Ocena porównawcza silników dwupaliwowych o zapłonie samoczynnym w układach napędowych zbiornikowców LNG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ocena porównawcza silników dwupaliwowych o zapłonie samoczynnym w układach napędowych zbiornikowców LNG"

Transkrypt

1 NAFTA-GAZ styczń 2012 RO LXVIII Andrzj Adamkiwicz, Czary Bhrndt Akadmia Morska w Szczcini Ocna porównawcza silników dwupaliwowych o zapłoni samoczynnym w układach napędowych zbiornikowców LNG Wprowadzni Wzrost zapotrzbowania gazu przwożongo drogą morską na przłomi XX i XXI wiku wymusił budowę zbiornikowców do przwozu gazów o wyjątkowo dużych pojmnościach, rzędu tys. m 3. onskwncją tgo dla statku stał się wzrost ilości parującgo gazu z zbiorników ładunkowych [2, 5]. Stosunkowo niska sprawność turbinowych napędów parowych do napędu zbiornikowców gazu LNG pirwszj gnracji oraz postęp tchnologiczny w okrętownictwi spowodowały powstani koncpcj budowę gazowców napędzanych silnikami o zapłoni samoczynnym, opalanymi różnymi paliwami żglugowymi: pozostałościowym (RM), oljm napędowym (MD) oraz LNG, przwożonym w charaktrz ładunku. Dzięki rozwojowi tchnologii rgazyfikacji wzrosło zapotrzbowani na silniki o zapłoni samoczynnym, któr mogłyby spalać nadwyżki gazu przy załadowanym statku oraz pracować na paliwi żglugowym (cikłym) podczas podróży, przy całkowitym braku gazu w zbiornikach ładunkowych. W tn sposób zwiększono znaczni sprawność układu napędowgo i rozwiązano problm odbioru par gazu z przstrzni ładunkowj [5]. Tym samym narodziła się koncpcja silników dwupaliwowych do napędu statków LNG. Względy konkurncji, jak równiż aspkty konomiczn, sprawiły, ż większość firm produkujących okrętow silniki spalinow podjęła produkcję silników przznaczonych do napędu główngo statków przystosowanych do zasilania zarówno cikłym paliwm żglugowym, jak i gazowym [25]. Zachowano w tn sposób stosunkowo wysoką sprawność układów napędowych z silnikami o zapłoni samoczynnym, równoczśni rozwiązując zadani odbioru oparów przwożongo gazu. Ocna poziomu tchnologiczngo współczsnych układów napędowych statków ch lmntów ralizowana jst różnymi mtodami: z równoczsnym wykorzystanim wartości wymiarowych i bzwymiarowych, wilkości właściwych (jdnostkowych) oraz wskaźników uniwrsalnych. Podstawowym sposobm doboru wskaźników i ustanowinia ich znacznia jst mtoda ksprcka, którj subiktywizm wynika z koniczności ogranicznia liczności wskaźników i wartościowania przypisywanych im wag. Subiktywizmu tgo ni posiada mtoda krytrialna, wykorzystująca wskaźniki bzwymiarow o znacznym stopniu uogólninia [10]. Stosowan współczśni wskaźniki do ocny fktywności układów nrgtycznych statków zdfiniowan zostały przz Międzynarodową Organizację Morską IMO, jak równiż przz narodow ośrodki naukowo-badawcz [1, 3, 4, 6, 12, 15, 16]. Możliwość stosowania w układach napędowych gazowców silników tłokowych o zapłoni samoczynnym, zasilanych różnymi paliwami, zainspirowała do zastosowania wskaźników fktywności jako narzędzia do porównania właściwości projktowych i jakości ksploatacji silników w głównych układach napędowych gazowców. 41

2 NAFTA-GAZ Wskaźniki fktywności silników okrętowych Podjmowan dcyzj projktow i ksploatacyjn muszą być właściwi umotywowan. Na tapi projktu ofrtowgo oraz podczas ksploatacji główngo układu napędowgo statku występuj potrzba analiz, porównywania ich rozwiązań oraz ocny jakości funkcjonowania w systmi utrzymania jdnostki. W tym clu stosowan są wskaźniki fktywności na tapi projktowania (DI Dsign Indicators) oraz wskaźniki fktywności ksploatacji, nazywan równiż kluczowymi wskaźnikami fktywności (PI y Prformanc Indicators), opisując wybran grupy informacji [3, 4]. W okrętownictwi mogą on dotyczyć np.: układu ruchowgo statku, układu nrgtyczngo i jgo poszczgólnych lmntów [3]. ażdy z nich charaktryzuj inną grupę cch związanych z wykonywanim okrślonych funkcji przz jdnostkę tylko pod pwnym względm. Wskaźniki projktow oraz fktywności utrzymania układu nrgtyczngo statku są klasyfikowan w ramach istnijących norm w trzy katgori: 1) konomiczn {Ei} dcydując w dominującym stopniu o wynikach finansowych statku, kosztach załogowych własnych i podwykonawców, kosztach części zaminnych, kosztach wykonywania obsług, kosztach środków utrzymania, a przd wszystkim o kosztach paliwa, olju smarowgo, amortyzacj innych kosztach matriałowych; 2) tchniczn {Tj}, np. informacj dotycząc wydajności, osiągów, nizawodności, sprawności, jakości: masowo-gabarytow (projktow jdnostkow masy i gabaryty) silników, mchanizmów, urządzń, instalacji oraz całych siłowni szczgólni przydatn na tapi projktowania ofrtowgo, ksploatacyjn taki jak: nizawodność pracy siłowni, przciążalność silników napędu główngo, zdolność wykonywania manwrów, rsursy międzyrmontow, nrgtyczn np.: sprawności, jdnostkow zużyci paliwa, moc i momnty obrotow dcydując o prędkości statku, a tym samym pośrdnio o jgo fktach konomicznych, nrgtyczno-kologiczn, zdtrminowan przz międzynarodow konwncj dopuszczalnymi poziomami misji związków toksycznych; 3) organizacyjn {Ok}, np.: struktura załóg, przyjęta stratgia ksploatacji w podsystmach ksploatacji, struktura maszyn i urządzń itd., gdz, j, k są licznikami cch w zbiorach rodzajów wskaźników. Poza wyminionymi trzma katgoriami kluczowych wskaźników występuj wil innych dotyczących: stopnia obciążnia silnika, trwałości, nizawodności, żywotności, podatności rmontowj, standaryzacji, rgonomiczności, dopuszczalnych poziomów drgań w siłowni, hałasu, mikroklimatu itp. Dla tak złożonych i różnorodnych układów tchnicznych, jakimi są siłowni okrętow, wskaźniki t muszą być ściśl zdfiniowan i jdnoznacznntrprtowan. W każdj z tych grup wydzilan są wskaźniki na poziomi ogólnym (armatorskim), pośrdnim (układ nrgtyczny statku) i szczgółowym (lmnty taki jak: silniki główn, pomocnicz, kotły główn i pomocnicz). W normach [19] umiszczono wskaźniki uznan przz omitt Tchniczny CEN/TC 319 Maintnanc za najistotnijsz i zasugrowano ich przypisani na poziomi dcyzyjnym. Ni oznacza to jdnak, ż na armatorów nstytucj ksploatując jdnostki pływając nakładan są jakikolwik ogranicznia. Wskaźniki fktywności są dfiniowan i stosowan na indywidualn zapotrzbowani informacyjn projktantów i armatorów. Wskaźniki masowo-gabarytow Układ nrgtyczny statku (zawsz zbyt duży gabarytowo i masowo z punktu widznia funkcji transportowych) rzutuj ujmni na nośność statku, a pośrdnio nawt na jgo prędkość i zasięg pływania. Wskaźniki odnoszon do całgo obiktu, np. do wyporności statku, umożliwiają porównani masy i objętości różnych układów napędowych, jak równiż różnych typów i wilkości statków, na poziomi ogólnym armatorskim [3, 4, 17]. Do okrślnia masowych i objętościowych wskaźników siłowni wygodn jst posługiwani się wilkościami względnymi, odnisionymi do mocy nominalnj silników napędu główngo statku P n. Spośród nich przydatnymi dla porównań i analizy, szczgólni na tapi wstępngo projktowania siłowni, są wskaźniki jj masy jdnostkowj (masa siłowni w odnisiniu do mocy napędu główngo) oraz wskaźniki jj objętości. Wskaźniki na poziomi szczgółowym dotycząc silnika główngo dfiniowan są następująco [3, 17]: masa jdnostkowa silnika: ms g s (1) Pn gdzi: m s masa silnika, P n moc nominalna silnika; 42 nr 1/2012

3 artykuły zajmowana przz silnik powirzchnia jdnostkowa: objętość jdnostkowa silnika: a s LmaxBmax (2) P n LmaxH maxbmax vs (3) P gdzi: L max, B max, H max odpowidnio maksymalna długość, szrokość, wysokość silnika bz pomocniczych podzspołów zawiszonych. Wskaźnik (1) moż być obliczany dla silników suchych lub silników z ciczami ksploatacyjnymi. Tradycyjni dla ocny fktywności przyjętych przy projktowaniu charaktrystyk gomtrycznych silników o zapłoni samoczynnym stosowany jst wskaźnik zwartości konstrukcji, stanowiący stosunk roboczj objętości silnika do jgo gabarytów, dfiniowany zalżnością [6, 17]: max n 2 D S i (4) 4 L B H gdzi: D i S odpowidnio śrdnica cylindra i skok tłoka, i liczba cylindrów. Wskaźniki nrgtyczn Uniwrsalną miarą bzwymiarową, a równoczśni mirnikim strat zachodzących w układzi nrgtycznym bądź w poszczgólnych silnikach, uwzględniającą jdnoczśnnformacj na tmat wartości opałowj paliwa, charaktryzującą jgo właściwości fizyczn i chmiczn, jst sprawność fktywna silnika η dfiniowana zalżnością: fu max max 3600 (5) W b gdzi: W fu wartość opałowa dolna paliwa [kj/kg], b jdnostkow zużyci paliwa [kg/kwh], B h godzinow zużyci paliwa [kg/h], P moc fktywna silnika [kw]. B h b (6) P W zalżności od zakrsu, charaktru, potrzb i fizyki wyodrębnianych strat sprawność moż być rozpatrywana jako fktywna, użytczna, wwnętrzna, wolumtryczna, mchaniczna, ogólna itp. [3, 17]. Poziom rozwoju tchnologiczngo silnika okrśla ni tylko jgo konomiczność, al takż wilkości odzwircidlając misję toksycznych składników w spalinach wylotowych. Oprócz paliwa, źródłm substancji szkodliwych w spalinach jst olj silnikowy. Jgo prost frakcj są zazwyczaj całkowici utlnian w komorach spalania do CO 2 i pary wodnj. Wilocząstczkow węglowodory ciężkich frakcji ropy naftowj w warunkach wysokich tmpratur w komorz spalania są narażon na pirolizy z tworznim stałych cząstk pyłu węglowgo, w którym są adsorbowan rakotwórcz wilopirściniow węglowodory aromatyczn. Cząstki stał są najważnijszym szkodliwym produktm spalania olju w silniku. Sam dodatki stosowan w oljach silnikowych (antyoksydacyjny, myjący, dysprgujący, przciwkorozyjny, wilofunkcyjn itp.), których ilość moż osiągać 25 30%, mogą być substancjami toksycznymi. W związku z tym, zużyci olju w silniku jst ważn ni tylko z punktu widznia konomiczności, al równiż z powodu jgo wpływu na toksyczność spalin. Dlatgo do ocny fktywności nrgtycznj silników o zapłoni samoczynnym jst stosowana bardzij dokładna śrdnia sprawność fktywna η fu, uwzględniająca sumaryczny fkt ciplny spalania paliwa i olju silnikowgo dfiniowana zalżnością [6]: 3600 fu (7) W b W b fu gdzi: W wartość opałowa dolna olju, b jdnostkow zużyci olju silnikowgo (produkty nipłngo spalania). Z względu na niską kaloryczność, niwilki zużyci olju ni moż zasadniczo wpłynąć na wartość wskaźnika opłacalności. Jdnakż skumulowany wpływ szrgu drobnych czynników moż zasadniczo zminić ocnę poziomu tchnologiczngo i jakości silnika spalinowgo obliczongo wyłączni na podstawi ograniczongo zbioru wskaźników. Sprawność jst wskaźnikim nrgtycznym, a równoczśni ksploatacyjnym i konomicznym, poniważ stopiń wykorzystania nrgii świadczy o własnościach ksploatacyjnych maszyny, a pośrdnio o stopniu jj dgradacji ksploatacyjnj w stosunku do stanu projktowgo na początku ksploatacji, jak równiż o kosztach jj ksploatacji. nr 1/

