UPROSZCZONY SPOSÓB WYZNACZANIA SWOBODNEJ ENERGII POWIERZCHNIOWEJ POWŁOK OSADZANYCH TECHNIKĄ Arc-PVD

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "UPROSZCZONY SPOSÓB WYZNACZANIA SWOBODNEJ ENERGII POWIERZCHNIOWEJ POWŁOK OSADZANYCH TECHNIKĄ Arc-PVD"

Transkrypt

1 PROBEMY EKPOATACJI 85 Renata ROGOWKA Intytut Technoogii Ekpoatacji PIB, Radom UPROZCZONY POÓB WYZNACZANIA WOBODNEJ ENERGII POWIERZCHNIOWEJ POWŁOK OADZANYCH TECHNIKĄ Arc-PVD łowa kuczowe wobodna energia powierzchniowa (urface free energy FE), ciecze modeowe, kąt zwiżania, metoda płytkowa Wihemiego, metoda oadzanej kropi, powłoki Arc-PVD. trezczenie Wyznaczanie wobodnej energii powierzchniowej ciał tałych z wykorzytaniem modeami Wu, Van Oa, Owena-Wendta-Rabea-Kaebe a ub Fowkea jet bardzo pracochłonną procedurą badawczą ze wzgędu na konieczność wykonania pomiarów kątów zwiżania da kiku cieczy modeowych (od 3 do 5). Kąt zwiżania może być wyznaczany metodą płytkową Wihemiego ub metodą oadzanej kropi. Aby uprościć i przypiezyć zacowanie FE nowo uzykiwanych powłok PVD, zatoowano metody: Roberon, Neumanna oraz Neumanna- -Kwoka wyznaczania wobodnej energii powierzchniowej ciał tałych. Metody te wymagają użycia tyko jednej cieczy modeowej do pomiaru kąta zwiżania. Przeprowadzono badania w ceu doboru metody pomiaru kąta zwiżania oraz wyboru najepzej cieczy modeowej, da której wartości FE powłok będą zbiżone do wartości otrzymanych da modeu wymagającego użycia kiku cieczy. Pomimo że metoda płytkowa Wihemiego jet bardziej precyzyjną metodą pomiaru kąta zwiżania, to wyniki FE powłok uzykiwane da kątów zmierzonych metodą oadzanej kropi epiej reaizują założenia pracy. Datego wybrano tę

2 86 PROBEMY EKPOATACJI metodę pomiaru kąta zwiżania. Natomiat ciecze poarne, takie jak woda, formadehyd czy aniina najepiej pełniały założenie, że wartość FE powłoki wyznaczona da jednej cieczy jet zbiżona do wartości FE wyznaczanej z użyciem kiku cieczy modeowych. Wprowadzenie Ceem pracy była próba wybrania jednej cieczy modeowej oraz uprozczonego modeu obiczania FE umożiwiającego zybkie zacowanie FE materiałów powłok nowo wytworzonych w proceach PVD. wobodna energia powierzchniowa jet różnicą pomiędzy całkowitą energią wzytkich atomów ub czątek powierzchni a energią, którą miałyby one, gdyby znajdowały ię wewnątrz ciała. Miarą energii powierzchniowej jet praca, jaką trzeba wykonać, aby przenieść atomy ub czątki z wnętrza ciała na powierzchnię [1, 2, 3]. W artykue przyjęto natępujące oznaczenia: δ FE cieczy, δ FE d ciała tałego, δ część FE wnozona przez oddziaływania dyperyjne, p kładowa dyperyjna, δ część FE wnozona przez oddziaływania poarne, kładowa poarna, δ FE międzyfazowa. Pozczegóne indeky oznaczają: ciecz, ciało tałe, p oddziaływania poarne, d oddziaływania dyperyjne. Itnieje wiee poobów obiczania wobodnej energii powierzchniowej ciał tałych. Różnią ię one poobem zdefiniowania oddziaływań na granicy faz ciało tałe ciecz. W warunkach równowagi, na granicy faz ciało tałe ciecz, pełniona jet zaeżność Younga [3]: δ co θ + δ = δ (1) Równanie to ma dwie mierzane wiekości napięcie powierzchniowe cieczy i kąt zwiżania. Ma także dwie niemierzane wiekości *, * (wobodna energia międzyfazowa, wobodna energia powierzchniowa ciała tałego). W kategoriach termodynamicznych energia adhezji W a równa ię pracy niezbędnej do rozdzieenia powierzchni ciało tałe ciecz [3]. Wa = δ + δ δ (2) Po podtawieniu do równania 2 równania Younga otrzymuje ię zaeżność Younga-Dupre [3]: W δ ( 1+ coθ ) (3) a =

3 PROBEMY EKPOATACJI 87 Fowke jako pierwzy założył, że wobodna energia powierzchniowa ciał tałych i cieczy jet umą z oddziaływań dyperyjnych i poarnych. Wyznaczanie wobodnej energii powierzchniowej ciał tałych metodą Fowkea poega na oobnym wyznaczaniu udziałów dyperyjnych i poarnych. Do pomiarów kątów zwiżania naeży użyć co najmniej dwóch cieczy niepoarnych i dwóch ub więcej cieczy poarnych. Z wyników uzykanych da cieczy niepoarnych wyznaczana jet część niepoarna FE badanego ciała tałego, a z wyników uzykanych da cieczy poarnych część poarna [1, 2]. Owen-Wendt-Rabe i Kaebe zatoowai do obiczeń wobodnej energii międzyfazowej mode średniej geometrycznej z oddziaływań dyperyjnych i poarnych wobodnej energii powierzchniowej cieczy, jak i ciał tałych będących w kontakcie. wobodną energię powierzchniową ciał tałych i cieczy zdefiniowano jako umę wynikającą z oddziaływań dyperyjnych i poarnych d p δ = δ + δ. wobodna energia międzyfazowa δ jet umą średnich geometrycznych z oddziaływań poarnych i dyperyjnych pomnożoną przez 2. tąd: d p δ = δ + δ (4) d d δ = δ + δ (5) δ d d ( ) 1/ 2 2 p p δ δ ( δ δ ) 1/ 2 = δ + δ 2 (6) Wykorzytując zaeżności (1), (3), (4), (5) i (6), otrzymai wzór na pracę adhezji: Wa 1 1 d d ( + ) = ( ) 2 p p 1 coθ 2 δ δ + ( δ δ ) = 2 δ (7) Natomiat coinu kąta zwiżania jet funkcją wobodnych energii powierzchniowych kontaktujących ię faz (tałej i ciekłej) oraz ich udziałów dyperyjnych. d d ( δ, δ, δ δ ) co θ = f, (8) Metoda ta może być wykorzytywana do wyznaczania FE ciał nikoenergetycznych, takich jak poimery, a także jet najczęściej toowana do wyznaczania FE metai, topów metai i wzekiego typu powłok, w tym powłok PVD, chociaż w przypadku metai, topów i powłok nie można mówić, że ą to ciała nikoenergetyczne [1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10].

4 88 PROBEMY EKPOATACJI Wu, przy założeniu, że wobodna energia powierzchniowa jet umą z oddziaływań dyperyjnych i poarnych, zdefiniował wobodną energię międzyfazową jako umę wobodnej energii powierzchniowej ciała tałego i cieczy pomniejzoną o średnią harmoniczną z oddziaływań poarnych i dyperyjnych pomnożonych przez cztery [10, 11]: d d p p = δ δ δ δ δ + δ δ 4 d d 4 p (9) δ + + p δ δ δ Zgodnie z założeniami Wu pracę adhezji zdefiniował natępująco: W a d d δ δ δ δ = δ ( 1 + coθ ) = (10) d d p p δ + δ δ + δ p p Van O przyjął, że wobodna energia powierzchniowa ciał tałych i cieczy jet umą z oddziaływań daekiego zaięgu ifchitza-van der Waaa oraz oddziaływań kwaowo-zaadowych wynikających z teorii ewia. wobodna energia międzyfazowa δ układu ciało tałe ciecz w równaniu Younga jet funkcją średniej geometrycznej kładowych ifhitza-van der Waaa (δ W ) i średniej geometrycznej eektronowo-akceptorowych (δ + ) oraz eektronowo- -donorowych (δ ) parametrów kładowych kwaowo-zaadowych (δ AB ). Zgodnie z teorią Van Oa powtają równania (11) i (12) [1, 10, 17]: W AB = δ δ (11) δ + + ( δ ) 1/ 2 δ AB = 2 δ (12) W przytoczonych równaniach pozczegóne indeky oznaczają: W oddziaływania ifchitza-van der Waaa, AB oddziaływania kwaowo-zaadowe. Wtawiając (11) i (12) do równań (1), (2), (3), otrzymano zaeżność (13): W a W W 2 + 1/ 2 + 1/ 2 ( coθ + 1) = 2( δ δ ) 1/ + 2( δ δ ) + 2( δ δ ) Πe = δ (13) gdy Πe = 0 równowagowe ciśnienie fimu rozpływającego jet równe zeru. Używane w badaniach ciecze modeowe charakteryzują ię tym, że w ich W przypadku wartości δ, δ +, δ oraz δ ą dobrze znane. Ponieważ równanie Younga toowane do obiczeń ma trzy niewiadome, datego mierząc kąt zwiżania da trzech modeowych cieczy, można z uzykanego układu równań wyi-

