11 a 19 K 37 Rb 55 Cs 87 Fr 4 Be 12 Mg 20 Ca 38 Sr 56 Ba 88 Ra Układ okresowy 2 13 14 15 16 17 21 Sc 39 Y 57 La 89 Ac 22 Ti 40 Zr 72 Hf

Bardziej szczegółowo