4 NAFTA-GAZ Ekonomiczna fktywność utrzymania silnika (poziom szczgółowy) w układzi nrgtycznym statku (poziom pośrdni) w znacznym stopniu zalży od poziomu tchnologiczngo i jakości całgo układu ruchowgo statku (poziom ogólny armatorski). Na poziomi szczgółowym o konomicznj fktywności utrzymania silników o zapłoni samoczynnym dcydują zasadniczo koszty wynikając z ich pracy, stanowiąc do 50% udziału kosztów całkowitych. Są to przd wszystkim koszty spalango paliwa i olju silnikowgo. Tak więc przkształcniu nrgii chmicznj paliwa w pracę fktywną, a takż zużyciu olju w cylindrach w wyniku jgo spalania towarzyszy niuniknion powstawani produktów spalania paliwa węglowodorowgo, w znacznj mirz szkodliwych i toksycznych, co łączy t wskaźniki z innymi wskaźnikami tchnicznymi, między innymi kologicznymi. Wskaźniki nrgtyczno-kologiczn Do ocny jakości współczsnych silników spalinowych nalży zaliczyć paramtry odzwircidlając misję toksycznych składników spalin. Spaliny stanowią htrogniczną miszaninę substancji o różnych właściwościach fizycznych i chmicznych, klasyfikowanych w sidmiu grupach [10, 11]: azotu, tlnu, dwutlnku węgla, pary wodnj, wodoru, tlnku węgla, tlnków azotu, tlnków siarki, węglowodorów (przd wszystkim wilopirściniowych węglowodorów aromatycznych, np. bnzopirn), aldhydów, pyłu węglowgo i cząstk stałych adsorbujących substancj rakotwórcz. Z wyjątkim pirwszj grupy substancji, pozostał są toksyczn i mają ngatywny wpływ na zdrowi człowika i środowisko. Dwutlnk węgla, mimo iż znajduj się w pirwszj grupi, powoduj występowani tzw. fktu ciplarniango i zmiany klimatu na Zimi. Emisję szkodliwych składników spalin charaktryzuj: skład misji gazów C i [%], prędkość misji E i [kg/h], misja jdnostkowa i [kg/kwh], misja szkodliwgo składnika na 1 kg paliwa ε i [kg/kg pal ]. Emisja szkodliwych składników spalin, przd wszystkim substancji stałych, powinna być odnisiona do sumaryczngo zużycia paliwa i olju. W tablicy 1 zamiszczono szacunkow wartości misji szkodliwych składników spalin z silników o zapłoni samoczynnym na jdnostkę spalango paliwa [kg/kg pal ], [11, 13]. Przpisy o zapobiganiu zaniczyszczania powitrza przz statki sformułowano w Załączniku VI do onwncji MARPOL 73/78 Nr /1007. Przwiduj on kontrolę substancji niszczących warstwę ozonową. Zalicza się do nich: halony, frony, tlnki siarki (SO X ), tlnki azotu (NO X ), lotn związki organiczn (VOC S ) oraz podaj śrdni ważon dopuszczalnych wartoścnnych produktów spalania paliw na statku. Załącznik okrśla limity tlnków siarki i azotu mitowanych z statkowych instalacji wylotu spalin i zakazuj umyślnj misji szkodliwych substancji niszczących warstwę ozonową, znajdujących się w instalacjach przciwpożarowych oraz chłodniczych na statkach [12, 15]. W pracy [6] zaproponowano wskaźnik toksyczności stanowiący stosunk jdnostkowgo zużycia paliwa do sumy zużycia paliwa i dwóch toksycznych składników spalin w postaci: b 1 (8) b NOx CO Jdnakż ni objmuj on szrgu innych znormalizowanych składowych, jst mało wrażliwy na zmiany misji toksycznych składników spalin, a poza tym ni jst bzwymiarowy. Otrzymani wskaźnika bzwymiarowgo wymaga tradycyjnj mtody różnicowj [10]. Przy stosowaniu tj mtody, wartości poszczgólnych wskaźników (w tym przypadku fktywności nrgtyczno-kologicznj) są konfrontowan z graniczni dopuszczalną wartością znormalizowanych składników toksycznych: lim ni 2 (9) i r gdzi: lim i graniczna wartość śrdnij ważonj misji jdnostkowj i-tgo składnika spalin, r śrdnia ważona rzczywista misja jdnostkowa i i-tgo składnika spalin, i 44 nr 1/2012 Tablica 1. Szacunkow wartości jdnostkowych misji szkodliwych składników spalin silników o zapłoni samoczynnym na jdnostkę spalango paliwa [11] Emisja jdnostkowa składnika spalin wylotowych Tlnk azotu NOx Dwutlnk węgla CO Węglowodory CH CH Tlnki siarki SOx Cząstki stał PM е РМ kg/kg paliwa ~ 0,05 ~ 0,027 ~ 0,005 ~ 0,005 ~ 0,007

5 artykuły n liczba toksycznych składników uwzględnianych w analizi. Jdnak i tn wskaźnik ni moż być uznany za zadowalający, chociażby w przypadku dwukrotnj rdukcji misji tlnków azotu. Jst to całkowici raln przy optymalnj rgulacji, przy mulsjach wodno-paliwowych oraz rcyrkulacji spalin. Wówczas wskaźnik poziomu tchnologiczngo i ocny kologiczności pracy silnika równiż wzrośni praktyczni dwukrotni, co będzi wskaźnikim zawyżonym. Poniważ misja składników toksycznych w spalinach jst wynikim spalania paliwa i olju, wskaźnik nrgtyczno-kologicznj doskonałości silnika moż być dfiniowany jako bzwymiarowy stosunk jdnostkowych śrdnich ważonych misji składników toksycznych spalin do odpowidnigo jdnostkowgo zużycia paliwa i olju: n r (10) b b Uwzględniając rozważania związan z dfiniowanim zalżności (8), (9), (10) do szacowania poziomu tchnologiczngo i jakości silników okrętowych, proponuj się wskaźnik ich fktywności kologicznj jako różnicę jdnośc stosunków jdnostkowych poziomów misji toksycznych składników spalin, z uwzględninim współczynników wagowych do sumy zużycia paliwa i olju zużytgo na wytworzni mocy fktywnj: n r lim w ( ) 3 1 (11) b w b gdzi: w i współczynniki wagow składników spalin, w współczynnik wagowy, uwzględniający zwiększni udziału olju smarowgo w gnrowaniu składników toksycznych w porównaniu z paliwowym. Współczynniki wagow składników spalin mogą być przyjęt jako stosunk graniczngo stężnia dango składnika do graniczngo stężnia tlnku azotu. Do okrślnia wartości współczynnika wagowgo w nizbędn jst przprowadzni zróżnicowanych badań wpływu składu chmiczngo olju silnikowgo na misję poszczgólnych r lim składników spalin. Różnica ( i i ) w liczniku wyrażnia (11) wykazuj o il rzczywista misja toksyczngo składnika różni się od wartości dopuszczalnych. W przypadku gdy wartości są taki sam, a stan tchniczny silnika całkowici odpowiada obowiązującym wymaganiom, wskaźnik kologiczny będzi równy jdn. Jśli misj będą mnijsz niż wartości znormalizowan, wskaźnik będzi większy od jdności, a w przciwnym wypadku będzi mnijszy. Przy tym, zmnijszni godzinowgo zużycia paliwa gnralni zmnijszy ilość produktów ich utlninia, a tym samym zmnijszy się misja toksycznych składników spalin. Bzwymiarowy wskaźnik charaktryzujący konomiczność zużycia paliwa i olju, z uwzględninim wpływu toksyczności spalin na poziom nrgtyczno-kologiczny okrętowgo silnika o zapłoni samoczynnym, ocniany jst za pomocą zalżności [6]: fu 3 (12) a po podstawiniu zalżności (7) i (11) do (12) w postaci ostatcznj: n r lim 3600 w ( ) 1 (13) W fu b W b b w b gdzi: z współczynnik wagowy, uwzględniający zróżnicowany wpływ konomiczności paliwowj i misji toksycznych składników spalin na uniwrsalny wskaźnik fktywności nrgtyczno-kologicznj. Rozpoznani stopnia wpływu konomiczności paliwowj i wskaźników kologicznych na poziom rozwoju tchniczngo silników jst trudn, a ich wpływ nijdnoznaczny. Współczśni stosowan są dwa rodzaj rgulacji ocny fktywności pracy silnika: pirwszy wdług krytrium minimalngo zużycia paliwa, drugi wdług krytrium minimalnj misji związków toksycznych w spalinach. Oblicznia uniwrsalngo wskaźnika fktywności nrgtyczno-kologicznj [6] wykonan dla modlu 3512B silnika firmy Catrpillar na podstawi danych pracy [8] wykazały, iż dla każdgo obciążnia silnika spalinowgo, przy śrdnim fktywnym ciśniniu spalania, fktywn jdnostkow zużyci paliwa, przy minimalnym poziomi misji tlnków azotu, jst 1,03 razy większ niż przy minimalnym zużyciu paliwa. Natomiast stosunk sprawności fktywnj obliczanj z uwzględninim całkowitgo fktu ciplngo, z względu na spalani paliwa i olju na wszystkich zakrsach pracy, wynosi 0,97 [13]. W artykul, do porównania własności silnika dwupaliwowgo z jdnopaliwowym, rozpatrzono wskaźniki: masowo-gabarytow na tapi projktowania, nrgtyczn oraz nrgtyczno-kologiczn. Do gzmplifikacji cch analizowanych silników posłużono się wynikami obliczń wykonanych w oparciu o dostępn dan tchniczn dotycząc wybranych silników [7, 14, 20, 21, 22, 23, 24]. z nr 1/