5 PROBEMY EKPOATACJI 89 czyć wartości: W + δ, δ, δ, tj. kładową wobodnej energii powierzchniowej ciała tałego wynikającą z ił ifhitza-van der Waaa oraz parametry eektronowo-donorowy i eektronowo-akceptorowy kładowej kwaowo-zaadowej, a natępnie, korzytając ze znanych zaeżności, wyiczyć wobodną energię powierzchniową badanego ciała tałego [1, 2, 12, 13]. onya V. Roberton jako pierwza zaproponowała poób wyznaczania wobodnej energii powierzchniowej ciał tałych wg równania wyprowadzonego na podtawie danych ekperymentanych da jednej cieczy modeowej. W równaniu tym kąt zwiżania zotał zmierzony da wody: gdzie: x oznacza kąt zwiżania da wody [14]. 2 δ = 74,5 0,372x x (14) Neuman zdefiniował wobodną energię międzyfazową pomiędzy ciałem tałym i cieczą zgodnie z równaniem (15): δ 2 ( ) 2 e β δ δ δ δ = δ + δ (15) Wtawiając poniżzą zaeżność do równania Younga, otrzymano równanie: δ 2 ( ) ( 1 co ) 2 e β δ δ θ = δ δ + (16) i przyjmując (na podtawie badań), że wpółczynnik β = 0, (m/mn) 2 wyznaczył wobodną energię powierzchniową ciał tałych z pomiaru kąta zwiżania tyko da jednej cieczy. Kika at później Neuman z Kwokiem zdefiniowai wobodną energię międzyfazową zgodnie z równaniem (17): δ 2 = δ + δ 2 δ δ [1 β ( δ δ ) ] (17) 1 Wtawiając równanie (14) do równania Younga, uzykano natępującą zaeżność: gdzie: β 1 = 0, (m/mn) 2. 2 δ (1 + coθ ) = 2 δ δ [1 β ( δ δ ) ] (18) 1

6 90 PROBEMY EKPOATACJI Równania (16) i (18) pozwaają wyznaczyć wobodną energię powierzchniową ciała tałego δ z pomiarów kąta zwiżania da jednej cieczy o znanej wobodnej energii powierzchniowej δ. Z równań tych nie jet możiwe wyznaczenie oobno części poarnej i części dyperyjnej wobodnej energii powierzchniowej [13, 14, 15]. 1. Metody pomiaru kąta zwiżania Kąt zwiżania mierzono dwoma metodami metodą oadzanej kropi oraz metodą płytkową Wihemiego. Przygotowane, odtłuzczone próbki kładziono na toiku urządzenia (metoda oadzanej kropi), na powierzchni próbki adzano kropę o objętości 2 : i możiwie zybko wykonywano pomiar kąta zwiżania po obu tronach kropi [16, 17] Pomiary wykonywano na urządzeniu UDPZ produkcji Intytutu Technoogii Ekpoatacji [10]. W metodzie Wihemiego płytkę o wymiarach 20 mm x 20 mm x 0,5 mm odłuzczoną wiezano na pecjanym uchwycie, w pojemniku umiezczano jedną z wybranych cieczy modeowych i wykonywano pomiar. Pomiary wykonywano na tenjometrze K12 firmy Krü GmbH [16, 18]. Wykaz użytych w badaniach cieczy modeowych wraz z właściwościami fizykochemicznymi podają tabee 2, 3 i 4. Do badań użyto próbek pokrytych powłokami: CrN, CrN/CrAN, CrAN, TiCrAN, CrN+(TiAN/CrN)x4. Powłoki nałożono metodą Arc-PVD na zahartowane i odtłuzczone próbki ze tai gatunku 1H18N9. Itnieje zaeżność pomiędzy mierzonym kątem zwiżania a chropowatością powierzchni [19, 20, 21, 22], datego zmierzono chropowatość powierzchni badanych próbek. Wyniki pomiarów chropowatości zamiezczono w tabei 1. Tabea 1. Parametry chropowatości badanych powłok ymbo powłoki R a R t R z [:m] [:m] [:m] CrN 0,1036 1,6996 0,9591 CrN/CrAN 0,2118 3,3064 1,9161 CrAN 0,2988 6,7546 2,7548 TiCrAN 0,1844 2,2548 1,5091 CrN+(TiAN/CrN)x4 0,1085 3,5697 1,0234 Tabea 2. Dane fizykochemiczne cieczy używanych do wyznaczania kątów zwiżania w temp. 20 C oraz wobodnej energii powierzchniowej badanych powłok [18] Nazwa cieczy Napięcie powierzchniowe Gętość cieczy epkość Wartość Część Część [g/cm 3 ] [mpa ] całkowita dyperyjna poarna Woda 72,3 18,7 53,6 0,998 1,002 Fornamid 58,2 39,4 19,6 1,133 3,607 Dijodometan 50,0 47,4 2,6 3,325 2,762 Giko etyenowy 47,5 29,3 18,2 1,109 20,01 α-bromonaftaen 44,4 44,4 0 1,483 5,107

7 PROBEMY EKPOATACJI 91 Tabea 3. Wartości całkowitej wobodnej energii powierzchniowej oraz jej kładowych wynikających z oddziaływań W oraz AB używanych do wyznaczania kątów zwiżania w temp. 20 C [mj/m 2 ] [18] Nazwa cieczy * * W * AB * + * Poarne: Woda Formamid Giko etyenowy Niepoarne: Dijodometan α-bromonaftaen 72,8 58,0 48,0 50,8 44,4 21,8 39,0 29,0 50,8 44,4 51,0 19,0 19, ,5 2,28 1, ,5 39,6 47,0 0 0 Tabea 4. Dane fizykochemiczne 13 tetowanych cieczy używanych do wyznaczania kątów zwiżania w temp. 20 C [18] Nazwa cieczy Napięcie powierzchniowe Wartość całkowita Część dyperyjna Część poarna Gętość cieczy [g/cm 3 ] epkość 10% giko etyenowy 69,4 21,2 48, % giko etyenowy 64,3 20,9 43, % giko etyenowy 61,6 20,5 41, % giko etyenowy 60,3 20,3 40, % giko etyenowy 57,9 20,0 37, % giko etyenowy 55,9 19,8 36, % giko etyenowy 53,4 19,6 33, % giko etyenowy 52,2 19,3 32, % giko etyenowy 50,5 19,1 31,3 1 0 [mpa ] Akoho benzyowy 39,0 30,3 8,7 1,042 7,052 Aniina 43,4 33,1 10,3 1,022 4,572 Dimetyoufotenek 44,0 36,0 8,0 1,5 pentadio 43,3 27,6 15,7 0, ,7 Giceryna 62,7 21,2 41,5 1, ,7 2. Wyniki badań i dykuja Kąty zwiżania da pięciu wytypowanych cieczy modeowych wyznaczono dwoma metodami metodą odadzanej kropi oraz metodą płytki Wihemiego. Uzykane wyniki zamiezczono w tabeach 5 i 6. Poiczono wartości średnie oraz odchyenia tandardowe. Metodą oadzanej kropi wyznaczono również kąty zwiżania da 14 tetowanych cieczy. Wyniki zamiezczono w tabei 7.

8 92 PROBEMY EKPOATACJI Tabea 5. Kąty zwiżania badanych powłok wyznaczone metodą oadzanej kropi da pięciu cieczy modeowych ymbo próbki Woda Kąty zwiżania Formamid Giko etyenowy Dijodometan α-bromonaftaen CrN 86,85 64,29 62,17 48,35 34,84 tandard deviation 7,31 9,09 4,35 2,68 2,33 CrN/CrAN 91,87 57,81 50,35 48,82 32,47 tandard deviation 4,64 12,51 6,47 5,14 5,60 CrAN 69,31 46,13 38,37 46,65 21,71 tandard deviation 3,17 4,65 3,16 3,05 2,70 TiCrAN 54,37 44,67 37,66 43,19 27,50 tandard deviation 2,48 3,87 3,69 2,14 2,49 CrN+(TiAN/CrN)x4 80,03 62,13 61,32 47,94 33,88 tandard deviation 8,39 9,59 4,72 4,18 3,16 Tabea 6. Kąty zwiżania badanych powłok wyznaczone metodą Wihemiego da pięciu cieczy modeowych ymbo próbki CrN tandard deviation CrN/CrAN tandard deviation CrAN tandard deviation TiCrAN tandard deviation CrN+(TiAN/CrN)x4 tandard deviation Woda 81,56 2,43 78,87 4,88 72,19 4,31 70,23 2,88 81,02 1,78 Formamid 62,07 2,96 55,83 5,36 51,96 2,76 50,52 2,59 58,83 1,57 Giko etyenowy 56,33 1,86 50,47 4,19 47,05 3,58 46,52 1,36 56,95 1,71 Dijodometan 47,11 2,04 46,42 3,77 44,61 3,91 45,29 3,13 47,43 3,11 α- bromonaftaen 28,87 3,57 25,39 3,44 22,88 3,08 23,55 2,26 26,70 3,43 Wartości kątów zwiżania uzykane metodą oadzanej kropi da tych amych cieczy ą wyżze da powłok CrN i CrN/CrAN od wartości uzykanych metodą Wihemiego, natomiat w przypadku powłok CrAN, TiCrAN i CrN+(TiAN/CrN)x4 zaeżność jet odwrotna. Wynika to prawdopodobnie z wartości chropowatości powierzchni (tabea 1). Odchyenie tandardowe będące miarą precyzji metody jet na ogół znacznie mniejze w przypadku pomiaru kątów zwiżania metodą Wihemiego niż przy pomiarze kątów metodą oadzanej kropi. Porównując metody pomiaru kątów zwiżania wykorzytane w badaniach, twierdzono, że metodę Wihemiego cechuje wyżza precyzja. Korzytając z uzykanych wyników badań, obiczono wobodną energię powierzchniową pięciu badanych powłok oadzonych techniką Arc-PVD. Wyniki

