Ocena porównawcza silników dwupaliwowych o zapłonie samoczynnym w układach napędowych zbiornikowców LNG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ocena porównawcza silników dwupaliwowych o zapłonie samoczynnym w układach napędowych zbiornikowców LNG"

Transkrypt

1 NAFTA-GAZ styczń 2012 RO LXVIII Andrzj Adamkiwicz, Czary Bhrndt Akadmia Morska w Szczcini Ocna porównawcza silników dwupaliwowych o zapłoni samoczynnym w układach napędowych zbiornikowców LNG Wprowadzni Wzrost zapotrzbowania gazu przwożongo drogą morską na przłomi XX i XXI wiku wymusił budowę zbiornikowców do przwozu gazów o wyjątkowo dużych pojmnościach, rzędu tys. m 3. onskwncją tgo dla statku stał się wzrost ilości parującgo gazu z zbiorników ładunkowych [2, 5]. Stosunkowo niska sprawność turbinowych napędów parowych do napędu zbiornikowców gazu LNG pirwszj gnracji oraz postęp tchnologiczny w okrętownictwi spowodowały powstani koncpcj budowę gazowców napędzanych silnikami o zapłoni samoczynnym, opalanymi różnymi paliwami żglugowymi: pozostałościowym (RM), oljm napędowym (MD) oraz LNG, przwożonym w charaktrz ładunku. Dzięki rozwojowi tchnologii rgazyfikacji wzrosło zapotrzbowani na silniki o zapłoni samoczynnym, któr mogłyby spalać nadwyżki gazu przy załadowanym statku oraz pracować na paliwi żglugowym (cikłym) podczas podróży, przy całkowitym braku gazu w zbiornikach ładunkowych. W tn sposób zwiększono znaczni sprawność układu napędowgo i rozwiązano problm odbioru par gazu z przstrzni ładunkowj [5]. Tym samym narodziła się koncpcja silników dwupaliwowych do napędu statków LNG. Względy konkurncji, jak równiż aspkty konomiczn, sprawiły, ż większość firm produkujących okrętow silniki spalinow podjęła produkcję silników przznaczonych do napędu główngo statków przystosowanych do zasilania zarówno cikłym paliwm żglugowym, jak i gazowym [25]. Zachowano w tn sposób stosunkowo wysoką sprawność układów napędowych z silnikami o zapłoni samoczynnym, równoczśni rozwiązując zadani odbioru oparów przwożongo gazu. Ocna poziomu tchnologiczngo współczsnych układów napędowych statków ch lmntów ralizowana jst różnymi mtodami: z równoczsnym wykorzystanim wartości wymiarowych i bzwymiarowych, wilkości właściwych (jdnostkowych) oraz wskaźników uniwrsalnych. Podstawowym sposobm doboru wskaźników i ustanowinia ich znacznia jst mtoda ksprcka, którj subiktywizm wynika z koniczności ogranicznia liczności wskaźników i wartościowania przypisywanych im wag. Subiktywizmu tgo ni posiada mtoda krytrialna, wykorzystująca wskaźniki bzwymiarow o znacznym stopniu uogólninia [10]. Stosowan współczśni wskaźniki do ocny fktywności układów nrgtycznych statków zdfiniowan zostały przz Międzynarodową Organizację Morską IMO, jak równiż przz narodow ośrodki naukowo-badawcz [1, 3, 4, 6, 12, 15, 16]. Możliwość stosowania w układach napędowych gazowców silników tłokowych o zapłoni samoczynnym, zasilanych różnymi paliwami, zainspirowała do zastosowania wskaźników fktywności jako narzędzia do porównania właściwości projktowych i jakości ksploatacji silników w głównych układach napędowych gazowców. 41

2 NAFTA-GAZ Wskaźniki fktywności silników okrętowych Podjmowan dcyzj projktow i ksploatacyjn muszą być właściwi umotywowan. Na tapi projktu ofrtowgo oraz podczas ksploatacji główngo układu napędowgo statku występuj potrzba analiz, porównywania ich rozwiązań oraz ocny jakości funkcjonowania w systmi utrzymania jdnostki. W tym clu stosowan są wskaźniki fktywności na tapi projktowania (DI Dsign Indicators) oraz wskaźniki fktywności ksploatacji, nazywan równiż kluczowymi wskaźnikami fktywności (PI y Prformanc Indicators), opisując wybran grupy informacji [3, 4]. W okrętownictwi mogą on dotyczyć np.: układu ruchowgo statku, układu nrgtyczngo i jgo poszczgólnych lmntów [3]. ażdy z nich charaktryzuj inną grupę cch związanych z wykonywanim okrślonych funkcji przz jdnostkę tylko pod pwnym względm. Wskaźniki projktow oraz fktywności utrzymania układu nrgtyczngo statku są klasyfikowan w ramach istnijących norm w trzy katgori: 1) konomiczn {Ei} dcydując w dominującym stopniu o wynikach finansowych statku, kosztach załogowych własnych i podwykonawców, kosztach części zaminnych, kosztach wykonywania obsług, kosztach środków utrzymania, a przd wszystkim o kosztach paliwa, olju smarowgo, amortyzacj innych kosztach matriałowych; 2) tchniczn {Tj}, np. informacj dotycząc wydajności, osiągów, nizawodności, sprawności, jakości: masowo-gabarytow (projktow jdnostkow masy i gabaryty) silników, mchanizmów, urządzń, instalacji oraz całych siłowni szczgólni przydatn na tapi projktowania ofrtowgo, ksploatacyjn taki jak: nizawodność pracy siłowni, przciążalność silników napędu główngo, zdolność wykonywania manwrów, rsursy międzyrmontow, nrgtyczn np.: sprawności, jdnostkow zużyci paliwa, moc i momnty obrotow dcydując o prędkości statku, a tym samym pośrdnio o jgo fktach konomicznych, nrgtyczno-kologiczn, zdtrminowan przz międzynarodow konwncj dopuszczalnymi poziomami misji związków toksycznych; 3) organizacyjn {Ok}, np.: struktura załóg, przyjęta stratgia ksploatacji w podsystmach ksploatacji, struktura maszyn i urządzń itd., gdz, j, k są licznikami cch w zbiorach rodzajów wskaźników. Poza wyminionymi trzma katgoriami kluczowych wskaźników występuj wil innych dotyczących: stopnia obciążnia silnika, trwałości, nizawodności, żywotności, podatności rmontowj, standaryzacji, rgonomiczności, dopuszczalnych poziomów drgań w siłowni, hałasu, mikroklimatu itp. Dla tak złożonych i różnorodnych układów tchnicznych, jakimi są siłowni okrętow, wskaźniki t muszą być ściśl zdfiniowan i jdnoznacznntrprtowan. W każdj z tych grup wydzilan są wskaźniki na poziomi ogólnym (armatorskim), pośrdnim (układ nrgtyczny statku) i szczgółowym (lmnty taki jak: silniki główn, pomocnicz, kotły główn i pomocnicz). W normach [19] umiszczono wskaźniki uznan przz omitt Tchniczny CEN/TC 319 Maintnanc za najistotnijsz i zasugrowano ich przypisani na poziomi dcyzyjnym. Ni oznacza to jdnak, ż na armatorów nstytucj ksploatując jdnostki pływając nakładan są jakikolwik ogranicznia. Wskaźniki fktywności są dfiniowan i stosowan na indywidualn zapotrzbowani informacyjn projktantów i armatorów. Wskaźniki masowo-gabarytow Układ nrgtyczny statku (zawsz zbyt duży gabarytowo i masowo z punktu widznia funkcji transportowych) rzutuj ujmni na nośność statku, a pośrdnio nawt na jgo prędkość i zasięg pływania. Wskaźniki odnoszon do całgo obiktu, np. do wyporności statku, umożliwiają porównani masy i objętości różnych układów napędowych, jak równiż różnych typów i wilkości statków, na poziomi ogólnym armatorskim [3, 4, 17]. Do okrślnia masowych i objętościowych wskaźników siłowni wygodn jst posługiwani się wilkościami względnymi, odnisionymi do mocy nominalnj silników napędu główngo statku P n. Spośród nich przydatnymi dla porównań i analizy, szczgólni na tapi wstępngo projktowania siłowni, są wskaźniki jj masy jdnostkowj (masa siłowni w odnisiniu do mocy napędu główngo) oraz wskaźniki jj objętości. Wskaźniki na poziomi szczgółowym dotycząc silnika główngo dfiniowan są następująco [3, 17]: masa jdnostkowa silnika: ms g s (1) Pn gdzi: m s masa silnika, P n moc nominalna silnika; 42 nr 1/2012

3 artykuły zajmowana przz silnik powirzchnia jdnostkowa: objętość jdnostkowa silnika: a s LmaxBmax (2) P n LmaxH maxbmax vs (3) P gdzi: L max, B max, H max odpowidnio maksymalna długość, szrokość, wysokość silnika bz pomocniczych podzspołów zawiszonych. Wskaźnik (1) moż być obliczany dla silników suchych lub silników z ciczami ksploatacyjnymi. Tradycyjni dla ocny fktywności przyjętych przy projktowaniu charaktrystyk gomtrycznych silników o zapłoni samoczynnym stosowany jst wskaźnik zwartości konstrukcji, stanowiący stosunk roboczj objętości silnika do jgo gabarytów, dfiniowany zalżnością [6, 17]: max n 2 D S i (4) 4 L B H gdzi: D i S odpowidnio śrdnica cylindra i skok tłoka, i liczba cylindrów. Wskaźniki nrgtyczn Uniwrsalną miarą bzwymiarową, a równoczśni mirnikim strat zachodzących w układzi nrgtycznym bądź w poszczgólnych silnikach, uwzględniającą jdnoczśnnformacj na tmat wartości opałowj paliwa, charaktryzującą jgo właściwości fizyczn i chmiczn, jst sprawność fktywna silnika η dfiniowana zalżnością: fu max max 3600 (5) W b gdzi: W fu wartość opałowa dolna paliwa [kj/kg], b jdnostkow zużyci paliwa [kg/kwh], B h godzinow zużyci paliwa [kg/h], P moc fktywna silnika [kw]. B h b (6) P W zalżności od zakrsu, charaktru, potrzb i fizyki wyodrębnianych strat sprawność moż być rozpatrywana jako fktywna, użytczna, wwnętrzna, wolumtryczna, mchaniczna, ogólna itp. [3, 17]. Poziom rozwoju tchnologiczngo silnika okrśla ni tylko jgo konomiczność, al takż wilkości odzwircidlając misję toksycznych składników w spalinach wylotowych. Oprócz paliwa, źródłm substancji szkodliwych w spalinach jst olj silnikowy. Jgo prost frakcj są zazwyczaj całkowici utlnian w komorach spalania do CO 2 i pary wodnj. Wilocząstczkow węglowodory ciężkich frakcji ropy naftowj w warunkach wysokich tmpratur w komorz spalania są narażon na pirolizy z tworznim stałych cząstk pyłu węglowgo, w którym są adsorbowan rakotwórcz wilopirściniow węglowodory aromatyczn. Cząstki stał są najważnijszym szkodliwym produktm spalania olju w silniku. Sam dodatki stosowan w oljach silnikowych (antyoksydacyjny, myjący, dysprgujący, przciwkorozyjny, wilofunkcyjn itp.), których ilość moż osiągać 25 30%, mogą być substancjami toksycznymi. W związku z tym, zużyci olju w silniku jst ważn ni tylko z punktu widznia konomiczności, al równiż z powodu jgo wpływu na toksyczność spalin. Dlatgo do ocny fktywności nrgtycznj silników o zapłoni samoczynnym jst stosowana bardzij dokładna śrdnia sprawność fktywna η fu, uwzględniająca sumaryczny fkt ciplny spalania paliwa i olju silnikowgo dfiniowana zalżnością [6]: 3600 fu (7) W b W b fu gdzi: W wartość opałowa dolna olju, b jdnostkow zużyci olju silnikowgo (produkty nipłngo spalania). Z względu na niską kaloryczność, niwilki zużyci olju ni moż zasadniczo wpłynąć na wartość wskaźnika opłacalności. Jdnakż skumulowany wpływ szrgu drobnych czynników moż zasadniczo zminić ocnę poziomu tchnologiczngo i jakości silnika spalinowgo obliczongo wyłączni na podstawi ograniczongo zbioru wskaźników. Sprawność jst wskaźnikim nrgtycznym, a równoczśni ksploatacyjnym i konomicznym, poniważ stopiń wykorzystania nrgii świadczy o własnościach ksploatacyjnych maszyny, a pośrdnio o stopniu jj dgradacji ksploatacyjnj w stosunku do stanu projktowgo na początku ksploatacji, jak równiż o kosztach jj ksploatacji. nr 1/

