ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 4(100)/2014

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 4(100)/2014"

Transkrypt

1 ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 4(100)/2014 Michał Maowsi 1, Andrzej Reńsi 2, Janusz Poorsi 3 ANALIZA MOŻLIWOŚCI ZASTOSOWANIA RÓŻNYCH RODZAJÓW STEROWANYCH AMORTYZATORÓW W POJAZDACH SAMOCHODOWYCH 1. Wstęp Pod oniec ubiegłego wieu, dzięi rozwojowi tzw. materiałów inteligentnych pojawiła się możliwość opracowania metod atywnej ochrony onstrucji budowlanych oraz maszyn przed zewnętrznymi wymuszeniami przenoszonymi na te onstrucje. Przedstawiona w artyule problematya jest związana z atywnymi i półatywnymi metodami tłumienia drgań w uładach mechanicznych. Zastosowanie tzw. materiałów inteligentnych w różnego rodzaju tłumiach umożliwiło pratyczną realizację nietórych z oncepcji semi-atywnego lub adaptacyjnego tłumienia drgań w onstrucji [2], [7], [11], [12]. Zastosowanie sterowanych tłumiów umożliwia apliację w pojazdach samochodowych strategii sterowania wg. idei sy-hoo lub ground-hoo [15], [19]. Praca poświęcona jest badaniu możliwości apliacji różnych rodzajów sterowanych tłumiów drgań, jao amortyzatorów w zawieszeniu pojazdów samochodowych. Autorzy soncentrowali się na przedstawieniu wyniów badań esperymentalnych tłumiów magneto-reologicznych (MRD), tłumiów z zaworem piezoeletrycznym (PZD) oraz tłumiów eletro-reologicznych (ERD). W literaturze znaleźć można licznie opisy sterowanych tłumiów magneto-reologicznych, eletro-reologicznych. W Instytucie Pojazdów Politechnii Warszawsiej prowadzone są unialne badania właściwości sterowanych tłumiów z zaworem piezoeletrycznym, ja również, we współpracy z Instytutem Podstaw Budowy Maszyn PW, badania sterowanych tłumiów z granulami z tworzyw sztucznych [14], [23]. W opracowaniu przedstawiono przyładowe rozwiązania onstrucyjne sterowanych amortyzatorów samochodowych i ich pratyczne zastosowania. W pracy przedstawiono wynii badań właściwości tłumiów drgań z cieczą magneto-reologiczną (MRD). Badania zostały przeprowadzone dla dwóch rodzajów tłumiów: omercyjnego firmy LORD [21] oraz oryginalnego rozwiązania opracowanego w Instytucie Pojazdów Politechnii Warszawsiej. Tłumii tego typu są wypełnione cieczą magneto-reologiczną (MR), tóra zmienia swoją lepość pod wpływem pola magnetycznego. Cechą charaterystyczną taiego tłumia jest zmiana sił tłumienia w przypadu zmian pola magnetycznego generowanego przez prąd płynący w uzwojeniu cewi w tłumiu. W opracowaniu przedstawiono taże wynii badań właściwości tłumia z zaworem piezoeletrycznym, będącego oryginalną onstrucją, opracowaną w Instytucie Pojazdów PW. Tłumi ten jest wypełniony olejem hydraulicznym, a rozpraszanie energii następuje w regulowanej szczelinie tłumia, tórą 1 dr inż. Michał Maowsi, Instytut Pojazdów, Politechnia Warszawsa 2 prof. dr hab. inż. Andrzej Reńsi, Instytut Pojazdów, Politechnia Warszawsa 3 mgr inż. Janusz Poorsi, Instytut Pojazdów, Politechnia Warszawsa 5

2 przepływa ciecz. Do regulacji wielości szczeliny wyorzystywany jest atuator piezoeletryczny (PZ) PPA-80L firmy Cedrat [13], wyorzystujący szczególną cechę materiałów piezoeletrycznych polegającą na zmianie wymiarów pod wpływem działania pola eletrycznego. Trzecim z badanych rozwiązań był tłumi eletro-reologiczny. W tym przypadu tłumi jest wypełniony cieczą eletro-reologiczną (ER). Ciecz ta zmienia swoją lepość pod wpływem pola eletrycznego, tóre generowane jest przez uład eletroniczny tłumia. Przedstawione w pracy wynii badań zostały uzysane przy wyorzystaniu dwóch tłumiów ERD firmy Bansbach [20]. Na podstawione przedstawionych wyniów badań doonano analizy możliwości zastosowania sterowanych tłumiów drgań, jao amortyzatorów samochodowych. W pracy przedstawiono oryginalne rozwiązania onstrucji samochodowych tłumiów drgań (amortyzatorów), opracowanych i zbudowanych w Instytucie Pojazdów PW. Były to dwa amortyzatory z cieczą MR do samochodu Ford Transit (MRD-FT) i do samochodu Honer (MRD-H). Tłumii te działały na podobnej zasadzie ja badawczy tłumi MRD. W pracy przedstawiono również interesującą onstrucje amortyzatora PZD-FT zastosowanego do samochodu Ford Transit. Dzięi swoim właściwościom sterowane tłumii drgań mogą znaleźć zastosowanie w różnych urządzeniach mechanicznych odpowiedzialnych za rozpraszanie energii [7], [17]. Zastosowanie opracowanych urządzeń ze sterowanymi tłumiami drgań w uładach mechanicznych wymaga opracowania modelu numerycznego tłumiów oraz identyfiacji parametrów modeli [1], [10], [16]. W niniejszej pracy zostały zaprezentowane wynii badań, tóre wyonano dla różnych rodzajów tłumiów MRD, PZD i ERD. Zastosowanie sterowanych tłumiów drgań w pojazdach samochodowych umożliwia realizację atywnego lub półatywnego sterowania zawieszeń (np. wg algorytmów sy-hoo lub ground-hoo). Dzięi sterowanym amortyzatorom wraz odpowiednimi algorytmami sterowania można orzystnie wpływać na własności jezdne samochodu, a szczególnie na poprawę bezpieczeństwa i omfortu jazdy [3], [8], [22]. 2. Atywne i półatywne systemy tłumienia drgań w pojazdach samochodowych W przypadu projetowania zawieszeń pojazdów samochodowych nie istnieje pratyczna możliwość taiego doboru tłumienia zawieszenia pasywnego, aby uzysać zmniejszenie przyspieszeń drgań nadwozia w całym zaresie częstotliwości wymuszeń, pochodzących od nierówności drogi. Zwięszenie tłumienia w zawieszeniu powoduje zmniejszenie przyspieszeń w obszarze rezonansu drgań nadwozia, zwięszając jednocześnie przyspieszenia dla więszych częstotliwości. Podobnie w przypadu zmian obciążeń dynamicznych ół zwięszenie tłumienia zawieszenia powoduje obniżenie amplitud sił dynamicznych działających na oło zarówno w obszarze rezonansu drgań nadwozia ja i ół, zwięszając jedna amplitudy poza obszarami rezonansów. Teoretycznie poprawę omfortu w całym przedziale częstotliwości wymuszenia można byłoby uzysać, gdyby tłumi nie był umieszczony pomiędzy nadwoziem a ołem, ale pomiędzy nadwoziem a nieruchomym uładem odniesienia. Siła tłumienia amortyzatora w taim hipotetycznym rozwiązaniu byłaby proporcjonalna do bezwzględnej prędości nadwozia, a nie do różnicy prędości nadwozia i oła. Dzięi temu zwięszanie siły tłumienia nie powodowałoby zwięszenia sił przenoszonych przez tłumi na nadwozie, a wyniających z drgań oła. Jest to idea idealnego 6

3 zawieszenia, zwanego w literaturze sy-hoo (rys. 1) [15], [19], oczywiście niemożliwa do zrealizowania w pratyce. Ta idea jest jedna podstawą do stworzenia strategii sterowania siłą tłumienia w rzeczywistym amortyzatorze. Sterowanie polega na taim zmienianiu tłumienia sterowanego amortyzatora (rys. 1c), aby możliwie ja najlepiej spełnić warune proporcjonalności siły tłumienia do prędości drgań nadwozia. Sygnałem sterującym jest tu prędość, uzysiwana przez scałowanie zmierzonych przyśpieszeń nadwozia. Uład tai poprawia omfort, pogarszając jedna bezpieczeństwo, ponieważ drgania ół pozostają pratycznie nietłumione. a) b) c) Rys.1. Sterowanie tłumieniem zawieszenia wg idei sy-hoo : schemat zawieszenia pasywnego (a), teoretyczne zawieszenie sy-hoo (b) i jego pratyczna realizacja (c). Oznaczenia: 1 czujni przyśpieszeń, 2 sterowni, c reg amortyzator o zmiennym tłumieniu Dla wyidealizowanego uładu z rys. 1b uład równań ruchu miałby postać: m z c z ( z z ) 0 (1) n sy n z n m z ( z z ) ( z h) 0 (2) z n Natomiast dla rzeczywistego uładu ze sterowanym tłumiiem z rys. 1c uład równań wyglądałby następująco: m z c ( z z ) ( z z ) 0 (3) n reg n z n m z c ( z z ) ( z z ) ( z h) 0 (4) reg n Jeśli byłaby możliwość sterowania tłumiiem ze schematu na rys. 1c wg zależności c sy n z n reg ( n z c z z ) (5) 7

4 można byłoby uzysać tai sam efet tłumienia ja w przypadu teoretycznego uładu z rys 1b. W podobny sposób można byłoby zrealizować taże ideę taiego sterowania siłą tłumienia, aby uzysać zmniejszenie amplitud sił w oponie (ryterium bezpieczeństwa). Tym razem ficyjny tłumi powinien być umieszczony pomiędzy ołem, a nieruchomym uładem odniesienia, siła tłumienia powinna być proporcjonalna do prędości drgań oła. Tai teoretyczny uład nazywany jest ground-hoo (rys. 2). Łatwo zauważyć, że w tym razem nietłumione pozostają drgania nadwozia, co pogarsza omfort. W rzeczywistych rozwiązaniach zawieszeń atywnych dąży się do spełnienia zarówno postulatu zmniejszenia przyśpieszeń drgań nadwozia, ja i zmniejszenia amplitud sił dynamicznych w oponach, wyorzystując obie strategie i poszuując optimum między nimi w zależności od warunów ruchu. W pratyce w ustalonym stanie ruchu pierwszeństwo ma spełnienie ryterium omfortu, natomiast w przypadu wyonywania przez pojazd taich manewrów, ja hamowanie, czy też gwałtowna zmiana ierunu ruchu decydujące jest zachowanie bezpieczeństwa, czyli sterowanie wg ryterium minimalizacji amplitud sił w oponach. a) b) c) Rys. 2. Sterowanie tłumieniem zawieszenia wg idei ground-hoo : schemat zawieszenia pasywnego (a), teoretyczne zawieszenie ground-hoo (b) i jego pratyczna realizacja (c). Oznaczenia: 1 czujni przyśpieszeń, 2 sterowni, c reg - amortyzator o zmiennym tłumieniu Zmiana tłumienia amortyzatorów może być też wyorzystana do przeciwdziałania wzdłużnym i poprzecznym przechyłom nadwozia. W przypadu hamowania w amortyzatorach przednich zwięsza się tłumienie ruchu ścisania a zmniejsza tłumienie ruchu rozciągania, natomiast w amortyzatorach tylnych odwrotnie. Podobnie zmniejszenie przechyłu poprzecznego przy jeździe po łuu można uzysać, jeśli w amortyzatorach po stronie zewnętrznej zarętu tłumienie przy ścisaniu będzie zwięszanie, a przy rozciąganiu zmniejszane, natomiast odwrotnie - w amortyzatorach po stronie wewnętrznej. 8