9 PROBEMY EKPOATACJI 93 obiczeń zamiezczono w tabeach 8 i 9. Na ryunkach 1 i 2 przedtawiono wizuanie otrzymane wyniki. Widać duże różnice w wartości FE da pozczegónych powłok otrzymane da różnych modei oddziaływań międzyfazowych (najwiękze da powłoki TiCrAN dochodzące do 25% wartości makymanej). Więkze różnice wartości FE otrzymano, wykorzytując w obiczeniach średnie wartości kątów zwiżania wyznaczone metodą Wihemiego. W tabeach 8 i 9 wyróżniono wartości FE otrzymane da modeu Owena-Wendta-Rabea- -Kaebe a, który jet modeem najczęściej toowanym przy wyznaczaniu FE da powłok ceramicznych otrzymywanych technikami PVD [4, 5, 6, 7, 8, 23]. Tabea 7. Kąty zwiżania badanych powłok wyznaczane metodą oadzanej kropi da 14 tetowanych cieczy modeowych Nazwa cieczy CrN CrN/CrAN CrAN TiCrAN CrN+(TiAN/CrN)x4 10% giko etyenowy 85,41 75,07 76,64 71,69 82,87 tandard deviation 2,15 6,84 4,85 3,65 3,36 20% giko etyenowy 79,34 70,31 65,97 59,66 63,11 tandard deviation 4,10 6,62 2,23 4,08 3,79 30% giko etyenowy 74,06 75,22 66,49 59,92 73,83 tandard deviation 2,48 3,68 4,45 3,45 3,50 40% giko etyenowy 74,17 69,96 61,74 59,67 72,43 tandard deviation 1,76 3,30 3,92 3,03 2,13 50% giko etyenowy 72,72 65,37 58,52 56,42 71,05 tandard deviation 3,55 3,81 2,86 2,59 2,74 60% giko etyenowy 71,03 67,29 63,77 58,52 68,24 tandard deviation 2,04 3,71 3,51 2,66 2,00 70% giko etyenowy 71,68 67,56 56,81 50,43 62,30 tandard deviation 3,33 3,04 2,29 2,68 2,29 80% giko etyenowy 67,24 60,86 55,64 51,68 61,29 tandard deviation 3,43 2,57 2,31 2,73 1,79 90% giko etyenowy 66,07 60,05 57,98 55,45 61,98 tandard deviation 3,34 3,61 1,73 3,10 2,81 Giceryna 78,88 72,00 70,23 63,49 74,93 tandard deviation 5,28 6,89 3,41 2,73 2,97 Akoho benzyowy 33,13 24,26 17,06 20,96 30,63 tandard deviation 4,61 2,98 4,09 1,94 2,71 Aniina 38,79 34,49 28,57 30,50 35,90 tandard deviation 2,88 2,81 2,96 3,50 1,96 Dimetyoufotenek 42,61 36,79 35,69 34,10 44,62 tandard deviation 3,31 4,42 3,48 3,20 3,90 1,5 pentadio 47,91 43,69 40,32 40,94 47,59 tandard deviation 1,18 2,52 2,66 3,14 2,36

10 94 PROBEMY EKPOATACJI Tabea 8. Wartości FE badanych powłok otrzymane wybranymi metodami. Przy obiczaniu FE wykorzytano wartości kątów zwiżania wyznaczone metodą płytki Wihemiego Metoda wyznaczania FE CrN CrN/CrAN CrAN TiCrAN CrN+(TiAN/CrN)x4 Wu (formamidwoda) 32,53 37,88 43,56 49,56 34,41 Wu (dijodometan-woda) 39,75 37,83 47,99 56,80 42,62 O-W-R-K 34,86 38,18 43,23 47,47 35,54 Van O 36,22 35,83 42,91 43,43 36,50 (d-f-w) Van O 36,97 38,51 44,81 42,24 38,54 (b-g-w) Fowke 37,70 38,18 45,96 50,18 39,14 Roberton 28,54 25,05 40,02 48,92 33,14 (woda) Neumann 31,06 27,93 41,99 51,04 35,32 (woda) Neumann- Kwok (woda) 30,53 27,51 41,32 50,52 34, Wu (formamid-woda) O-W-R-K Van O (b-g-w) Roberton Neumann-Kwok CrN TiCrAN CrN CrN/CrAN CrAN TiCrAN CrN+(TiAN/CrN)x4 Ry. 1. Wizuane przedtawienie zaeżności FE badanych powłok od przyjętego modeu oddziaływań zachodzących poprzez granicę faz ciało tałe ciecz. W obiczeniach wykorzytano wartości kątów zwiżania wyznaczone metoda płytki Wihemiego

11 PROBEMY EKPOATACJI 95 Tabea 9. Wartości FE badanych powłok otrzymane wybranymi metodami. Przy obiczaniu FE wykorzytano wartości kątów zwiżania wyznaczone metodą oadzanej kropi Metoda wyznaczania FE Wu (formamid-woda) Wu (dijodometan-woda) CrN CrN/CrAN CrAN TiCrAN CrN+(TiAN/CrN)x4 34,14 37,48 40,45 41,53 35,75 42,28 43,66 47,30 47,98 42,39 O-W-R-K 36, ,16 41,58 37,44 Van O (d-f-w) 36,98 39,34 41,24 41,62 38,05 Van O (b-g-w) 39,24 41,43 42,23 42,01 40,12 Fowke 40,07 41,93 44,40 44,82 40,58 Roberton 32,12 33,90 38,21 39,42 32,48 Neumann 34,37 36,05 40,21 41,40 34,71 Neumann- Kwok 33,75 35,41 39,54 40,73 34,08 Wu (formamid-woda) (d-f-w) Roberton CrN CrAN CrN+(TiAN/CrN)x CrN CrN/CrAN CrAN TiCrAN CrN+(TiAN/CrN)x4 Ry. 2. Wizuane przedtawienie zaeżności FE badanych powłok od przyjętego modeu oddziaływań zachodzących poprzez granicę faz ciało tałe ciecz. W obiczeniach wykorzytano wartości kątów zwiżania wyznaczone metodą oadzanej kropi Anaizując zaeżność wartości FE od kładu pierwiatkowego powłok, widać (tabee 8 i 9), że najniżze wartości FE uzykano (we wzytkich meto-

12 96 PROBEMY EKPOATACJI dach) da powłoki CrN oraz powłoki CrN+(TiAN/CrN)x4. Wyżze da powłoki CrN/CrAN oraz CrAN. Najwyżze da powłoki o ymbou TiCrAN. Powłoki CrN oraz CrN+(TiAN/CrN)x4 w wartwie przypowierzchniowej mają azotek chromu. Wartości FE da tych powłok wynozą trzydzieści kika mn/m. Powłoki te uważane ą za powłoki hydrofobowe. Jet to zgodne zarówno z donieieniami iteraturowymi, jak i wcześniejzymi wynikami badań włanych. Druga para powłok CrAN i CrN/CrAN też charakteryzuje ię zbiżonymi wartościami FE (chociaż w przypadku tej pary powłok różnice w wartości FE ą więkze), co jet zgodne z ich budową. Powłoki te w wartwie przypowierzchniowej mają wartwę CrAN. Najwyżze wartości FE uzykano da powłoki TiCrAN. Wyżza wartość FE wynika z obecności w powłoce atomów Ti. Tabea 10. wobodna energia powierzchniowa wg Neumanna da 14 tetowanych cieczy modeowych Ciecz modeowa 10% giko etyenowy 20% giko etyenowy 30% giko etyenowy 40% giko etyenowy 50% giko etyenowy 60% giko etyenowy 70% giko etyenowy 80% giko etyenowy 90% giko etyenowy Powłoka CrN Powłoka CrN/CrAN Powłoka CrAN Powłoka TiCrAN Powłoka CrN+(TiAN/CrN)x4 29,81 36,08 35,13 38,13 31,35 30,18 35,39 37,88 41,47 39,52 31,41 30,76 35,65 39,29 31,54 30,48 32,81 37,33 38,46 31,45 29,70 33,65 37,29 38,39 30,59 29,28 31,24 33,09 35,81 30,75 27,32 29,42 34,84 37,97 32,08 28,78 31,96 34,53 36,44 31,75 28,23 31,15 32,15 33,36 30,22 Giceryna 30,25 34,21 34,08 39,08 32,52 Akoho benzyowy 33,20 35,73 37,33 36,52 33,96 Aniina 34,72 36,28 38,24 37,50 35,78 Dimetyoufotenek 33,99 36,22 36,62 37,19 33,19 1,5 pentadio 31,30 33,00 34,31 34,07 31,43

13 PROBEMY EKPOATACJI 97 Podumowanie Średnie wartości FE uzykane da badanych powłok metodami Wu (wodaformamid), Owena-Wendta-Rabea-Keabe a oraz Van Oa (dijodometan, formamid, woda) ą porównywane z wynikami uzykanymi metodami Neumanna da wody oraz formamidu, a także wynikami uzykanymi metodą Neumanna-Kwoka da wody i formamidu. Anaogiczne wyniki uzykano da kiku z 14 tetowanych cieczy. Najepzą zgodność wyników da wzytkich powłok uzykano da aniiny, trochę gorzą da akohou benzyowego oraz da dimetyoufoenku. W przypadku niektórych powłok (w tabei 9 oznaczonych koorem) uzykano dobrą zgodność da 10%, 20% i 30% wodnego roztworu gikou etyenowego. Uzykane wyniki pokazały, że pomimo gorzej precyzji pomiarów kąta zwiżania metodą oadzanej kropi od metody płytkowej Wihemiego, metodą tą uzykuje ię wyniki kątów zwiżania, które zatoowane do obiczenia FE zgodnie z różnymi modeami oddziaływania poprzez granicę faz dają bardziej zbiżone wartości. W przypadku wyznaczanie FE powłok oadzanych technikami PVD najepze wyniki przybiżone uzykuje ię, obiczając FE metodą Neumana, a najepze ciecze modeowe to: woda, aniina, dimetyoufotenek, formamid i akoho benzyowy. Wzytkie wymienione ciecze ą cieczami poarnymi. Bibiografia 1. Jańczuk B., Zdziennicka A., Wójcik W.: wobodna energia międzyfazowa, I Wiadomości Chemiczne 1995, 49, 5 6 ( ). 2. Jańczuk B., Zdziennicka A., Wójcik W.: Wyznaczanie wobodna energii powierzchniowej ciał tałych z kąta zwiżania, II Wiadomości Chemiczne 1995, 49, 7 8, ( ). 3. Adamon A.W.: Phyica chemitry of urface, 5 TH Edition, John Wiey &on, Inc., New York/Chicheter/Britone/Toronto/ingapore ugcheider E., Bobzin K., Bärwuf t., Horning Th.: Oxidation characteritic and urface energy of chromium baed hardcoating for ue in emioid forming too, urface & Coating Technoogy, (2000), ugcheider E., Bobzin K.: Wettabiity of PVD compound materia by ubricant urface & Coating Technoogy 165 (2003), ugcheider E., Bobzin K., Möer M.: The effect of ayer contitution on urface free energy, Thin oid Fim, (1999), ugcheider E., Bobzin K.: The infuence on urface free energy of PVD coating, urface & Coating Technoogy, (2001),