4 NAFTA-GAZ Ekonomiczna fktywność utrzymania silnika (poziom szczgółowy) w układzi nrgtycznym statku (poziom pośrdni) w znacznym stopniu zalży od poziomu tchnologiczngo i jakości całgo układu ruchowgo statku (poziom ogólny armatorski). Na poziomi szczgółowym o konomicznj fktywności utrzymania silników o zapłoni samoczynnym dcydują zasadniczo koszty wynikając z ich pracy, stanowiąc do 50% udziału kosztów całkowitych. Są to przd wszystkim koszty spalango paliwa i olju silnikowgo. Tak więc przkształcniu nrgii chmicznj paliwa w pracę fktywną, a takż zużyciu olju w cylindrach w wyniku jgo spalania towarzyszy niuniknion powstawani produktów spalania paliwa węglowodorowgo, w znacznj mirz szkodliwych i toksycznych, co łączy t wskaźniki z innymi wskaźnikami tchnicznymi, między innymi kologicznymi. Wskaźniki nrgtyczno-kologiczn Do ocny jakości współczsnych silników spalinowych nalży zaliczyć paramtry odzwircidlając misję toksycznych składników spalin. Spaliny stanowią htrogniczną miszaninę substancji o różnych właściwościach fizycznych i chmicznych, klasyfikowanych w sidmiu grupach [10, 11]: azotu, tlnu, dwutlnku węgla, pary wodnj, wodoru, tlnku węgla, tlnków azotu, tlnków siarki, węglowodorów (przd wszystkim wilopirściniowych węglowodorów aromatycznych, np. bnzopirn), aldhydów, pyłu węglowgo i cząstk stałych adsorbujących substancj rakotwórcz. Z wyjątkim pirwszj grupy substancji, pozostał są toksyczn i mają ngatywny wpływ na zdrowi człowika i środowisko. Dwutlnk węgla, mimo iż znajduj się w pirwszj grupi, powoduj występowani tzw. fktu ciplarniango i zmiany klimatu na Zimi. Emisję szkodliwych składników spalin charaktryzuj: skład misji gazów C i [%], prędkość misji E i [kg/h], misja jdnostkowa i [kg/kwh], misja szkodliwgo składnika na 1 kg paliwa ε i [kg/kg pal ]. Emisja szkodliwych składników spalin, przd wszystkim substancji stałych, powinna być odnisiona do sumaryczngo zużycia paliwa i olju. W tablicy 1 zamiszczono szacunkow wartości misji szkodliwych składników spalin z silników o zapłoni samoczynnym na jdnostkę spalango paliwa [kg/kg pal ], [11, 13]. Przpisy o zapobiganiu zaniczyszczania powitrza przz statki sformułowano w Załączniku VI do onwncji MARPOL 73/78 Nr /1007. Przwiduj on kontrolę substancji niszczących warstwę ozonową. Zalicza się do nich: halony, frony, tlnki siarki (SO X ), tlnki azotu (NO X ), lotn związki organiczn (VOC S ) oraz podaj śrdni ważon dopuszczalnych wartoścnnych produktów spalania paliw na statku. Załącznik okrśla limity tlnków siarki i azotu mitowanych z statkowych instalacji wylotu spalin i zakazuj umyślnj misji szkodliwych substancji niszczących warstwę ozonową, znajdujących się w instalacjach przciwpożarowych oraz chłodniczych na statkach [12, 15]. W pracy [6] zaproponowano wskaźnik toksyczności stanowiący stosunk jdnostkowgo zużycia paliwa do sumy zużycia paliwa i dwóch toksycznych składników spalin w postaci: b 1 (8) b NOx CO Jdnakż ni objmuj on szrgu innych znormalizowanych składowych, jst mało wrażliwy na zmiany misji toksycznych składników spalin, a poza tym ni jst bzwymiarowy. Otrzymani wskaźnika bzwymiarowgo wymaga tradycyjnj mtody różnicowj [10]. Przy stosowaniu tj mtody, wartości poszczgólnych wskaźników (w tym przypadku fktywności nrgtyczno-kologicznj) są konfrontowan z graniczni dopuszczalną wartością znormalizowanych składników toksycznych: lim ni 2 (9) i r gdzi: lim i graniczna wartość śrdnij ważonj misji jdnostkowj i-tgo składnika spalin, r śrdnia ważona rzczywista misja jdnostkowa i i-tgo składnika spalin, i 44 nr 1/2012 Tablica 1. Szacunkow wartości jdnostkowych misji szkodliwych składników spalin silników o zapłoni samoczynnym na jdnostkę spalango paliwa [11] Emisja jdnostkowa składnika spalin wylotowych Tlnk azotu NOx Dwutlnk węgla CO Węglowodory CH CH Tlnki siarki SOx Cząstki stał PM е РМ kg/kg paliwa ~ 0,05 ~ 0,027 ~ 0,005 ~ 0,005 ~ 0,007

5 artykuły n liczba toksycznych składników uwzględnianych w analizi. Jdnak i tn wskaźnik ni moż być uznany za zadowalający, chociażby w przypadku dwukrotnj rdukcji misji tlnków azotu. Jst to całkowici raln przy optymalnj rgulacji, przy mulsjach wodno-paliwowych oraz rcyrkulacji spalin. Wówczas wskaźnik poziomu tchnologiczngo i ocny kologiczności pracy silnika równiż wzrośni praktyczni dwukrotni, co będzi wskaźnikim zawyżonym. Poniważ misja składników toksycznych w spalinach jst wynikim spalania paliwa i olju, wskaźnik nrgtyczno-kologicznj doskonałości silnika moż być dfiniowany jako bzwymiarowy stosunk jdnostkowych śrdnich ważonych misji składników toksycznych spalin do odpowidnigo jdnostkowgo zużycia paliwa i olju: n r (10) b b Uwzględniając rozważania związan z dfiniowanim zalżności (8), (9), (10) do szacowania poziomu tchnologiczngo i jakości silników okrętowych, proponuj się wskaźnik ich fktywności kologicznj jako różnicę jdnośc stosunków jdnostkowych poziomów misji toksycznych składników spalin, z uwzględninim współczynników wagowych do sumy zużycia paliwa i olju zużytgo na wytworzni mocy fktywnj: n r lim w ( ) 3 1 (11) b w b gdzi: w i współczynniki wagow składników spalin, w współczynnik wagowy, uwzględniający zwiększni udziału olju smarowgo w gnrowaniu składników toksycznych w porównaniu z paliwowym. Współczynniki wagow składników spalin mogą być przyjęt jako stosunk graniczngo stężnia dango składnika do graniczngo stężnia tlnku azotu. Do okrślnia wartości współczynnika wagowgo w nizbędn jst przprowadzni zróżnicowanych badań wpływu składu chmiczngo olju silnikowgo na misję poszczgólnych r lim składników spalin. Różnica ( i i ) w liczniku wyrażnia (11) wykazuj o il rzczywista misja toksyczngo składnika różni się od wartości dopuszczalnych. W przypadku gdy wartości są taki sam, a stan tchniczny silnika całkowici odpowiada obowiązującym wymaganiom, wskaźnik kologiczny będzi równy jdn. Jśli misj będą mnijsz niż wartości znormalizowan, wskaźnik będzi większy od jdności, a w przciwnym wypadku będzi mnijszy. Przy tym, zmnijszni godzinowgo zużycia paliwa gnralni zmnijszy ilość produktów ich utlninia, a tym samym zmnijszy się misja toksycznych składników spalin. Bzwymiarowy wskaźnik charaktryzujący konomiczność zużycia paliwa i olju, z uwzględninim wpływu toksyczności spalin na poziom nrgtyczno-kologiczny okrętowgo silnika o zapłoni samoczynnym, ocniany jst za pomocą zalżności [6]: fu 3 (12) a po podstawiniu zalżności (7) i (11) do (12) w postaci ostatcznj: n r lim 3600 w ( ) 1 (13) W fu b W b b w b gdzi: z współczynnik wagowy, uwzględniający zróżnicowany wpływ konomiczności paliwowj i misji toksycznych składników spalin na uniwrsalny wskaźnik fktywności nrgtyczno-kologicznj. Rozpoznani stopnia wpływu konomiczności paliwowj i wskaźników kologicznych na poziom rozwoju tchniczngo silników jst trudn, a ich wpływ nijdnoznaczny. Współczśni stosowan są dwa rodzaj rgulacji ocny fktywności pracy silnika: pirwszy wdług krytrium minimalngo zużycia paliwa, drugi wdług krytrium minimalnj misji związków toksycznych w spalinach. Oblicznia uniwrsalngo wskaźnika fktywności nrgtyczno-kologicznj [6] wykonan dla modlu 3512B silnika firmy Catrpillar na podstawi danych pracy [8] wykazały, iż dla każdgo obciążnia silnika spalinowgo, przy śrdnim fktywnym ciśniniu spalania, fktywn jdnostkow zużyci paliwa, przy minimalnym poziomi misji tlnków azotu, jst 1,03 razy większ niż przy minimalnym zużyciu paliwa. Natomiast stosunk sprawności fktywnj obliczanj z uwzględninim całkowitgo fktu ciplngo, z względu na spalani paliwa i olju na wszystkich zakrsach pracy, wynosi 0,97 [13]. W artykul, do porównania własności silnika dwupaliwowgo z jdnopaliwowym, rozpatrzono wskaźniki: masowo-gabarytow na tapi projktowania, nrgtyczn oraz nrgtyczno-kologiczn. Do gzmplifikacji cch analizowanych silników posłużono się wynikami obliczń wykonanych w oparciu o dostępn dan tchniczn dotycząc wybranych silników [7, 14, 20, 21, 22, 23, 24]. z nr 1/