5 Zmiana siły tłumienia amortyzatorów nie wymaga pratycznie dostarczania energii, jeśli nie liczyć sygnałów sterujących, dzięi czemu uład sterujący pracą amortyzatorów może dostosowywać ich tłumienie do szybozmiennych przebiegów obciążeń zawieszenia. Pratyczna realizacja przedstawionych strategii sterowania sy-hoo lub groundhoo możliwa jest poprzez sterowanie siłą tłumienia w zawieszeniu pojazdu, przy zastosowaniu sterowanych tłumiów drgań. 3. Budowa i badania esperymentalne tłumia MR 3.1. Badania tłumia MR IP Badania właściwości sterowanych tłumiów rozpoczęto od tłumiów magnetoreologicznych. Do badań wyorzystywano tłumi o oryginalnej onstrucji, opracowanej w Instytucie Pojazdów PW. Tłumi został wypełniony cieczą MR, tóra jest zawiesiną złożoną z oleju mineralnego lub syntetycznego (ciecz MR może być taże na bazie wody [21]) oraz z rozproszonych cząste ferromagnetycznych o rozmiarach 1-10 m. Sprężysto-lepie cechy tej cieczy modeluje w obliczeniach za pomocą ciała Binghama. Pod wpływem pola magnetycznego zawiesina ta zmienia swoje właściwości fizyczne, co w onsewencji można wyorzystać do zmiany charaterysty dyssypacyjnych tłumia MR. Schemat budowy badanego tłumia MR zostały przedstawiony na rys. 3. Tłumi ma postać cylindra (3), w tórym przesuwa się tło (6). Tło jest ta wyonany, że pomiędzy tłoiem a cylindrem powstaje szczelina (2). Ruch tłoa względem obudowy tłumia wywołuje przepływ cieczy w szczelinie pomiędzy tłoiem i cylindrem. Przepływowi cieczy przez szczelinę towarzyszy rozpraszanie energii. Pole magnetyczne oddziałujące na ciecz w szczelinie (2) jest wytwarzane przez prąd płynący w uzwojeniu cewi (1) umieszczonej w tłou (6). Rys. 3. Schemat tłumia magneto-reologicznego: 1 - cewa, 2 - szczelina, 3 ciecz magneto-reologiczna, 4 cylinder, 5 pole magnetyczne, 6- tło Poprzez zmianę natężenia prądu w szczelnie i jej otoczeniu wpływa się na zmianę dyssypacyjnych właściwości cieczy magneto-reologicznej, a tym samym na zmianę siły tłumienia generowanej przez tłumi. Dzięi temu powstaje możliwość wyorzystania 9

6 Siła [N] Siła [N] tego rozwiązania jao sterowanego tłumia drgań. W czasie badań uzysano opóźnienie odpowiedzi uładu mechanicznego na sterowanie pochodzące z uładu eletronicznego na poziomie ms [9]. Rys. 4. Tłumi badawczy MR IP Przyładem pratycznej realizacji jest tłumi MR IP, zbudowany w tracie prac badawczych, tóry przedstawiono na rys. 4. Tłumienie realizowane jest dzięi przepływowi cieczy przez szczelinę pomiędzy pierścieniami a obudową tłumia. Na rdzeniu nawinięta jest cewa, dzięi tórej wytwarzane jest pole magnetyczne. Badania były prowadzone przy zasilaniu cewi prądem o natężeniu zmienianym w zaresie od 0 A do 3 A. Pierścienie tłumia MR są elementami wymiennymi umożliwiającymi zmianę zaresu sił tłumienia. Dzięi różnym wielościom pierścieni, można zmieniać szczeliny, przez tórą przepływa ciecz magneto-reologiczna. Wielość szczelin pomiędzy pierścieniami a obudową tłumia ma decydujący wpływ na wielość sił tarcia. a) b) A 0A ,02-0, ,01 0, Przemieszczenie [m] A 0A ,4-0, ,2 0, Prędość [m/s] Rys. 5. Wynii badań esperymentalnych tłumia MR bez zasilania i z zasilaniem 2 A przy wymuszeniu z częstością 1,6 Hz i amplitudzie 0,018 m, a) siła-przemieszczenie, b) siła prędość Badania esperymentalne prowadzone były w różnych warunach ustawień tłumia. W celu uzysania najwyższych wartości sił tarcia w tłumiu MR zastosowano pierścienie o średnicy Ø = 39 mm i uzysano wielość szczeliny do 0,5 mm. Badania prowadzono przy wymuszeniu harmonicznym o amplitudzie a = 0,018 m i częstości 10

7 f = 1,6 Hz. Na rys. 5 zostały zaprezentowane wynii badań esperymentalnych tłumia MR. Wynii przedstawiono w postaci wyresów w dwóch uładach współrzędnych: siła-przemieszczenie i siła-prędość. Drugi wyres jest tzw. charaterystyą dyssypacyjną tłumia. Przedstawione wynii uzysano w dwu przypadach: bez zasilania oraz przy zasilaniu cewi tłumia MR prądem o natężeniu 2 A. Na obu wyresach widoczny jest wzrost sił tłumienia, przy zasilaniu prądem cewi, wyniający ze wzrostu lepości cieczy przepływającej przez szczelinę. Badania tłumia MR były prowadzone przy różnych natężeniach prądu zasilania cewi, zmienianych w zaresie od 0 do 3 A. Na podstawie przeprowadzonych badań tłumia MR ze szczeliną o wielości 0,5 mm oszacowano wpływ natężenia prądu zasilającego cewę tłumia na wielość sił tłumienia. Zaobserwowano, że wzrost natężenia prądu powyżej 2 A nie powoduje znacznego wzrostu sił tłumienia. Zjawiso to jest związane z nasyceniem pola magnetycznego. Przyrost sił tłumienia jest zależny od natężenia prądu zasilającego cewę, a najwięszy przyrost sił jest przy zasilaniu cewi tłumia MR prądem o natężeniu od 0 A do 0,5 A, natomiast przy wartości 2 A następuje nasycenie pola magnetycznego. Na podstawie przeprowadzonej analizy zdecydowano, aby olejne badania tłumiów MRD prowadzić przy zasilaniu cewi prądem o natężeniu 0 2 A Badania tłumia MR Lord Dla porównania na stanowisu badawczym przeprowadzono taże pomiary z wyorzystaniem sterowanego tłumia magneto-reologiczne firmy Lord o symbolu RD [21], tóry przedstawiono na rys. 6. Rys. 6. Sterowany tłumi magneto-reologiczny firmy Lord Wynii przeprowadzonych badań esperymentalnych tłumia MR przedstawiono na rys. 7. Zostały one uzysane przy wymuszeniu inematycznym o częstości 1,6 Hz i amplitudzie 0,012 m bez zasilania oraz przy zasilaniu cewi tłumia MR prądem o natężeniu 0,5 A i 2 A. Wynii badań zostały przedstawione na dwóch wyresach: przemieszczenie-siła (pętla histerezy) oraz prędość-siła (charaterystya dyssypacyjna). Na przedstawionych wyresach widoczny jest wzrost sił tłumienia w uładzie zasilanym 0,5 A i 2 A w stosunu do uładu bez zasilania. Widoczna jest również różnica wartości sił na przebiegach z zasilaniem 0,5 A i 2 A. 11

8 Siła [N] Siła [N] a) b) 0A 0.5A 2A ,02-0,01 0 0,01 0, Prędość [m/s] 0A 0.5A 2A ,3-0, ,15 0, Prędość [m/s] Rys. 7. Wynii badań esperymentalnych tłumia MR bez zasilania i z zasilaniem 0,5 A i 2 A, przy wymuszeniu z częstością 1,6 Hz i amplitudzie 0,012 m, a) siłaprzemieszczenie, b) siła prędość Przytoczone wyresy wyraźnie uazują wpływ natężenia pola magnetycznego na suteczność rozpraszania energii za pomocą tłumia MR. Zmianie uległa zarówno pętla histerezy ja i charaterystya tłumia MR. Wielość pętli histerezy tłumia zależna jest od działania pola magnetycznego: najwięszą uzysano przy zasilaniu prądem o natężeniu 2A a najmniejszą bez zasilania. Uazuje to wpływ pola magnetycznego na dyssypację energii w tłumiu MR. Na podstawie pomiarów ustalona została taże zależność dyssypacyjnych charaterysty tłumia od prądu zasilającego cewę, tórej pole magnetyczne działa na przepływającą ciecz Budowa tłumia MR FT Wynii przeprowadzonych badan stanowisowych wyorzystano przy opracowaniu onstrucji tłumia magneto-reologicznego do samochodu Ford Transit (MR FT). W onstrucji wyorzystano obudowę oryginalnego amortyzatora samochodu. Przednie zawieszenie tego pojazdu jest zawieszeniem McPhersona, w tórym amortyzator spełnia podwójną rolę: jest elementem prowadzącym oraz tłumiiem drgań. Rys. 8. Elementy amortyzatora magneto-reologicznego MRD FT 12

9 Oryginalny amortyzator z przedniego zawieszenia samochodu jest onstrucją dwururowa a płyn znajdujący się w amortyzatorze jest olejem hydraulicznym. Elementami oryginalnego amortyzatora samochodu są: obudowa zewnętrzna, rura wewnętrzna oraz tłoczyso, tóre służy do wprowadzania sił z zawieszenia na nadwozie pojazdu.. Na rys. 8 przedstawiono części sładowe zaprojetowanego amortyzatora magnetoreologicznego do samochodu Ford Transit, w tórym wyorzystano nietóre elementy amortyzatora oryginalnego. Zasadniczej zmianie uległ tło (głowica) amortyzatora, a tłoczyso zostało wydrążone celem przeprowadzenia przewodów zasilających cewę. Zmiany onstrucji przeprowadzone zostały w tracie realizacji projetu badawczego MNiSW [4]. Opracowanie onstrucji głowicy amortyzatora MR poprzedzone było badaniami na stanowisu do badań właściwości tłumiów MRD, tóre przeprowadzono celem doboru materiału na elementy głowicy oraz wielości szczeliny. Materiał na elementy głowicy powinien zapewnić możliwie duży zares zmian sił tarcia w tłumiu. Od doboru materiału zależy wielość pozostałości magnetycznej w materiale i przenoszenie sił pola magnetycznego. Elementy głowicy tłumia MR zostały wyonane z żelaza Armo. W celu izolacji magnetycznej pozostałych elementów amortyzatora, element łączący głowicę MR z tłoczysiem amortyzatora wyonano ze stali chromowo nilowej, tóra jest dieletryiem. Przyjęto wielość szczeliny równą 0,5 mm, ponieważ zapewnia ona uzysanie żądanego zaresu sił tarcia w tłumiu. Rys. 9. Głowice tłoczów samochodowych tłumiów MR Na rysunu 9 przedstawione zostały głowice samochodowych amortyzatorów magneto-reologicznych, tóre zbudowane są z cewi i obudowy zewnętrznej głowicy. Cewa została wyonana z drutu o średnicy 0,5 mm. Nawinięto ją na rdzeniu zespolonym z pierścieniami tłocza. Obudowa głowicy jest elementem, tóry zamya pole magnetyczne wytwarzane przez cewę. Głowica MR, podobnie ja w oryginalnym amortyzatorze, jest elementem prowadzącym. Wielość szczeliny jest zapewniona przez dobór średnicy pierścieni tłocza i średnicy wewnętrznej obudowy głowicy. Podczas przepływu cieczy przez głowicę tłoa generowana jest siła tłumienia. Głowica MRD połączona jest z tłoczysiem prowadzącym przez śrubę łączącą. 13