6 NAFTA-GAZ i dwupaliwow współczsnych gazowców i dwupaliwow DF mogą być zasilan paliwm dstylacyjnym (MDO), pozostałościowym (HFO) oraz gazm zimnym, a zmiana paliwa z dstylacyjngo na pozostałościow i na odwrót przpływa płynni podczas pracy silnika. Aby silnik mógł spalać paliwo gazow, będąc jdnoczśni silnikim o zapłoni samoczynnym, zapłon miszanki gazowj inicjuj mała dawka pilotowa paliwa cikłgo MDO bądź HFO, wtryskiwana do komory spalania. moż pracować, będąc zasilany z dodatkim gazu bądź tylko i wyłączni paliwm płynnym. Wtrysk gazu oraz paliwa jst w płni strowany przz układ strowania silnikim (ECS), zapwniając maksymalną moc oraz niską misję NO x [9]. Dla potrzb pracy rozpatrzono własności silników dwupaliwowych dwóch wytwórców silników, firm: Wärtsilä, ofrującj dwupaliwow śrdnio obrotow silniki spalinow o zakrsach mocy od 2500 do kw, oraz MAN Disl. Firma Wärtsilä wprowadziła na rynk dwa typy cztrosuwowych wilopaliwowych silników o zapłoni samoczynnym, przznaczonych do pracy w układach nrgtycznych jdnostk pływających, w szczgólności zbiornikowców LNG. Mnijszy z rodziny silnik typu 34DF, występujący w konfiguracjach 6L, 18V i 24V, moż być stosowany jako napęd główny oraz jako silnik pomocniczy na mnijszych jdnostkach. Większy to 50DF w konfiguracji 18V i o mocy do kw. W tablicy 2 przdstawiono silniki dwupaliwow firmy Wärtsilä, przznaczon do napędu główngo zbiornikowców LNG [9, 23]. Oprócz przdstawionych powyżj silników firma Wärtsilä posiada w swojj ofrci silniki z rodziny 20DF, któr występują w konfiguracjach: 6L, 8L oraz 9L. Jdnak z względu na mnijsz moc są on stosowan jdyni w zspołach prądotwórczych. Firma MAN Disl ofruj wolnoobrotow dwusuwow silniki dwupaliwow typu ME-GI z tchnologią wtrysku gazu przy pomocy wilostopniowj sprężarki (30,0 MPa) lub za pomocą wysokociśniniowj pompy LNG (25,0 MPa) i parownika gazu o mocach tych silników kw [7]. W tablicy 3 przdstawiono silniki dwupaliwow firmy MAN Disl przznaczon do napędu główngo zbiornikowców LNG [24]. Praktyczn zastosowani do napędów okrętowych znalazły śrdnio obrotow silniki cztrosuwow. W silnikach dwusuwowych podczas wymiany ładunku w komorz spalania przy przpłukaniu wzdłużnym tracona jst część miszanki powitrzno-gazowj, co zwiększa straty i tym samym koszty ich ksploatacji. Tablica 2. i dwupaliwow napędu główngo zbiornikowców LNG firmy Wärtsilä [9, 23] Modl silnika Prędkość obrotowa [obr/min] Śrdni ciśnini fktywn [MPa] Moc [kw] W 6L34DF 750 2, W 9L34DF 750 2, W 12V34DF 750 2, W 16V34DF 750 2, W 6L50DF 514 2, W 8L50DF 514 2, W 9L50DF 514 2, W 12V50DF 514 2, W 16V50DF 514 2, W 18V50DF 514 2, Tablica 3. i dwupaliwow firmy MAN Disl napędu główngo zbiornikowców LNG [24] Modl silnika Prędkość obrotowa [obr/min] Śrdni ciśnini fktywn [MPa] Moc [kw] 6L51/60DF 500 1, L51/60DF 500 1, L51/60DF 500 1, L51/60DF 500 1, V51/60DF 500 1, V51/60DF 500 1, V51/60DF 500 1, V51/60DF 500 1, Wybór silników do analizy porównawczj Wybór silników do badań porównawczych przprowadzono pod kątm zapwninia porównywalności wyników badań. Wybrano trzy silniki o zapłoni samoczynnym, o możliwi najbliższych paramtrach tchniczno-konstrukcyjnych. W charaktrz modlowgo silnika dwupaliwowgo przyjęto jdn z najczęścij stosowanych silników, rprzntatywny dla napędu główngo zbiornikowców do przwozu LNG, silnik firmy Wärtsilä, modl 9L50DF. Jst to silnik cztrosuwowy, ninawrotny, turbodołado- 46 nr 1/2012

7 artykuły wany, z bzpośrdnim wtryskim paliwa płynngo oraz wtryskim pośrdnim paliwa gazowgo. Właściwości tgo silnika porównano z silnikami jdnopaliwowymi dwóch producntów: Wärtsilä 9L46 i MAN Disl 9L48/60B. Obydwa silniki są cztrosuwow, ninawrotn, z chło- dznim międzystopniowym, turbodoładowan z bzpośrdnim wtryskim paliwa. W tablicy 4 przdstawiono podstawow dan tchniczn silników, uznan jako krytrialn dla zapwninia porównywalności wyników [20, 21, 22]. Tablica 4. Dan tchniczn silników wybranych do analizy Paramtr Oznaczni Jdnostka dwupaliwowy 9L50DF jdnopaliwowy Wärtsilä 9L46 jdnopaliwowy MAN B&W 9L48/60B Moc z cylindra P 1 [kw] 950/ Śrdni ciśnini fktywn p [MPa] 2,0 2,43 2,58/2,65 Śrdnica cylindra D [mm] Skok tłoka S [mm] 0,443 0,481 0,476 Prędkość obrotowa n [obr/min] 500/ / /500 Śrdnia prędkość tłoka v s [m/s] 9,7/9,9 9,7/9,9 b.d. Moc fktywna P [kw] Analiza wyników obliczń wskaźników fktywności Egzmplifikację wartości wybranych wskaźników masowo-gabarytowych, nrgtycznych oraz nrgtyczno-kologicznych przprowadzono wyłączni w oparciu o wiarygodn i kompltn dan litraturow, szczgólni dla wskaźników nrgtyczno-kologicznych [20, 21, 22]. W tablicy 5 przdstawiono wartości obliczonych wskaźników. Otrzyman wartości bzwzględn wskaźników wykazują, ż silniki dwupaliwow w porównaniu z jdnopaliwowymi mają następując paramtry: większą masę jdnostkową wdług wzoru (1), zajmują większą powirzchnię i więcj przstrzni wdług wzorów (2) i (3), są mnij zwart (4), co wiąż się z bardzij rozbudowaną strukturą instalacji obsługujących silniki dwupaliwow w samym przdzial maszynowym, są mnij sprawn wzory (5) i (7). Odróżniają się on natomiast od silników jdnopaliwowych lpszymi własnościami kologicznymi wdług wzoru (8). W tablicy 6 zamiszczono wartości wskaźników silników jdnopaliwowych odnision do wartości wskaźników silnika dwupaliwowgo. Tablica 5. Zstawini obliczonych wartości wskaźników fktywności Wskaźnik Oznaczni Wzór Jdnostka dwupaliwowy 9L50DF jdnopaliwowy Wärtsilä 9L46 jdnopaliwowy MAN B&W 9L48/60B Masa jdnostkowa g s 1 [kg/kw] 21,64 15,157 14,106 Zajmowana powirzchnia jdnostkowa a s 2 [m 2 /kw] 4, , , Objętość jdnostkowa v s 3 [m 3 /kw] 0,0243 0,0203 0,0197 Wskaźnik zwartości konstrukcji d 4 [ ] 4, , , Sprawność fktywna (paliwo cikł) η 5 [ ] 0,443 0,481 0,476 Sprawność fktywna (paliwo gazow) η gas 5 [ ] 0,442 Sprawność fktywna (plus straty oljow) η fu burn 7 [ ] 0,442 0,48 0,474 Enrgtyczno-kologiczny wskaźnik toksyczności 1 8 [ ] 0,003 0,04 0,04 nr 1/

8 NAFTA-GAZ Tablica 6. Wartośclorazów wskaźników silników jdnopaliwowych odnisionych do wartości wskaźników silnika dwupaliwowgo 9L50DF Wskaźnik odnisiony 9L46/9L50DF 9L48/60B/9L50DF Masa jdnostkowa 0,7004 0,6518 Zajmowana powirzchnia jdnostkowa 0,9031 0,8250 Objętość jdnostkowa 0,8354 0,8107 Wskaźnik zwartości konstrukcji 0,9865 0,9726 Sprawność fktywna 1,0858 1,0745 Enrgtyczno-kologiczny wskaźnik toksyczności spalin 13,33 13,33 Podsumowani Rozwój układów napędowych gazowców zmirza w kirunku stosowania silników tłokowych, zmnijszając tym samym udział napędów turbinowych. Dlatgo tż istnij potrzba zasilania silników o zapłoni samoczynnym różnymi rodzajami paliwa. Modyfikacja dotychczas stosowanych jdnostk napędowych do zasilania paliwm gazowym wymaga tak dużych zmian w konstrukcjach silników oraz ich systmów pomocniczych, iż producnci ni ofrują tgo rodzaju postępowania. Fakt tn uzasadnia potrzbę stworznia aparatu matmatyczngo umożliwiającgo wartościującą ocnę własności silników tłokowych w układach napędowych gazowców. Miarą taką mogą być wskaźniki fktywności, dobiran, dfiniowan i stosowan w każdym przypadku spcjalni na indywidualn zapotrzbowannformacyjn w zalżności od: wykonywanj funkcji przz jdnostkę, tapu życia statku (projktowania, budowy, ksploatacji utrzymania, modrnizacji naprawy głównj), poziomu nisionj informacji: (ogólngo armatorskigo), pośrdnigo (układ nrgtyczny statku) i szczgółowgo (silniki, kotły, pompy). Spośród możliwych katgorii wskaźników fktywności rozpatrzono rprzntatywn dla katgorii wskaźniki tchniczn dla potrzb projktowania wstępngo i doboru silników w układach napędowych. Postępowani taki podyktował cl pracy i ograniczona dostępność informacji do oszacowania wartości wskaźników. Zdfiniowan w artykul wskaźniki ujawniły zakrs zapotrzbowanj informacji szczgółowj, ni zawsz dostępnj w sposób bzpośrdni, dzięki czmu wskazały kirunki dalszych badań w zakrsi rozpatrywango zagadninia. Porównani sprawności nrgtycznych silników jdnopaliwowych z dwupaliwowymi wskazuj na niższą sprawność silników dwupaliwowych. Wniosk tn wymaga dalszj analizy od strony fizyki procsu spalania. Wartości nrgtyczno-kologiczngo wskaźnika toksyczności spalin wskazują, iż silniki dwupaliwow są bardzo przyjazn dla środowiska, co daj im znaczącą przwagę nad silnikami jdnopaliwowymi. Zużyci paliwa i olju silnikowgo oraz misja szkodliwych substancji w spalinach, zalżąc od jakości procsu spalania stosowanych rodzajów paliw oraz oljów smarowych, moż być oszacowan przz jdn uniwrsalny, bzwymiarowy wskaźnik fktywności charaktryzujący konomiczność zużycia paliwa i olju, z uwzględninim wpływu toksyczności spalin wzór (13). Jdnak zalżność pomiędzy konomicznością paliwową i misją związków toksycznych w spalinach jst nizwykl złożona i wymagać będzi szczgółowych badań. Litratura [1] 6 Intrnational Rgulation Nws Updat, Marin Environmnt Protction Committ s. 57 th Sssion ( ). ABS, równiż: and Evnts/Rgulatory Information. [2] Adamkiwicz A., Bhrndt C.: Ocna fktywności turboparowgo układu nrgtyczngo gazowca LNG. Rynk Enrgii 2010, nr 3 (88), s [3] Adamkiwicz A., Burnos A.: luczow wskaźniki fktywności w utrzymaniu silników spalinowych w układach nrgtycznych jdnostk pływających. VII Sympozjum Naukowo-Tchniczn SILWOJ Wojskowa Akadmia Tchniczna Warszawa. Akadmia Marynarki Wojnnj Gdynia. Czrnica [4] Adamkiwicz A., Burnos A.: Th maintnanc of th ship turbins with th application of th ky prformanc indicators. Journal of POLISH CIMAC Diagnosis, rliability and safty, vol. 5, No. 2, Gdańsk [5] Bhrndt C., Adamkiwicz A.: Układy napędow statków do przwozu gazu LNG. Rynk Enrgii 2010, nr 3 (88), s nr 1/2012