6 NAFTA-GAZ i dwupaliwow współczsnych gazowców i dwupaliwow DF mogą być zasilan paliwm dstylacyjnym (MDO), pozostałościowym (HFO) oraz gazm zimnym, a zmiana paliwa z dstylacyjngo na pozostałościow i na odwrót przpływa płynni podczas pracy silnika. Aby silnik mógł spalać paliwo gazow, będąc jdnoczśni silnikim o zapłoni samoczynnym, zapłon miszanki gazowj inicjuj mała dawka pilotowa paliwa cikłgo MDO bądź HFO, wtryskiwana do komory spalania. moż pracować, będąc zasilany z dodatkim gazu bądź tylko i wyłączni paliwm płynnym. Wtrysk gazu oraz paliwa jst w płni strowany przz układ strowania silnikim (ECS), zapwniając maksymalną moc oraz niską misję NO x [9]. Dla potrzb pracy rozpatrzono własności silników dwupaliwowych dwóch wytwórców silników, firm: Wärtsilä, ofrującj dwupaliwow śrdnio obrotow silniki spalinow o zakrsach mocy od 2500 do kw, oraz MAN Disl. Firma Wärtsilä wprowadziła na rynk dwa typy cztrosuwowych wilopaliwowych silników o zapłoni samoczynnym, przznaczonych do pracy w układach nrgtycznych jdnostk pływających, w szczgólności zbiornikowców LNG. Mnijszy z rodziny silnik typu 34DF, występujący w konfiguracjach 6L, 18V i 24V, moż być stosowany jako napęd główny oraz jako silnik pomocniczy na mnijszych jdnostkach. Większy to 50DF w konfiguracji 18V i o mocy do kw. W tablicy 2 przdstawiono silniki dwupaliwow firmy Wärtsilä, przznaczon do napędu główngo zbiornikowców LNG [9, 23]. Oprócz przdstawionych powyżj silników firma Wärtsilä posiada w swojj ofrci silniki z rodziny 20DF, któr występują w konfiguracjach: 6L, 8L oraz 9L. Jdnak z względu na mnijsz moc są on stosowan jdyni w zspołach prądotwórczych. Firma MAN Disl ofruj wolnoobrotow dwusuwow silniki dwupaliwow typu ME-GI z tchnologią wtrysku gazu przy pomocy wilostopniowj sprężarki (30,0 MPa) lub za pomocą wysokociśniniowj pompy LNG (25,0 MPa) i parownika gazu o mocach tych silników kw [7]. W tablicy 3 przdstawiono silniki dwupaliwow firmy MAN Disl przznaczon do napędu główngo zbiornikowców LNG [24]. Praktyczn zastosowani do napędów okrętowych znalazły śrdnio obrotow silniki cztrosuwow. W silnikach dwusuwowych podczas wymiany ładunku w komorz spalania przy przpłukaniu wzdłużnym tracona jst część miszanki powitrzno-gazowj, co zwiększa straty i tym samym koszty ich ksploatacji. Tablica 2. i dwupaliwow napędu główngo zbiornikowców LNG firmy Wärtsilä [9, 23] Modl silnika Prędkość obrotowa [obr/min] Śrdni ciśnini fktywn [MPa] Moc [kw] W 6L34DF 750 2, W 9L34DF 750 2, W 12V34DF 750 2, W 16V34DF 750 2, W 6L50DF 514 2, W 8L50DF 514 2, W 9L50DF 514 2, W 12V50DF 514 2, W 16V50DF 514 2, W 18V50DF 514 2, Tablica 3. i dwupaliwow firmy MAN Disl napędu główngo zbiornikowców LNG [24] Modl silnika Prędkość obrotowa [obr/min] Śrdni ciśnini fktywn [MPa] Moc [kw] 6L51/60DF 500 1, L51/60DF 500 1, L51/60DF 500 1, L51/60DF 500 1, V51/60DF 500 1, V51/60DF 500 1, V51/60DF 500 1, V51/60DF 500 1, Wybór silników do analizy porównawczj Wybór silników do badań porównawczych przprowadzono pod kątm zapwninia porównywalności wyników badań. Wybrano trzy silniki o zapłoni samoczynnym, o możliwi najbliższych paramtrach tchniczno-konstrukcyjnych. W charaktrz modlowgo silnika dwupaliwowgo przyjęto jdn z najczęścij stosowanych silników, rprzntatywny dla napędu główngo zbiornikowców do przwozu LNG, silnik firmy Wärtsilä, modl 9L50DF. Jst to silnik cztrosuwowy, ninawrotny, turbodołado- 46 nr 1/2012

7 artykuły wany, z bzpośrdnim wtryskim paliwa płynngo oraz wtryskim pośrdnim paliwa gazowgo. Właściwości tgo silnika porównano z silnikami jdnopaliwowymi dwóch producntów: Wärtsilä 9L46 i MAN Disl 9L48/60B. Obydwa silniki są cztrosuwow, ninawrotn, z chło- dznim międzystopniowym, turbodoładowan z bzpośrdnim wtryskim paliwa. W tablicy 4 przdstawiono podstawow dan tchniczn silników, uznan jako krytrialn dla zapwninia porównywalności wyników [20, 21, 22]. Tablica 4. Dan tchniczn silników wybranych do analizy Paramtr Oznaczni Jdnostka dwupaliwowy 9L50DF jdnopaliwowy Wärtsilä 9L46 jdnopaliwowy MAN B&W 9L48/60B Moc z cylindra P 1 [kw] 950/ Śrdni ciśnini fktywn p [MPa] 2,0 2,43 2,58/2,65 Śrdnica cylindra D [mm] Skok tłoka S [mm] 0,443 0,481 0,476 Prędkość obrotowa n [obr/min] 500/ / /500 Śrdnia prędkość tłoka v s [m/s] 9,7/9,9 9,7/9,9 b.d. Moc fktywna P [kw] Analiza wyników obliczń wskaźników fktywności Egzmplifikację wartości wybranych wskaźników masowo-gabarytowych, nrgtycznych oraz nrgtyczno-kologicznych przprowadzono wyłączni w oparciu o wiarygodn i kompltn dan litraturow, szczgólni dla wskaźników nrgtyczno-kologicznych [20, 21, 22]. W tablicy 5 przdstawiono wartości obliczonych wskaźników. Otrzyman wartości bzwzględn wskaźników wykazują, ż silniki dwupaliwow w porównaniu z jdnopaliwowymi mają następując paramtry: większą masę jdnostkową wdług wzoru (1), zajmują większą powirzchnię i więcj przstrzni wdług wzorów (2) i (3), są mnij zwart (4), co wiąż się z bardzij rozbudowaną strukturą instalacji obsługujących silniki dwupaliwow w samym przdzial maszynowym, są mnij sprawn wzory (5) i (7). Odróżniają się on natomiast od silników jdnopaliwowych lpszymi własnościami kologicznymi wdług wzoru (8). W tablicy 6 zamiszczono wartości wskaźników silników jdnopaliwowych odnision do wartości wskaźników silnika dwupaliwowgo. Tablica 5. Zstawini obliczonych wartości wskaźników fktywności Wskaźnik Oznaczni Wzór Jdnostka dwupaliwowy 9L50DF jdnopaliwowy Wärtsilä 9L46 jdnopaliwowy MAN B&W 9L48/60B Masa jdnostkowa g s 1 [kg/kw] 21,64 15,157 14,106 Zajmowana powirzchnia jdnostkowa a s 2 [m 2 /kw] 4, , , Objętość jdnostkowa v s 3 [m 3 /kw] 0,0243 0,0203 0,0197 Wskaźnik zwartości konstrukcji d 4 [ ] 4, , , Sprawność fktywna (paliwo cikł) η 5 [ ] 0,443 0,481 0,476 Sprawność fktywna (paliwo gazow) η gas 5 [ ] 0,442 Sprawność fktywna (plus straty oljow) η fu burn 7 [ ] 0,442 0,48 0,474 Enrgtyczno-kologiczny wskaźnik toksyczności 1 8 [ ] 0,003 0,04 0,04 nr 1/

8 NAFTA-GAZ Tablica 6. Wartośclorazów wskaźników silników jdnopaliwowych odnisionych do wartości wskaźników silnika dwupaliwowgo 9L50DF Wskaźnik odnisiony 9L46/9L50DF 9L48/60B/9L50DF Masa jdnostkowa 0,7004 0,6518 Zajmowana powirzchnia jdnostkowa 0,9031 0,8250 Objętość jdnostkowa 0,8354 0,8107 Wskaźnik zwartości konstrukcji 0,9865 0,9726 Sprawność fktywna 1,0858 1,0745 Enrgtyczno-kologiczny wskaźnik toksyczności spalin 13,33 13,33 Podsumowani Rozwój układów napędowych gazowców zmirza w kirunku stosowania silników tłokowych, zmnijszając tym samym udział napędów turbinowych. Dlatgo tż istnij potrzba zasilania silników o zapłoni samoczynnym różnymi rodzajami paliwa. Modyfikacja dotychczas stosowanych jdnostk napędowych do zasilania paliwm gazowym wymaga tak dużych zmian w konstrukcjach silników oraz ich systmów pomocniczych, iż producnci ni ofrują tgo rodzaju postępowania. Fakt tn uzasadnia potrzbę stworznia aparatu matmatyczngo umożliwiającgo wartościującą ocnę własności silników tłokowych w układach napędowych gazowców. Miarą taką mogą być wskaźniki fktywności, dobiran, dfiniowan i stosowan w każdym przypadku spcjalni na indywidualn zapotrzbowannformacyjn w zalżności od: wykonywanj funkcji przz jdnostkę, tapu życia statku (projktowania, budowy, ksploatacji utrzymania, modrnizacji naprawy głównj), poziomu nisionj informacji: (ogólngo armatorskigo), pośrdnigo (układ nrgtyczny statku) i szczgółowgo (silniki, kotły, pompy). Spośród możliwych katgorii wskaźników fktywności rozpatrzono rprzntatywn dla katgorii wskaźniki tchniczn dla potrzb projktowania wstępngo i doboru silników w układach napędowych. Postępowani taki podyktował cl pracy i ograniczona dostępność informacji do oszacowania wartości wskaźników. Zdfiniowan w artykul wskaźniki ujawniły zakrs zapotrzbowanj informacji szczgółowj, ni zawsz dostępnj w sposób bzpośrdni, dzięki czmu wskazały kirunki dalszych badań w zakrsi rozpatrywango zagadninia. Porównani sprawności nrgtycznych silników jdnopaliwowych z dwupaliwowymi wskazuj na niższą sprawność silników dwupaliwowych. Wniosk tn wymaga dalszj analizy od strony fizyki procsu spalania. Wartości nrgtyczno-kologiczngo wskaźnika toksyczności spalin wskazują, iż silniki dwupaliwow są bardzo przyjazn dla środowiska, co daj im znaczącą przwagę nad silnikami jdnopaliwowymi. Zużyci paliwa i olju silnikowgo oraz misja szkodliwych substancji w spalinach, zalżąc od jakości procsu spalania stosowanych rodzajów paliw oraz oljów smarowych, moż być oszacowan przz jdn uniwrsalny, bzwymiarowy wskaźnik fktywności charaktryzujący konomiczność zużycia paliwa i olju, z uwzględninim wpływu toksyczności spalin wzór (13). Jdnak zalżność pomiędzy konomicznością paliwową i misją związków toksycznych w spalinach jst nizwykl złożona i wymagać będzi szczgółowych badań. Litratura [1] 6 Intrnational Rgulation Nws Updat, Marin Environmnt Protction Committ s. 57 th Sssion ( ). ABS, równiż: and Evnts/Rgulatory Information. [2] Adamkiwicz A., Bhrndt C.: Ocna fktywności turboparowgo układu nrgtyczngo gazowca LNG. Rynk Enrgii 2010, nr 3 (88), s [3] Adamkiwicz A., Burnos A.: luczow wskaźniki fktywności w utrzymaniu silników spalinowych w układach nrgtycznych jdnostk pływających. VII Sympozjum Naukowo-Tchniczn SILWOJ Wojskowa Akadmia Tchniczna Warszawa. Akadmia Marynarki Wojnnj Gdynia. Czrnica [4] Adamkiwicz A., Burnos A.: Th maintnanc of th ship turbins with th application of th ky prformanc indicators. Journal of POLISH CIMAC Diagnosis, rliability and safty, vol. 5, No. 2, Gdańsk [5] Bhrndt C., Adamkiwicz A.: Układy napędow statków do przwozu gazu LNG. Rynk Enrgii 2010, nr 3 (88), s nr 1/2012