14 98 PROBEMY EKPOATACJI Bobzin K., Bagcivan N., Goebbe N., Yimaz K., Hoehn B.-R., Michaei K., Hochmann M.: ubricated PVD CrAN and WC/C coating for automotive appicatio, urface and Coating Technoogy, 204 (2009), Chaudhuri R.G., Paria.: Dynamic contact ange on PTFE urface by aqueou urfactant oution in the abence and preence of eectroyte, Journa of Cooid and Interface cience 337 (2009), Rogowka R.: urface free energy of thin-ayer coating depoited by mean of the arc vacuum method, Probemy Ekpoatacji, Maintenance Probem 2/2006 p Krü, DA Drop hape Anayi, Manua, Krü GmbH, Hamburg Zhao Q., iu Y., Abe E.W.: Effect of temperature on the urface free energy amorphou carbon fim, Journa of Cooid and Interface cience 280 (2004), Zhao Q., iu Y., Abe E.W.: urface free energie of eectroe Ni P baed compoite coating, Appied urface cience 240 (2005), Roberon.V., Fahey A.J., ehga A., Karim A.: Mutifunctiona ToF IM: combinatoria mapping of gradient energy ubtrate, Appied urface cience 200 (2002), Kwok D.Y., eung A., am C.N.C., i A., Wu R., Neumann A.: ow Rate Dynamic Contact Ange on Poy(methy methacryate), and the Determination of oid urface Tenion, Journa of Cooid and Interface cience 206, (1998). 16. hang J., Fury M., Harh J.B., Zoar R..: Comparion of different method to meaure contact ange of oi cooid, Journa of Cooid and Interface cience 328 (2008), Phan H.T., Caney N., Marty P., Caaon., Gaviet J.: How doe urface wettabiity infuence nuceate boiing? cience Direct, C. R. Mecanique 337, (2009), K121 Contact Ange and Adorption Meauring ytem, Verion 2.1, Uer Manua, Krü GmbH, Hamburg Marmur A.: Wetting on hydrophobic rough urface: to be heterogeneou or not to be? angmuir 19 (2003), Marmur A.: Contact ange equiibrium: the intrinic contact ange, Journa Adheion cience Technoogy, Vo. 6, No 6, (1992), Marmur A.: Thermodynamic apect of contact ange, Advance in Cooid and Interface cience, 50 (1994), Vaduta C., Andronic., Via M., Duta A.: Ceramic interface propertie evauation baed on contact ange meaurement, urface and Coating Technoogy, cience Direct, 202 (2008), un C.-C., ee.-c., Dai.-B., Tien.-., Chang C.-C., Fu Y.-.: urface free energy of non tick coating depoited uing coed fied unbaanced magnetron putter ion pating, Appied urface cience 253 (2007),

15 PROBEMY EKPOATACJI Aronov D., Roenman G.: urface energy modification by eectron beam, urface cience 601 (2007), Harju M., evänen E., Mäntyä T.: Wetting behaviour of pama prayed oxide coating, Appied urface cience, 252 (2006), hao W., Zhao Q.: Infuence of reducer on nanotructure and urface energy of iver coating and bacteria adheion, urface and Coating Technoogy 204 (2010), Kennedy.B., Wahburn N.R., imon C.G. Jr., Ami E.J.: Combinatoria creen of the effect of urface energy on fibronectin mediated oteobat adheion, preading and proiferation, Biomateria 27 (2006), awrence J., Hao., Chew H.R.: On the correation between Nd:YAG aer-induced wettabiity characteritic modification and oteobat ce bioactivity, urface and Coating Technoogy 200 (2006), Pegueroe M., Gi F.J., Pane J.A., Aparicio C.: The infuence of bating and teriization on tatic and time reated wettabiity and urface energy propertie of titanium urface, urface and Coating Technoogy 202 (2008), Prabhu K.N., Fernade P., Kumar G.: Effect of ubtrate urface roughne on wetting behaviour of vegetabe oi, Materia and Deign 30 (2009), A impified method for cacuating the urface free energy of coating depoited by Arc-PVD technique Key word urface free energy, contact ange, Wihemy pate method, eie drop method, iquid mode, Arc-PVD coating. ummary Determination of urface free energy of oid uing Wu, Van O, Owen- Wendt- Rabe- Kaebe'a or Fowke mode i a aboriou reearch procedure, due to the need of carrying out meaurement of contact ange for different mode iquid (3 to 5). A contact ange can be determined by the Wihemy pate method or eie drop method. The Roberon, Neumann and Neumann-Kwok method of determining the urface free energy of oid were appied to impify and to acceerate the proce of the etimation of FE for newy obtained PVD coating. Thee method require the ue of ony one mode iquid to meaure the contact ange. The reearch wa conducted in order to eect the

16 100 PROBEMY EKPOATACJI method of meauring the contact ange and to chooe the bet iquid for which the FE of coating wi be imiar to the vaue obtained for the mode that require the ue of evera iquid. Athough the Wihemy pate method i a more precie method of meauring the contact ange, the eie drop method fufied better formed aumption, which were cacuated from the reut of the FE of coating that were obtained for contact ange by the ue of the uggeted method. Therefore, the eie drop wa the choen method for meauring the contact ange. On the other hand, poar iquid uch a water, formadehyde, and aniine bet met the formed aumption that the vaue of the FE of coating determined for one iquid i coe to the FE obtained by the mean of evera mode iquid.

KO OF Szczecin:

KO OF Szczecin: 55OF D KO OF Szczecin: www.of.zc.pl L OLMPADA FZYZNA (005/006). Stopień, zadanie doświadczalne D Źródło: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej A. Wymołek; Fizyka w Szkole nr 3, 006. Autor: Nazwa zadania:

Bardziej szczegółowo

Skręcanie prętów naprężenia styczne, kąty obrotu 4

Skręcanie prętów naprężenia styczne, kąty obrotu 4 Skręcanie prętów naprężenia tyczne, kąty obrotu W przypadku kręcania pręta jego obciążenie tanowią momenty kręcające i. Na ry..1a przedtawiono przykład pręta ztywno zamocowanego na ewym końcu (punkt ),

Bardziej szczegółowo

Zjawiska powierzchniowe

Zjawiska powierzchniowe Zjawiska powierzchniowe Adsorpcja Model Langmuira Model BET 1 Zjawiska powierzchniowe Adsorpcja Proces gromadzenia się substancji z wnętrza fazy na granicy międzyfazowej; Wynika z tego, że w obszarze powierzchniowym

Bardziej szczegółowo

BADANIE ZALEŻNOŚCI PRĘDKOŚCI DŹWIĘKU OD TEMPERATURY

BADANIE ZALEŻNOŚCI PRĘDKOŚCI DŹWIĘKU OD TEMPERATURY Ć w i c z e n i e 30 BADANIE ZALEŻNOŚCI PRĘDKOŚCI DŹWIĘKU OD EMPERAURY 30.1 Wtęp teoretyczny 30.1.1. Prędkość dźwięku. Do bardzo rozpowzechnionych proceów makrokopowych należą ruchy określone wpólną nazwą

Bardziej szczegółowo

Maksymalny błąd oszacowania prędkości pojazdów uczestniczących w wypadkach drogowych wyznaczonej różnymi metodami

Maksymalny błąd oszacowania prędkości pojazdów uczestniczących w wypadkach drogowych wyznaczonej różnymi metodami BIULETYN WAT VOL LV, NR 3, 2006 Makymalny błąd ozacowania prędkości pojazdów uczetniczących w wypadkach drogowych wyznaczonej różnymi metodami BOLESŁAW PANKIEWICZ, STANISŁAW WAŚKO* Wojkowa Akademia Techniczna,

Bardziej szczegółowo

STRENGTHENING OF THE STEEL AFTER HEAT TREATING WITH THE MATRIX OF DIFFERENT STRUCTURE

STRENGTHENING OF THE STEEL AFTER HEAT TREATING WITH THE MATRIX OF DIFFERENT STRUCTURE Leopold BERKOWSKI, Jacek BOROWSKI, Zbigniew RYBAK Politechnika Poznańka, Intytut Mazyn Roboczych i Pojazdów Samochodowych ul. Piotrowo 3, 6-965 Poznań (Poland) e-mail: office_wmmv@put.poznan.pl STRENGTHENING

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 6,7 MATERIAŁY KAMIENNE

ĆWICZENIE 6,7 MATERIAŁY KAMIENNE ĆWICZENIE 6,7 MATERIAŁY KAMIENNE 6.1. WPROWADZENIE Oznaczanie gętości objętościowej wykonuje ię jedną z natępujących metod: metodą bezpośrednią na próbkach regularnych - gdy uwartwienie, pękanie itp. cechy

Bardziej szczegółowo

Zad. 4 Oblicz czas obiegu satelity poruszającego się na wysokości h=500 km nad powierzchnią Ziemi.

Zad. 4 Oblicz czas obiegu satelity poruszającego się na wysokości h=500 km nad powierzchnią Ziemi. Grawitacja Zad. 1 Ile muiałby wynoić okre obrotu kuli ziemkiej wokół włanej oi, aby iła odśrodkowa bezwładności zrównoważyła na równiku iłę grawitacyjną? Dane ą promień Ziemi i przypiezenie grawitacyjne.