9 artykuły [6] Biziukov O..: ritrii dla ocnki naućno-tchnićskovo yrovnia sudovych gizilj. Trudy miżdunarodnogo nayćnogo-tchnićskogo sminara Isslvovanijn projktivowan u kspłuatacja sudovych DVS. Zbiór prac Parkom 2006, s [7] Guid for propulsion systm for LNG carrirs. Amrican Burau of Shipping ABS. Houston [8] onks G.A.: Mirowoj sudovoj dizlstron. oncpcji konstruirowania, analiz miżdunarodnogo opyta. Maszynostroni. Moskva 2005, s [9] ubiak J., Romanowski Cz.: Polski zbiornikowc LNG. Misięcznik Nasz Morz 3/2006. [10] uznicov A.G.: Analiz kritriv konomicnost toksyczności raboty transportnych dvigatilj. Dvigatilostroni 1996, nr 2, s [11] Likhanov V.A.: Toxicity dcras and improvmnt of oprational indxs of tractor disl ngins by mans of mthanol us. Vjatskayza GSHA. irov 2001, s [12] Marin Environmnt Protction Committ. 58 th sssion. Agnda itm 5. Draft amndmnts to MARPOL Annx VI. Draft amndmnts to th NO x Tchnical Cod MEPC 58/5, 4 July [13] Mljnik G.V.: Control of missions of ngins of off-road application: th point of viw of ngin manufacturrs. Engins manufacturing 2008, nr 2, s [14] Nippon..: Guidlins for Dual Ful Disl Engins. ClassN [15] Rport of th Marin Environmnt Protction Committ On Its Fifty-Ninth Sssion. Intrnational Maritim Organization. Marin Environmnt Protction Committ 59 th sssion. Agnda itm 24. MEPC 59/24/Add.1, 28 July [16] Rport of th Marin Environmnt Protction Committ. Intrnational Maritim Organization. Marin Environmnt Protction Committ 57 th sssion. MEPC 57/21/Add.1, 11 April [17] Wojnowski W.: Okrętow siłowni spalinow. Cz. I. AMW. Gdynia [18] Woodyard D.: Poundrs Marin Disl Engins and Gas Turbins. Elsvir Ltd. Burlington. MA 01803, Ninth dition Normy, źródła firmow ntrntow [19] PN-EN [20] Wärtsilä 50DF Product Guid-2/2012, Vaasa, Jun 2010 [21] Wärtsilä 46 Product Guid-3/2007, Vaasa, March 2007 [22] MAN B&W Marin Engin IMO Tir II, Programm 2 nd dition 2011 [23] [24] [25] Prof. nadzw. dr hab. inż. Andrzj Adamkiwicz pracownik Akadmii Morskij w Szczcini; kirownik atdry Diagnostyk Rmontów Maszyn. Członk Rady Tchnicznj Polskigo Rjstru Statków przwodniczący Zspołu Jdnostk Spcjalnych, przwodniczący omisji Eksploatacji Obiktów Ocanotchnicznych i Portów Morskich Polskigo Naukowo-Tchniczngo Towarzystwa Eksploatacyjngo w Szczcini. Prof. nadzw. dr hab. inż. Czary Bhrndt dzikan Wydziału Mchaniczngo Akadmii Morskij w Szczcini. Rprzntowan spcjalności: kotły i turbiny okrętow. Przwodniczący Zachodniopomorskigo Zspołu Środowiskowgo Skcji Podstaw Eksploatacji BM PAN oraz m.in. członk Zspołu Tchniki Morskij Skcji Tchnicznych Środków Transportu omittu Transportu PAN. nr 1/

CHARAKTERYSTYKA OBCIĄŻENIOWA

CHARAKTERYSTYKA OBCIĄŻENIOWA Opracowani: dr inż. Ewa Fudalj-Kostrzwa CHARAKTERYSTYKA OBCIĄŻENIOWA Charaktrystyki obciążniow są wyznaczan w ramach klasycznych statycznych badań silników zarówno dla silników o zapłoni iskrowym jak i

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE REGRESJI LOGISTYCZNEJ DO OKREŚLENIA PRAWDOPODOBIEŃSTWA SPRZEDAŻY ZASOBU MIESZKANIOWEGO

ZASTOSOWANIE REGRESJI LOGISTYCZNEJ DO OKREŚLENIA PRAWDOPODOBIEŃSTWA SPRZEDAŻY ZASOBU MIESZKANIOWEGO ZASTOSOWANIE REGRESJI LOGISTYCZNEJ DO OKREŚLENIA PRAWDOPODOBIEŃSTWA SPRZEDAŻY ZASOBU MIESZKANIOWEGO Łukasz MACH Strszczni: W artykul przdstawiono procs budowy modlu rgrsji logistycznj, którgo clm jst wspomagani

Bardziej szczegółowo

ASY PALI. Tadeusz Uhl*, Maciej Kaliski*, Łukasz Sękiewicz* *Akademia Górniczo - Hutnicza w Krakowie STRESZCZENIE SŁOWA KLUCZOWE: NR 59-60/2007

ASY PALI. Tadeusz Uhl*, Maciej Kaliski*, Łukasz Sękiewicz* *Akademia Górniczo - Hutnicza w Krakowie STRESZCZENIE SŁOWA KLUCZOWE: NR 59-60/2007 Tadusz Uhl*, Macij Kaliski*, Łukasz Sękiwicz* *Akadmia Górniczo - Hutnicza w Krakowi ASY PALI IE I E II STRESZCZENIE Artykuł zawira informacj na tmat zastosowania ogniw paliwowych jako gnratorów nrgii

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE METODY GRAFÓW WIĄZAŃ DO MODELOWANIA PRACY ZESPOŁU PRĄDOTWÓRCZEGO W SIŁOWNI OKRĘTOWEJ

ZASTOSOWANIE METODY GRAFÓW WIĄZAŃ DO MODELOWANIA PRACY ZESPOŁU PRĄDOTWÓRCZEGO W SIŁOWNI OKRĘTOWEJ Chybowski L. Grzbiniak R. Matuszak Z. Maritim Acadmy zczcin Poland ZATOOWANIE METODY GRAFÓW WIĄZAŃ DO MODELOWANIA PRACY ZEPOŁU PRĄDOTWÓRCZEGO W IŁOWNI OKRĘTOWEJ ummary: Papr prsnts issus of application

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego w Polsce

Perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego w Polsce Anna urczak Zachodniopomorska Szkoła Biznsu w Szczcini Prspktywy rozwoju rolnictwa kologiczngo w Polsc Strszczni W artykul wyjaśniono istotę rolnictwa kologiczngo Następni szczgółowo omówiono zasady, na

Bardziej szczegółowo

Katastrofą budowlaną jest nie zamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części, a także konstrukcyjnych elementów rusztowań,

Katastrofą budowlaną jest nie zamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części, a także konstrukcyjnych elementów rusztowań, O A A O O! Katastrofą budowlaną jst ni zamirzon, gwałtown zniszczni obiktu budowlango lub jgo części, a takż konstrukcyjnych lmntów rusztowań, lmntów formujących, ściank szczlnych i obudowy wykopów (art.

Bardziej szczegółowo

Energia na potrzeby oświetlenia Ocena instalacji oświetleniowej budynku i jego otoczenia. Podstawowe pojęcia i definicje techniki świetlnej

Energia na potrzeby oświetlenia Ocena instalacji oświetleniowej budynku i jego otoczenia. Podstawowe pojęcia i definicje techniki świetlnej Szkolni dla osób ubigających się o uprawnini do sporządzania świadctwa charaktrystyki nrgtycznj budynku Enrgia na potrzby oświtlnia Ocna instalacji oświtlniowj budynku i jgo otocznia mgr inŝ. Andrzj Jurkiwicz

Bardziej szczegółowo

Analiza danych jakościowych

Analiza danych jakościowych Analiza danych jakościowych Ccha ciągła a ccha dyskrtna! Ciągła kg Dyskrtna Cchy jakościow są to cchy, których jdnoznaczn i oczywist scharaktryzowani za pomocą liczb jst nimożliw lub bardzo utrudnion.

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Energoelektroniki i Maszyn Elektrycznych LABORATORIUM

POLITECHNIKA GDAŃSKA Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Energoelektroniki i Maszyn Elektrycznych LABORATORIUM POLITECHNIKA GDAŃSKA Wydział Elktrotchniki i Automatyki Katdra Enrgolktroniki i Maszyn Elktrycznych LABORATORIUM SYSTEMY ELEKTROMECHANICZNE TEMATYKA ĆWICZENIA MASZYNA SYNCHRONICZNA BADANIE PRACY W SYSTEMIE

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PODSTAW SILNIKÓW I NAPĘDÓW SPALINOWYCH. Ćwiczenie 2 POMIARY PODSTAWOWYCH PARAMETRÓW PRACY SILNIKÓW SPALINOWYCH

LABORATORIUM PODSTAW SILNIKÓW I NAPĘDÓW SPALINOWYCH. Ćwiczenie 2 POMIARY PODSTAWOWYCH PARAMETRÓW PRACY SILNIKÓW SPALINOWYCH Dr inŝ. Sławomir Makowski WYDZIAŁ MECHANICZNY POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ KATEDRA SILNIKÓW SPALINOWYCH I SPRĘśAREK Kirownik katdry: prof. dr hab. inŝ. Andrzj Balcrski, prof. zw. PG LABORATORIUM PODSTAW SILNIKÓW

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PSKO 2016. I. Kryteria i wymagania dla zawodników Optimist PSKO. II. Mistrzostwa PSKO. III. Puchar Polski PSKO

REGULAMIN PSKO 2016. I. Kryteria i wymagania dla zawodników Optimist PSKO. II. Mistrzostwa PSKO. III. Puchar Polski PSKO I. Krytria i wymagania dla zawodników Optimist PSKO 1. W rgatach PSKO mogą startować zawodnicy do lat 15 posiadający licncję sportową PZŻ, aktualn ubzpiczni OC i będący członkami PSKO, spłniający wymagania