9 artykuły [6] Biziukov O..: ritrii dla ocnki naućno-tchnićskovo yrovnia sudovych gizilj. Trudy miżdunarodnogo nayćnogo-tchnićskogo sminara Isslvovanijn projktivowan u kspłuatacja sudovych DVS. Zbiór prac Parkom 2006, s [7] Guid for propulsion systm for LNG carrirs. Amrican Burau of Shipping ABS. Houston [8] onks G.A.: Mirowoj sudovoj dizlstron. oncpcji konstruirowania, analiz miżdunarodnogo opyta. Maszynostroni. Moskva 2005, s [9] ubiak J., Romanowski Cz.: Polski zbiornikowc LNG. Misięcznik Nasz Morz 3/2006. [10] uznicov A.G.: Analiz kritriv konomicnost toksyczności raboty transportnych dvigatilj. Dvigatilostroni 1996, nr 2, s [11] Likhanov V.A.: Toxicity dcras and improvmnt of oprational indxs of tractor disl ngins by mans of mthanol us. Vjatskayza GSHA. irov 2001, s [12] Marin Environmnt Protction Committ. 58 th sssion. Agnda itm 5. Draft amndmnts to MARPOL Annx VI. Draft amndmnts to th NO x Tchnical Cod MEPC 58/5, 4 July [13] Mljnik G.V.: Control of missions of ngins of off-road application: th point of viw of ngin manufacturrs. Engins manufacturing 2008, nr 2, s [14] Nippon..: Guidlins for Dual Ful Disl Engins. ClassN [15] Rport of th Marin Environmnt Protction Committ On Its Fifty-Ninth Sssion. Intrnational Maritim Organization. Marin Environmnt Protction Committ 59 th sssion. Agnda itm 24. MEPC 59/24/Add.1, 28 July [16] Rport of th Marin Environmnt Protction Committ. Intrnational Maritim Organization. Marin Environmnt Protction Committ 57 th sssion. MEPC 57/21/Add.1, 11 April [17] Wojnowski W.: Okrętow siłowni spalinow. Cz. I. AMW. Gdynia [18] Woodyard D.: Poundrs Marin Disl Engins and Gas Turbins. Elsvir Ltd. Burlington. MA 01803, Ninth dition Normy, źródła firmow ntrntow [19] PN-EN [20] Wärtsilä 50DF Product Guid-2/2012, Vaasa, Jun 2010 [21] Wärtsilä 46 Product Guid-3/2007, Vaasa, March 2007 [22] MAN B&W Marin Engin IMO Tir II, Programm 2 nd dition 2011 [23] [24] [25] Prof. nadzw. dr hab. inż. Andrzj Adamkiwicz pracownik Akadmii Morskij w Szczcini; kirownik atdry Diagnostyk Rmontów Maszyn. Członk Rady Tchnicznj Polskigo Rjstru Statków przwodniczący Zspołu Jdnostk Spcjalnych, przwodniczący omisji Eksploatacji Obiktów Ocanotchnicznych i Portów Morskich Polskigo Naukowo-Tchniczngo Towarzystwa Eksploatacyjngo w Szczcini. Prof. nadzw. dr hab. inż. Czary Bhrndt dzikan Wydziału Mchaniczngo Akadmii Morskij w Szczcini. Rprzntowan spcjalności: kotły i turbiny okrętow. Przwodniczący Zachodniopomorskigo Zspołu Środowiskowgo Skcji Podstaw Eksploatacji BM PAN oraz m.in. członk Zspołu Tchniki Morskij Skcji Tchnicznych Środków Transportu omittu Transportu PAN. nr 1/

CHARAKTERYSTYKA OBCIĄŻENIOWA

CHARAKTERYSTYKA OBCIĄŻENIOWA Opracowani: dr inż. Ewa Fudalj-Kostrzwa CHARAKTERYSTYKA OBCIĄŻENIOWA Charaktrystyki obciążniow są wyznaczan w ramach klasycznych statycznych badań silników zarówno dla silników o zapłoni iskrowym jak i

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE METODY GRAFÓW WIĄZAŃ DO MODELOWANIA PRACY ZESPOŁU PRĄDOTWÓRCZEGO W SIŁOWNI OKRĘTOWEJ

ZASTOSOWANIE METODY GRAFÓW WIĄZAŃ DO MODELOWANIA PRACY ZESPOŁU PRĄDOTWÓRCZEGO W SIŁOWNI OKRĘTOWEJ Chybowski L. Grzbiniak R. Matuszak Z. Maritim Acadmy zczcin Poland ZATOOWANIE METODY GRAFÓW WIĄZAŃ DO MODELOWANIA PRACY ZEPOŁU PRĄDOTWÓRCZEGO W IŁOWNI OKRĘTOWEJ ummary: Papr prsnts issus of application

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE REGRESJI LOGISTYCZNEJ DO OKREŚLENIA PRAWDOPODOBIEŃSTWA SPRZEDAŻY ZASOBU MIESZKANIOWEGO

ZASTOSOWANIE REGRESJI LOGISTYCZNEJ DO OKREŚLENIA PRAWDOPODOBIEŃSTWA SPRZEDAŻY ZASOBU MIESZKANIOWEGO ZASTOSOWANIE REGRESJI LOGISTYCZNEJ DO OKREŚLENIA PRAWDOPODOBIEŃSTWA SPRZEDAŻY ZASOBU MIESZKANIOWEGO Łukasz MACH Strszczni: W artykul przdstawiono procs budowy modlu rgrsji logistycznj, którgo clm jst wspomagani

Bardziej szczegółowo

ASY PALI. Tadeusz Uhl*, Maciej Kaliski*, Łukasz Sękiewicz* *Akademia Górniczo - Hutnicza w Krakowie STRESZCZENIE SŁOWA KLUCZOWE: NR 59-60/2007

ASY PALI. Tadeusz Uhl*, Maciej Kaliski*, Łukasz Sękiewicz* *Akademia Górniczo - Hutnicza w Krakowie STRESZCZENIE SŁOWA KLUCZOWE: NR 59-60/2007 Tadusz Uhl*, Macij Kaliski*, Łukasz Sękiwicz* *Akadmia Górniczo - Hutnicza w Krakowi ASY PALI IE I E II STRESZCZENIE Artykuł zawira informacj na tmat zastosowania ogniw paliwowych jako gnratorów nrgii

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego w Polsce

Perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego w Polsce Anna urczak Zachodniopomorska Szkoła Biznsu w Szczcini Prspktywy rozwoju rolnictwa kologiczngo w Polsc Strszczni W artykul wyjaśniono istotę rolnictwa kologiczngo Następni szczgółowo omówiono zasady, na

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYZ ACZA IA PARAMETRU KRYTERIAL EGO OCE Y E ERGETYCZ O-EKOLOGICZ EJ KOTŁÓW MAŁEJ MOCY Autorzy: Krystyna Kubica, Andrzj Szlęk Instytut Tchniki Cilnj, ul. Konarskigo 22 44-100 Gliwic krystyna.kubica@olsl.l;

Bardziej szczegółowo

Analiza danych jakościowych

Analiza danych jakościowych Analiza danych jakościowych Ccha ciągła a ccha dyskrtna! Ciągła kg Dyskrtna Cchy jakościow są to cchy, których jdnoznaczn i oczywist scharaktryzowani za pomocą liczb jst nimożliw lub bardzo utrudnion.

Bardziej szczegółowo

Energia na potrzeby oświetlenia Ocena instalacji oświetleniowej budynku i jego otoczenia. Podstawowe pojęcia i definicje techniki świetlnej

Energia na potrzeby oświetlenia Ocena instalacji oświetleniowej budynku i jego otoczenia. Podstawowe pojęcia i definicje techniki świetlnej Szkolni dla osób ubigających się o uprawnini do sporządzania świadctwa charaktrystyki nrgtycznj budynku Enrgia na potrzby oświtlnia Ocna instalacji oświtlniowj budynku i jgo otocznia mgr inŝ. Andrzj Jurkiwicz

Bardziej szczegółowo

Katastrofą budowlaną jest nie zamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części, a także konstrukcyjnych elementów rusztowań,

Katastrofą budowlaną jest nie zamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części, a także konstrukcyjnych elementów rusztowań, O A A O O! Katastrofą budowlaną jst ni zamirzon, gwałtown zniszczni obiktu budowlango lub jgo części, a takż konstrukcyjnych lmntów rusztowań, lmntów formujących, ściank szczlnych i obudowy wykopów (art.