10 3.3. Budowa tłumia MR Honer Kolejną oryginalną onstrucją wyorzystującą właściwości cieczy MR jest opracowany w Instytucie Pojazdów PW tłumi MR do samochodu Honer. Konstrucja ta powstała w ramach projetu MNiSW [22]. Celem prowadzonych badań była poprawa bezpieczeństwa jazdy, co miało być uzysane dzięi zastosowaniu sterowanych tłumiów drgań wypełnionych cieczą MR. Podobnie ja w poprzednim przypadu onstrucja tego tłumia została oparta na elementach oryginalnego amortyzatora pojazdu. Oryginalny tłumi jest onstrucją dwururową a ciecz hydrauliczna przepływa przez dwa zawory w tłoczysu i przez zawór umieszczony w rurze wewnętrznej. Rys. 10. Schemat tłumia magneto-reologicznego: 1 - cewa, 2 - szczelina, 3 ciecz magneto-reologiczna, 4 linie pola magnetycznego, 5 tło, 6 rura wewnętrzna, 7 rura zewnętrzna (obudowa) Na rysunu 10 przedstawiony został schemat onstrucyjny tłumia MR Honer. Zmiana onstrucji polegała na zamnięciu zaworu w tłou oraz wyonaniu głowicy z cewą, tóra została zabudowana na rurze wewnętrznej. Elementy głowicy umożliwiały stworzenie odpowiedniej szczeliny o wielości 0,5 mm oraz wytworzenie pola magnetycznego. Tłumi hydrauliczny został wypełniony cieczą magneto-reologiczną wyproduowaną przez firmę Lord o symbolu MRF-265. Ciecz MR przepływając przez szczelinę, w tórej zostało wytworzone pole magnetyczne, zmieniała swoją lepość, co wpływało na zmianę siły tłumienia. Poprzez zmianę natężenia prądu można było wpływać na własności dyssypacyjne tłumia MR. W onstrucji MRD FT głowica została zamontowana na tłoczysu tłumia zamiast zaworu. Wadą taiego rozwiązania była onieczność doprowadzenia zasilania do elementu znajdującego się w ruchu posuwisto-zwrotnym. W tym przypadu głowica MR została umieszczona w nieruchomej części tłumia. Konstrucja taa ułatwia montaż tłumia i nie ma tu onieczności drążenia otworów w tłoczysach zaworów, a więc w elementach bezpośrednio związanych z bezpieczeństwem jazdy. Uład sterowania umożliwiał regulację prądów zasilania uładu eletronicznego (cewi) w zaresie 0-2 A. 14

11 Rys.11.Tłumi MR do samochodu Honer Na rys. 11 przedstawiono opracowany w ramach projetu sterowany tłumi MRD Honer. Tłumi został wyorzystany podczas badań terenowych, tórych celem była ocena możliwości zmniejszenia drgań uładu mechanicznego (w tym przypadu pojazdu terenowego) dzięi zastosowaniu sterowanych tłumiów magneto-reologicznych. 4. Budowa i badania tłumia PZD 4.1. Badania tłumia PZD Tłumi hydrauliczny z zaworem piezoeletrycznym PZD został zaprojetowany i wyonany w Instytucie Pojazdów PW. Budowa tłumia została przedstawiona na rys. 12a. Na rys. 12 b przedstawiono natomiast onstrucję zaworu piezoeletrycznego PZ. W cylindrze hydraulicznym (4) znajduje się olej hydrauliczny, tóry jest przetłaczany pomiędzy omorami cylindra poprzez poruszający się tło (3). Komory cylindra hydraulicznego (4) są od siebie szczelnie oddzielone (uszczelnienie na tłou) i ciecz przepływa przewodem (2) do zaworu piezoeletrycznego (1), gdzie następuje dławienie przepływu na szczelinie (7) a następnie do drugiej omory cylindra hydraulicznego. a) b) Rys.12. Schemat tłumia PZD (a) oraz zaworu piezoeletrycznego (b) 15

12 Sila [N] Siła [N] Dzięi właściwościom materiałów piezoeletrycznych możliwa jest szyba reacja uładu mechanicznego, jaim jest tłumi, na sygnał sterujący pochodzący z uładu eletronicznego. W czasie badań zarejestrowano opóźnienie wynoszące 7-9 ms (dwa razy niższe niż w tłumiu MR) [4]. Taie cechy tłumia PZD pozwalają na zastosowanie go w uładach tłumienia drgań, w tórych ze względu na charater szybozmiennych wymuszeń onieczna jest szyba zmiana sił tłumienia. Uład tai może być stosowany w zawieszeniu pojazdu samochodowego, gdzie wymuszenia zależą od profilu drogi oraz prędości przejazdu. Rys. 13. Sterowany tłumi PZD na stanowisu badawczym Badania esperymentalne przeprowadzono na stanowisu badawczym służącym do badań właściwości sterowanych tłumiów. Podczas badań mierzone są sygnały przemieszczeń oraz sił tłumienia w czasie. Na tej podstawie możliwe jest opracowanie charaterysty opisujących cechy tłumiów PZD. a) b) 0V V V 0-0,03-0, ,01 0, Przemieszczenie [m] 0V V V 0-0,2-0, ,1 0, Predość [m/s] Rys. 14. Wynii badań esperymentalnych tłumia PZD bez zasilania oraz z zasilaniem napięciem 6 i 10 V przy wymuszeniu z częstością 1 Hz i amplitudzie 0,022 m, a) siłaprzemieszczenie, b) siła- prędość Przyładowe wynii badań esperymentalnych tłumia PZD zostały przedstawione na rys. 14. Zostały one uzysane przy wymuszeniu inematycznym z częstością 1 Hz i o amplitudzie 0,022 m. Na rys. 14a zostały przedstawione wynii badań na płaszczyźnie siłaprzemieszczenie a na rys. 14b na płaszczyźnie siła-prędość (charaterystya 16

13 dyssypacyjna). Badania przeprowadzono bez zasilania napięciem stosu piezoeletrycznego (masymalna wielość szczeliny w zawrze PZD) oraz przy zasilaniu odpowiednio 6 i 10 V (zmniejszanie wielości szczeliny w zaworze). Na przestawionych wyresach widoczna jest zmiana wartości sił wraz ze wzrostem napięcia w uładzie eletronicznym. Zmiana sił tarcia w tłumiu jest spowodowana zmianą wielości szczeliny w zaworze piezoeletrycznym PZ. Taie cechy tłumia PZD umożliwiają jego zastosowanie w uładach ograniczania tłumienia drgań, w tórych ze względu na charater szybozmiennych wymuszeń onieczna jest bardzo szyba zmiana sił tłumienia Budowa tłumia PZD FT Badania doświadczalne przeprowadzone na laboratoryjnym tłumiu PZD pozwoliły na opracowanie onstrucji samochodowego tłumia drgań do pojazdu Ford Transit. Konstrucja tłumia PZD FT została oparta na budowie oryginalnego amortyzatora samochodu Ford Transit. W lasycznym uładzie przy ścisaniu amortyzatora olej hydrauliczny przetłaczany jest przez zawór denny osadzony w rurze wewnętrznej oraz zawór tłoowy w celu uzupełnienia ilości oleju nad tłoiem (przestrzeń robocza nad tłoiem ulega powięszeniu). W tym przypadu o charaterystyce amortyzatora decyduje głównie zawór denny, ponieważ zawór tłoowy jest ta zbudowany, aby otwierał się stosunowo łatwo przy taim ruchu tłoczysa. W celu uzysania możliwości sterowania amortyzatorem zamontowano dodatowy anał (bypass) pomiędzy przestrzenią nad tłoiem i pod tłoiem. Ograniczono taże swobodny przepływ oleju do i z omory olejowej. Na anale obejściowym zainstalowano zawór piezoeletryczny (PZ) pozwalający na sterowanie wielością szczeliny, przez tórą przepływa ciecz. Dzięi temu uzysano możliwość sterowania charaterystyą amortyzatora. Konstrucja zaworu zastosowanego w sterowanym tłumiu drgań PZD FT jest zbliżona do onstrucji tłumia laboratoryjnego. Rys. 15. Element piezoeletryczny tłumia PZD FT Zawór zbudowany został w oparciu o element piezoeletryczny APA-120L firmy CEDRAT Technologies [13]. Element ten charateryzuje się więszym soiem wynoszącym ponad 120 μm, ale taże mniejszą wartością masymalnej dopuszczalnej 17

14 siły, tóra wynosi o N. W związu z tym onieczne było doonanie zmian w onstrucji zaworu ta, aby na sute powstawania sił hydrodynamicznych pochodzących od przepływającej cieczy element piezoeletryczny nie uległ zniszczeniu. Wido ogólny elementu piezoeletrycznego wyorzystywanego w samochodowym tłumiu drgań PZD FT poazano na rys. 15. Na rys. 16 przedstawiono fazę projetową tłumia, tóra została wyonana w ramach projetu badawczego MNiSW [8]. Opracowana doumentacja techniczna posłużyła do wyonania samochodowego tłumia PZD FT. Rys. 16. Projet sterowanego tłumia drgań PZD FT [18] 5. Badania tłumia ER Innym rodzajem sterowanych tłumiów drgań jest tłumi eletro-reologiczny ERD. W tłumiu tym podobnie ja w tłumiu MR zmienia się lepość cieczy. Ciecz eletroreologiczna ER zmienia swoje właściwości pod wpływem pola eletrycznego. W tym celu onieczne jest zapewnienie wysoiego napięcia do 4 V oraz właściwej izolacji w celu uninięcia przepięć. Rys. 17. Sterowany tłumi eletro-reologiczny easyerf-50 18

15 Siła [N] Siła [N] Badania właściwości sterowanego tłumia eletro-reologicznego przeprowadzono na tłumiu firmy Bansbach o symbolu easyerf-50 [20], tóry został przedstawiony na rys. 17. Tłumi ten słada się z cylindra wypełnionego cieczą eletro-reologiczną (ER). W cylindrze zabudowane jest tłoczyso z eletrodą wytwarzającą pole eletryczne generowane przez uład eletroniczny z transformatorem. Uład ten pozwala na wytwarzanie napięcia zasilania do 4 V, wówczas ciecz ER znajdująca się pod wpływem pola eletrycznego zmienia swoją lepość i umożliwia to zmianę sił tłumienia. Na podstawie przeprowadzonych badań esperymentalnych tłumia easyerf opracowane zostały charaterystyi dyssypacyjne i przedstawiono je na rys. 18. Badania zostały przeprowadzone przy wymuszeniu inematycznym o częstości 1 Hz i amplitudzie 0,022 m bez zasilania oraz przy zasilaniu uładu eletronicznego tłumia ERD napięciem 1 V i 3 V. Podobnie ja w przypadu tłumia MR, na rysunu przedstawione są wynii na dwóch płaszczyznach: płaszczyźnie przemieszczenie-siła i płaszczyźnie prędość-siła. Na przedstawionych wyresach widoczny jest wzrost sił tłumienia w uładzie z zasilaniem napięciem 1 V i 3 V w stosunu do badań bez zasilania. Widoczne są również różnice w przebiegu sił między zasilaniem 1 V i 3 V. a) b) V 1V V 0-0,2-0, ,1 0, Prędość [m/s] V 1V V 0-0,03-0, ,015 0, Przemieszczenie [m] Rys. 18. Wynii badań esperymentalnych tłumia easyerf bez zasilania i z zasilaniem 1 V i 3 V, przy wymuszeniu z częstością 1 Hz i amplitudzie 0,022 m, a) siłaprzemieszczenie, b) siła prędość Na przedstawionych wyresach widoczny jest wpływ zmian wielości napięcia zasilania na suteczność rozpraszania energii. Zmianie uległa pętla histerezy i charaterystya tłumia eletro-reologicznego. Analogicznie ja w tłumiu MR wielość pętli histerezy tłumia w tym przypadu zależała od pola eletrycznego. Najwięszą pętlę uzysano przy zasilaniu uładu eletronicznego napięciem 3 V, a najmniejszą bez zasilania. Charaterystyi dyssypacyjne tłumia zależą więc od napięcia zasilającego tłumi. Kolejne badania przeprowadzono z wyorzystaniem tłumia ERD o innym zaresie sił. Na rys. 19 przedstawiono tłumi eletro-reologiczny easyerf-25. Tłumi ten wg wsazań producenta powinien zapewnić niższą wartość uzysiwanych sił tłumienia. Zares napięć zasilania był podobny ja w przypadu tłumia easyerf-50 (0 4 V). Na podstawie przeprowadzonych badań właściwości opracowane zostały charaterystyi w płaszczyźnie siła-przemieszczenia i siła-prędość. Na rys. 20 przedstawiono przyładowy przebieg przy wymuszeniu inematycznym o częstości wymuszeń 1 Hz i amplitudzie 0,008 m. 19