Bardziej szczegółowo

BED TESTS OF DIESEL ENGINE 4CT107 EQUIPPED WITH TURBOCHARGER, MADE BY DOMESTIC COMPANY AND GARRET, IN SCOPE OF EURO III REQUIREMENTS

BED TESTS OF DIESEL ENGINE 4CT107 EQUIPPED WITH TURBOCHARGER, MADE BY DOMESTIC COMPANY AND GARRET, IN SCOPE OF EURO III REQUIREMENTS Journal of KONES Intrnal Combustion Enins 03, vol., 3-4 BED TESTS OF DIESEL ENINE 4CT7 EQUIPPED WITH TURBOCHARER, MADE BY DOMESTIC COMPANY AND ARRET, IN SCOPE OF EURO III REQUIREMENTS Jrzy Jaskólski*,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-chniczn aspky wykorzysania gazu w nrgyc anusz oowicz Wydział Inżynirii i Ochrony Środowiska Polichnika Częsochowska zacowani nakładów inwsycyjnych na projky wykorzysania gazu w nrgyc anusz

Bardziej szczegółowo

POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA OKTAWAVE (dalej również: Polityka )

POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA OKTAWAVE (dalej również: Polityka ) POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA OKTAWAVE (dalj równiż: Polityka ) wrsja: 20150201.1 Wyrazy pisan wilką litrą, a nizdfiniowan w Polityc mają znacznia nadan im odpowidnio w Rgulamini świadcznia usług Oktawav dla

Bardziej szczegółowo

KATALIZATOR DO PALIW

KATALIZATOR DO PALIW KATALIZATOR DO PALIW REDUXCO KATALIZATOR DO PALIW Katalizator REDUXCO jest stosowany jako dodatek do paliw węglowodorowych, jest substancją czynną zmniejszającą napięcie powierzchniowe węgla powodując

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PRACY SYSTEMU ENERGETYCZNO-NAPĘDOWEGO STATKU TYPU OFFSHORE Z WYKORZYSTANIEM METODY DRZEW USZKODZEŃ

ANALIZA PRACY SYSTEMU ENERGETYCZNO-NAPĘDOWEGO STATKU TYPU OFFSHORE Z WYKORZYSTANIEM METODY DRZEW USZKODZEŃ MGR INŻ. LSZK CHYBOWSKI Politchnik Szczcińsk Wydził Mchniczny Studium Doktorncki ANALIZA PRACY SYSTMU NRGTYCZNO-NAPĘDOWGO STATKU TYPU OFFSHOR Z WYKORZYSTANIM MTODY DRZW USZKODZŃ STRSZCZNI W mtril przdstwiono

Bardziej szczegółowo

PRACA DOKTORSKA ANALIZA DYNAMICZNYCH I USTALONYCH STANÓW PRACY SILNIKA RELUKTANCYJNEGO MGR INŻ. JANUSZ KOŁODZIEJ ZE STRUMIENIEM POPRZECZNYM

PRACA DOKTORSKA ANALIZA DYNAMICZNYCH I USTALONYCH STANÓW PRACY SILNIKA RELUKTANCYJNEGO MGR INŻ. JANUSZ KOŁODZIEJ ZE STRUMIENIEM POPRZECZNYM POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ ELEKTROTECHNIKI, AUTOMATYKI I INFORMATYKI MGR INŻ. JANUSZ KOŁODZIEJ ANALIZA DYNAMICZNYCH I USTALONYCH STANÓW PRACY SILNIKA RELUKTANCYJNEGO ZE STRUMIENIEM POPRZECZNYM PRACA

Bardziej szczegółowo

LIDER. Systemy polietylenowe PE 100, Safe Tech RC n i Wavin TS DOQ. Katalog produktów

LIDER. Systemy polietylenowe PE 100, Safe Tech RC n i Wavin TS DOQ. Katalog produktów EPIC B52, G11, G12, X71 listopad 2013 Systmy politylnow PE 100, Saf Tch RC n i Wavin TS DOQ Katalog produktów LIDER rynku instalacji DO BUDOWY SIECI WODOCIĄGOWYCH, SIECI DYSTRYBUCYJNYCH GAZU, SIECI KANALIZACJI

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRZYJMOWANIA I PRZEKAZYWANIA ZLECEŃ NABYCIA LUB ZBYCIA INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH PRZEZ EFIX DOM MAKLERSKI S.A.

REGULAMIN PRZYJMOWANIA I PRZEKAZYWANIA ZLECEŃ NABYCIA LUB ZBYCIA INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH PRZEZ EFIX DOM MAKLERSKI S.A. REGULAMIN PRZYJMOWANIA I PRZEKAZYWANIA ZLECEŃ NABYCIA LUB ZBYCIA INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH PRZEZ EFIX DOM MAKLERSKI S.A. Rozdział I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Rgulamin okrśla zasady przyjmowania i przkazywania

Bardziej szczegółowo

Perspektywy wykorzystania CNG w polskim transporcie

Perspektywy wykorzystania CNG w polskim transporcie Perspektywy wykorzystania CNG w polskim transporcie dr inż. Ryszard Wołoszyn Stowarzyszenie NGV Polska Instytut Eksploatacji Pojazdów i Maszyn Politechnika Radomska CNG LNG (83-99% metanu) (90-99% metanu)

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI I URZĄDZENIA TRANSPORTU UKŁADY NAPĘDOWE STATKÓW MORSKICH

ŚRODKI I URZĄDZENIA TRANSPORTU UKŁADY NAPĘDOWE STATKÓW MORSKICH ŚRODKI I URZĄDZENIA TRANSPORTU UKŁADY NAPĘDOWE STATKÓW MORSKICH Okrętowe silniki spalinowe Na jednostkach pływających, jako silników napędu głównego używa się głównie: wysokoprężne, dwusuwowe, wolnoobrotowe;

Bardziej szczegółowo

Plany studiów I stopnia na kierunku nauki o rodzinie. Specjalności: specjalista do spraw polityki rodzinnej doradca i asystent rodziny

Plany studiów I stopnia na kierunku nauki o rodzinie. Specjalności: specjalista do spraw polityki rodzinnej doradca i asystent rodziny Uniwrsytt Warszawski Instytut Polityki Społcznj Plany studiów I stopnia na kirunku nauki o rodzini Spcjalności: spcjalista do spraw polityki rodzinnj doradca i asystnt rodziny Spis trści I. Szczgółowy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych 723103

Wymagania edukacyjne Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych 723103 Wymagania edukacyjne PRZEDMIOT Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych KLASA II MPS NUMER PROGRAMU NAUCZANIA (ZAKRES) 723103 1. 2. Podstawowe wiadomości o ch spalinowych

Bardziej szczegółowo

- Jeśli dany papier charakteryzuje się wskaźnikiem beta równym 1, to premia za ryzyko tego papieru wartościowego równa się wartości premii rynkowej.

- Jeśli dany papier charakteryzuje się wskaźnikiem beta równym 1, to premia za ryzyko tego papieru wartościowego równa się wartości premii rynkowej. Śrdni waŝony koszt kapitału (WACC) Spółki mogą korzystać z wilu dostępnych na rynku źródł finansowania: akcj zwykł, kapitał uprzywiljowany, krdyty bankow, obligacj, obligacj zaminn itd. W warunkach polskich

Bardziej szczegółowo

Załącznik 5.1 Analiza statystyczna wyników badania dotyczącego zarządzania ryzykiem w przedsiębiorstwach

Załącznik 5.1 Analiza statystyczna wyników badania dotyczącego zarządzania ryzykiem w przedsiębiorstwach Załącznik 5.1 Analiza statystyczna wyników badania dotyczącgo zarządzania ryzykim w przdsiębiorstwach Spis trści Liczba pracowników w jdnostc lokalnj... 5 A.Przyczyny źródłow... 8 A1. Zarządzani BHP, w

Bardziej szczegółowo

Uświadomienie potrzeby badawczej.

Uświadomienie potrzeby badawczej. III. BADANIA MARKETINGOWE PROWADZENIA BADAŃ 1. W badaniach marktingowych poszukuj się odpowidzi na trzy rodzaj pytań: pytania o fakty o różnym stopniu złożoności co jst? pytania o cchy (właściwości) stwirdzanych

Bardziej szczegółowo

KATALOG TECHNICZNY GRUPA KAPITAŁOWA RADPOL S.A.

KATALOG TECHNICZNY GRUPA KAPITAŁOWA RADPOL S.A. KATALOG TECHNICZNY Dz Dz Di RC MULTIsaf Rury z politylnu PE 100RC do układania bz obsypki piaskowj i do rnowacji rurociągów RC MAXIprotct PE/PP-d Rury z politylnu PE 100RC z dodatkowym płaszczm z PE lub

Bardziej szczegółowo

KATALOG TECHNICZNY. www.rurgaz.pl. RC MULTIsafe Rury z polietylenu PE 100RC do układania bez obsypki piaskowej i do renowacji rurociągów

KATALOG TECHNICZNY. www.rurgaz.pl. RC MULTIsafe Rury z polietylenu PE 100RC do układania bez obsypki piaskowej i do renowacji rurociągów KATALOG TECHNICZNY Dz Dz Di RC MULTIsaf Rury z politylnu PE 100RC do układania bz obsypki piaskowj i do rnowacji rurociągów RC MAXIprotct PE/PP-d Rury z politylnu PE 100RC z dodatkowym płaszczm z PE lub

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ. z dnia 15 lipca 2003 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ. z dnia 15 lipca 2003 r. LxPolonica nr 27934. Stan prawny 200-- Dz.U.2003.39.328 (R) Orzkani o nipłnosprawności i stopniu nipłnosprawności. zmiany: 200-0-0 Dz.U.2009.224.803 200-0-0 Dz.U.2009.224.803 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI,

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK NR 1 EMISJE DO POWIETRZA

ZAŁĄCZNIK NR 1 EMISJE DO POWIETRZA ZAŁĄCZNIK NR 1 EMISJE DO POWIETRZA PIOTRO-STAL Adam Sikora Strona 1 SPIS TREŚCI 1.0. Wstęp str. 2 1.1. Cel opracowania str. 3 1.2. Podstawa prawna opracowania str. 3 1.3. Zakres opracowania str. 4 2.0.