Bardziej szczegółowo

BED TESTS OF DIESEL ENGINE 4CT107 EQUIPPED WITH TURBOCHARGER, MADE BY DOMESTIC COMPANY AND GARRET, IN SCOPE OF EURO III REQUIREMENTS

BED TESTS OF DIESEL ENGINE 4CT107 EQUIPPED WITH TURBOCHARGER, MADE BY DOMESTIC COMPANY AND GARRET, IN SCOPE OF EURO III REQUIREMENTS Journal of KONES Intrnal Combustion Enins 03, vol., 3-4 BED TESTS OF DIESEL ENINE 4CT7 EQUIPPED WITH TURBOCHARER, MADE BY DOMESTIC COMPANY AND ARRET, IN SCOPE OF EURO III REQUIREMENTS Jrzy Jaskólski*,

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Energoelektroniki i Maszyn Elektrycznych LABORATORIUM

POLITECHNIKA GDAŃSKA Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Energoelektroniki i Maszyn Elektrycznych LABORATORIUM POLITECHNIKA GDAŃSKA Wydział Elktrotchniki i Automatyki Katdra Enrgolktroniki i Maszyn Elktrycznych LABORATORIUM SYSTEMY ELEKTROMECHANICZNE TEMATYKA ĆWICZENIA MASZYNA SYNCHRONICZNA BADANIE PRACY W SYSTEMIE

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PODSTAW SILNIKÓW I NAPĘDÓW SPALINOWYCH. Ćwiczenie 2 POMIARY PODSTAWOWYCH PARAMETRÓW PRACY SILNIKÓW SPALINOWYCH

LABORATORIUM PODSTAW SILNIKÓW I NAPĘDÓW SPALINOWYCH. Ćwiczenie 2 POMIARY PODSTAWOWYCH PARAMETRÓW PRACY SILNIKÓW SPALINOWYCH Dr inŝ. Sławomir Makowski WYDZIAŁ MECHANICZNY POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ KATEDRA SILNIKÓW SPALINOWYCH I SPRĘśAREK Kirownik katdry: prof. dr hab. inŝ. Andrzj Balcrski, prof. zw. PG LABORATORIUM PODSTAW SILNIKÓW

Bardziej szczegółowo

.pl KSIĄŻKA ZNAKU. Portal Kulturalny Warmii i Mazur. www.eświatowid.pl. Przygotował: Krzysztof Prochera. Zatwierdził: Antoni Czyżyk

.pl KSIĄŻKA ZNAKU. Portal Kulturalny Warmii i Mazur. www.eświatowid.pl. Przygotował: Krzysztof Prochera. Zatwierdził: Antoni Czyżyk Portalu Kulturalngo Warmii i Mazur www.światowid Przygotował: Krzysztof Prochra... Zatwirdził: Antoni Czyżyk... Elbląg, dn. 4.12.2014 Płna forma nazwy prawnj: www.światowid Formy płnj nazwy prawnj nalży

Bardziej szczegółowo

Plan szkoleń realizowanych w drugiej połowie roku przez PUP dla Powiatu Toruńskiego

Plan szkoleń realizowanych w drugiej połowie roku przez PUP dla Powiatu Toruńskiego Plan szkolń ralizowanych w drugij połowi roku przz PUP dla Powiatu Toruńskigo Nazwa szkolnia ABC przdsiębiorc zości Zakrs szkolnia Działalność gospodarcza aspkty prawn, działalność gospodarcza aspkty konomiczn,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PSKO 2016. I. Kryteria i wymagania dla zawodników Optimist PSKO. II. Mistrzostwa PSKO. III. Puchar Polski PSKO

REGULAMIN PSKO 2016. I. Kryteria i wymagania dla zawodników Optimist PSKO. II. Mistrzostwa PSKO. III. Puchar Polski PSKO I. Krytria i wymagania dla zawodników Optimist PSKO 1. W rgatach PSKO mogą startować zawodnicy do lat 15 posiadający licncję sportową PZŻ, aktualn ubzpiczni OC i będący członkami PSKO, spłniający wymagania

Bardziej szczegółowo

EPIC H XX1 XX3. Styczeń 2008 DO MIKROKABLI ŚWIATŁOWODOWYCH

EPIC H XX1 XX3. Styczeń 2008 DO MIKROKABLI ŚWIATŁOWODOWYCH EPIC H XX1 XX3 Styczń 2008 Systm mikrokanalizacji Katalog wyrobów DO MIKROKABLI ŚWIATŁOWODOWYCH Intligntn rozwiązania do ochrony kabli AROT nowoczsn rozwiązania dla tlkomunikacyjnych sici przyszłości AROT

Bardziej szczegółowo

Wielu z nas, myśląc. o kursie nauki jazdy

Wielu z nas, myśląc. o kursie nauki jazdy _0 =:=1\) V 58 PILOTclub LUTY 2011 SZKOLENIE PILOTA Wilu z nas, myśląc o kursi nauki jazdy przd gzaminm na prawo jazdy, przypomina sobi jak mało miał on wspólngo, z tym jak wygląda prowadzni pojazdu po

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-chniczn aspky wykorzysania gazu w nrgyc anusz oowicz Wydział Inżynirii i Ochrony Środowiska Polichnika Częsochowska zacowani nakładów inwsycyjnych na projky wykorzysania gazu w nrgyc anusz

Bardziej szczegółowo

KATALIZATOR DO PALIW

KATALIZATOR DO PALIW KATALIZATOR DO PALIW REDUXCO KATALIZATOR DO PALIW Katalizator REDUXCO jest stosowany jako dodatek do paliw węglowodorowych, jest substancją czynną zmniejszającą napięcie powierzchniowe węgla powodując

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu stanów dynamicznych silnika spalinowego na jego właściwości użytkowe

Ocena wpływu stanów dynamicznych silnika spalinowego na jego właściwości użytkowe Prof. dr hab. inż. Zdzisław Chłopk Instytut Pojazdów, Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych, Politchnika Warszawska ul. Narbutta 84, 2-524 Warszawa E-mail: zchlopk@simr.pw.du.pl Mgr inż. Jack Bidrzycki

Bardziej szczegółowo

WPŁYW STÓP PROCENTOWYCH W USA I W STREFIE EURO NA STOPY PROCENTOWE W POLSCE I. STOPY PROCENTOWE W GOSPODARCE OTWARTEJ.

WPŁYW STÓP PROCENTOWYCH W USA I W STREFIE EURO NA STOPY PROCENTOWE W POLSCE I. STOPY PROCENTOWE W GOSPODARCE OTWARTEJ. Ewa Czapla Instytut Ekonomii i Zarządzania Politchnika Koszalińska WPŁYW STÓP PROCENTOWYCH W USA I W STREFIE EURO NA STOPY PROCENTOWE W POLSCE I. STOPY PROCENTOWE W GOSPODARCE OTWARTEJ. Stopy procntow

Bardziej szczegółowo

POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA OKTAWAVE (dalej również: Polityka )

POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA OKTAWAVE (dalej również: Polityka ) POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA OKTAWAVE (dalj równiż: Polityka ) wrsja: 20150201.1 Wyrazy pisan wilką litrą, a nizdfiniowan w Polityc mają znacznia nadan im odpowidnio w Rgulamini świadcznia usług Oktawav dla

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych 723103

Wymagania edukacyjne Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych 723103 Wymagania edukacyjne PRZEDMIOT Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych KLASA II MPS NUMER PROGRAMU NAUCZANIA (ZAKRES) 723103 1. 2. Podstawowe wiadomości o ch spalinowych

Bardziej szczegółowo

POLSKIE TOWARZYSTWO INFORMACJI PRZESTRZENNEJ Integracja baz danych o polskich mokrad³ach i torfowiskach w systemie GIS Mokrad³a

POLSKIE TOWARZYSTWO INFORMACJI PRZESTRZENNEJ Integracja baz danych o polskich mokrad³ach i torfowiskach w systemie GIS Mokrad³a POLSKIE TOWARZYSTWO INFORMACJI PRZESTRZENNEJ Intgracja baz danych o polskich mokrad³ach i torfowiskach w systmi GIS Mokrad³a ROCZNIKI GEOMATYKI 2008 m TOM VI m ZESZYT 6 67 INTEGRACJA BAZ DANYCH O POLSKICH

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PRACY SYSTEMU ENERGETYCZNO-NAPĘDOWEGO STATKU TYPU OFFSHORE Z WYKORZYSTANIEM METODY DRZEW USZKODZEŃ

ANALIZA PRACY SYSTEMU ENERGETYCZNO-NAPĘDOWEGO STATKU TYPU OFFSHORE Z WYKORZYSTANIEM METODY DRZEW USZKODZEŃ MGR INŻ. LSZK CHYBOWSKI Politchnik Szczcińsk Wydził Mchniczny Studium Doktorncki ANALIZA PRACY SYSTMU NRGTYCZNO-NAPĘDOWGO STATKU TYPU OFFSHOR Z WYKORZYSTANIM MTODY DRZW USZKODZŃ STRSZCZNI W mtril przdstwiono

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA DLA ZAWODU PIEKARZ 751204 O STRUKTURZE PRZEDMIOTOWEJ PRZEDMIOT TECHNIKA W PRODUKCJI PIEKARSKIEJ

PROGRAM NAUCZANIA DLA ZAWODU PIEKARZ 751204 O STRUKTURZE PRZEDMIOTOWEJ PRZEDMIOT TECHNIKA W PRODUKCJI PIEKARSKIEJ PROGRAM NAUCZANIA DLA ZAWODU PIEKARZ 7504 O STRUKTURZE PRZEDMIOTOWEJ PRZEDMIOT TECHNIKA W PRODUKCJI PIEKARSKIEJ TYP SZKOŁY: ZASADNICZA SZKOŁA ZAWODOWA. TYP PROGRAMU: PRZEDMIOTOWY. RODZAJ PROGRAMU: LINIOWY

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI I URZĄDZENIA TRANSPORTU UKŁADY NAPĘDOWE STATKÓW MORSKICH

ŚRODKI I URZĄDZENIA TRANSPORTU UKŁADY NAPĘDOWE STATKÓW MORSKICH ŚRODKI I URZĄDZENIA TRANSPORTU UKŁADY NAPĘDOWE STATKÓW MORSKICH Okrętowe silniki spalinowe Na jednostkach pływających, jako silników napędu głównego używa się głównie: wysokoprężne, dwusuwowe, wolnoobrotowe;

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁAŃ W ZAKRESIE ROZWOJU SPOŁECZEŃSTWA INFORMACYJNEGO

PROGRAM DZIAŁAŃ W ZAKRESIE ROZWOJU SPOŁECZEŃSTWA INFORMACYJNEGO Część 3 Projkt z nia 26.01.2007 r. PROGRAM DZIAŁAŃ W ZAKRESIE ROZWOJU SPOŁECZEŃSTWA INFORMACYJNEGO W ramach programu ziałań w zakrsi rozwoju społczństwa informacyjngo ęą pojmowan inicjatywy, któr wzmocnią

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRZYJMOWANIA I PRZEKAZYWANIA ZLECEŃ NABYCIA LUB ZBYCIA INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH PRZEZ EFIX DOM MAKLERSKI S.A.

REGULAMIN PRZYJMOWANIA I PRZEKAZYWANIA ZLECEŃ NABYCIA LUB ZBYCIA INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH PRZEZ EFIX DOM MAKLERSKI S.A. REGULAMIN PRZYJMOWANIA I PRZEKAZYWANIA ZLECEŃ NABYCIA LUB ZBYCIA INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH PRZEZ EFIX DOM MAKLERSKI S.A. Rozdział I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Rgulamin okrśla zasady przyjmowania i przkazywania

Bardziej szczegółowo

- 5 - Załącznik nr 2. Miejsce/

- 5 - Załącznik nr 2. Miejsce/ Załącznik nr 2 Załącznik nr 2-5 - WZÓR WYKAZU ZAWIERAJĄCEGO INFORMACJE O ILOŚCI I RODZAJACH GAZÓW LUB PYŁÓW WPROWADZANYCH DO POWIETRZA, DANE, NA PODSTAWIE KTÓRYCH OKREŚLONO TE ILOŚCI, ORAZ INFORMACJE O

Bardziej szczegółowo

Plany studiów I stopnia na kierunku nauki o rodzinie. Specjalności: specjalista do spraw polityki rodzinnej doradca i asystent rodziny

Plany studiów I stopnia na kierunku nauki o rodzinie. Specjalności: specjalista do spraw polityki rodzinnej doradca i asystent rodziny Uniwrsytt Warszawski Instytut Polityki Społcznj Plany studiów I stopnia na kirunku nauki o rodzini Spcjalności: spcjalista do spraw polityki rodzinnj doradca i asystnt rodziny Spis trści I. Szczgółowy

Bardziej szczegółowo

Perspektywy wykorzystania CNG w polskim transporcie

Perspektywy wykorzystania CNG w polskim transporcie Perspektywy wykorzystania CNG w polskim transporcie dr inż. Ryszard Wołoszyn Stowarzyszenie NGV Polska Instytut Eksploatacji Pojazdów i Maszyn Politechnika Radomska CNG LNG (83-99% metanu) (90-99% metanu)

Bardziej szczegółowo

H.Cegielski-Poznań S.A. Elektrownia kogeneracyjna na surowy olej palmowy o mocy 4,2 MW e Brake, Niemcy

H.Cegielski-Poznań S.A. Elektrownia kogeneracyjna na surowy olej palmowy o mocy 4,2 MW e Brake, Niemcy H.Cegielski-Poznań S.A. Elektrownia kogeneracyjna na surowy olej palmowy o mocy 4,2 MW e Brake, Niemcy O firmie H.Cegielski-Poznań S.A. Firma powstała 165 lat temu, założona przez Hipolita Cegielskiego

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK STUDIÓW MALARSTWO Studia I stopnia (PROJEKT 2012)

KIERUNEK STUDIÓW MALARSTWO Studia I stopnia (PROJEKT 2012) KIERUNEK STUDIÓW MALARSTWO Studia I stopnia (PROJEKT 2012) Spis trści: 1.Ogólna charaktrystyka kirunku studiów. 2.Ogólna informacja o kirunku studiów. 3.Warunki rkrutacji na studia. 4.Zasady studiowania.