Bardziej szczegółowo

Analiza stateczności zbocza

Analiza stateczności zbocza Przewodnik Inżyniera Nr 8 Aktualizacja: 02/2016 Analiza tateczności zbocza Program powiązany: Stateczność zbocza Plik powiązany: Demo_manual_08.gt Niniejzy rozdział przedtawia problematykę prawdzania tateczności

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 1 CHARAKTERYSTYKI STATYCZNE DIOD P-N

ĆWICZENIE 1 CHARAKTERYSTYKI STATYCZNE DIOD P-N LBORTORM PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNKOWYCH ĆWCZENE 1 CHRKTERYSTYK STTYCZNE DOD P-N K T E D R S Y S T E M Ó W M K R O E L E K T R O N C Z N Y C H 1 CEL ĆWCZEN Celem ćwiczenia jet zapoznanie ię z: przebiegami

Bardziej szczegółowo

Przykłady (twierdzenie A. Castigliano)

Przykłady (twierdzenie A. Castigliano) 23 Przykłady (twierdzenie A. Castigiano) Zadanie 8.4.1 Obiczyć maksymane ugięcie beki przedstawionej na rysunku (8.2). Do obiczeń przyjąć następujące dane: q = 1 kn m, = 1 [m], E = 2 17 [Pa], d = 4 [cm],

Bardziej szczegółowo

Statystyczna analiza danych

Statystyczna analiza danych Statytyka. v.0.9 egz mgr inf nietacj Statytyczna analiza danych Statytyka opiowa Szereg zczegółowy proty monotoniczny ciąg danych i ) n uzykanych np. w trakcie pomiaru lub za pomocą ankiety. Przykłady

Bardziej szczegółowo

Doświadczenie Atwood a

Doświadczenie Atwood a Doświadczenie Atwood a Dwa kocki o maach m 1 i m 2 = m 1 wiza na inie przewiezonej przez boczek. Oś boczka podwiezona jet do ufitu. Trzeci kocek o maie m 3 zota po ożony na pierwzym kocku tak że oba poruzaja

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE MODUŁU SPRĘŻYSTOŚCI POSTACIOWEJ G ORAZ NAPRĘŻEŃ SKRĘCAJĄCYCH METODĄ TENSOMETRYCZNĄ

WYZNACZANIE MODUŁU SPRĘŻYSTOŚCI POSTACIOWEJ G ORAZ NAPRĘŻEŃ SKRĘCAJĄCYCH METODĄ TENSOMETRYCZNĄ Ćwiczenie 7 WYZNACZANIE ODUŁU SPRĘŻYSTOŚCI POSTACIOWEJ G ORAZ NAPRĘŻEŃ SKRĘCAJĄCYCH ETODĄ TENSOETRYCZNĄ A. PRĘT O PRZEKROJU KOŁOWY 7. WPROWADZENIE W pręcie o przekroju kołowym, poddanym obciążeniu momentem

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA. Ćwiczenie A2. Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyny metodą dynamiczną.

INSTRUKCJA. Ćwiczenie A2. Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyny metodą dynamiczną. INSRUKCJA Ćwiczenie A Wyznaczanie wpółczynnia prężytości prężyny metodą dynamiczną. Przed zapoznaniem ię z intrucją i przytąpieniem do wyonania ćwiczenia należy zapoznać ię z natępującymi zagadnieniami:

Bardziej szczegółowo

Współczesne metody badań i przetwórstwa materiałów polimerowych

Współczesne metody badań i przetwórstwa materiałów polimerowych Wpółczene metody badań i przetwórtwa materiałów polimerowych Określanie parametrów wytłaczania ze tatytycznym opracowaniem wyników Nr ćwiczenia: 1 Zapoznać ię z kontrolą podtawowych parametrów fizycznych

Bardziej szczegółowo

9. DZIAŁANIE SIŁY NORMALNEJ

9. DZIAŁANIE SIŁY NORMALNEJ Część 2 9. DZIŁIE SIŁY ORMLEJ 1 9. DZIŁIE SIŁY ORMLEJ 9.1. ZLEŻOŚCI PODSTWOWE Przyjmiemy, że materiał pręta jet jednorodny i izotropowy. Jeśli ponadto założymy, że pręt jet pryzmatyczny, to łuzne ą wzory

Bardziej szczegółowo

Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym

Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym Dotacje na innowacje Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym Viktor Zavaleyev, Jan Walkowicz, Adam Pander Politechnika Koszalińska

Bardziej szczegółowo

SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU I. Zadania zamknięte. Zadania otwarte

SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU I. Zadania zamknięte. Zadania otwarte SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU I Jeżeli zdający rozwiąże zadanie inną, merytorycznie poprawną metodą, to za rozwiązanie otrzymuje makymalną liczbę punktów. Zadania zamknięte

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE PRZYBLIŻONYCH RÓWNAŃ NIEUSTALONEGO PRZENOSZENIA CIEPŁA DLA CIAŁ O RÓŻNYCH KSZTAŁTACH

ZASTOSOWANIE PRZYBLIŻONYCH RÓWNAŃ NIEUSTALONEGO PRZENOSZENIA CIEPŁA DLA CIAŁ O RÓŻNYCH KSZTAŁTACH MONIKA GWADERA, KRZYSZTOF KUPIEC, TADEUSZ KOMOROWICZ * ZASTOSOWANIE PRZYBLIŻONYCH RÓWNAŃ NIEUSTALONEGO PRZENOSZENIA CIEPŁA DLA CIAŁ O RÓŻNYCH KSZTAŁTACH APPLICATION OF APPROXIMATE EQUATIONS OF TRANSIENT

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka statyczna diody półprzewodnikowej w przybliŝeniu pierwszego stopnia jest opisywana funkcją

Charakterystyka statyczna diody półprzewodnikowej w przybliŝeniu pierwszego stopnia jest opisywana funkcją 1 CEL ĆWCZEN Celem ćwiczenia jet zapoznanie ię z: przebiegami tatycznych charakterytyk prądowo-napięciowych diod półprzewodnikowych protowniczych, przełączających i elektroluminecencyjnych, metodami pomiaru

Bardziej szczegółowo

Część 1 9. METODA SIŁ 1 9. METODA SIŁ

Część 1 9. METODA SIŁ 1 9. METODA SIŁ Część 1 9. METOD SIŁ 1 9. 9. METOD SIŁ Metoda ił jet poobem rozwiązywania układów tatycznie niewyznaczalnych, czyli układów o nadliczbowych więzach (zewnętrznych i wewnętrznych). Sprowadza ię ona do rozwiązania

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Numeryczne Modelowanie Układów Ciągłych Podstawy Metody Elementów Skończonych. Warunki brzegowe. Elementy

Wstęp. Numeryczne Modelowanie Układów Ciągłych Podstawy Metody Elementów Skończonych. Warunki brzegowe. Elementy Wstęp Numeryczne Modeowanie Układów Ciągłych Podstawy Metody Eementów Skończonych Metoda Eementów Skończonych służy do rozwiązywania probemów początkowo-brzegowych, opisywanych równaniami różniczkowymi

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OSZCZĘDNOŚCI W STRATACH ENERGII NA DOBÓR TRANSFORMATORÓW ROZDZIELCZYCH SN/nn

WPŁYW OSZCZĘDNOŚCI W STRATACH ENERGII NA DOBÓR TRANSFORMATORÓW ROZDZIELCZYCH SN/nn Elżbieta Niewiedział, Ryzard Niewiedział Wyżza Szkoła Kadr Menedżerkich w Koninie WPŁYW OSZCZĘDNOŚCI W STRATACH ENERGII NA DOBÓR TRANSFORMATORÓW ROZDZIELCZYCH SN/nn Strezczenie: W referacie przedtawiono

Bardziej szczegółowo

Zeszyty Problemowe Maszyny Elektryczne Nr 75/2006 47

Zeszyty Problemowe Maszyny Elektryczne Nr 75/2006 47 ezyty Problemowe Mazyny Elektryczne Nr 75006 47 Maria J. ielińka Wojciech G. ielińki Politechnika Lubelka Lublin POŚLIGOWA HARAKTERYSTYKA ADMITANJI STOJANA SILNIKA INDUKYJNEGO UYSKANA PRY ASTOSOWANIU SYMULAJI

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE A2 INSTRUKCJA OBSŁUGI

ĆWICZENIE A2 INSTRUKCJA OBSŁUGI ĆWICZENIE A2 INSTRUKCJA OBSŁUGI 1. Oględziny zewnętrzne tanowika: dane ilnika (dla połączenia w gwiazdę): typ Sg90L6, nr fabr. CL805351, P n =1,1kW, n n =925obr/min, U n =230/400V, I n =5,1/2,9A, coϕ n

Bardziej szczegółowo

Ć W I C Z E N I E N R E-7

Ć W I C Z E N I E N R E-7 NSTYTT FYK WYDAŁ NŻYNER PRODKCJ TECHNOOG MATERAŁÓW POTECHNKA CĘSTOCHOWSKA PRACOWNA EEKTRYCNOŚC MAGNETYM Ć W C E N E N R E-7 WYNACANE WSPÓŁCYNNKA NDKCJ WŁASNEJ CEWK . agadnienia do przetudiowania 1. jawiko

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyńskie Centrum Sportu jednostka budżetowa Rozdział 2. Informacja o trybie i stosowaniu przepisów

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyńskie Centrum Sportu jednostka budżetowa Rozdział 2. Informacja o trybie i stosowaniu przepisów Z n a k s p r a w y G C S D Z P I 2 7 1 07 2 0 1 5 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A f U s ł u g i s p r z» t a n i a o b i e k t Gó w d y s k i e g o C e n

Bardziej szczegółowo

1 Przekształcenie Laplace a

1 Przekształcenie Laplace a Przekztałcenie Laplace a. Definicja i podtawowe właności przekztałcenia Laplace a Definicja Niech dana będzie funkcja f określona na przedziale [,. Przekztałcenie (tranformatę Laplace a funkcji f definiujemy

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 5 Temat: Wyznaczanie gęstości ciała stałego i cieczy za pomocą wagi elektronicznej z zestawem Hydro. 1. Wprowadzenie Gęstość

Bardziej szczegółowo

Modelowanie matematyczne procesów transportu w mikroskali

Modelowanie matematyczne procesów transportu w mikroskali METRO MEtaurgicn TRening On-ine Modeoanie matematcne proceó tranportu mikrokai Piotr Furmańki IT PW Edukaca i Kutura Modeoanie arodkoania Tempo arodkoania dn dt f T N N cr gdie: N -gętość obętościoa aktnc

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE METODY ANALIZY ELEKTRYCZNO-DERIWACYJNEJ (AED) DO BADANIA KRYSTALIZACJI SILUMINÓW MAKSYMILIAN DUDYK, KLAUDIUSZ MINKUS

OPRACOWANIE METODY ANALIZY ELEKTRYCZNO-DERIWACYJNEJ (AED) DO BADANIA KRYSTALIZACJI SILUMINÓW MAKSYMILIAN DUDYK, KLAUDIUSZ MINKUS 19. 1994 Soidiłication of Metais and Aoys Krzepnięcie Metai i Stopów PL ISSN 0208-9386 OPRACOWANIE METODY ANALIZY ELEKTRYCZNO-DERIWACYJNEJ (AED) DO BADANIA KRYSTALIZACJI SILUMINÓW MAKSYMILIAN DUDYK, KLAUDIUSZ