Bardziej szczegółowo

REDUXCO. Katalizator spalania. Leszek Borkowski DAGAS sp z.o.o. D/LB/6/13 GreenEvo

REDUXCO. Katalizator spalania. Leszek Borkowski DAGAS sp z.o.o. D/LB/6/13 GreenEvo Katalizator spalania DAGAS sp z.o.o Katalizator REDUXCO - wpływa na poprawę efektywności procesu spalania paliw stałych, ciekłych i gazowych w różnego rodzaju kotłach instalacji wytwarzających energie

Bardziej szczegółowo

KATALOG OFERTOWY 2012

KATALOG OFERTOWY 2012 KATALOG OFERTOWY 2012 ul. Słowicza 2, 05509 Mysiadło; www.shin.pl biuro@shin.pl 22 726 73 63 PROJEKTY GRAFICZNE, WIZUALIZACJE 3D, SKŁAD DO DRUKU DRUKARNIA WIELKOFORMATOWA, DRUKARNIA CYFROWA, DRUKARNIA

Bardziej szczegółowo

Turystyki i Fizjoterapii

Turystyki i Fizjoterapii Lp. Nazwisko i imię Tmatyka INSTYTUT WYCHOWANIA FIZYCZNEGO, TURYSTYKI I FIZJOTERAPII WYKAZ OSÓB UPRAWNIONYCH DO PROWADZENIA PRZEDMIOTU SEMINARIUM MAGISTERSKIE W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 STUDIA STACJONARNE

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Zespół Zarządzania Krajową Bazą KOBiZE

Opracowanie: Zespół Zarządzania Krajową Bazą KOBiZE Wskaźnikii emisji zanieczyszczeń ze spalania paliw kotły o nominalnej mocy cieplnej do 5 MW Warszawa, styczeń 2015 Opracowanie: Zespół Zarządzania Krajową Bazą KOBiZE kontakt: Krajowy Ośrodek Bilansowania

Bardziej szczegółowo

Michał Brzozowski Wykład 40 h Makrokonomia zaawansowana Część I: Ekonomia Montarna Dyżur: onidziałki.30 2.45, p. 409 E-mail: brzozowski@wn.uw.du.pl http://coin.wn.uw.du.pl/brzozowski lan wykładu. Czym

Bardziej szczegółowo

Katowicki Węgiel Sp. z o.o. CHARAKTERYSTYKA PALIW KWALIFIKOWANYCH PRODUKOWANYCH PRZEZ KATOWICKI WĘGIEL SP. Z O.O.

Katowicki Węgiel Sp. z o.o. CHARAKTERYSTYKA PALIW KWALIFIKOWANYCH PRODUKOWANYCH PRZEZ KATOWICKI WĘGIEL SP. Z O.O. CHARAKTERYSTYKA PALIW KWALIFIKOWANYCH PRODUKOWANYCH PRZEZ KATOWICKI WĘGIEL SP. Z O.O. W 2000r. Katowicki Holding Węglowy i Katowicki Węgiel Sp. z o.o. rozpoczęli akcję informacyjną na temat nowoczesnych

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŚLĄSKA W GLIWICACH WYDZIAŁ MECHANICZNY TECHNOLOGICZNY. Optymalizacja układów powierzchniowych z wykorzystaniem algorytmów ewolucyjnych

POLITECHNIKA ŚLĄSKA W GLIWICACH WYDZIAŁ MECHANICZNY TECHNOLOGICZNY. Optymalizacja układów powierzchniowych z wykorzystaniem algorytmów ewolucyjnych POLITECHNIKA ŚLĄSKA W GLIWICACH WYDZIAŁ MECHANICZNY TECHNOLOGICZNY Katdra Wytrzymałości Matriałów i Mtod Komputrowych Mchaniki Rozprawa doktorska Tytuł: Optymalizacja układów powirzchniowych z wykorzystanim

Bardziej szczegółowo

TRENDS 2011. Raport Autumn 2011. www.rzeczpospolita.pl. www.tomorrow.pro. www.e-nauczanie.org. www.inwestycje.pl. www.manager.inwestycje.

TRENDS 2011. Raport Autumn 2011. www.rzeczpospolita.pl. www.tomorrow.pro. www.e-nauczanie.org. www.inwestycje.pl. www.manager.inwestycje. Raport Autumn 2011 II Edycja 22 grudnia 2011 www.langloo.com Partnr wydania www.combidata.pl Trnds II: Porozmawiajmy o biznsi Znaczni rozwiązań owych w biznsi systmatyczni wzrasta. Polski firmy coraz bardzij

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Układy z silnikami tłokowymi zasilane gazem Janusz Kotowicz

Bardziej szczegółowo

Skutki zdrowotne zanieczyszczenia środowiska

Skutki zdrowotne zanieczyszczenia środowiska Politchnika Śląska w Gliwicach Wydział Inżynirii Środowiska i Enrgtyki Kirunk: Ochrona Środowiska Grupa: 2 Skutki zdrowotn zaniczyszcznia środowiska SEKCJA: Łukasz BIENEK Matusz CICHOCKI 1. Wstęp Wdług

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z informatyki w klasach II III gimnazjum Program nauczania informatyki w gimnazjum: INFORMATYKA DLA CIEBIE

Wymagania edukacyjne z informatyki w klasach II III gimnazjum Program nauczania informatyki w gimnazjum: INFORMATYKA DLA CIEBIE Wymagania dukacyjn z informatyki w klasach II III gimnazjum Program nauczania informatyki w gimnazjum: INFORMATYKA DLA CIEBIE KLASA II Tmat jdnostki mtodycznj Wstęp organizacja zajęć lkcyjnych. Obsługa

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNY ZWIĄZEK GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI Z SIEDZIBĄ W RZĘDOWIE RZĘDÓW 40, 28-142 TUCZĘPY

EKOLOGICZNY ZWIĄZEK GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI Z SIEDZIBĄ W RZĘDOWIE RZĘDÓW 40, 28-142 TUCZĘPY EKOLOGICZNY ZWIĄZEK GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI Z SIEDZIBĄ W RZĘDOWIE RZĘDÓW 40, 28-142 TUCZĘPY AKTUALIZACJA PLANU GOSPODARKI ODPADAMI DLA GMIN WSPÓLNIE REALIZUJĄCYCH PRZEDSIĘWZIĘCIE P.N.: KOMPLEKSOWY

Bardziej szczegółowo

1. WPROWADZENIE... 3 2. SPOSÓB OBLICZENIA WIELKOŚCI EMISJI... 3 3. TABLICE WIELKOŚCI WYKORZYSTYWANYCH DO OBLICZEO WSKAŹNIKÓW... 4

1. WPROWADZENIE... 3 2. SPOSÓB OBLICZENIA WIELKOŚCI EMISJI... 3 3. TABLICE WIELKOŚCI WYKORZYSTYWANYCH DO OBLICZEO WSKAŹNIKÓW... 4 Wskaźniki emisji zanieczyszczeo ze spalania paliw kotły o mocy do 5 MW t styczeo 2011 SPIS TREŚCI 1. WPROWADZENIE... 3 2. SPOSÓB OBLICZENIA WIELKOŚCI EMISJI... 3 3. TABLICE WIELKOŚCI WYKORZYSTYWANYCH DO

Bardziej szczegółowo

DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE MYOCARDIAL INFARCTION (AMI) ŚWIEŻY ZAWAŁ SERCA - zbieranie danych w projekcie DUQuE

DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE MYOCARDIAL INFARCTION (AMI) ŚWIEŻY ZAWAŁ SERCA - zbieranie danych w projekcie DUQuE Tak Tak Tak Tak Ni Ni Ni Inclusion Dfinicj Ostry zawał srca (AMI) Tlmdycyna DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE MYOCARDIAL INFARCTION (AMI) ŚWIEŻY ZAWAŁ SERCA - zbirani danych w projkci DUQuE AMI (świży zawał

Bardziej szczegółowo

kwartał/rok: Podmiot korzystający ze środowiska Lp. Adres Gmina Powiat Adres: korzystania ze Miejsce/ miejsca Nr kierunkowy/telefon/fax: środowiska

kwartał/rok: Podmiot korzystający ze środowiska Lp. Adres Gmina Powiat Adres: korzystania ze Miejsce/ miejsca Nr kierunkowy/telefon/fax: środowiska Nazwa: WZÓR Załącznik Nr 2 WYKAZ ZAWIERAJĄCY INFORMACJE O ILOŚCI I RODZAJACH GAZÓW LUB PYŁÓW WPROWADZANYCH DO POWIETRZA ORAZ DANE, NA PODSTAWIE KTÓRYCH OKREŚLONO TE ILOŚCI. REGON: WPROWADZANIE GAZÓW LUB

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie LNG do zasilania pojazdów mechanicznych. Rafał Gralak

Wykorzystanie LNG do zasilania pojazdów mechanicznych. Rafał Gralak Wykorzystanie LNG do zasilania pojazdów mechanicznych Rafał Gralak Plan prezentacji 1. Rynek paliw w ujęciu zastosowania LNG do zasilania pojazdów mechanicznych 2. Zastosowanie LNG w pojazdach mechanicznych

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA w GDYNI WYDZIAŁ MECHANICZNY

AKADEMIA MORSKA w GDYNI WYDZIAŁ MECHANICZNY AKADEMIA MORSKA w GDYNI WYDZIAŁ MECHANICZNY Nr 25 Przedmiot: Okrętowe silniki tłokowe I Kierunek/Poziom kształcenia: Forma studiów: Profil kształcenia: Specjalność: Mechanika i budowa maszyn/studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

Piotr MAŁECKI. Zakład Ekonomiki Ochrony Środowiska. Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Piotr MAŁECKI. Zakład Ekonomiki Ochrony Środowiska. Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Piotr MAŁECKI Zakład Ekonomiki Ochrony Środowiska Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie 1 PODATKI EKOLOGICZNE W POLSCE NA TLE INNYCH KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 2

Bardziej szczegółowo

Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego mchp

Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego mchp Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego do zastosowań w układzie mchp G. Przybyła, A. Szlęk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki

Bardziej szczegółowo

Biogas buses of Scania

Biogas buses of Scania Zdzisław CHŁOPEK PTNSS-2012-SS1-135 Biogas buses of Scania The paper presents the design and performance characteristics of Scania engines fueled by biogas: OC9G04 and G05OC9. These are five cylinders

Bardziej szczegółowo

Zestawienie wzorów i wskaźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do powietrza.

Zestawienie wzorów i wskaźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do powietrza. Zestawienie wzorów i wsźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do. Zestawienie wzorów i wsźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do Spis treści: Ograniczenie lub

Bardziej szczegółowo

TRENDS 2011. e-learning w biznesie

TRENDS 2011. e-learning w biznesie Raport Summr 2011 I Edycja 12 lipca 2011 www.langloo.com -larning Pirwsz w Polsc ddykowan badani intrnautów na tmat -larningu przy współpracy z firmą badawczą Gmius Partnr badania www.tstbynt.com -larning

Bardziej szczegółowo

Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie. Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych

Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie. Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych Ramowe dokumenty dotyczące stosowania niskoemisyjnych, alternatywnych paliw w transporcie

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE ZANIECZYSZCZANIU POWIETRZA PRZEZ STATKI REALIZACJA WYMOGÓW ZAŁĄCZNIKA VI DO KONWENCJI MARPOL 73/78 PRZEZ POLSKI REJESTR STATKÓW S.A.