16 Siła [N] Siła [N] Rys. 19. Tłumi eletro-reologiczny easyerf-25 a) b) 0V 2V 4V ,01-0, ,005 0, V 2V 4V ,1-0,05 0 0,05 0,1 Przemieszczenie [m] Prędość [m/s] Rys. 20. Wyni badań esperymentalnych tłumia ERD-25, zasilanie 0 4 V: a) zmiana sił w funcji przemieszczeń, b) zmiana sił w funcji prędości Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, iż wraz ze wzrostem napięcia zasilania uładu eletronicznego od 0 do 4 V zwięsza się siła tłumienia uładu. Najwięszy przyrost sił jest zauważalny w zaresie 1 4 V. Podczas badań właściwości tłumia ERD-25 monitorowany był zares zmian temperatur pracy tłumia za pomocą amery termowizyjnej. Producent w arcie atalogowej nie podaje zaresu temperatur, w jaich tłumi ERD-25 może pracować. W czasie badań obserwowano wzrost temperatury, szczególnie w czasie zasilania masymalną wartością napięcia 4 V (masymalna siła tłumienia). Wraz ze wzrostem temperatury obserwowano dość znaczną zmianę właściwości tłumia i co cieawe wzrost siły tłumienia. Na sute tych zmian podczas prowadzenia badań na stanowisu pomiarowym nastąpiła awaria, tóra była spowodowana najprawdopodobniej zbyt wysoą temperaturą pracy i pojawieniem się zbyt dużych sił tłumienia. W efecie nastąpiło oderwanie tłoa od tłoczysa i uszodzenie tłumia. Podczas badań z wysoim napięciem zasilania uładu eletronicznego tłumi ERD samoczynnie zmieniała się wartość sił tarcia, co było również zarejestrowane na ontrolnym sygnale pochodzącym z zasilacza tłumia. Sygnał ontrolny wsazywał na 20

17 wahania rzeczywistego napięcia w granicach 2,4 4 V. Zaobserwowana zmiana wartości sił spowodowana wadami uładu eletronicznego. 6. Zaończenie W pracy przedstawiono wynii badań esperymentalnych sterowanych tłumiów drgań: tłumia magneto-reologicznego, tłumia z zaworem piezoeletrycznym oraz tłumia eletro-reologicznego. W przypadu badanych sterowanych tłumiów drgań stwierdzono, ze podczas zwięszania sygnału sterującego wzrasta siła tłumienia. Na podstawie wyznaczonych pól sterowania możliwe jest opracowanie strategii sterowania wg idei sy-hoo lub ground-hoo. W przypadu badań tłumia MRD IP uzysano o. dwurotny wzrost siły tłumienia. Dużo więsze pole sterowania (zares pomiędzy wartości minimalną i masymalną na charaterystyce tłumia) uzysano podczas badań tłumia MR Lord. W tracie badań doświadczalnych wyazano, że najwięsze przyrosty sił w tłumiach MRD uzysuje się przy zmianach prądu zasilającego cewę od 0 do 1 A. Natomiast powyżej 2 A przyrost sił jest nieznaczny, wynia to z nasycenia pola magnetycznego. W prezentowanych badaniach zaresy zasilania w obydwu tłumiach porywają się: natężenie prądu zmieniane jest w przedziale od 0 do 2 A. W tracie prac projetowych tłumiów MR FT i MR Honer uwzględnione zostały wynii wcześniejszych badań i cewi zostały zaprojetowane do zasilania prądem o masymalnym natężeniu do 2 A. Prace projetowe samochodowych tłumiów oncentrowały się na opracowaniu onstrucji zbliżonych do oryginalnych amortyzatorów. W przypadu tłumia MRD onieczne jest stosowanie cieczy MR. Jej wadą jest niebezpieczeństwo defragmentacji i osadzania się opiłów metalu. Przeprowadzone badania posłużyły do opracowania oryginalnej onstrucji samochodowego tłumia drgań. Na podstawie przedstawionych przyładowych wyniów badań tłumia PZD można stwierdzić, że podobnie ja w przypadu tłumia MRD wartość sił tłumienia zwięsza się z wartością sygnału sterowania. W prezentowanym tłumiu PZD istniała możliwość regulacji zaresu tłumienia. Podczas badań uzysano ponad dwurotny przyrost sił tłumienia. Istotne było również to, że podczas badań nie zachodzi zjawiso nasycenia pola magnetycznego, ale zares ograniczany jest soiem stosu piezoeletrycznego. Zaletą tego uładu jest zastosowanie do badań oleju hydraulicznego. Tłumi tego typu, podobnie ja tłumi MRD FT, został zaprojetowany jao amortyzator do przedniego zawieszenia samochodu Ford Transit. W celu analizy możliwości zastosowania tłumiów eletro-reologicnych jao sterowanych amortyzatorów do pojazdach samochodowych przeprowadzono również badania handlowych tłumiów eletro-reologicnych firmy Bansbach easyerf-50. W przypadu tych tłumiów uzysano o. sześciorotny wzrost siły tłumienia. W tracie badań trzech tłumiów ERD 25 oazało się, że występują problemy z utrzymaniem stałej wartości sił tarcia, co było spowodowane soowymi zmianami napięcia w uładzie eletronicznym (generatora wysoiego napięcia). Ze względu na napotane problemy w oryginalnych tłumiach oraz na trudności związane z izolacją wysoich napięć zrezygnowano z budowy własnej onstrucji tłumia ERD. Na podstawie przeprowadzonej analizy można stwierdzić, że najwięsze możliwości zmian sił tarcia (pole sterowania) można uzysać stosując tłumii MRD i jest to ich niewątpliwą zaletą. Wadą jest onieczność stosowania cieczy magneto- 21

18 reologicznej, tóra wymaga sompliowanego procesu technologicznego celem uzysania odpowiednich właściwości. Ciecz MR o odpowiednich właściwościach jest obecnie dostępna tylo w firmie Lord. Prowadzone były próby z cieczami innych producentów, ale nie uzysano taich samych efetów pod względem zmian sił tłumienia. W tłumiach PZD cieczą jest olej hydrauliczny, tórego producja jest opanowana i tóry jest ogólnie dostępny. W tym przypadu należy zastosować stosy piezoeletryczne, tóre umożliwią zmianę sił tarcia w dwurotnie rótszym czasie w porównaniu z tłumiami MRD. Na podstawie doświadczeń zdobytych w tracie badań tłumiów ERD można stwierdzić, podobnie ja w przypadu tłumiów MRD, że możliwy jest do uzysania stosunowo duży zares sił tłumienia. W tym przypadu, poza sompliowaną technologią producji cieczy ER, dodatowo występuje problem wysoich napięć i onieczność stosowania izolacji. Podczas prac związanych z badaniem właściwości sterowanych tłumiów porównano je pod względem zapotrzebowania na energię zasilania w samochodzie. W przypadu wszystich trzech rodzajów tłumiów ilość energii potrzebnej do zasilania uładów eletronicznych była zbliżona. Doświadczenia zdobyte podczas projetowania i badań mogą być wyorzystane w tracie opracowywania nowych onstrucji tłumiów MRD i PZD, mających na celu zastosowanie sterowanych tłumiów jao amortyzatorów w pojeździe samochodowym. W szczególności zachęcające są wynii badań sterowanych tłumiów piezoeletrycznych, będących oryginalnym rozwiązaniem, opracowanym w Instytucie Pojazdów PW. Ze względu na możliwość szybich zmian sił tłumienia mogą zostać zastosowane do atywnego lub półatywnego tłumienia drgań w pojazdach przy strategii sterowania wg. idei sy-hoo, ground-hoo lub innej służącej ograniczeniu drgań. Prezentowane wynii badań doświadczalnych zostały sfinansowane w ramach projetów Ministerstwa Naui i Szolnictwa Wyższego o numerach N N , N N , O N i N N Literatura: [1] Dybała J., Knap L., Maowsi M., Mydłowsi T.: Examination of properties of a controllable piezoelectric damper. ZN Instytutu Pojazdów 2/2013, s ISSN X. [2] Holnici-Szulc J., Graczyowsi C., Miulowsi G., Mroz A., Pawlowsi P. Smart Technologies for Adaptive Impact Absorption, Solid State Phenomena (boo: Smart Materials for Smart Devices and Structures), vol. 154, no., pp (2009). [3] Knap L., Maowsi M., Grzesiiewicz W.: Vibration control of vehicle equipped with piezoelectric dampers, Journal of KONES Powertrain and Transport, Vol. 18 No 4, Warszawa 2011, s , ISSN [4] Knap L., Maowsi M., Grzesiiewicz W., Poorsi J.: Badanie możliwości ograniczenia drgań pojazdu przy użyciu sterowanych amortyzatorów magnetoreologicznych. Zeszyty Nauowe Instytutu Pojazdów, 3(62)/2006, Warszawa 2006, s

19 [5] Maciejewsi I., Krzyżyńsi T.: Control design of semi-active seat suspension systems, Journal of Theoretical and Applied Mechanics, 49, 4, pp , Warsaw [6] Maowsi M., Knap L.: Reduction of wheel force variations with magnetorheological devices. Journal of Vibration and Control 2014, Vol. 20(10) pp [7] Maowsi M.: Numeryczne badania drgań onstrucji budowlanych ze sterowanymi tłumiami. ZN Instytutu Pojazdów 4/2013, s ISSN X. [8] Maowsi M., Knap L., Grzesiiewicz W.: Reduction of vehicle body vibrations with piezoelectric dampers. ZN Instytutu Pojazdów 5/2011, Warszawa 2011, s , ISSN X. [9] Maowsi M., Knap L., Grzesiiewicz W.: Modelowanie i identyfiacja parametrów sterowanych tłumiów magnetoreologicznych. Modelowanie Inżyniersie, Tom 10, nr 41, Gliwice 2011, s ISSN X. [10] Maowsi M., Knap L., Grzesiiewicz W.: Identyfiacja parametrów sterowanego tłumia piezoeletrycznego. Logistya 6/2011, s , ISSN [11] Maślana M., Sapińsi B.: Experimental study of vibration control of a cable with an attached MR damper. Journal of Theoretical and Applied Mechanics. 45, 4, pp , Warsaw [12] Miułowsi, G.; Wiszowaty, R.; Holnici-Szulc, J. Characterisation of a piezo electric valve for an adaptive pneumatic shoc-absorber. Smart Materials and Structures 22, no (12pp), [13] Parallel Pre-stressed Actuator (PPA). CEDRAT Technologies. [14] Pyrz, M., Zalewsi, R. Modeling of granular media submitted to internal underpressure. Mech. Res. Commun., 37, 2 (2010), pp [15] Reńsi Andrzej: Bezpieczeństwo czynne samochodu. Zawieszenia oraz ułady hamulcowe i ierownicze. Oficyna Wydawnicza Politechnii Warszawsiej. Warszawa [16] Rutczyńsa-Wdowia K., Maowsi M.: Analiza wpływu wybranych parametrów algorytmu genetycznego w problemie identyfiacji modelu tłumia MR. Logistya 3/2012, s , ISSN [17] Sapińsi B., Rosół M., Real-time controllers for MR seat damper, AMAS Worshop on Smart Materials and Structures SMART 03 Jadwisin [18] Siorsi M.: Projet samochodowego tłumia drgań z zaworem piezoeletrycznym, Praca inżyniersa, Warszawa [19] Ślasi G.: Strategie sterowania zawieszeniem dla ćwiarti samochodu porównanie dla ryteriów bezpieczeństwa i omfortu. Zeszyty Nauowe Instytutu Pojazdów, 2(65)/2007. [20] The intelligent damper: easyerf - [21] Thomas Lord Research Center 110 Lord Driver P.O. Box 8012 Cary, NC Materiały - opracowania techniczne. [22] Zając M., Grzesiiewicz W., Maowsi M.: Wpływ sterowania tłumiiem MR na ograniczenie drgań pojazdu patrolowego. Zeszyty Nauowe WSOWL, Nr 1 (159) 2011, s , ISSN