Bardziej szczegółowo

Podstawowe układy pracy tranzystora bipolarnego

Podstawowe układy pracy tranzystora bipolarnego L A B O A T O I U M U K Ł A D Ó W L I N I O W Y C H Podtawowe układy pracy tranzytora bipolarnego Ćwiczenie opracował Jacek Jakuz 4. Wtęp Ćwiczenie umożliwia pomiar i porównanie parametrów podtawowych

Bardziej szczegółowo

Zwilżalność powierzchni

Zwilżalność powierzchni Zwilżalność powierzchni 1. Wprowadzenie Atomy znajdujące się w obszarze międzyfazowym lub na granicy faz podlegają działaniu innego układu sił niż atomy znajdujące się w głębi fazy. Z jednej strony są

Bardziej szczegółowo

EDOMETRYCZNE MODUŁY ŚCISLIWOŚCI GRUNTU

EDOMETRYCZNE MODUŁY ŚCISLIWOŚCI GRUNTU Dr inż. Grzegorz Straż Intrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych pt: EDOMETRYCZNE MODUŁY ŚCISLIWOŚCI GRUNTU Wprowadzenie. Zalecenia dotyczące badań gruntów w edometrze: Zalecane topnie wywoływanego naprężenia:

Bardziej szczegółowo

Metodyka szacowania niepewności w programie EMISJA

Metodyka szacowania niepewności w programie EMISJA mgr inż. Ryzard Samoć rzeczoznawca Minitra Ochrony Środowika Zaobów Naturalnych i Leśnictwa nr. 556 6-800 Kaliz, ul. Biernackiego 8 tel. (0-6) 7573-987, 766-39 Metodyka zacowania niepewności w programie

Bardziej szczegółowo

9/42 ZASTOSOWANIE WĘGLIKA KRZEMU DO WYTOPU ŻELIW A SZAREGO W ŻELIWIAKU WPROW ADZENIE.

9/42 ZASTOSOWANIE WĘGLIKA KRZEMU DO WYTOPU ŻELIW A SZAREGO W ŻELIWIAKU WPROW ADZENIE. 9/42 Soidification of Metais and Aoys, Year 2000, Voume 2, Book No 42 Krzepnięcie Metai i Stopów, Rok 2000, Rocznik 2, Nr 42 PAN-Katowice, PL ISSN 0208-9386 ZASTOSOWANIE WĘGLIKA KRZEMU DO WYTOPU ŻELIW

Bardziej szczegółowo

Z czego i czym budować?

Z czego i czym budować? Zezyt 2. Z czego i czym budować? czyi Kataog Wyrobów i Narzędzi Opracowanie: mgr inż. arc. Zbigniew Babińki, dr inż. Janina Siejko na podtawie materiałów Stowarzyzenia Producentów Betonów STOWARZYSZENIE

Bardziej szczegółowo

Pytania do ćwiczeń na I-szej Pracowni Fizyki

Pytania do ćwiczeń na I-szej Pracowni Fizyki Ćw. nr 5 Oscylator harmoniczny. 1. Ruch harmoniczny prosty. Pojęcia: okres, wychylenie, amplituda. 2. Jaka siła powoduje ruch harmoniczny spręŝyny i ciała do niej zawieszonego? 3. Wzór na okres (Studenci

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH WYZNACZANIE WYKRESU RÓWNOWAGI FAZOWEJ (dla stopów dwuskładnikowych) Instrukcja przeznaczona

Bardziej szczegółowo

Pomiar rezystancji. Rys.1. Schemat układu do pomiaru rezystancji metodą techniczną: a) poprawnie mierzonego napięcia; b) poprawnie mierzonego prądu.

Pomiar rezystancji. Rys.1. Schemat układu do pomiaru rezystancji metodą techniczną: a) poprawnie mierzonego napięcia; b) poprawnie mierzonego prądu. Pomiar rezytancji. 1. Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia jet zapoznanie ię z najważniejzymi metodami pomiaru rezytancji, ich wadami i zaletami, wynikającymi z nich błędami pomiarowymi, oraz umiejętnością ich

Bardziej szczegółowo

27/10 PROFIL TWARDOŚCI W FUNKCJI ZMIAN STEREOLOGICZNYCH STRUKTURY NA PRZEKROJU WALCÓW ŻELIWNYCH 2. WYNIKI BADAŃ

27/10 PROFIL TWARDOŚCI W FUNKCJI ZMIAN STEREOLOGICZNYCH STRUKTURY NA PRZEKROJU WALCÓW ŻELIWNYCH 2. WYNIKI BADAŃ 27/10 Soidification ofmetas and Aoys, No.27, 1996 Knepnięcie Metai i Stopów, Nr 27, 1996 PAN- Oddział Katowice PL ISSN 0208-9386 PROFIL TWARDOŚCI W FUNKCJI ZMIAN STEREOLOGICZNYCH STRUKTURY NA PRZEKROJU

Bardziej szczegółowo

SPRĘŻYNA DO RUCHU HARMONICZNEGO V 6 74

SPRĘŻYNA DO RUCHU HARMONICZNEGO V 6 74 Pracownia Dydaktyki Fizyki i Atronoii, Uniwerytet Szczecińki SPRĘŻYNA DO RUCHU HARMONICZNEGO V 6 74 Sprężyna jet przeznaczona do badania ruchu drgającego protego (haronicznego) na lekcji fizyki w liceu

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI I

LABORATORIUM FIZYKI I Punktacja: LABORAORIUM FIZYKI I Wydział: Grupa: Chemia B 51 Zespół: 3 Ćwiczenie nr: 13 Data: 1.1.01 Przyotowanie: Nazwisko i imię: Jan Kowaski emat ćwiczenia: Wyznaczanie wartości przyspieszenia ziemskieo

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Dr Joanna Banaś Zakład Badań Systemowych Instytut Sztucznej Inteligencji i Metod Matematycznych Wydział Informatyki Politechniki

Bardziej szczegółowo

2 0 0 M P a o r a z = 0, 4.

2 0 0 M P a o r a z = 0, 4. M O D E L O W A N I E I N Y N I E R S K I E n r 4 7, I S S N 1 8 9 6-7 7 1 X A N A L I Z A W Y T R Z Y M A O C I O W A S Y S T E M U U N I L O C K 2, 4 S T O S O W A N E G O W C H I R U R G I I S Z C Z

Bardziej szczegółowo

176 Wstȩp do statystyki matematycznej = 0, 346. uczelni zdaje wszystkie egzaminy w pierwszym terminie.

176 Wstȩp do statystyki matematycznej = 0, 346. uczelni zdaje wszystkie egzaminy w pierwszym terminie. 176 Wtȩp do tatytyki matematycznej trści wynika że H o : p 1 przeciwko hipotezie H 3 1: p< 1. Aby zweryfikować tȩ 3 hipotezȩ zatujemy tet dla frekwencji. Wtedy z ob 45 1 150 3 1 3 2 3 150 0 346. Tymczaem

Bardziej szczegółowo

Metody systemowe i decyzyjne w informatyce

Metody systemowe i decyzyjne w informatyce Metody ytemowe i decyzyjne w informatyce Ćwiczenia lita zadań nr 1 Prote zatoowania równań różniczkowych Zad. 1 Liczba potencjalnych użytkowników portalu połecznościowego wynoi 4 miliony oób. Tempo, w

Bardziej szczegółowo

m Jeżeli do końca naciągniętej (ściśniętej) sprężyny przymocujemy ciało o masie m., to będzie na nie działała siła (III zasada dynamiki):

m Jeżeli do końca naciągniętej (ściśniętej) sprężyny przymocujemy ciało o masie m., to będzie na nie działała siła (III zasada dynamiki): Ruch drgający -. Ruch drgający Ciało jest sprężyste, jeżei odzyskuje pierwotny kształt po ustaniu działania siły, która ten kształt zmieniła. Właściwość sprężystości jest ograniczona, to znaczy, że przy

Bardziej szczegółowo

PRZECIWZUŻYCIOWE POWŁOKI CERAMICZNO-METALOWE NANOSZONE NA ELEMENT SILNIKÓW SPALINOWYCH

PRZECIWZUŻYCIOWE POWŁOKI CERAMICZNO-METALOWE NANOSZONE NA ELEMENT SILNIKÓW SPALINOWYCH PRZECIWZUŻYCIOWE POWŁOKI CERAMICZNO-METALOWE NANOSZONE NA ELEMENT SILNIKÓW SPALINOWYCH AUTOR: Michał Folwarski PROMOTOR PRACY: Dr inż. Marcin Kot UCZELNIA: Akademia Górniczo-Hutnicza Im. Stanisława Staszica

Bardziej szczegółowo

Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Zakład Podstaw Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Energetycznych

Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Zakład Podstaw Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Energetycznych Politechnika Śląka w Gliwicach Intytut Mazyn i Urządzeń Energetycznych Zakład Podtaw Kontrukcji i Ekploatacji Mazyn Energetycznych Ćwiczenie laboratoryjne z wytrzymałości materiałów Temat ćwiczenia: Wyboczenie

Bardziej szczegółowo

WYKONUJEMY POMIARY. Ocenę DOSTATECZNĄ otrzymuje uczeń, który :

WYKONUJEMY POMIARY. Ocenę DOSTATECZNĄ otrzymuje uczeń, który : WYKONUJEMY POMIARY Ocenę DOPUSZCZAJĄCĄ otrzymuje uczeń, który : wie, w jakich jednostkach mierzy się masę, długość, czas, temperaturę wie, do pomiaru jakich wielkości służy barometr, menzurka i siłomierz

Bardziej szczegółowo

Integralność konstrukcji

Integralność konstrukcji 1 Integraność konstrukcji Wykład Nr 2 Inżynierska i rzeczywista krzywa rozciągania Wydział Inżynierii Mechanicznej i Robotyki Katedra Wytrzymałości, Zmęczenia Materiałów i Konstrukcji http://zwmik.imir.agh.edu.p/dydaktyka/imir/index.htm