Bardziej szczegółowo

PRACA DOKTORSKA ANALIZA DYNAMICZNYCH I USTALONYCH STANÓW PRACY SILNIKA RELUKTANCYJNEGO MGR INŻ. JANUSZ KOŁODZIEJ ZE STRUMIENIEM POPRZECZNYM

PRACA DOKTORSKA ANALIZA DYNAMICZNYCH I USTALONYCH STANÓW PRACY SILNIKA RELUKTANCYJNEGO MGR INŻ. JANUSZ KOŁODZIEJ ZE STRUMIENIEM POPRZECZNYM POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ ELEKTROTECHNIKI, AUTOMATYKI I INFORMATYKI MGR INŻ. JANUSZ KOŁODZIEJ ANALIZA DYNAMICZNYCH I USTALONYCH STANÓW PRACY SILNIKA RELUKTANCYJNEGO ZE STRUMIENIEM POPRZECZNYM PRACA

Bardziej szczegółowo

LIDER. Systemy polietylenowe PE 100, Safe Tech RC n i Wavin TS DOQ. Katalog produktów

LIDER. Systemy polietylenowe PE 100, Safe Tech RC n i Wavin TS DOQ. Katalog produktów EPIC B52, G11, G12, X71 listopad 2013 Systmy politylnow PE 100, Saf Tch RC n i Wavin TS DOQ Katalog produktów LIDER rynku instalacji DO BUDOWY SIECI WODOCIĄGOWYCH, SIECI DYSTRYBUCYJNYCH GAZU, SIECI KANALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Kongres Innowacji Polskich KRAKÓW 10.03.2015

Kongres Innowacji Polskich KRAKÓW 10.03.2015 KRAKÓW 10.03.2015 Zrównoważona energetyka i gospodarka odpadami ZAGOSPODAROWANIE ODPADOWYCH GAZÓW POSTPROCESOWYCH Z PRZEMYSŁU CHEMICZNEGO DO CELÓW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA Marek Brzeżański

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR TECHNICZNY

INFORMATOR TECHNICZNY INFRMATR TECHNICZNY YTEMY RURWE PE - WDA - KANALIZACJA P.P.H.U. MIL-pol sp. z o.o. 42-0 Częstochowa ul. partańska 8/10 http://www.milo-pol.pl, -mail: milo@milo-pol.pl tl./fax +48 34 362 72 11, 362 83 12

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 760 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 59 2013

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 760 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 59 2013 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 760 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 59 2013 KAROL MAREK KLIMCZAK SYMULACJA FINANSOWA SPÓŁKI ZA POMOCĄ MODELU ZYSKU REZYDUALNEGO Słowa kluczow:

Bardziej szczegółowo

Farmakokinetyka furaginy jako przykład procesu pierwszego rzędu w modelu jednokompartmentowym zawierającym sztuczną nerkę jako układ eliminujący lek

Farmakokinetyka furaginy jako przykład procesu pierwszego rzędu w modelu jednokompartmentowym zawierającym sztuczną nerkę jako układ eliminujący lek 1 Matriał tortyczny do ćwicznia dostępny jst w oddzilnym dokumnci, jak równiż w książc: Hrmann T., Farmakokintyka. Toria i praktyka. Wydawnictwa Lkarski PZWL, Warszawa 2002, s. 13-74 Ćwiczni 6: Farmakokintyka

Bardziej szczegółowo

Daniel Lazur Podborze 100 Zespół Szkół w Mielcu

Daniel Lazur Podborze 100 Zespół Szkół w Mielcu Danil Lazur Podborz 00 Zspół Szkół w Milcu Tmat 8. Zaangażowani gmin na rzcz rozwoju Odnawialnych Źródł Enrgii czy twoja gmina jst aktywna? Przdstawini możliwości rozwoju OZE w Gmini Przcław, na tl zaangażowania

Bardziej szczegółowo

Wartość rynku odpadów komunalnych w Polsce szacowana jest na około 6-7 mld złotych

Wartość rynku odpadów komunalnych w Polsce szacowana jest na około 6-7 mld złotych Sminarium Brytyjsko-Polskij Izby Handlowj Gospodarowani odpadami komunalnymi Jak pobudzić publiczn i prywatn inwstycj w sktorz trmiczngo przkształcania odpadów? 13 maja 2014 r. Wartość rynku odpadów komunalnych

Bardziej szczegółowo

Załącznik 5.1 Analiza statystyczna wyników badania dotyczącego zarządzania ryzykiem w przedsiębiorstwach

Załącznik 5.1 Analiza statystyczna wyników badania dotyczącego zarządzania ryzykiem w przedsiębiorstwach Załącznik 5.1 Analiza statystyczna wyników badania dotyczącgo zarządzania ryzykim w przdsiębiorstwach Spis trści Liczba pracowników w jdnostc lokalnj... 5 A.Przyczyny źródłow... 8 A1. Zarządzani BHP, w

Bardziej szczegółowo

Uświadomienie potrzeby badawczej.

Uświadomienie potrzeby badawczej. III. BADANIA MARKETINGOWE PROWADZENIA BADAŃ 1. W badaniach marktingowych poszukuj się odpowidzi na trzy rodzaj pytań: pytania o fakty o różnym stopniu złożoności co jst? pytania o cchy (właściwości) stwirdzanych

Bardziej szczegółowo

KATALOG TECHNICZNY. www.rurgaz.pl. RC MULTIsafe Rury z polietylenu PE 100RC do układania bez obsypki piaskowej i do renowacji rurociągów

KATALOG TECHNICZNY. www.rurgaz.pl. RC MULTIsafe Rury z polietylenu PE 100RC do układania bez obsypki piaskowej i do renowacji rurociągów KATALOG TECHNICZNY Dz Dz Di RC MULTIsaf Rury z politylnu PE 100RC do układania bz obsypki piaskowj i do rnowacji rurociągów RC MAXIprotct PE/PP-d Rury z politylnu PE 100RC z dodatkowym płaszczm z PE lub

Bardziej szczegółowo

KATALOG TECHNICZNY GRUPA KAPITAŁOWA RADPOL S.A.

KATALOG TECHNICZNY GRUPA KAPITAŁOWA RADPOL S.A. KATALOG TECHNICZNY Dz Dz Di RC MULTIsaf Rury z politylnu PE 100RC do układania bz obsypki piaskowj i do rnowacji rurociągów RC MAXIprotct PE/PP-d Rury z politylnu PE 100RC z dodatkowym płaszczm z PE lub

Bardziej szczegółowo

- Jeśli dany papier charakteryzuje się wskaźnikiem beta równym 1, to premia za ryzyko tego papieru wartościowego równa się wartości premii rynkowej.

- Jeśli dany papier charakteryzuje się wskaźnikiem beta równym 1, to premia za ryzyko tego papieru wartościowego równa się wartości premii rynkowej. Śrdni waŝony koszt kapitału (WACC) Spółki mogą korzystać z wilu dostępnych na rynku źródł finansowania: akcj zwykł, kapitał uprzywiljowany, krdyty bankow, obligacj, obligacj zaminn itd. W warunkach polskich

Bardziej szczegółowo

Temat: Wpływ właściwości paliwa na trwałość wtryskiwaczy silników jachtów motorowych

Temat: Wpływ właściwości paliwa na trwałość wtryskiwaczy silników jachtów motorowych 2013.01.30 Katedra Siłowni Morskich i Lądowych WOiO PG r.a. 2013/2014 Tematy prac dyplomowych studia stacjonarne I stopnia, Kierunki studiów: Oceanotechnika, Energetyka, Transport 1 Temat: Wpływ właściwości

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK NR 1 EMISJE DO POWIETRZA

ZAŁĄCZNIK NR 1 EMISJE DO POWIETRZA ZAŁĄCZNIK NR 1 EMISJE DO POWIETRZA PIOTRO-STAL Adam Sikora Strona 1 SPIS TREŚCI 1.0. Wstęp str. 2 1.1. Cel opracowania str. 3 1.2. Podstawa prawna opracowania str. 3 1.3. Zakres opracowania str. 4 2.0.

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Półprzewodniki Dielektryki Magnetyki Ćwiczenie nr 11 Badanie materiałów ferromagnetycznych

Laboratorium Półprzewodniki Dielektryki Magnetyki Ćwiczenie nr 11 Badanie materiałów ferromagnetycznych Laboratorium Półprzwodniki Dilktryki Magntyki Ćwiczni nr Badani matriałów frromagntycznych I. Zagadninia do przygotowania:. Podstawow wilkości charaktryzując matriały magntyczn. Związki pomiędzy B, H i

Bardziej szczegółowo

REDUXCO. Katalizator spalania. Leszek Borkowski DAGAS sp z.o.o. D/LB/6/13 GreenEvo

REDUXCO. Katalizator spalania. Leszek Borkowski DAGAS sp z.o.o. D/LB/6/13 GreenEvo Katalizator spalania DAGAS sp z.o.o Katalizator REDUXCO - wpływa na poprawę efektywności procesu spalania paliw stałych, ciekłych i gazowych w różnego rodzaju kotłach instalacji wytwarzających energie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ. z dnia 15 lipca 2003 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ. z dnia 15 lipca 2003 r. LxPolonica nr 27934. Stan prawny 200-- Dz.U.2003.39.328 (R) Orzkani o nipłnosprawności i stopniu nipłnosprawności. zmiany: 200-0-0 Dz.U.2009.224.803 200-0-0 Dz.U.2009.224.803 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI,