20 [23] Zalewsi R, Pyrz M. (2010) Modeling and parameter identification of granular plastomer conglomerate submitted to internal underpressure. Engineering Structures 32, pp. 2424_2431. Streszczenie W przypadu pojazdów, projetanci od dawna poszuiwali sposobów zastosowania zawieszeń o zmiennych parametrach w celu ograniczenia drgań. Istotą prezentowanych badań było zastosowanie atywnych lub pół-atywnych metod do rozpraszania energii inetycznej drgań pojazdu. W niniejszej pracy przedstawiono wynii badań esperymentalnych sterowanych tłumiów: magneto-reologicznego (MRD), tłumia z zaworem piezoeletrycznym (PZD) i tłumia eletro-reologicznego (ERD). Badania doświadczalne służące do wyznaczenie właściwości uładów przeprowadzono z zastosowaniem hydraulicznego pulsatora służącego, jao generator drgań mechanicznych. Przeprowadzone badania posłużyły do opracowania onstrucji sterowanych tłumiów apliowanych do różnych pojazdów samochodowych. W pracy przedstawiono oryginalne onstrucje tłumiów MRD FT, MDR Honer oraz PZD FT. Słowa luczowe: badania esperymentalne, tłumi piezoeletryczny, tłumi magnetoreologiczny, tłumi eletro-reologiczny IDENTIFICATION OF A CONTROLLED MR AND PZ DAMPERS PARAMETERS Abstract In case of vehicles, designers have long been exploring ways to utilize smart suspension systems in order to reduce vibrations. Oftentimes, the crucial part of a design involved active or semi-active devices designed to dissipate the inetic energy in a controlled way. In this paper, investigation results of three different controllable dampers: magneto-rheological (MRD), piezoelectric (PZD) and electro-rheological (ERD) are presented. Experimental studies were carried out with the use of the hydraulic pulsator and the mechanical system equipped with examined MRD or PZD or ERD dampers. The results of the investigation used to develop the structure of applied controlled dampers for different vehicles. This paper presents the original dampers MRD FT, MDR Honer and PZD FT. Keywords: experimental investigation, piezoelectric damper, magneto-rheological damper, electro-rheological damper, 24

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 3(89)/2012

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 3(89)/2012 ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 3(89)/212 Michał Makowski 1, Wiesław Grzesikiewicz 2, Lech Knap 3 IDENTYFIKACJA PARAMETRÓW STEROWANYCH TŁUMIKÓW MR I PZ 1. Wstęp Praca poświęcona jest problematyce metod

Bardziej szczegółowo

BADANIA I MODELOWANIE DRGAŃ UKŁADU WYPOSAŻONEGO W STEROWANY TŁUMIK MAGNETOREOLOGICZNY

BADANIA I MODELOWANIE DRGAŃ UKŁADU WYPOSAŻONEGO W STEROWANY TŁUMIK MAGNETOREOLOGICZNY MODELOWANIE INŻYNIERSKIE ISNN 1896-771X 32, s. 361-368, Gliwice 2006 BADANIA I MODELOWANIE DRGAŃ UKŁADU WYPOSAŻONEGO W STEROWANY TŁUMIK MAGNETOREOLOGICZNY MICHAŁ MAKOWSKI LECH KNAP JANUSZ POKORSKI Instytut

Bardziej szczegółowo

WAHADŁO SPRĘŻYNOWE. POMIAR POLA ELIPSY ENERGII.

WAHADŁO SPRĘŻYNOWE. POMIAR POLA ELIPSY ENERGII. ĆWICZENIE 3. WAHADŁO SPRĘŻYNOWE. POMIAR POLA ELIPSY ENERGII. 1. Oscylator harmoniczny. Wprowadzenie Oscylatorem harmonicznym nazywamy punt materialny, na tóry,działa siła sierowana do pewnego centrum,

Bardziej szczegółowo

TEORIA OBWODÓW I SYGNAŁÓW LABORATORIUM

TEORIA OBWODÓW I SYGNAŁÓW LABORATORIUM EORI OBWODÓW I SYGNŁÓW LBORORIUM KDEMI MORSK Katedra eleomuniacji Morsiej Ćwiczenie nr 2: eoria obwodów i sygnałów laboratorium ĆWICZENIE 2 BDNIE WIDM SYGNŁÓW OKRESOWYCH. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Wyznaczenie prędkości pojazdu na podstawie długości śladów hamowania pozostawionych na drodze

Wyznaczenie prędkości pojazdu na podstawie długości śladów hamowania pozostawionych na drodze Podstawy analizy wypadów drogowych Instrucja do ćwiczenia 1 Wyznaczenie prędości pojazdu na podstawie długości śladów hamowania pozostawionych na drodze Spis treści 1. CEL ĆWICZENIA... 3. WPROWADZENIE...

Bardziej szczegółowo

OGRANICZENIE ZMIAN NACISKU KÓŁ POJAZDU PATROLOWEGO ZE STEROWANYMI TŁUMIKAMI MAGNETOREOLOGICZNYMI

OGRANICZENIE ZMIAN NACISKU KÓŁ POJAZDU PATROLOWEGO ZE STEROWANYMI TŁUMIKAMI MAGNETOREOLOGICZNYMI MAKOWSKI Michał 1 ZAJĄC Maciej 2 POKORSKI Janusz 3 Tłumiki magnetoreologiczne materiały inteligentne, sterowanie, tłumienie drgań, badania doświadczalne i symulacyjne OGRANICZENIE ZMIAN NACISKU KÓŁ POJAZDU

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA KOSZTOWA ALGORYTMU JOHNSONA DO SZEREGOWANIA ZADAŃ BUDOWLANYCH

MODYFIKACJA KOSZTOWA ALGORYTMU JOHNSONA DO SZEREGOWANIA ZADAŃ BUDOWLANYCH MODYFICJ OSZTOW LGORYTMU JOHNSON DO SZEREGOWNI ZDŃ UDOWLNYCH Michał RZEMIŃSI, Paweł NOW a a Wydział Inżynierii Lądowej, Załad Inżynierii Producji i Zarządzania w udownictwie, ul. rmii Ludowej 6, -67 Warszawa

Bardziej szczegółowo

DRGANIA WŁASNE RAM OBLICZANIE CZĘSTOŚCI KOŁOWYCH DRGAŃ WŁASNYCH

DRGANIA WŁASNE RAM OBLICZANIE CZĘSTOŚCI KOŁOWYCH DRGAŃ WŁASNYCH Część 5. DRGANIA WŁASNE RAM OBLICZANIE CZĘSTOŚCI KOŁOWYCH... 5. 5. DRGANIA WŁASNE RAM OBLICZANIE CZĘSTOŚCI KOŁOWYCH DRGAŃ WŁASNYCH 5.. Wprowadzenie Rozwiązywanie zadań z zaresu dynamii budowli sprowadza

Bardziej szczegółowo

R w =

R w = Laboratorium Eletrotechnii i eletronii LABORATORM 6 Temat ćwiczenia: BADANE ZASLACZY ELEKTRONCZNYCH - pomiary w obwodach prądu stałego Wyznaczanie charaterysty prądowo-napięciowych i charaterysty mocy.

Bardziej szczegółowo

Wpływ zamiany typów elektrowni wiatrowych o porównywalnych parametrach na współpracę z węzłem sieciowym

Wpływ zamiany typów elektrowni wiatrowych o porównywalnych parametrach na współpracę z węzłem sieciowym Wpływ zamiany typów eletrowni wiatrowych o porównywalnych parametrach na współpracę z węzłem sieciowym Grzegorz Barzy Paweł Szwed Instytut Eletrotechnii Politechnia Szczecińsa 1. Wstęp Ostatnie ila lat,

Bardziej szczegółowo

STEROWANIE STRUKTUR DYNAMICZNYCH Model fizyczny semiaktywnego zawieszenia z tłumikami magnetoreologicznymi

STEROWANIE STRUKTUR DYNAMICZNYCH Model fizyczny semiaktywnego zawieszenia z tłumikami magnetoreologicznymi STEROWANIE STRUKTUR DYNAMICZNYCH Model fizyczny semiaktywnego zawieszenia z tłumikami magnetoreologicznymi mgr inż. Łukasz Jastrzębski Katedra Automatyzacji Procesów - Akademia Górniczo-Hutnicza Kraków,

Bardziej szczegółowo

IDENTYFIKACJA PARAMETRÓW STEROWANEGO TŁUMIKA PIEZOELEKTRYCZNEGO

IDENTYFIKACJA PARAMETRÓW STEROWANEGO TŁUMIKA PIEZOELEKTRYCZNEGO MAKOWSKI Michał 1 KNAP Lech 2 GRZESIKIEWICZ Wiesław 3 Tłumiki piezoelektryczne, zawór piezoelektryczny, matematyczny model, identyfikacja parametrów, materiały inteligentne, tłumienie drgań, badania doświadczalne

Bardziej szczegółowo

Wykres linii ciśnień i linii energii (wykres Ancony)

Wykres linii ciśnień i linii energii (wykres Ancony) Wyres linii ciśnień i linii energii (wyres Ancony) W wyorzystywanej przez nas do rozwiązywania problemów inżyniersich postaci równania Bernoulliego występuje wysoość prędości (= /g), wysoość ciśnienia

Bardziej szczegółowo

ELEKTROMAGNETYCZNE PRZETWORNIKI ENERGII DRGAŃ AMORTYZATORA MAGNETOREOLOGICZNEGO

ELEKTROMAGNETYCZNE PRZETWORNIKI ENERGII DRGAŃ AMORTYZATORA MAGNETOREOLOGICZNEGO MODELOWANIE INŻYNIERSKIE ISSN 896-77X 4, s. 9-6, Gliwice ELEKTROMAGNETYCZNE PRZETWORNIKI ENERGII DRGAŃ AMORTYZATORA MAGNETOREOLOGICZNEGO BOGDAN SAPIŃSKI Katedra Automatyzacji Procesów, Akademia Górniczo-Hutnicza

Bardziej szczegółowo

(R) przy obciążaniu (etap I) Wyznaczanie przemieszczenia kątowego V 2

(R) przy obciążaniu (etap I) Wyznaczanie przemieszczenia kątowego V 2 SPIS TREŚCI Przedmowa... 10 1. Tłumienie drgań w układach mechanicznych przez tłumiki tarciowe... 11 1.1. Wstęp... 11 1.2. Określenie modelu tłumika ciernego drgań skrętnych... 16 1.3. Wyznaczanie rozkładu

Bardziej szczegółowo

Ciecze elektroi. magnetoreologiczne

Ciecze elektroi. magnetoreologiczne Politechnika Poznańska Ciecze elektroi magnetoreologiczne Andrzej Milecki Instytut Technologii Mechanicznej Ciecze elektroreologiczne Ciecze elektroreologiczne: są zawiesiną porowatych cząsteczek o średnicy

Bardziej szczegółowo

Pomiary napięć przemiennych

Pomiary napięć przemiennych LABORAORIUM Z MEROLOGII Ćwiczenie 7 Pomiary napięć przemiennych . Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie sposobów pomiarów wielości charaterystycznych i współczynniów, stosowanych do opisu oresowych

Bardziej szczegółowo

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY W BYDGOSZCZY WYDZIŁ INŻYNIERII MECHNICZNEJ INSTYTUT EKSPLOTCJI MSZYN I TRNSPORTU ZKŁD STEROWNI ELEKTROTECHNIK I ELEKTRONIK ĆWICZENIE: E2 POMIRY PRĄDÓW I NPIĘĆ W

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne

Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne Wydział PRACOWNA FZYCZNA WFi AGH mię i nazwiso 1.. Temat: Ro Grupa Zespół Nr ćwiczenia Data wyonania Data oddania Zwrot do popr. Data oddania Data zaliczenia OCENA Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne Cel

Bardziej szczegółowo

Koła rowerowe kreślą fraktale

Koła rowerowe kreślą fraktale 26 FOTON 114, Jesień 2011 Koła rowerowe reślą fratale Mare Berezowsi Politechnia Śląsa Od Redacji: Fratalom poświęcamy ostatnio dużo uwagi. W Fotonach 111 i 112 uazały się na ten temat artyuły Marcina