ZAPOBIEGANIE ZANIECZYSZCZANIU POWIETRZA PRZEZ STATKI REALIZACJA WYMOGÓW ZAŁĄCZNIKA VI DO KONWENCJI MARPOL 73/78 PRZEZ POLSKI REJESTR STATKÓW S.A. KRZYSZTOF KOŁWZAN 1 ZAPOBIEGANIE ZANIECZYSZCZANIU POWIETRZA PRZEZ STATKI REALIZACJA WYMOGÓW ZAŁĄCZNIKA VI DO KONWENCJI MARPOL 73/78 PRZEZ POLSKI REJESTR STATKÓW S.A. Streszczenie W dniu 19 maja 2005 roku

Bardziej szczegółowo

Hist s o t ri r a, a, z a z s a a s d a a a d zi z ał a a ł n a i n a, a

Hist s o t ri r a, a, z a z s a a s d a a a d zi z ał a a ł n a i n a, a Silnik Stirlinga Historia, zasada działania, rodzaje, cechy użytkowe i zastosowanie Historia silnika Stirlinga Robert Stirling (ur. 25 października 1790 - zm. 6 czerwca 1878) Silnik wynalazł szkocki duchowny

Bardziej szczegółowo

Wsiądź do Ciuchci Wybierz się w podróż z Przedszkolem Ciuchcia

Wsiądź do Ciuchci Wybierz się w podróż z Przedszkolem Ciuchcia Wybrz sę w podróż z Przdszkolm Cuchca s t u w j n a Z w uśmch dzcka Dla kogo? dla wszystkch gmn dla wszystkch gmn dla dla nwstorów prywatnych nwstorów prywatnych a przd wszystkm dla małych naukowców, sportowców,

Bardziej szczegółowo

Przetwarzanie sygnałów biomedycznych

Przetwarzanie sygnałów biomedycznych Prztwarzani sygnałów biomdycznych dr hab. inż. Krzysztof Kałużyński, prof. PW Człowik- najlpsza inwstycja Projkt współfinansowany przz Unię Europjską w ramach Europjskigo Funduszu Społczngo Wykład XI Filtracja

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie w razie poważnego zachorowania. Maj 2012

Ubezpieczenie w razie poważnego zachorowania. Maj 2012 LifProtct Ubzpiczni w razi poważngo zachorowania. Maj 2012 Nasz plan ubzpiczniowy dotyczący poważnych zachorowań stanowi najbardzij komplksową ochronę tgo typu dostępną w Irlandii. Podniśliśmy jakość polisy

Bardziej szczegółowo

Naturalne produkty dla zdrowych gołębi w dobrej kondycji!

Naturalne produkty dla zdrowych gołębi w dobrej kondycji! KATALOG Naturaln produkty dla zdrowych gołębi w dobrj kondycji! Bony suplmnty odżywcz zapobigają, poprawiają kondycję, a przd wszystkim są naturaln! Naturaln produkty dla zdrowych gołę bi w dobrj kondycji:

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(97)/2014

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(97)/2014 ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(97)/2014 Marek Brzeżański 1, Michał Mareczek 2, Wojciech Marek 3, Tadeusz Papuga 4 OKREŚLENIE PARAMETRÓW EKOLOGICZNYCH STACJONARNEGO SILNIKA SPALINOWEGO ZASILANEGO

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze daty ostatnich 20 lat. wspomnienia prof. Henryka Skarżyńskiego. 20. Rocznica. 10. Rocznica

Najważniejsze daty ostatnich 20 lat. wspomnienia prof. Henryka Skarżyńskiego. 20. Rocznica. 10. Rocznica Dwumisięcznik dla osób z problmami słuchu i mowy Wydani Spcjaln 16 lipca 2012 ISSN 1429-5040 Najważnijsz daty ostatnich 20 lat wspomninia prof. Hnryka Skarżyńskigo 20. Rocznica pirwszgo implantu ślimakowgo

Bardziej szczegółowo

UKŁADY KOGENERACYJNE. DOŚWIADCZENIA Z WDRAŻANIA I EKSPLOATACJI

UKŁADY KOGENERACYJNE. DOŚWIADCZENIA Z WDRAŻANIA I EKSPLOATACJI UKŁADY KOGENERACYJNE. DOŚWIADCZENIA Z WDRAŻANIA I EKSPLOATACJI Autor: Andrzej Grzesiek Dorago Energetyka ( Energetyka Cieplna i Zawodowa - nr 5/2010) Obserwując zmiany zachodzące na światowych rynkach

Bardziej szczegółowo

Dane techniczne samochodów Fiat Panda Trekking i Fiat Panda 4x4.

Dane techniczne samochodów Fiat Panda Trekking i Fiat Panda 4x4. Dane techniczne samochodów Fiat Panda Trekking i Fiat Panda 4x4. Trekking 4x4 1.3 MultiJet 75 KM 0.9 85 KM TwinAir 0.9 80 KM CNG TwinAir 1.3 MultiJet 75 KM 0.9 85 KM TwinAir SILNIK Liczba i układ cylindrów

Bardziej szczegółowo

Emisja i wskaźniki emisji zanieczyszczeń powietrza dla celów monitoringu stanu jakości powietrza oraz POP (wybrane zagadnienia)

Emisja i wskaźniki emisji zanieczyszczeń powietrza dla celów monitoringu stanu jakości powietrza oraz POP (wybrane zagadnienia) Emisja i wskaźniki emisji zanieczyszczeń powietrza dla celów monitoringu stanu jakości powietrza oraz POP (wybrane zagadnienia) Aleksander Warchałowski Katarzyna Bebkiewicz Warszawa, wrzesień 2011 WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Kondensacja - teoria. Jak ogrzewać oszczędzając energię? Odpowiedź... KONDENSACJA. ... dowody? Podstawy kondensacji

Kondensacja - teoria. Jak ogrzewać oszczędzając energię? Odpowiedź... KONDENSACJA. ... dowody? Podstawy kondensacji Teoria KONDENSACJI Jak ogrzewać oszczędzając energię? Odpowiedź... KONDENSACJA... dowody? CZYM JEST KONDENSACJA? Ciepło uzyskane w wyniku reakcji spalania gazu ziemnego nazywamy ciepłem jawnym. Istnieje

Bardziej szczegółowo

POMIARY OPORÓW WEWNĘ TRZNYCH SILNIKA SPALINOWEGO

POMIARY OPORÓW WEWNĘ TRZNYCH SILNIKA SPALINOWEGO ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK LIV NR 2 (193) 2013 Mirosław Karczewski, Leszek Szczęch Wojskowa Akademia Techniczna Wydział Mechaniczny, Instytut Pojazdów Mechanicznych i Transportu 00-908

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO KONWENTU MARSZAŁKÓW WOJEWÓDZTW RP z dnia 17 kwietnia 2012 r.

STANOWISKO KONWENTU MARSZAŁKÓW WOJEWÓDZTW RP z dnia 17 kwietnia 2012 r. STANOWISKO KONWENTU MARSZAŁKÓW WOJEWÓDZTW RP z dnia 17 kwietnia 2012 r. w sprawie ograniczenia negatywnego oddziaływania na środowisko instalacji i urządzeń do spalania paliw o małej mocy poprzez wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo mgr inż. Paweł Bukrejewski do pojazdów Kierownik Pracowni Analitycznej Starszy Specjalista Badawczo-Techniczny Laboratorium Produktów Naftowych i Biopaliw

Bardziej szczegółowo

Odnawialne Źródła Energii w systemach grzewczych. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Odnawialne Źródła Energii w systemach grzewczych. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Odnawialne Źródła Energii w systemach grzewczych Seminarium Planowanie energetyczne na poziomie gmin 24 stycznia 2008, Bydgoszcz Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. BIOMASA BIOMASA DREWNO

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MOŻLIWOŚCI RACJONALNEGO WYKORZYSTANIA WYSOKOEFEKTYWNYCH SYSTEMÓW ALTERNATYWNYCH ZAOPATRZENIA W ENERGIĘ I CIEPŁO

ANALIZA MOŻLIWOŚCI RACJONALNEGO WYKORZYSTANIA WYSOKOEFEKTYWNYCH SYSTEMÓW ALTERNATYWNYCH ZAOPATRZENIA W ENERGIĘ I CIEPŁO ANALIZA MOŻLIWOŚCI RACJONALNEGO WYKORZYSTANIA WYSOKOEFEKTYWNYCH SYSTEMÓW ALTERNATYWNYCH ZAOPATRZENIA W ENERGIĘ I CIEPŁO Tytuł: Budynek przedszkola Chorzelów, gmina Mielec, dz. Nr ewid. 1266/2 Mielec, 2013-12-15

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE GAZU ZIEMNEGO JAKO PALIWA DO ZASILANIA SILNIKÓW W POJAZDACH SAMOCHODOWYCH

ZASTOSOWANIE GAZU ZIEMNEGO JAKO PALIWA DO ZASILANIA SILNIKÓW W POJAZDACH SAMOCHODOWYCH ZASTOSOWANIE GAZU ZIEMNEGO JAKO PALIWA DO ZASILANIA SILNIKÓW W POJAZDACH SAMOCHODOWYCH Prof. dr hab. inż. Kazimierz LEJDA Mgr inż. Marek URBANIK W artykule przedstawiono fizyko-chemiczne parametry gazu

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYNNIKÓW KONSTRUKCYJNYCH I EKSPLOATACYJNYCH NA EMISJĘ CO HC NOX Z SILNIKÓW SPALINOWYCH

WPŁYW CZYNNIKÓW KONSTRUKCYJNYCH I EKSPLOATACYJNYCH NA EMISJĘ CO HC NOX Z SILNIKÓW SPALINOWYCH WPŁYW CZYNNIKÓW KONSTRUKCYJNYCH I EKSPLOATACYJNYCH NA EMISJĘ CO HC NOX Z SILNIKÓW SPALINOWYCH Źródła emisji zanieczyszczeń z pojazdu: Można wyróżnić kilka głównych źródeł emisji: 1. układ wylotowy silnika

Bardziej szczegółowo

Dane techniczne Obowiązują dla roku modelowego 2012. Crafter

Dane techniczne Obowiązują dla roku modelowego 2012. Crafter Dane techniczne Obowiązują dla roku modelowego 2012 Crafter Informacje na temat zużycia paliwa i emisji CO 2 znajdują się w niniejszych danych technicznych. Nie wszystkie kombinacje silnika, skrzyni biegów

Bardziej szczegółowo

Emisja substancji zanieczyszczajcych z pojazdów wg Regulaminów Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ) oraz

Emisja substancji zanieczyszczajcych z pojazdów wg Regulaminów Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ) oraz Emisja substancji zanieczyszczajcych z pojazdów wg Regulaminów Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ) oraz równowanych Dyrektyw Unii Europejskiej (UE) 3500 KG A.