Bardziej szczegółowo

kwartał/rok: Podmiot korzystający ze środowiska Lp. Adres Gmina Powiat Adres: korzystania ze Miejsce/ miejsca Nr kierunkowy/telefon/fax: środowiska

kwartał/rok: Podmiot korzystający ze środowiska Lp. Adres Gmina Powiat Adres: korzystania ze Miejsce/ miejsca Nr kierunkowy/telefon/fax: środowiska Nazwa: WZÓR Załącznik Nr 2 WYKAZ ZAWIERAJĄCY INFORMACJE O ILOŚCI I RODZAJACH GAZÓW LUB PYŁÓW WPROWADZANYCH DO POWIETRZA ORAZ DANE, NA PODSTAWIE KTÓRYCH OKREŚLONO TE ILOŚCI. REGON: WPROWADZANIE GAZÓW LUB

Bardziej szczegółowo

wydanie 3 / listopad 2015 znaków ewakuacji i ochrony przeciwpożarowej PN-EN ISO 7010 certyfikowanych pr zez C N B O P www.znaki-tdc.

wydanie 3 / listopad 2015 znaków ewakuacji i ochrony przeciwpożarowej PN-EN ISO 7010 certyfikowanych pr zez C N B O P www.znaki-tdc. Stosowani znaków wakuacji i ochron przciwpożarowj crtfikowanch pr zz C N B O P www.znaki-tdc.com wdani 3 / listopad 2015 AA 001 Wjści wakuacjn AA 010 Drzwi wakuacjn AA 009 Drzwi wakuacjn AA E001 E001 AA

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Zespół Zarządzania Krajową Bazą KOBiZE

Opracowanie: Zespół Zarządzania Krajową Bazą KOBiZE Wskaźnikii emisji zanieczyszczeń ze spalania paliw kotły o nominalnej mocy cieplnej do 5 MW Warszawa, styczeń 2015 Opracowanie: Zespół Zarządzania Krajową Bazą KOBiZE kontakt: Krajowy Ośrodek Bilansowania

Bardziej szczegółowo

Turystyki i Fizjoterapii

Turystyki i Fizjoterapii Lp. Nazwisko i imię Tmatyka INSTYTUT WYCHOWANIA FIZYCZNEGO, TURYSTYKI I FIZJOTERAPII WYKAZ OSÓB UPRAWNIONYCH DO PROWADZENIA PRZEDMIOTU SEMINARIUM MAGISTERSKIE W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 STUDIA STACJONARNE

Bardziej szczegółowo

Koszty zadań planowanych do realizacji w ramach opisywaych etapów. Cena jednostkowa (w zł) Ilość / liczba. Jedn. miary 60,00. m-c

Koszty zadań planowanych do realizacji w ramach opisywaych etapów. Cena jednostkowa (w zł) Ilość / liczba. Jedn. miary 60,00. m-c Oznaczni / I Wyszczgólnini kosztów ralizacji ponisionych / poprzdnich tapach 3 Jdn. Cna jdnostkowa Koszty zadań planowanych do ralizacji w ramach opisywaych 0 2 Funkcjonowani LGD koszty funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Jak zwiększyć efektywność i radość z wykonywanej pracy? Motywacja do pracy - badanie, szkolenie

Jak zwiększyć efektywność i radość z wykonywanej pracy? Motywacja do pracy - badanie, szkolenie Jak zwększyć fktywność radość z wykonywanj pracy? Motywacja do pracy - badan, szkoln czym sę zajmujmy? szkolna, symulacj Komunkacja, współpraca Cągł doskonaln Zarządzan zspołm Rozwój talntów motywacja

Bardziej szczegółowo

Michał Brzozowski Wykład 40 h Makrokonomia zaawansowana Część I: Ekonomia Montarna Dyżur: onidziałki.30 2.45, p. 409 E-mail: brzozowski@wn.uw.du.pl http://coin.wn.uw.du.pl/brzozowski lan wykładu. Czym

Bardziej szczegółowo

KATALOG OFERTOWY 2012

KATALOG OFERTOWY 2012 KATALOG OFERTOWY 2012 ul. Słowicza 2, 05509 Mysiadło; www.shin.pl biuro@shin.pl 22 726 73 63 PROJEKTY GRAFICZNE, WIZUALIZACJE 3D, SKŁAD DO DRUKU DRUKARNIA WIELKOFORMATOWA, DRUKARNIA CYFROWA, DRUKARNIA

Bardziej szczegółowo

1. WPROWADZENIE... 3 2. SPOSÓB OBLICZENIA WIELKOŚCI EMISJI... 3 3. TABLICE WIELKOŚCI WYKORZYSTYWANYCH DO OBLICZEO WSKAŹNIKÓW... 4

1. WPROWADZENIE... 3 2. SPOSÓB OBLICZENIA WIELKOŚCI EMISJI... 3 3. TABLICE WIELKOŚCI WYKORZYSTYWANYCH DO OBLICZEO WSKAŹNIKÓW... 4 Wskaźniki emisji zanieczyszczeo ze spalania paliw kotły o mocy do 5 MW t styczeo 2011 SPIS TREŚCI 1. WPROWADZENIE... 3 2. SPOSÓB OBLICZENIA WIELKOŚCI EMISJI... 3 3. TABLICE WIELKOŚCI WYKORZYSTYWANYCH DO

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Układy z silnikami tłokowymi zasilane gazem Janusz Kotowicz

Bardziej szczegółowo

korzystania ze miejsca Miejsce/ środowiska

korzystania ze miejsca Miejsce/ środowiska Załącznik nr 2 WZÓR Wykaz zawierający informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości, oraz informacje o wysokości należnych

Bardziej szczegółowo

ANALIZA UWARUNKOWAŃ TECHNICZNO-EKONOMICZNYCH BUDOWY GAZOWYCH UKŁADÓW KOGENERACYJNYCH MAŁEJ MOCY W POLSCE. Janusz SKOREK

ANALIZA UWARUNKOWAŃ TECHNICZNO-EKONOMICZNYCH BUDOWY GAZOWYCH UKŁADÓW KOGENERACYJNYCH MAŁEJ MOCY W POLSCE. Janusz SKOREK Seminarium Naukowo-Techniczne WSPÓŁCZSN PROBLMY ROZWOJU TCHNOLOGII GAZU ANALIZA UWARUNKOWAŃ TCHNICZNO-KONOMICZNYCH BUDOWY GAZOWYCH UKŁADÓW KOGNRACYJNYCH MAŁJ MOCY W POLSC Janusz SKORK Instytut Techniki

Bardziej szczegółowo

Skutki zdrowotne zanieczyszczenia środowiska

Skutki zdrowotne zanieczyszczenia środowiska Politchnika Śląska w Gliwicach Wydział Inżynirii Środowiska i Enrgtyki Kirunk: Ochrona Środowiska Grupa: 2 Skutki zdrowotn zaniczyszcznia środowiska SEKCJA: Łukasz BIENEK Matusz CICHOCKI 1. Wstęp Wdług

Bardziej szczegółowo

Publikacje GreenWorld

Publikacje GreenWorld Osady ścikow odpadm (ni)bzpicznym. Andrzj Mizra Konsultant Naukowo Tchniczny Ds. InŜynirii Ochrony Środowiska Osady ścikow są produktm oczyszczania ścików i powstają na skutk szrgu procsów fizycznych,

Bardziej szczegółowo

Wykaz zawierający informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości.

Wykaz zawierający informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości. Załącznik nr 2 WZÓR Wykaz zawierający informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości. Nazwa: REGON: WPROWADZANIE GAZÓW LUB

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŚLĄSKA W GLIWICACH WYDZIAŁ MECHANICZNY TECHNOLOGICZNY. Optymalizacja układów powierzchniowych z wykorzystaniem algorytmów ewolucyjnych

POLITECHNIKA ŚLĄSKA W GLIWICACH WYDZIAŁ MECHANICZNY TECHNOLOGICZNY. Optymalizacja układów powierzchniowych z wykorzystaniem algorytmów ewolucyjnych POLITECHNIKA ŚLĄSKA W GLIWICACH WYDZIAŁ MECHANICZNY TECHNOLOGICZNY Katdra Wytrzymałości Matriałów i Mtod Komputrowych Mchaniki Rozprawa doktorska Tytuł: Optymalizacja układów powirzchniowych z wykorzystanim

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRMOWE NA STOPNIE W KLASIE 6 PRZYRODA, WITAJ Szkoły Podstawowej w Rogowie Sobóckim

WYMAGANIA PROGRMOWE NA STOPNIE W KLASIE 6 PRZYRODA, WITAJ Szkoły Podstawowej w Rogowie Sobóckim WYMAGANIA PROGRMOWE NA STOPNIE W KLASIE 6 PRZYRODA, WITAJ Szkoły Podstawowj w Rogowi Sobóckim tmat lkcji Wymagania podstawow Uczń: ocna dopuszczająca ocna dostatczna ocna dobra Wymagania ponadpodstawow

Bardziej szczegółowo

Katowicki Węgiel Sp. z o.o. CHARAKTERYSTYKA PALIW KWALIFIKOWANYCH PRODUKOWANYCH PRZEZ KATOWICKI WĘGIEL SP. Z O.O.

Katowicki Węgiel Sp. z o.o. CHARAKTERYSTYKA PALIW KWALIFIKOWANYCH PRODUKOWANYCH PRZEZ KATOWICKI WĘGIEL SP. Z O.O. CHARAKTERYSTYKA PALIW KWALIFIKOWANYCH PRODUKOWANYCH PRZEZ KATOWICKI WĘGIEL SP. Z O.O. W 2000r. Katowicki Holding Węglowy i Katowicki Węgiel Sp. z o.o. rozpoczęli akcję informacyjną na temat nowoczesnych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WDROŻENIA PALIW ALETERNATYWNYCH w MZK SŁUPSKS

PROGRAM WDROŻENIA PALIW ALETERNATYWNYCH w MZK SŁUPSKS PROGRAM WDROŻENIA PALIW ALETERNATYWNYCH w MZK SŁUPSKS WYKORZYSTYWANE PALIWA Olej Napędowy 39 pojazdów CNG 10 pojazdów ETANOL ED-95 7 pojazdów Motoryzacja a środowisko naturalne Negatywny wpływ na środowisko

Bardziej szczegółowo

TRENDS 2011. Raport Autumn 2011. www.rzeczpospolita.pl. www.tomorrow.pro. www.e-nauczanie.org. www.inwestycje.pl. www.manager.inwestycje.

TRENDS 2011. Raport Autumn 2011. www.rzeczpospolita.pl. www.tomorrow.pro. www.e-nauczanie.org. www.inwestycje.pl. www.manager.inwestycje. Raport Autumn 2011 II Edycja 22 grudnia 2011 www.langloo.com Partnr wydania www.combidata.pl Trnds II: Porozmawiajmy o biznsi Znaczni rozwiązań owych w biznsi systmatyczni wzrasta. Polski firmy coraz bardzij

Bardziej szczegółowo

Wpływ strategii powierzchniowej obróbki laserowej na jej efektywność

Wpływ strategii powierzchniowej obróbki laserowej na jej efektywność MECANIK NR 1/2015 23 Wływ stratgii owirzchniowj obróbki lasrowj na jj ktywność Inlunc o lasr surac tratmnt stratgy on its icincy JOANNA RADZIEJEWSKA JACEK WIDŁASZEWSKI Przdstawiono wyniki badań ksrymntalnych

Bardziej szczegółowo

Zestawienie wzorów i wskaźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do powietrza.