Bardziej szczegółowo

Modelowanie przez zjawiska przybliżone. Modelowanie poprzez zjawiska uproszczone. Modelowanie przez analogie. Modelowanie matematyczne

Modelowanie przez zjawiska przybliżone. Modelowanie poprzez zjawiska uproszczone. Modelowanie przez analogie. Modelowanie matematyczne Modelowanie rzeczywistości- JAK? Modelowanie przez zjawisa przybliżone Modelowanie poprzez zjawisa uproszczone Modelowanie przez analogie Modelowanie matematyczne Przyłady modelowania Modelowanie przez

Bardziej szczegółowo

Moduł stolika liniowego

Moduł stolika liniowego Podstawy Konstrucji Urządzeń Precyzyjnych Materiały pomocnicze do ćwiczeń projetowych część 1 Moduł stolia liniowego Presrypt opracował: dr inż. Wiesław Mościci Warszawa 2014 Materiały zawierają informacje

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie zespołów prądotwórczych do awaryjnego zasilania obiektów budowlanych mgr inż. Julian Wiatr CKSI i UE SEP

Zastosowanie zespołów prądotwórczych do awaryjnego zasilania obiektów budowlanych mgr inż. Julian Wiatr CKSI i UE SEP astosowanie zespołów prądotwórczych do awaryjnego zasilania obietów budowlanych mgr inż. Julian Wiatr CKSI i UE SE 1. odział odbiorniów energii eletrycznej na ategorie zasilania i ułady zasilania obietu

Bardziej szczegółowo

Zawieszenia pojazdów samochodowych

Zawieszenia pojazdów samochodowych Pojazdy - zawieszenia Zawieszenia pojazdów samochodowych opracowanie mgr inż. Ireneusz Kulczyk 2011 2012 2013 Zespół Szkół Samochodowych w Bydgoszczy Amortyzatory Wykład Pojazdy zawieszenia Podział mas

Bardziej szczegółowo

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów:

Z powyższej zależności wynikają prędkości synchroniczne n 0 podane niżej dla kilku wybranych wartości liczby par biegunów: Bugaj Piotr, Chwałek Kamil Temat pracy: ANALIZA GENERATORA SYNCHRONICZNEGO Z MAGNESAMI TRWAŁYMI Z POMOCĄ PROGRAMU FLUX 2D. Opiekun naukowy: dr hab. inż. Wiesław Jażdżyński, prof. AGH Maszyna synchrocznina

Bardziej szczegółowo

Dwa w jednym teście. Badane parametry

Dwa w jednym teście. Badane parametry Dwa w jednym teście Rys. Jacek Kubiś, Wimad Schemat zawieszenia z zaznaczeniem wprowadzonych pojęć Urządzenia do kontroli zawieszeń metodą Boge badają ich działanie w przebiegach czasowych. Wyniki zależą

Bardziej szczegółowo

METODA PROJEKTOWANIA REJONU ZMIANY KIERUNKU TRASY KOLEJOWEJ

METODA PROJEKTOWANIA REJONU ZMIANY KIERUNKU TRASY KOLEJOWEJ Problemy Kolejnictwa Zeszyt 5 97 Prof. dr hab. inż. Władysław Koc Politechnia Gdańsa METODA PROJEKTOWANIA REJONU ZMIANY KIERUNKU TRASY KOLEJOWEJ SPIS TREŚCI. Wprowadzenie. Ogólna ocena sytuacji geometrycznej

Bardziej szczegółowo

Wykład 9. Fizyka 1 (Informatyka - EEIiA 2006/07)

Wykład 9. Fizyka 1 (Informatyka - EEIiA 2006/07) Wyład 9 Fizya 1 (Informatya - EEIiA 006/07) 9 11 006 c Mariusz Krasińsi 006 Spis treści 1 Ruch drgający. Dlaczego właśnie harmoniczny? 1 Drgania harmoniczne proste 1.1 Zależność między wychyleniem, prędością

Bardziej szczegółowo

13. 13. BELKI CIĄGŁE STATYCZNIE NIEWYZNACZALNE

13. 13. BELKI CIĄGŁE STATYCZNIE NIEWYZNACZALNE Część 3. BELKI CIĄGŁE STATYCZNIE NIEWYZNACZALNE 3. 3. BELKI CIĄGŁE STATYCZNIE NIEWYZNACZALNE 3.. Metoda trzech momentów Rozwiązanie wieloprzęsłowych bele statycznie niewyznaczalnych można ułatwić w znaczącym

Bardziej szczegółowo

Pomiar prędkości i natęŝenia przepływu za pomocą rurek spiętrzających

Pomiar prędkości i natęŝenia przepływu za pomocą rurek spiętrzających Pomiar prędości i natęŝenia przepływu za pomocą rure spiętrzających Instrucja do ćwiczenia nr 8 Miernictwo energetyczne - laboratorium Opracowała: dr inŝ. ElŜbieta Wróblewsa Załad Miernictwa i Ochrony

Bardziej szczegółowo

BADANIA LABORATORYJNE ZMODERNIZOWANEGO REGULATORA PRZEPŁYWU 2FRM-16 STOSOWANEGO W PRZEMYŚLE

BADANIA LABORATORYJNE ZMODERNIZOWANEGO REGULATORA PRZEPŁYWU 2FRM-16 STOSOWANEGO W PRZEMYŚLE Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (25) nr 1/2010 Paweł GLEŃ BADANIA LABORATORYJNE ZMODERNIZOWANEGO REGULATORA PRZEPŁYWU 2FRM-16 STOSOWANEGO W PRZEMYŚLE Streszczenie. W pracy przedstawiono wyniki badań doświadczalnych,

Bardziej szczegółowo

Katedra Silników Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI. Konwekcja wymuszona - 1 -

Katedra Silników Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI. Konwekcja wymuszona - 1 - Katedra Silniów Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI Konwecja wymuszona - - Wstęp Konwecją nazywamy wymianę ciepła pomiędzy powierzchnią ciała stałego przylegającym do niej płynem, w tórym występuje

Bardziej szczegółowo

ZADANIE 52 INTERFERENCYJNY POMIAR KRZYWIZNY SOCZEWKI (pierścienie Newtona) Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest wyznaczenie, przy znanej długości fali

ZADANIE 52 INTERFERENCYJNY POMIAR KRZYWIZNY SOCZEWKI (pierścienie Newtona) Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest wyznaczenie, przy znanej długości fali ZADANIE 52 INTERFERENCYJNY POMIAR KRZYWIZNY SOCZEWKI (pierścienie Newtona) Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest wyznaczenie, przy znanej długości fali świetlnej, promienia rzywizny soczewi płaso-wypułej

Bardziej szczegółowo

Ćw. 5. Badanie ruchu wahadła sprężynowego sprawdzenie wzoru na okres drgań

Ćw. 5. Badanie ruchu wahadła sprężynowego sprawdzenie wzoru na okres drgań KAEDRA FIZYKI SOSOWANEJ PRACOWNIA 5 FIZYKI Ćw. 5. Badanie ruchu wahadła sprężynowego sprawdzenie wzoru na ores drgań Wprowadzenie Ruch drgający naeży do najbardziej rozpowszechnionych ruchów w przyrodzie.

Bardziej szczegółowo

MECHANIKA PŁYNÓW LABORATORIUM

MECHANIKA PŁYNÓW LABORATORIUM MECANIKA PŁYNÓW LABORATORIUM Ćwiczenie nr 4 Współpraca pompy z układem przewodów. Celem ćwiczenia jest sporządzenie charakterystyki pojedynczej pompy wirowej współpracującej z układem przewodów, przy różnych

Bardziej szczegółowo

Badanie transformatora

Badanie transformatora Ćwiczenie 14 Badanie transformatora 14.1. Zasada ćwiczenia Transformator składa się z dwóch uzwojeń, umieszczonych na wspólnym metalowym rdzeniu. Do jednego uzwojenia (pierwotnego) przykłada się zmienne

Bardziej szczegółowo

PROFESJONALNE KABINY LAKIERNICZE

PROFESJONALNE KABINY LAKIERNICZE PROFESJONALNE KABINY LAKIERNICZE O Firmie ASTHERM Sp. z o.o. działa od 2005 rou. Jej wspólnicy i założyciele już we wcześniejszych latach swojej działalności zawodowo zajmowali się tematyą urządzeń służących

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI

ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI 1 ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI 15.1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest poznanie podstawowych właściwości wzmacniaczy mocy małej częstotliwości oraz przyswojenie umiejętności

Bardziej szczegółowo

Komputerowa reprezentacja oraz prezentacja i graficzna edycja krzywoliniowych obiektów 3d

Komputerowa reprezentacja oraz prezentacja i graficzna edycja krzywoliniowych obiektów 3d Komputerowa reprezentacja oraz prezentacja i graficzna edycja rzywoliniowych obietów 3d Jan Prusaowsi 1), Ryszard Winiarczy 1,2), Krzysztof Sabe 2) 1) Politechnia Śląsa w Gliwicach, 2) Instytut Informatyi

Bardziej szczegółowo

Temat: Generatory napięć sinusoidalnych wprowadzenie

Temat: Generatory napięć sinusoidalnych wprowadzenie Temat: Generatory napięć sinusoidalnych wprowadzenie. Generator drgań eletrycznych jest to urządzenie wytwarzające drgania eletryczne w wyniu przetwarzania energii eletrycznej,zwyle prądu stałego na energię

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie ciepła topnienia lodu lub ciepła właściwego wybranego ciała

Wyznaczanie ciepła topnienia lodu lub ciepła właściwego wybranego ciała dla specjalnośći Biofizya moleularna Wyznaczanie ciepła topnienia lodu lub ciepła właściwego wybranego ciała I. WSTĘP C 1 C 4 Ciepło jest wielością charateryzującą przepływ energii (analogiczną do pracy

Bardziej szczegółowo

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl Źródło: LI OLIMPIADA FIZYCZNA (1/2). Stopień III, zadanie doświadczalne - D Nazwa zadania: Działy: Słowa kluczowe: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Andrzej Wysmołek, kierownik ds. zadań dośw. plik;

Bardziej szczegółowo

Silniki indukcyjne. Ze względu na budowę wirnika maszyny indukcyjne dzieli się na: -Maszyny indukcyjne pierścieniowe. -Maszyny indukcyjne klatkowe.

Silniki indukcyjne. Ze względu na budowę wirnika maszyny indukcyjne dzieli się na: -Maszyny indukcyjne pierścieniowe. -Maszyny indukcyjne klatkowe. Silniki indukcyjne Ze względu na budowę wirnika maszyny indukcyjne dzieli się na: -Maszyny indukcyjne pierścieniowe. -Maszyny indukcyjne klatkowe. Silniki pierścieniowe to takie silniki indukcyjne, w których

Bardziej szczegółowo

LIV OLIMPIADA FIZYCZNA 2004/2005 Zawody II stopnia

LIV OLIMPIADA FIZYCZNA 2004/2005 Zawody II stopnia LIV OLIMPIADA FIZYCZNA 004/005 Zawody II stopnia Zadanie doświadczalne Masz do dyspozycji: cienki drut z niemagnetycznego metalu, silny magnes stały, ciężarek o masie m=(100,0±0,5) g, statyw, pręty stalowe,

Bardziej szczegółowo

Temat: Analiza pracy transformatora: stan jałowy, obciążenia i zwarcia.