Bardziej szczegółowo

Samochody na wodór. Zastosowanie. Wodór w samochodach. Historia. Przechowywanie wodoru

Samochody na wodór. Zastosowanie. Wodór w samochodach. Historia. Przechowywanie wodoru Samochody na wodór Zastosowanie Wodór w samochodach Historia Przechowywanie wodoru Wodór ma szanse stać się najważniejszym nośnikiem energii w najbliższej przyszłości. Ogniwa paliwowe produkują zeń energię

Bardziej szczegółowo

Data Center. XXI wieku. Zbigniew Szkaradnik. meetit Katowice luty 2013

Data Center. XXI wieku. Zbigniew Szkaradnik. meetit Katowice luty 2013 Data Center XXI wieku Zbigniew Szkaradnik meetit Katowice luty 2013 Agenda Data center co się kryje pod tą nazwą? 2009 Syracuse University Green Data Center PUE i inne definicje Nowa generacja data center

Bardziej szczegółowo

Efekt ekologiczny modernizacji

Efekt ekologiczny modernizacji Efekt ekologiczny modernizacji Przykładowa 16 40-086 Katowice Miasto na prawach powiatu: Katowice województwo: śląskie inwestor: wykonawca opracowania: uprawnienia wykonawcy: data wykonania opracowania:

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW

TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW Jerzy Wójcicki Andrzej Zajdel TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW 1. OPIS PRZEDSIĘWZIĘCIA 1.1 Opis instalacji Przedsięwzięcie obejmuje budowę Ekologicznego Zakładu Energetycznego

Bardziej szczegółowo

Szacowanie SCOP na podstawie wytycznych VDI 4650 cz. 1 i cz.2 Kalkulator SCOP na www.portpc.pl

Szacowanie SCOP na podstawie wytycznych VDI 4650 cz. 1 i cz.2 Kalkulator SCOP na www.portpc.pl Szacowanie SCOP na podstawie wytycznych VDI 4650 cz. 1 i cz.2 Kalkulator SCOP na www.portpc.pl Mgr inż. Paweł Lachman Dr inż. Marian Rubik 17 października 2013, Warszawa Wytyczne VDI 4650 ark. 1(marzec

Bardziej szczegółowo

Nazwa studiów podyplomowych: Studia Podyplomowe Prawa Karnego Skarbowego

Nazwa studiów podyplomowych: Studia Podyplomowe Prawa Karnego Skarbowego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwrsyttu Wrocławskigo ogłasza zapisy na Studia Podyplomow Prawa Karngo Skarbowgo w roku akadmickim 2015/2016 Wrocław, dnia 8 czrwca 2015 r. Nazwa studiów podyplomowych:

Bardziej szczegółowo

Kompakt z rozstawem osi 3250 mm, z dachem wysokim

Kompakt z rozstawem osi 3250 mm, z dachem wysokim maks. 2700 (pomiar przy podłodze) 1350 1520 3250 5261 2600 (pomiar przy ściance działowej) 1040 3250 5261 2600 (pomiar przy ściance działowej) Dopuszczalna masa całkowita [t] H ok. 55/6901 1040 1993 2426

Bardziej szczegółowo

Przykład obliczeń na I półrocze 2012 roku

Przykład obliczeń na I półrocze 2012 roku Przykład obliczeń na I półrocze 2012 roku 1 - Kocioł gazowy centralnego ogrzewania w aptece spalił 500 m3 gazu - (tabela I.V.1.) Obliczenia: Stawka za spalenie 1 000 000 m3 gazu wynosi w 2012 roku 1233,19

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI: WYTYCZNE DLA STATKÓW SPALAJĄCYCH PALIWA NISKOSIARKOWE

SPIS TREŚCI: WYTYCZNE DLA STATKÓW SPALAJĄCYCH PALIWA NISKOSIARKOWE SPIS TREŚCI: ZAPOBIEGANIE ZANIECZYSZCZANIU POWIETRZA PRZEZ STATKI W ŚWIETLE NAJNOWSZYCH WYMAGAŃ UNII EUROPEJSKIEJ, STANU KALIFORNIA, ORAZ ZAŁĄCZNIKA VI DO KONWENCJI MARPOL WYTYCZNE DLA STATKÓW SPALAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

NVG w Świecie i w Polsce

NVG w Świecie i w Polsce Sprzężony Gaz Ziemny do Napędu pojazdów komunikacji masowej NVG w Świecie i w Polsce Dr inż.. Jan Sas Wydział Zarządzania AGH Kraków 12 października 2000 r. 1 CNG LNG LPG NGV (Compressed Natural Gas) gaz

Bardziej szczegółowo

konsumenta Monitory elektrospecjalisci.pl DODATEK SZKOLENIOWY DO MAGAZYNU INFOMARKET Hobo Std Medium 40pt C0 / M80 / Y100 / K0 C90 / M69 / Y43 / K38

konsumenta Monitory elektrospecjalisci.pl DODATEK SZKOLENIOWY DO MAGAZYNU INFOMARKET Hobo Std Medium 40pt C0 / M80 / Y100 / K0 C90 / M69 / Y43 / K38 Przwodnik konsumnta grudziń styczń 2011 2012 r. Nr 44(84)/2011 4(88)/2012 DODATEK SZKOLENIOWY DO MAGAZYNU INFOMARKET lktrospcjalisci.pl Hobo Std Mdium 40pt C0 / M80 / Y100 / K0 C90 / M69 / Y43 / K38 Monitory

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA NAPĘDU W MIEJSKIEJ KOMUNIKACJI AUTOBUSOWEJ -KIERUNKI INNOWACYJNOŚCI

ŹRÓDŁA NAPĘDU W MIEJSKIEJ KOMUNIKACJI AUTOBUSOWEJ -KIERUNKI INNOWACYJNOŚCI ŹRÓDŁA NAPĘDU W MIEJSKIEJ KOMUNIKACJI AUTOBUSOWEJ -KIERUNKI INNOWACYJNOŚCI Zbiorowy transport miejski = alternatywa dla transportu indywidualnego Warszawa, Trasa Łazienkowska, analiza ruchu w godzinach

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA "Puławy" S.A. do 2016 roku

Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA Puławy S.A. do 2016 roku Dyrektywa IPPC wyzwania dla ZA "Puławy" S.A. do 2016 roku Warszawa, wrzesień 2009 Nowelizacja IPPC Zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola Zmiany formalne : - rozszerzenie o instalacje

Bardziej szczegółowo

Porównanie zasięgu pojazdu przy zasilaniu różnymi paliwami w odniesieniu do 100 kg masy paliwa ze zbiornikiem

Porównanie zasięgu pojazdu przy zasilaniu różnymi paliwami w odniesieniu do 100 kg masy paliwa ze zbiornikiem Porównanie zasięgu pojazdu przy zasilaniu różnymi paliwami w odniesieniu do 100 kg masy paliwa ze zbiornikiem Kryteria stosowania CNG Cena gazu w odniesieniu do innych paliw (ON, benzyny, LPG) Ilość stacji

Bardziej szczegółowo

WPŁ YW PARAMETRÓW KONSTRUKCYJNYCH ROZPYLACZY NA W Ł A Ś CIWOŚ CI U Ż YTECZNE SILNIKA ZASILANEGO PALIWEM LOTNICZYM

WPŁ YW PARAMETRÓW KONSTRUKCYJNYCH ROZPYLACZY NA W Ł A Ś CIWOŚ CI U Ż YTECZNE SILNIKA ZASILANEGO PALIWEM LOTNICZYM ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK LIV NR 2 (193) 2013 Marek Rajewski Wojskowa Akademia Techniczna Wydział Mechaniczny, Instytut Pojazdów Mechanicznych i Transportu 00-908 Warszawa, ul. ul.

Bardziej szczegółowo

Obsługa wózków jezdniowych

Obsługa wózków jezdniowych Obsługa wózków jezdniowych Ramowy program szkolenia Blok programowy A B C D E F G zagadnienia Minimalna liczba godzin dla poszczególnych rodzajów wózków jezdniowych Naładownych, ciągnikowych, unoszących

Bardziej szczegółowo

ANALIZA FOURIEROWSKA szybkie transformaty Fouriera

ANALIZA FOURIEROWSKA szybkie transformaty Fouriera AALIZA FOURIEROWSKA szybi trasformaty Fourira dowola fuję priodyzą F( w zasi lub przstrzi (tx, ors T) moża przdstawić jao () F( b o + [ a si( + b os( ] gdzi π / T lub ω zauważmy, ż ω, jst ajiższą zęstośią

Bardziej szczegółowo

OGÓLNOPOLSKA GIEŁDA KONI HODOWLANYCH. ISSN 2299-629x INDEX 33927X. cena 16,99 zł w tym 8% VAT. Czarne Perly. strona 54

OGÓLNOPOLSKA GIEŁDA KONI HODOWLANYCH. ISSN 2299-629x INDEX 33927X. cena 16,99 zł w tym 8% VAT. Czarne Perly. strona 54 OGÓLNOPOLSKA GIEŁDA KONI HODOWLANYCH HORSE MARKET IL MERCATO DEL CAVALLO PFERDEMARKT 6 12 ISSN 2299-629x INDEX 33927X cna 16,99 zł w tym 8% VAT strona 54 Czarn Prly SPIS TREŚCI www.konskitarg.pl fot.:

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia inŝynierskie i ekonomiczne związane z produkcją energii w układach kogeneracyjnych

Zagadnienia inŝynierskie i ekonomiczne związane z produkcją energii w układach kogeneracyjnych Tomasz Kamiński Pracownia Technologiczna Zagadnienia inŝynierskie i ekonomiczne związane z produkcją energii w układach kogeneracyjnych Prezentacja wykonana m.in. na podstawie materiałów przekazanych przez

Bardziej szczegółowo

Dziecko nowosądeckie normy rozwoju somatycznego i sprawności fizycznej dzieci oraz młodzieży Nowego Sącza

Dziecko nowosądeckie normy rozwoju somatycznego i sprawności fizycznej dzieci oraz młodzieży Nowego Sącza Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Katarzyna Sztafa, Pawł Kożuch Izabla Adamowicz, Kamil Sławcki Dzicko nowosądcki normy rozwoju somatyczngo i sprawności fizycznj dzici oraz młodziży Nowgo

Bardziej szczegółowo

Materiały dydaktyczne. Semestr IV. Laboratorium

Materiały dydaktyczne. Semestr IV. Laboratorium Materiały dydaktyczne Napędy hydrauliczne Semestr IV Laboratorium 1 1. Zagadnienia realizowane na zajęciach laboratoryjnych Zagadnienia według treści zajęć dydaktycznych: Podstawowe rodzaje napędowych

Bardziej szczegółowo

Monitoring i ocena środowiska

Monitoring i ocena środowiska Monitoring i ocena środowiska Monika Roszkowska Łódź, dn. 12. 03. 2014r. Plan prezentacji: Źródła zanieczyszczeń Poziomy dopuszczalne Ocena jakości powietrza w Gdańsku, Gdyni i Sopocie Parametry normowane

Bardziej szczegółowo

POMPA SMAROWNICZA TYP MPS 10

POMPA SMAROWNICZA TYP MPS 10 POMPA SMAROWNICZA TYP MPS 10 Zastosowanie Pompa jest przeznaczona do smarowania smarem plastycznym lub olejem maszyn i urządzeń wymagających ciągłego podawania środka smarującego w małych ilościach. Doprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Emisja i wskaźniki emisji zanieczyszczeń powietrza dla celów monitoringu stanu jakości powietrza oraz POP (wybrane zagadnienia)

Emisja i wskaźniki emisji zanieczyszczeń powietrza dla celów monitoringu stanu jakości powietrza oraz POP (wybrane zagadnienia) Emisja i wskaźniki emisji zanieczyszczeń powietrza dla celów monitoringu stanu jakości powietrza oraz POP (wybrane zagadnienia) Aleksander Warchałowski Katarzyna Bebkiewicz Warszawa, wrzesień 2011 WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI Dz.U.02.70.650 2003-05-01 zm. Dz.U.03.65.603 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 10 maja 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym.

Bardziej szczegółowo

Modele wczesnego ostrzegania przed kryzysami walutowymi zastosowania dla Polski *

Modele wczesnego ostrzegania przed kryzysami walutowymi zastosowania dla Polski * 4 Makrokonomia BANK I KREDYT wrzsiƒ 2005 Modl wczsngo ostrzgania przd kryzysami walutowymi zastosowania dla Polski * Dobromi Srwa 1. Wprowadzni * WczÊnijszych obliczƒ, dotyczàcych analizy sygna owj, dokona

Bardziej szczegółowo