Zestawienie wzorów i wskaźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do powietrza. Zestawienie wzorów i wsźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do. Zestawienie wzorów i wsźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do Spis treści: Ograniczenie lub

Bardziej szczegółowo

Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego mchp

Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego mchp Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego do zastosowań w układzie mchp G. Przybyła, A. Szlęk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki

Bardziej szczegółowo

Układ napędowy. Silnik spalinowy CAT C27 Typ silnika CAT C 27. Zespół prądnic synchronicznych. Znamionowa prędkość obrotowa

Układ napędowy. Silnik spalinowy CAT C27 Typ silnika CAT C 27. Zespół prądnic synchronicznych. Znamionowa prędkość obrotowa Układ napędowy Silnik spalinowy CAT C27 Typ silnika CAT C 27 Moc znamionowa Znamionowa prędkość obrotowa 708 kw 1800 obr/min Obroty biegu jałowego 600 obr/min Ilość i układ cylindrów V 12 Stopień sprężania

Bardziej szczegółowo

Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku

Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku dr inż. Adrian Trząski MURATOR 2015, JAKOŚĆ BUDYNKU: ENERGIA * KLIMAT * KOMFORT Warszawa 4-5 Listopada 2015 Charakterystyka energetyczna budynku

Bardziej szczegółowo

DEGA. Diesel and Gas Mixture. LPG Powietrze. Spaliny ON + LPG. tylko ON!! ON+LPG. Termopara spalin ON + LPG. Wykres mocy [KW]

DEGA. Diesel and Gas Mixture. LPG Powietrze. Spaliny ON + LPG. tylko ON!! ON+LPG. Termopara spalin ON + LPG. Wykres mocy [KW] DUAL FUEL PL DEGA Diesel and Gas Mixture Wykres mocy [KW] LPG Powietrze Spaliny +LPG Termopara spalin tylko!! Korzyści z zastosowania zasilania Dual Fuel System doskonale nadaje się do pojazdów ciężarowych,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Małe układy do skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej

Bardziej szczegółowo

Rtęć w przemyśle. Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci do atmosfery

Rtęć w przemyśle. Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci do atmosfery Rtęć w przemyśle Konwencja, ograniczanie emisji, technologia 26 listopada 2014, Warszawa Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci

Bardziej szczegółowo

Piotr MAŁECKI. Zakład Ekonomiki Ochrony Środowiska. Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Piotr MAŁECKI. Zakład Ekonomiki Ochrony Środowiska. Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Piotr MAŁECKI Zakład Ekonomiki Ochrony Środowiska Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie 1 PODATKI EKOLOGICZNE W POLSCE NA TLE INNYCH KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 2

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNY ZWIĄZEK GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI Z SIEDZIBĄ W RZĘDOWIE RZĘDÓW 40, 28-142 TUCZĘPY

EKOLOGICZNY ZWIĄZEK GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI Z SIEDZIBĄ W RZĘDOWIE RZĘDÓW 40, 28-142 TUCZĘPY EKOLOGICZNY ZWIĄZEK GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI Z SIEDZIBĄ W RZĘDOWIE RZĘDÓW 40, 28-142 TUCZĘPY AKTUALIZACJA PLANU GOSPODARKI ODPADAMI DLA GMIN WSPÓLNIE REALIZUJĄCYCH PRZEDSIĘWZIĘCIE P.N.: KOMPLEKSOWY

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie LNG do zasilania pojazdów mechanicznych. Rafał Gralak

Wykorzystanie LNG do zasilania pojazdów mechanicznych. Rafał Gralak Wykorzystanie LNG do zasilania pojazdów mechanicznych Rafał Gralak Plan prezentacji 1. Rynek paliw w ujęciu zastosowania LNG do zasilania pojazdów mechanicznych 2. Zastosowanie LNG w pojazdach mechanicznych

Bardziej szczegółowo

DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE MYOCARDIAL INFARCTION (AMI) ŚWIEŻY ZAWAŁ SERCA - zbieranie danych w projekcie DUQuE

DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE MYOCARDIAL INFARCTION (AMI) ŚWIEŻY ZAWAŁ SERCA - zbieranie danych w projekcie DUQuE Tak Tak Tak Tak Ni Ni Ni Inclusion Dfinicj Ostry zawał srca (AMI) Tlmdycyna DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE MYOCARDIAL INFARCTION (AMI) ŚWIEŻY ZAWAŁ SERCA - zbirani danych w projkci DUQuE AMI (świży zawał

Bardziej szczegółowo

Hist s o t ri r a, a, z a z s a a s d a a a d zi z ał a a ł n a i n a, a

Hist s o t ri r a, a, z a z s a a s d a a a d zi z ał a a ł n a i n a, a Silnik Stirlinga Historia, zasada działania, rodzaje, cechy użytkowe i zastosowanie Historia silnika Stirlinga Robert Stirling (ur. 25 października 1790 - zm. 6 czerwca 1878) Silnik wynalazł szkocki duchowny

Bardziej szczegółowo

MAN Truck & Bus Ekologicznie i ekonomicznie w przyszłość. Napędy alternatywne, CNG, biogaz,hybryda

MAN Truck & Bus Ekologicznie i ekonomicznie w przyszłość. Napędy alternatywne, CNG, biogaz,hybryda MAN Truck & Bus Ekologicznie i ekonomicznie w przyszłość Napędy alternatywne, CNG, biogaz,hybryda Perspektywy rynku paliw Polityczne warunki ramowe dla Europy Zielona Księga Komisji Europejskiej w sprawie

Bardziej szczegółowo

Silniki zasilane alternatywnymi źródłami energii

Silniki zasilane alternatywnymi źródłami energii Silniki zasilane alternatywnymi źródłami energii Jacek Biedrzycki Przemysłowy Instytut Motoryzacji 71 Forum Energia - Efekt Środowisko - Ekologiczne formy transportu Warszawa, 31.03.2015r. Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Biogas buses of Scania

Biogas buses of Scania Zdzisław CHŁOPEK PTNSS-2012-SS1-135 Biogas buses of Scania The paper presents the design and performance characteristics of Scania engines fueled by biogas: OC9G04 and G05OC9. These are five cylinders

Bardziej szczegółowo

Rys. 1. Obieg cieplny Diesla na wykresach T-s i p-v: Q 1 ciepło doprowadzone; Q 2 ciepło odprowadzone

Rys. 1. Obieg cieplny Diesla na wykresach T-s i p-v: Q 1 ciepło doprowadzone; Q 2 ciepło odprowadzone 1. Wykorzystanie spalinowych silników tłokowych W zależności od techniki zapłonu spalinowe silniki tłokowe dzieli się na silniki z zapłonem samoczynnym (z obiegiem Diesla, CI compression ignition) i silniki

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Zamówień Publicznych ul. Szamocka 3, 5, 01-748 Warszawa tel: 22 667 17 04, fax: 22 667 17 33

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Zamówień Publicznych ul. Szamocka 3, 5, 01-748 Warszawa tel: 22 667 17 04, fax: 22 667 17 33 Zakład Ubzpiczń Społcznych Dpartamnt Zamówiń Publicznych ul. Szamocka 3, 5, 01-748 Warszawa tl: 22 667 17 04, fax: 22 667 17 33 993200/271/IN- 268/15 Warszawa, dnia 19.03.2015 r. Informacja dla Wykonawców,

Bardziej szczegółowo

Spalanie detonacyjne - czy to się opłaca?

Spalanie detonacyjne - czy to się opłaca? Spalanie detonacyjne - czy to się opłaca? Mgr inż. Dariusz Ejmocki Spalanie Spalanie jest egzotermiczną reakcją chemiczną syntezy, zdolną do samoczynnego przemieszczania się w przestrzeni wypełnionej substratami.

Bardziej szczegółowo

Właściwy silnik do każdego zastosowania. 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd 1 13.02.2013 10:55:33

Właściwy silnik do każdego zastosowania. 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd 1 13.02.2013 10:55:33 Właściwy silnik do każdego zastosowania 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd 1 13.02.2013 10:55:33 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd 2 13.02.2013 10:55:38 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD NAPĘDÓW LOTNICZYCH

ZAKŁAD NAPĘDÓW LOTNICZYCH ZAKŁAD NAPĘDÓW LOTNICZYCH ZAKŁAD NAPĘDÓW LOTNICZYCH Zakład Napędów Lotniczych Instytutu Lotnictwa prowadzi prace pomiarowobadawcze w następujących dziedzinach: - badania silników tłokowych i turbowałowych,

Bardziej szczegółowo

REHABILITACYJNE W PRZYPADKU CHOROBY OSGOOD-SCHLATTERA W KRAJU. Partner wydania PRAKTYCZNA OWOC ZESNE METODY FIZJOTERAPII Z PRAKTYKI GABINETU

REHABILITACYJNE W PRZYPADKU CHOROBY OSGOOD-SCHLATTERA W KRAJU. Partner wydania PRAKTYCZNA OWOC ZESNE METODY FIZJOTERAPII Z PRAKTYKI GABINETU PRAKTYCZNA,1'(; &23(51,&86 & &=(5:,(& 15,661 ; &=$623,602 '267ĉ31( : 35(180(5$&,( &=$623,602 '267ĉ31( : 35(18 (180(5$&,( (18 ( NR 1 W KRAJU NOWOCZESNE N OWOC ZESNE METODY M E T O DY FIZJOTERAPII Efktywność

Bardziej szczegółowo

Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie. Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych

Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie. Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych Ramowe dokumenty dotyczące stosowania niskoemisyjnych, alternatywnych paliw w transporcie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z informatyki w klasach II III gimnazjum Program nauczania informatyki w gimnazjum: INFORMATYKA DLA CIEBIE

Wymagania edukacyjne z informatyki w klasach II III gimnazjum Program nauczania informatyki w gimnazjum: INFORMATYKA DLA CIEBIE Wymagania dukacyjn z informatyki w klasach II III gimnazjum Program nauczania informatyki w gimnazjum: INFORMATYKA DLA CIEBIE KLASA II Tmat jdnostki mtodycznj Wstęp organizacja zajęć lkcyjnych. Obsługa

Bardziej szczegółowo

TRENDS 2011. e-learning w biznesie

TRENDS 2011. e-learning w biznesie Raport Summr 2011 I Edycja 12 lipca 2011 www.langloo.com -larning Pirwsz w Polsc ddykowan badani intrnautów na tmat -larningu przy współpracy z firmą badawczą Gmius Partnr badania www.tstbynt.com -larning

Bardziej szczegółowo

Zał.3B. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza

Zał.3B. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza Zał.3B Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza Wrocław, styczeń 2014 SPIS TREŚCI 1. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia

Bardziej szczegółowo

Omówienie obowiązujących aktów prawnych, spodziewanych zmian prawa dotyczącego żeglugi oraz planowanych działań w ramach UE dot.

Omówienie obowiązujących aktów prawnych, spodziewanych zmian prawa dotyczącego żeglugi oraz planowanych działań w ramach UE dot. Omówienie obowiązujących aktów prawnych, spodziewanych zmian prawa dotyczącego żeglugi oraz planowanych działań w ramach UE dot. siarki Agnieszka Zapłatka Naczelnik Wydziału Ochrony Środowiska Morskiego

Bardziej szczegółowo