Bardziej szczegółowo

SKUTECZNOŚĆ ROZDZIELANIA MIESZANINY ZIARNIAKÓW ZBÓŻ I ORZESZKÓW GRYKI W TRYJERZE Z WGŁĘBIENIAMI KIESZONKOWYMI

SKUTECZNOŚĆ ROZDZIELANIA MIESZANINY ZIARNIAKÓW ZBÓŻ I ORZESZKÓW GRYKI W TRYJERZE Z WGŁĘBIENIAMI KIESZONKOWYMI Inżynieria Rolnicza 6(115)/009 SKUTECZNOŚĆ ROZDZIELANIA MIESZANINY ZIARNIAKÓW ZBÓŻ I ORZESZKÓW GRYKI W TRYJERZE Z WGŁĘBIENIAMI KIESZONKOWYMI Zdziław Kaliniewicz Katedra Mazyn Roboczych i Proceów Separacji,

Bardziej szczegółowo

Projekt 2 studium wykonalności. 1. Wyznaczenie obciążenia powierzchni i obciążenia ciągu (mocy)

Projekt 2 studium wykonalności. 1. Wyznaczenie obciążenia powierzchni i obciążenia ciągu (mocy) Niniejzy projekt kłada ię z dwóch części: Projekt 2 tudium wykonalności ) yznaczenia obciążenia powierzchni i obciążenia ciągu (mocy) przyzłego amolotu 2) Ozacowania koztów realizacji projektu. yznaczenie

Bardziej szczegółowo

Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką

Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką Dr hab. Piotr Kiełczyński, prof. w IPPT PAN, Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN Zakład Teorii Ośrodków

Bardziej szczegółowo

Estymacja punktowa - Estymacja przedziałowa

Estymacja punktowa - Estymacja przedziałowa Etymacja punktowa - Etymacja przedziałowa 1. Wyjaśnij pojęcia: parametr, tatytyka z próby, etymator i ocena (zacunek). Jakie związki zachodzą między nimi? O d p o w i e d ź. Parametrem (populacji) nazywa

Bardziej szczegółowo

Algorytmy ewolucyjne (2)

Algorytmy ewolucyjne (2) Algorytmy ewolucyjne (2) zajecia.jakubw.pl/nai/ ALGORYTM GEETYCZY Cel: znaleźć makimum unkcji. Założenie: unkcja ta jet dodatnia. 1. Tworzymy oobników loowych. 2. Stoujemy operacje mutacji i krzyżowania

Bardziej szczegółowo

Koncepcja zastosowania metody CBR oraz algorytmów genetycznych w systemie obsługującym windykację ubezpieczeniową

Koncepcja zastosowania metody CBR oraz algorytmów genetycznych w systemie obsługującym windykację ubezpieczeniową Rozdział monografii: 'Bazy Danych: truktury, Algorytmy, Metody', Kozielki., Małyiak B., Kaprowki P., Mrozek D. (red.), WKŁ 2006 Rozdział 40 Koncepca zatoowania metody CBR oraz algorytmów genetycznych w

Bardziej szczegółowo

KONKURS FIZYCZNY. FASCYNUJĄCA FIZYKA Poziom gimnazjalny

KONKURS FIZYCZNY. FASCYNUJĄCA FIZYKA Poziom gimnazjalny II KONKURS FIZYCZNY FASCYNUJĄCA FIZYKA Pozio ginazjalny Organizator: STOWARZYSZENIE NAUCZYCIELI FIZYKI ZIEMI ŁÓDZKIEJ http://nf-lodz.cba.pl/ I. Cele konkuru Cele konkuru jet inpirowanie łodzieży zkół ginazjalnych

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika przenikania ciepła dla przegrody płaskiej

Wyznaczanie współczynnika przenikania ciepła dla przegrody płaskiej Katedra Silników Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI Wyznaczanie współczynnika przenikania ciepła dla przegrody płaskiej - - Wstęp teoretyczny Jednym ze sposobów wymiany ciepła jest przewodzenie.

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie definiujemy jako stosunek siły parcia działającej na jednostkę powierzchni do wielkości tej powierzchni.

Ciśnienie definiujemy jako stosunek siły parcia działającej na jednostkę powierzchni do wielkości tej powierzchni. Ciśnienie i gęstość płynów Autorzy: Zbigniew Kąkol, Bartek Wiendlocha Powszechnie przyjęty jest podział materii na ciała stałe i płyny. Pod pojęciem substancji, która może płynąć rozumiemy zarówno ciecze

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA

WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA Termochemia jest działem termodynamiki zajmującym się zastosowaniem pierwszej zasady termodynamiki do obliczania efektów cieplnych procesów fizykochemicznych, a w szczególności przemian

Bardziej szczegółowo

5. Równanie Bernoulliego dla przepływu płynów rzeczywistych

5. Równanie Bernoulliego dla przepływu płynów rzeczywistych 5. Równanie Bernoulliego dla przepływu płynów rzeczywitych Protota równania Bernoulliego prawia że toowane jet ono również dla przepływu płynu lepkiego, io że w ty przypadku wzytkie przeiany energii ą

Bardziej szczegółowo

KONKURS FIZYCZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

KONKURS FIZYCZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM Konkury w województwie podkarpacki w roku zkolny 2005/2006... pieczątka nagłówkowa zkoły... kod pracy ucznia KONKURS FIZYCZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ETAP SZKOLNY Drogi Uczniu, Witaj na I etapie konkuru

Bardziej szczegółowo

Predykcyjny algorytm sterowania przekształtnikiem zasilającym silnik synchroniczny z magnesami trwałymi

Predykcyjny algorytm sterowania przekształtnikiem zasilającym silnik synchroniczny z magnesami trwałymi Rafał GRODZKI Politechnika Białotocka, Katedra Energoelektroniki i Napędów Elektrycznych Predykcyjny algorytm terowania przekztałtnikiem zailającym ilnik ynchroniczny z magneami trwałymi Strezczenie. W

Bardziej szczegółowo

Prędkości cieczy w rurce są odwrotnie proporcjonalne do powierzchni przekrojów rurki.

Prędkości cieczy w rurce są odwrotnie proporcjonalne do powierzchni przekrojów rurki. Spis treści 1 Podstawowe definicje 11 Równanie ciągłości 12 Równanie Bernoulliego 13 Lepkość 131 Definicje 2 Roztwory wodne makrocząsteczek biologicznych 3 Rodzaje przepływów 4 Wyznaczania lepkości i oznaczanie

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie ogniskowych soczewek cienkich. Badanie wad soczewek grubych.

Wyznaczanie ogniskowych soczewek cienkich. Badanie wad soczewek grubych. O Wyznaczanie ogniskowych soczewek cienkich. Badanie wad soczewek grubych. Ceem ćwiczenia jest wyznaczenie ogniskowych cienkich soczewek: skupiającej (w oparciu o równanie soczewki i metodą Bessea) i rozpraszającej

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyńskie Centrum Sportu jednostka budżetowa w Gdyni Rozdział 2. Informacja o trybie i stosowaniu przepisów

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyńskie Centrum Sportu jednostka budżetowa w Gdyni Rozdział 2. Informacja o trybie i stosowaniu przepisów Z n a k s p r a w y G C S D Z P I 2 7 1 0 2 8 2 0 1 5 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A f W y k o n a n i e ro b ó t b u d o w l a n y c h w b u d y n k u H

Bardziej szczegółowo

motocykl poruszał się ruchem

motocykl poruszał się ruchem Tet powtórzeniowy nr 1 W zadaniach 1 19 wtaw krzyżyk w kwadracik obok wybranej odpowiedzi Inforacja do zadań 1 5 Wykre przedtawia zależność prędkości otocykla od czau Grupa B 1 Dokończ zdanie, określając,

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jednorodnym ruchem pociągów na odcinku linii

Sterowanie jednorodnym ruchem pociągów na odcinku linii Sterowanie jednorodnym ruchem pociągów na odcinku linii Miroław Wnuk 1. Wprowadzenie Na odcinku linii kolejowej pomiędzy kolejnymi pociągami itnieją odtępy blokowe, które zapewniają bezpieczne prowadzenie

Bardziej szczegółowo

ESTYMACJA CIEPŁA WŁAŚCIWEGO I PRZEWODNOŚCI CIEPLNEJ PMMA ORAZ PTFE PRZY UŻYCIU WYBRANYCH TECHNIK ODWROTNYCH

ESTYMACJA CIEPŁA WŁAŚCIWEGO I PRZEWODNOŚCI CIEPLNEJ PMMA ORAZ PTFE PRZY UŻYCIU WYBRANYCH TECHNIK ODWROTNYCH Marcin Gapski, Piotr Koniorczy Monika Wiegosz, Janusz Zmywaczyk ) ESTYMACJA CIEPŁA WŁAŚCIWEGO I PRZEWODNOŚCI CIEPLNEJ PMMA ORAZ PTFE PRZY UŻYCIU WYBRANYCH TECHNIK ODWROTNYCH Streszczenie: W pracy wykorzystano

Bardziej szczegółowo

W przestrzeni liniowej funkcji ciągłych na przedziale [a, b] można określić iloczyn skalarny jako następującą całkę:

W przestrzeni liniowej funkcji ciągłych na przedziale [a, b] można określić iloczyn skalarny jako następującą całkę: Układy funkcji ortogonanych Ioczyn skaarny w przestrzeniach funkcji ciągłych W przestrzeni iniowej funkcji ciągłych na przedziae [a, b] można okreśić ioczyn skaarny jako następującą całkę: f, g = b a f(x)g(x)w(x)

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Geoinformatyków. Instytut Geodezji Wydział Nauk Technicznych Dolnośląska Szkoła Wyższa we Wrocławiu. Sprawozdanie

Studenckie Koło Geoinformatyków. Instytut Geodezji Wydział Nauk Technicznych Dolnośląska Szkoła Wyższa we Wrocławiu. Sprawozdanie tudenckie Koło Geoinformatyków Intytut Geodezji Wydział Nauk Technicznych Dolnośląka zkoła Wyżza we Wrocławiu prawozdanie z obozu naukoweo w Międzyórzu w dniach -6 kwietnia 3 r Międzyórze 3 Plan obozu