Temat: Analiza pracy transformatora: stan jałowy, obciążenia i zwarcia. Temat: Analiza pracy transformatora: stan jałowy, obciążenia i zwarcia. Transformator może się znajdować w jednym z trzech charakterystycznych stanów pracy: a) stanie jałowym b) stanie obciążenia c) stanie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 35: Elektroliza

Ćwiczenie nr 35: Elektroliza Wydział PRACOWNIA FIZYCZNA WFiIS AGH Imię i nazwiso 1.. Temat: Ro Grupa Zespół Nr ćwiczenia Data wyonania Data oddania Zwrot do popr. Data oddania Data zaliczenia OCENA Ćwiczenie nr 35: Eletroliza Cel

Bardziej szczegółowo

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH Dr inż. Artur JAWORSKI, Dr inż. Hubert KUSZEWSKI, Dr inż. Adam USTRZYCKI W artykule przedstawiono wyniki analizy symulacyjnej

Bardziej szczegółowo

OCENA PORÓWNAWCZA OPORÓW RUCHU TOCZNEGO KULI W BIEŻNIACH O WYBRANYCH KSZTAŁTACH

OCENA PORÓWNAWCZA OPORÓW RUCHU TOCZNEGO KULI W BIEŻNIACH O WYBRANYCH KSZTAŁTACH Szybobieżne Pojazdy Gąsienicowe (19) nr 1, 2004 lesander KOWL OCEN PORÓWNWCZ OPORÓW RUCHU TOCZNEGO KULI W BIEŻNICH O WYBRNYCH KSZTŁTCH Streszczenie: Przedstawiono model sił reacji podłoża przy ruchu uli

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja harmonogramów budowlanych - problem szeregowania zadań

Optymalizacja harmonogramów budowlanych - problem szeregowania zadań Mieczysław OŁOŃSI Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowisa, Szoła Główna Gospodarstwa Wiejsiego, Warszawa, ul. Nowoursynowsa 159 e-mail: mieczyslaw_polonsi@sggw.pl Założenia Optymalizacja harmonogramów

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań doświadczalnego generatora dla tłumika magnetoreologicznego o ruchu liniowym

Wyniki badań doświadczalnego generatora dla tłumika magnetoreologicznego o ruchu liniowym Bogdan SAPIŃSKI, Andrzej MATRAS 2, Stanisław KRUPA 3, Łukasz JASTRZĘBSKI 4 Katedra Automatyzacji Procesów (, 4), Katedra Maszyn Elektrycznych (2), Akademia Górniczo-Hutnicza, Zakład Elektrotechniki (3),

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKI TŁUMIKA MAGNETOREOLOGICZNEGO RD ZASILANEGO Z GENERATORA ELEKTROMAGNETYCZNEGO

CHARAKTERYSTYKI TŁUMIKA MAGNETOREOLOGICZNEGO RD ZASILANEGO Z GENERATORA ELEKTROMAGNETYCZNEGO BOGDAN SAPIŃSKI CHARAKTERYSTYKI TŁUMIKA MAGNETOREOLOGICZNEGO RD-1005-3 ZASILANEGO Z GENERATORA ELEKTROMAGNETYCZNEGO CHARACTERISTICS OF THE RD-1005-3 MAGNETORHEOLOGICAL DAMPER POWER-SUPPLIED FROM THE ELECTROMAGNETIC

Bardziej szczegółowo

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl 3OF_III_D KOOF Szczecin: www.of.szc.pl XXXII OLIMPIADA FIZYCZNA (198/1983). Stopień III, zadanie doświadczalne D Źródło: Nazwa zadania: Działy: Słowa kluczowe: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Waldemar

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym Ćwiczenie E6 Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym E6.1. Cel ćwiczenia Na zamkniętą pętlę przewodnika z prądem, umieszczoną w jednorodnym polu magnetycznym, działa skręcający moment

Bardziej szczegółowo

MODELOWE BADANIA PROTOTYPU TŁUMIKA MAGNETOREOLOGICZNEGO

MODELOWE BADANIA PROTOTYPU TŁUMIKA MAGNETOREOLOGICZNEGO MODELOWANIE INŻYNIERSKIE ISSN 1896-771X 40, s. 7-14, Gliwice 2010 MODELOWE BADANIA PROTOTYPU TŁUMIKA MAGNETOREOLOGICZNEGO JERZY BAJKOWSKI *, MARIUSZ PYRZ **, ROBERT ZALEWSKI * * Instytut Podstaw Budowy

Bardziej szczegółowo

Ochrona odgromowa obiektów budowlanych. Nowe wymagania wprowadzane przez normy

Ochrona odgromowa obiektów budowlanych. Nowe wymagania wprowadzane przez normy Ochrona odgromowa obietów budowlanych. Nowe wymagania wprowadzane przez normy serii PN-EN 62305 Andrzej Sowa Politechnia Białostoca Podstawowym zadaniem urządzenia piorunochronnego jest przejęcie i odprowadzenie

Bardziej szczegółowo

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000

WIROWYCH. Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI. Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO. Warszawa 2000 SZKOŁA GŁÓWNA SŁUŻBY POŻARNICZEJ KATEDRA TECHNIKI POŻARNICZEJ ZAKŁ AD ELEKTROENERGETYKI Ćwiczenie: ĆWICZENIE BADANIE PRĄDÓW WIROWYCH Opracował: mgr inż. Edward SKIEPKO Warszawa 000 Wersja 1.0 www.labenergetyki.prv.pl

Bardziej szczegółowo

DRGANIA MECHANICZNE. materiały uzupełniające do ćwiczeń. Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych studia inżynierskie

DRGANIA MECHANICZNE. materiały uzupełniające do ćwiczeń. Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych studia inżynierskie DRGANIA MECHANICZNE ateriały uzupełniające do ćwiczeń Wydział Saochodów i Maszyn Roboczych studia inżyniersie prowadzący: gr inż. Sebastian Korcza część 5 płaszczyzna fazowa Poniższe ateriały tylo dla

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE PLANU PRZEPŁYWU ŁADUNKÓW W SYSTEMIE AGV

PROJEKTOWANIE PLANU PRZEPŁYWU ŁADUNKÓW W SYSTEMIE AGV Technologia i Automatyzacja ontażu 1/2013 PROJEKTOWAIE PLAU PRZEPŁYWU ŁADUKÓW W SYSTEIE AGV Alesander IEOCZY Streszczenie Artyuł zawiera opis podstawowych problemów projetowania systemu AGV oraz stosowanego

Bardziej szczegółowo

Krótki wstęp do zastosowania Metody Elementów Skończonych (MES) do numerycznych obliczeń inŝynierskich Większość inŝynierów, mając moŝliwość wyboru

Krótki wstęp do zastosowania Metody Elementów Skończonych (MES) do numerycznych obliczeń inŝynierskich Większość inŝynierów, mając moŝliwość wyboru Króti wstęp do zastosowania Metody lementów Sończonych (MS) do numerycznych obliczeń inŝyniersich Więszość inŝynierów, mając moŝliwość wyboru pomiędzy rozwiązaniem jednego złoŝonego problemu lub iludziesięciu

Bardziej szczegółowo

HIERARCHICZNY SYSTEM ZARZĄDZANIA RUCHEM LOTNICZYM - ASPEKTY OCENY BEZPIECZEŃSTWA

HIERARCHICZNY SYSTEM ZARZĄDZANIA RUCHEM LOTNICZYM - ASPEKTY OCENY BEZPIECZEŃSTWA Jace Sorupsi Hierarchiczny system Zarządzania ruchem lotniczym aspety oceny bezpieczeństwa, Logistya (ISSN 1231-5478) No 6, Instytut Logistyi i HIERARCHICZNY SYSTEM ZARZĄDZANIA RUCHEM LOTNICZYM - ASPEKTY

Bardziej szczegółowo

Numeryczna symulacja rozpływu płynu w węźle

Numeryczna symulacja rozpływu płynu w węźle 231 Prace Instytutu Mechaniki Górotworu PAN Tom 7, nr 3-4, (2005), s. 231-236 Instytut Mechaniki Górotworu PAN Numeryczna symulacja rozpływu płynu w węźle JERZY CYGAN Instytut Mechaniki Górotworu PAN,

Bardziej szczegółowo

WIBROIZOLACJA określanie właściwości wibroizolacyjnych materiałów

WIBROIZOLACJA określanie właściwości wibroizolacyjnych materiałów LABORATORIUM DRGANIA I WIBROAUSTYA MASZYN Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Zakład Wibroakustyki i Bio-Dynamiki Systemów Ćwiczenie nr WIBROIZOLACJA określanie właściwości wibroizolacyjnych materiałów

Bardziej szczegółowo

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO ĆWICZENIE 53 PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO Cel ćwiczenia: wyznaczenie wartości indukcyjności cewek i pojemności kondensatorów przy wykorzystaniu prawa Ohma dla prądu przemiennego; sprawdzenie prawa

Bardziej szczegółowo

IDENTYFIKACJA STEROWANEGO UKŁADU KONDYCJONOWANIA SYGNAŁU GENERATORA ELEKTROMAGNETYCZNEGO

IDENTYFIKACJA STEROWANEGO UKŁADU KONDYCJONOWANIA SYGNAŁU GENERATORA ELEKTROMAGNETYCZNEGO MODELOWANIE INŻYNIERSKIE ISSN 89-77X, s. 9-, Gliwice IDENTYFIKACJA STEROWANEGO UKŁADU KONDYCJONOWANIA SYGNAŁU GENERATORA ELEKTROMAGNETYCZNEGO MACIEJ ROSÓŁ *,BOGDAN SAPIŃSKI ** *AGH Akademia Górniczo-Hutnicza,Katedra

Bardziej szczegółowo

Indukcja wzajemna. Transformator. dr inż. Romuald Kędzierski

Indukcja wzajemna. Transformator. dr inż. Romuald Kędzierski Indukcja wzajemna Transformator dr inż. Romuald Kędzierski Do czego służy transformator? Jest to urządzenie (zwane też maszyną elektryczną), które wykorzystując zjawisko indukcji elektromagnetycznej pozwala

Bardziej szczegółowo

Analiza rozkładu sił reakcji podłoża podczas dynamicznie stabilnego chodu robota dwunożnego

Analiza rozkładu sił reakcji podłoża podczas dynamicznie stabilnego chodu robota dwunożnego Pomiary Automatya obotya 7-8/2009 Analiza rozładu sił reacji podłoża podczas dynamicznie stabilnego chodu robota dwunożnego Teresa Zielińsa Maciej T. Trojnaci Praca stanowi ontynuację badań opisanych w

Bardziej szczegółowo

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Aktory

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Aktory Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne Aktory 1 Definicja aktora Aktor (ang. actuator) -elektronicznie sterowany człon wykonawczy. Aktor jest łącznikiem między urządzeniem przetwarzającym informację

Bardziej szczegółowo

(U.3) Podstawy formalizmu mechaniki kwantowej

(U.3) Podstawy formalizmu mechaniki kwantowej 3.10.2004 24. (U.3) Podstawy formalizmu mechanii wantowej 33 Rozdział 24 (U.3) Podstawy formalizmu mechanii wantowej 24.1 Wartości oczeiwane i dyspersje dla stanu superponowanego 24.1.1 Założenia wstępne

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2a. Pomiar napięcia z izolacją galwaniczną Doświadczalne badania charakterystyk układów pomiarowych CZUJNIKI POMIAROWE I ELEMENTY WYKONAWCZE

Ćwiczenie 2a. Pomiar napięcia z izolacją galwaniczną Doświadczalne badania charakterystyk układów pomiarowych CZUJNIKI POMIAROWE I ELEMENTY WYKONAWCZE Politechnika Łódzka Katedra Mikroelektroniki i Technik Informatycznych 90-924 Łódź, ul. Wólczańska 221/223, bud. B18 tel. 42 631 26 28 faks 42 636 03 27 e-mail secretary@dmcs.p.lodz.pl http://www.dmcs.p.lodz.pl

Bardziej szczegółowo

DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI

DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI (Wprowadzenie) Drgania elementów konstrukcji (prętów, wałów, belek) jak i całych konstrukcji należą do ważnych zagadnień dynamiki konstrukcji Przyczyna: nawet niewielkie drgania

Bardziej szczegółowo

Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną)

Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną) Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną) Silnik bezkomutatorowy z fototranzystorami Schemat układu przekształtnikowego zasilającego trójpasmowy silnik bezszczotkowy Pojedynczy cykl

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie przenikalności magnetycznej i krzywej histerezy

Wyznaczanie przenikalności magnetycznej i krzywej histerezy Ćwiczenie 13 Wyznaczanie przenikalności magnetycznej i krzywej histerezy 13.1. Zasada ćwiczenia W uzwojeniu, umieszczonym na żelaznym lub stalowym rdzeniu, wywołuje się przepływ prądu o stopniowo zmienianej