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA Z LABORATORIUM W ZAKŁADZIE BIOFIZYKI. Ćwiczenie 5 POMIAR WZGLĘDNEJ LEPKOŚCI CIECZY PRZY UŻYCIU

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA Z LABORATORIUM W ZAKŁADZIE BIOFIZYKI. Ćwiczenie 5 POMIAR WZGLĘDNEJ LEPKOŚCI CIECZY PRZY UŻYCIU POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA Z LABORATORIUM W ZAKŁADZIE BIOFIZYKI Ćwiczenie 5 POMIAR WZGLĘDNEJ LEPKOŚCI CIECZY PRZY UŻYCIU WISKOZYMETRU KAPILARNEGO I. WSTĘP TEORETYCZNY Ciecze pod względem struktury

Bardziej szczegółowo

Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich

Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich Instrukcja do ćwiczenia nr 4 Zakład Miernictwa

Bardziej szczegółowo

powstałego w roztworach o ph 4-13, przeprowadzonego przed analizą w anion wodorowęglanowy HCO 3

powstałego w roztworach o ph 4-13, przeprowadzonego przed analizą w anion wodorowęglanowy HCO 3 46 4.1.3. Stacjonarna γ-radioiza z detekcją chromatograficzną Wyznaczenie wydajności chemoradiacyjnych dekarboksyacji i fragmentacji, wykonałem oznaczając iość dwutenku węga i odpowiedniego adehydu (octowego

Bardziej szczegółowo

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740 PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY 2 (162) 2012 ARTYKUŁY - REPORTS Anna Iżewska* NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Krystalografia geometryczna

Wstęp. Krystalografia geometryczna Wstęp Przedmiot badań krystalografii. Wprowadzenie do opisu struktury kryształów. Definicja sieci Bravais go i bazy atomowej, komórki prymitywnej i elementarnej. Podstawowe typy komórek elementarnych.

Bardziej szczegółowo

Zestaw 8 Podsumowanie

Zestaw 8 Podsumowanie Zetaw 8 Podumowanie Zadanie 1. Sprinter przebiegł dytan 100 m z prędkością średnią równą 10 ~ a rowerzyta przejechał odległość 2 km z prędkością średnią 18 k;;. W każ poprawną odpowiedź. Który z nich poruzał

Bardziej szczegółowo

Sterowanie przepływem towarów w magazynie z wykorzystaniem predyktora Smitha

Sterowanie przepływem towarów w magazynie z wykorzystaniem predyktora Smitha Pomiary Automatyka Robotyka, R. 19, Nr 3/2015, 55 60, DOI: 10.14313/PAR_217/55 Sterowanie przepływem towarów w magazynie z wykorzytaniem predyktora Smitha Ewelina Chołodowicz, Przemyław Orłowki Zachodniopomorki

Bardziej szczegółowo

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne. opis ruchu drgającego a w szczególności drgań wahadła fizycznego

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne. opis ruchu drgającego a w szczególności drgań wahadła fizycznego Nazwisko i imię: Zespół: Data: Cel ćwiczenia: Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne opis ruchu drgającego a w szczególności drgań wahadła fizycznego wyznaczenie momentów bezwładności brył sztywnych Literatura

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ TEMAT NaCoBeZu kryteria sukcesu w języku ucznia

DZIAŁ TEMAT NaCoBeZu kryteria sukcesu w języku ucznia ODDZIAŁYWANIA DZIAŁ TEMAT NaCoBeZu kryteria sukcesu w języku ucznia 1. Organizacja pracy na lekcjach fizyki w klasie I- ej. Zapoznanie z wymaganiami na poszczególne oceny. Fizyka jako nauka przyrodnicza.

Bardziej szczegółowo

SKURCZ WTRYSKOWY WYPRASEK NAPEŁNIONYCH

SKURCZ WTRYSKOWY WYPRASEK NAPEŁNIONYCH Tranfer inovácií 22/2012 2012 SKURCZ WTRYSKOWY WYPRASEK NAPEŁNIONYCH Dr inż. Tomaz Jachowicz litechnika Lubelka, Wydział Mechaniczny, Katedra Proceów limerowych. lka, 20-618 Lublin, Nadbytrzycka 36. e-mail:

Bardziej szczegółowo

Podstawowe definicje

Podstawowe definicje Wprowadzenie do równowag fazowych (1) Podstawowe definicje 1) Faza dla danej substancji jej postać charakteryzująca się jednorodnym składem chemicznym i stanem fizycznym. W obrębie fazy niektóre intensywne

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia...2006 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia...2006 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia...2006 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać instalacje pomiarowe do ciągłego i dynamicznego pomiaru ilości cieczy innych niż woda oraz szczegółowego

Bardziej szczegółowo

3. Numeryczne modelowanie procesów krzepnięcia

3. Numeryczne modelowanie procesów krzepnięcia 3. Numeryczne modeowanie roceów krzenięcia Modeowanie numeryczne rzeływów, którym towarzyzą rzemiany fazowe ub rzeływy ze wobodną owierzchnią, wciąż tanowi wyzwanie da naukowców zajmujących ię mechaniką

Bardziej szczegółowo

Destylacja z parą wodną

Destylacja z parą wodną Destylacja z parą wodną 1. prowadzenie iele związków chemicznych podczas destylacji przy ciśnieniu normalnym ulega rozkładowi lub polimeryzacji. by możliwe było ich oddestylowanie należy wykonywać ten

Bardziej szczegółowo

PORADNIK PROJEKTANTA KSZTAŁTOWNIKI GIĘTE

PORADNIK PROJEKTANTA KSZTAŁTOWNIKI GIĘTE PORADNIK PROJEKTANTA KSZTAŁTOWNIKI GIĘTE Bochnia, październik 2004 1. Spi treści 1. Spi treści...3 2. Program produkcji Stalprodukt S.A...4 2.1. Certyfikaty, uprawnienia i akceptacje techniczne...4 2.2.

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE. ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej

LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE. ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie metody

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZABEZPIECZEŃ OGNIOCHRONNYCH SYSTEM CONLIT 150 DO ZABEZPIECZEŃ KONSTRUKCJI STALOWYCH R 30-240

SYSTEMY ZABEZPIECZEŃ OGNIOCHRONNYCH SYSTEM CONLIT 150 DO ZABEZPIECZEŃ KONSTRUKCJI STALOWYCH R 30-240 SYSTEMY ZABEZPIECZEŃ OGNIOCHRONNYCH SYSTEM CONLIT 0 DO ZABEZPIECZEŃ KONSTRUKCJI STALOWYCH R 0-0 Zabezpieczenia oniocronne kontrukcji talowyc ytemem CONLIT 0 ELEMENTY SYSTEMU: a) płyty z wełny mineralnej

Bardziej szczegółowo

Milena Oziemczuk. Temperatura

Milena Oziemczuk. Temperatura Milena Oziemczuk Temperatura Informacje ogólne Temperatura jest jedną z podstawowych wielkości fizycznych w termodynamice i określa miarą stopnia nagrzania ciał. Temperaturę można ściśle zdefiniować tylko

Bardziej szczegółowo

Termodynamiczne warunki krystalizacji

Termodynamiczne warunki krystalizacji KRYSTALIZACJA METALI ISTOPÓW Zakres tematyczny y 1 Termodynamiczne warunki krystalizacji hiq.linde-gas.fr Krystalizacja szczególny rodzaj krzepnięcia, w którym ciecz ulega przemianie w stan stały o budowie

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I dr inż. Hanna Smoleńska UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ Równowaga termodynamiczna pojęcie stosowane w termodynamice. Oznacza stan, w którym makroskopowe

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ Wprowadzenie Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ opracowanie: Barbara Stypuła Celem ćwiczenia jest poznanie roli katalizatora w procesach chemicznych oraz prostego sposobu wyznaczenia wpływu

Bardziej szczegółowo

1 W ruchu jednostajnym prostoliniowym droga:

1 W ruchu jednostajnym prostoliniowym droga: TEST z działu: Kineatyka iię i nazwiko W zadaniac 8 każde twierdzenie lub pytanie a tylko jedną prawidłową odpowiedź Należy ją zaznaczyć data W rucu jednotajny protoliniowy droga: 2 jet wprot proporcjonalna

Bardziej szczegółowo

ZADANIA Z HYDROSTATYKI. 2. Jaki nacisk na podłoże wywierają ciała o masach: a) 20kg b) 400g c) 0,4t

ZADANIA Z HYDROSTATYKI. 2. Jaki nacisk na podłoże wywierają ciała o masach: a) 20kg b) 400g c) 0,4t ZADANIA Z HYDROSTATYKI 1. Zamień na jednostki podstawowe: 0,4kN = 1,5kN = 0,0006MN = 1000hPa = 8kPa = 0,5MPa = 20dm 2 = 2500cm 2 = 0,0005km 2 = 2. Jaki nacisk na podłoże wywierają ciała o masach: a) 20kg

Bardziej szczegółowo

Analiza częstościowa sprzęgła o regulowanej podatności skrętnej

Analiza częstościowa sprzęgła o regulowanej podatności skrętnej Dr inż. Paweł Kołodziej Dr inż. Marek Boryga Katedra Inżynierii Mechanicznej i Autoatyki, Wydział Inżynierii Produkcji, Uniwerytet Przyrodniczy w Lublinie, ul. Doświadczalna 5A, -8 Lublin, Polka e-ail:

Bardziej szczegółowo

Warunki izochoryczno-izotermiczne

Warunki izochoryczno-izotermiczne WYKŁAD 5 Pojęcie potencjału chemicznego. Układy jednoskładnikowe W zależności od warunków termodynamicznych potencjał chemiczny substancji czystej definiujemy następująco: Warunki izobaryczno-izotermiczne

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA LEPKOŚCI CIECZY NA PODSTAWIE PRAWA STOKESA

WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA LEPKOŚCI CIECZY NA PODSTAWIE PRAWA STOKESA ĆWICZENIE 8 WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA LEPKOŚCI CIECZY NA PODSTAWIE PRAWA STOKESA Cel ćwiczenia: Badanie ruchu ciał spadających w ośrodku ciekłym, wyznaczenie współczynnika lepkości cieczy metodą Stokesa

Bardziej szczegółowo