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Sterowanie odbiornikiem hydraulicznym z rozdzielaczem typu Load-sensing

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Sterowanie odbiornikiem hydraulicznym z rozdzielaczem typu Load-sensing Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Sterowanie odbiornikiem hydraulicznym z rozdzielaczem typu Load-sensing Wstęp teoretyczny Poprzednie ćwiczenia poświęcone były sterowaniom dławieniowym. Do realizacji

Bardziej szczegółowo

Ćw. 27. Wyznaczenie elementów L C metoda rezonansu

Ćw. 27. Wyznaczenie elementów L C metoda rezonansu 7 K A T E D R A F I ZYKI S T O S O W AN E J P R A C O W N I A F I Z Y K I Ćw. 7. Wyznaczenie elementów L C metoda rezonansu Wprowadzenie Obwód złożony z połączonych: kondensatora C cewki L i opornika R

Bardziej szczegółowo

Generatory. Podział generatorów

Generatory. Podział generatorów Generatory Generatory są układami i urządzeniami elektronicznymi, które kosztem energii zasilania wytwarzają okresowe przebiegi elektryczne lub impulsy elektryczne Podział generatorów Generatory można

Bardziej szczegółowo

Lekcja 59. Histereza magnetyczna

Lekcja 59. Histereza magnetyczna Lekcja 59. Histereza magnetyczna Histereza - opóźnienie w reakcji na czynnik zewnętrzny. Zjawisko odkrył i nazwał James Alfred Ewing w roku 1890. Najbardziej znane przypadki histerezy występują w materiałach

Bardziej szczegółowo

, to niepewność sumy x

, to niepewność sumy x Wydział Fizyi UW (wersja instrucji 04.04a) Pracownia fizyczna i eletroniczna dla Inżynierii Nanostrutur oraz Energetyi i Chemii Jądrowej Ćwiczenie 6 Elementy testowania hipotez (z błędami złożonymi) oraz

Bardziej szczegółowo

3 Podstawy teorii drgań układów o skupionych masach

3 Podstawy teorii drgań układów o skupionych masach 3 Podstawy teorii drgań układów o skupionych masach 3.1 Drgania układu o jednym stopniu swobody Rozpatrzmy elementarny układ drgający, nazywany też oscylatorem harmonicznym, składający się ze sprężyny

Bardziej szczegółowo

PL 203461 B1. Politechnika Warszawska,Warszawa,PL 15.12.2003 BUP 25/03. Mateusz Turkowski,Warszawa,PL Tadeusz Strzałkowski,Warszawa,PL

PL 203461 B1. Politechnika Warszawska,Warszawa,PL 15.12.2003 BUP 25/03. Mateusz Turkowski,Warszawa,PL Tadeusz Strzałkowski,Warszawa,PL RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 203461 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 354438 (51) Int.Cl. G01F 1/32 (2006.01) G01P 5/01 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektroniki ZSTi. Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów

Katedra Elektroniki ZSTi. Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów Katedra Elektroniki ZSTi Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów Symbole umieszczone na przyrządzie Katedra Elektroniki ZSTiO Mierniki magnetoelektryczne Budowane: z ruchomącewkąi

Bardziej szczegółowo

TRANSFORMATORY. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

TRANSFORMATORY. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego TRANSFORMATORY Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Maszyny elektryczne Przemiana energii za pośrednictwem pola magnetycznego i prądu elektrycznego

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym

Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym Ćwiczenie 11A Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym 11A.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu mierzy się przy pomocy wagi siłę elektrodynamiczną, działającą na odcinek przewodnika

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4 WYZNACZANIE INDUKCYJNOŚCI WŁASNEJ I WZAJEMNEJ

Ćwiczenie 4 WYZNACZANIE INDUKCYJNOŚCI WŁASNEJ I WZAJEMNEJ Ćwiczenie 4 WYZNCZNE NDUKCYJNOŚC WŁSNEJ WZJEMNEJ Celem ćwiczenia jest poznanie pośrednich metod wyznaczania indukcyjności własnej i wzajemnej na podstawie pomiarów parametrów elektrycznych obwodu. 4..

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Zagadnienia: spektroskopia emisyjna, budowa i działanie spektrofluorymetru, widma. Wstęp. Część teoretyczna.

Ćwiczenie 4. Zagadnienia: spektroskopia emisyjna, budowa i działanie spektrofluorymetru, widma. Wstęp. Część teoretyczna. Ćwiczenie 4 Wyznaczanie wydajności wantowej emisji. Wpływ długości fali wzbudzenia oraz ształtu uweti i jej ustawienia na intensywność emisji i na udział filtru wewnętrznego. Zagadnienia: spetrosopia emisyjna,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie Nr 2. Temat: Zaprojektowanie i praktyczna realizacja prostych hydraulicznych układów sterujących i napędów

Ćwiczenie Nr 2. Temat: Zaprojektowanie i praktyczna realizacja prostych hydraulicznych układów sterujących i napędów Ćwiczenie Nr 2 Temat: Zaprojektowanie i praktyczna realizacja prostych hydraulicznych układów sterujących i napędów 1. Wprowadzenie Sterowanie prędkością tłoczyska siłownika lub wału silnika hydraulicznego

Bardziej szczegółowo

Politechnika Śląska. Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki. Praca dyplomowa inżynierska. Wydział Mechaniczny Technologiczny

Politechnika Śląska. Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki. Praca dyplomowa inżynierska. Wydział Mechaniczny Technologiczny Politechnika Śląska Wydział Mechaniczny Technologiczny Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki Praca dyplomowa inżynierska Temat pracy Symulacja komputerowa działania hamulca tarczowego

Bardziej szczegółowo

Wzmacniacze operacyjne

Wzmacniacze operacyjne Wzmacniacze operacyjne Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest badanie podstawowych układów pracy wzmacniaczy operacyjnych. Wymagania Wstęp 1. Zasada działania wzmacniacza operacyjnego. 2. Ujemne sprzężenie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 IZOLACJA DRGAŃ MASZYNY. 1. Cel ćwiczenia

Ćwiczenie 6 IZOLACJA DRGAŃ MASZYNY. 1. Cel ćwiczenia Ćwiczenie 6 IZOLACJA DRGAŃ MASZYNY 1. Cel ćwiczenia Przeprowadzenie izolacji drgań przekładni zębatej oraz doświadczalne wyznaczenie współczynnika przenoszenia drgań urządzenia na fundament.. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

BADANIE ZJAWISK PRZEMIESZCZANIA WSTRZĄSOWEGO

BADANIE ZJAWISK PRZEMIESZCZANIA WSTRZĄSOWEGO BADANIE ZJAWISK PRZEMIESZCZANIA WSTRZĄSOWEGO 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie kinematyki i dynamiki ruchu w procesie przemieszczania wstrząsowego oraz wyznaczenie charakterystyki użytkowej

Bardziej szczegółowo

ABC UŻYTKOWANIA WTRYSKIWACZY WGs

ABC UŻYTKOWANIA WTRYSKIWACZY WGs ABC UŻYTKOWANIA WTRYSKIWACZY WGs Nowe wtryskiwacze WGS są kolejną generacją naszego produktu. Zmianie uległy zarówno konstrukcja, budowa, jak i kalibracja. Kolejne prace rozwojowe nad produktem doprowadziły

Bardziej szczegółowo

WYZNACZENIE CHARAKTERYSTYKI TŁUMIENIA KOLUMNY HYDROPNEUMATYCZNEJ CITROENA C5 DETERMINING OF DAMPING CHARACTERISTIC OF CITROEN C5 HYDROPNEUMATIC STRUT

WYZNACZENIE CHARAKTERYSTYKI TŁUMIENIA KOLUMNY HYDROPNEUMATYCZNEJ CITROENA C5 DETERMINING OF DAMPING CHARACTERISTIC OF CITROEN C5 HYDROPNEUMATIC STRUT ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ 2013 Seria: TRANSPORT z. 78 Nr kol. 1882 Łukasz KONIECZNY 1 WYZNACZENIE CHARAKTERYSTYKI TŁUMIENIA KOLUMNY HYDROPNEUMATYCZNEJ CITROENA C5 Streszczenie. W artykule przedstawiono

Bardziej szczegółowo

KONSTRUKCJA I BADANIA HAMULCA WAHADŁOWEGO Z CIECZĄ MAGNETOREOLOGICZNĄ

KONSTRUKCJA I BADANIA HAMULCA WAHADŁOWEGO Z CIECZĄ MAGNETOREOLOGICZNĄ KOMISJA BUDOWY MASZYN PAN ODDZIAŁ W POZNANIU Vol. 27 nr 2 Archiwum Technologii Maszyn i Automatyzacji 2007 ADAM MYSZKOWSKI* KONSTRUKCJA I BADANIA HAMULCA WAHADŁOWEGO Z CIECZĄ MAGNETOREOLOGICZNĄ W artykule

Bardziej szczegółowo

Wibroizolacja i redukcja drgań

Wibroizolacja i redukcja drgań Wibroizolacja i redukcja drgań Firma GERB istnieje od 1908 roku i posiada duże doświadczenie w zakresie wibroizolacji oraz jest producentem systemów dla redukcji drgań różnego rodzaju struktur, maszyn

Bardziej szczegółowo

Cysterny. Informacje ogólne na temat samochodów cystern. Konstrukcja. Nadwozia typu cysterna uważane są za bardzo sztywne skrętnie.

Cysterny. Informacje ogólne na temat samochodów cystern. Konstrukcja. Nadwozia typu cysterna uważane są za bardzo sztywne skrętnie. Informacje ogólne na temat samochodów cystern Informacje ogólne na temat samochodów cystern Nadwozia typu cysterna uważane są za bardzo sztywne skrętnie. Konstrukcja Rozstaw osi powinien być możliwie jak

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZASILANIA WODOREM OGNIWA PALIWOWEGO PEM NIEZALEŻ NEGO OD POWIETRZA

SYSTEM ZASILANIA WODOREM OGNIWA PALIWOWEGO PEM NIEZALEŻ NEGO OD POWIETRZA ZESZYTY NAUKOWE AKADEMII MARYNARKI WOJENNEJ ROK LII NR (185) 011 Grzegorz Grzecza Piotr Szyma Aademia Marynari Wojennej SYSTEM ZASILANIA WODOREM OGNIWA PALIWOWEGO PEM NIEZALEŻ NEGO OD POWIETRZA STRESZCZENIE

Bardziej szczegółowo

DOBÓR NASTAW ZABEZPIECZEŃ NADPRĄDOWYCH ZWARCIOWYCH DLA LINII ŚREDNIEGO NAPIĘCIA

DOBÓR NASTAW ZABEZPIECZEŃ NADPRĄDOWYCH ZWARCIOWYCH DLA LINII ŚREDNIEGO NAPIĘCIA dr inż. Witold HOPPEL DOBÓR NASTAW ZABEZPECZEŃ NADPRĄDOWYCH ZWARCOWYCH DLA LN ŚREDNEGO NAPĘCA 1. Wprowadzenie W liniach SN od sutów zwarć międzyfazowych (tylo taich załóceń dotyczy artyuł) stosuje się

Bardziej szczegółowo

Źródła zasilania i parametry przebiegu zmiennego

Źródła zasilania i parametry przebiegu zmiennego POLIECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII ŚRODOWISKA I ENERGEYKI INSYU MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGEYCZNYCH LABORAORIUM ELEKRYCZNE Źródła zasilania i parametry przebiegu zmiennego (E 1) Opracował: Dr inż. Włodzimierz

Bardziej szczegółowo

Materiały magnetyczne SMART : budowa, wytwarzanie, badanie właściwości, zastosowanie / Jerzy Kaleta. Wrocław, Spis treści

Materiały magnetyczne SMART : budowa, wytwarzanie, badanie właściwości, zastosowanie / Jerzy Kaleta. Wrocław, Spis treści Materiały magnetyczne SMART : budowa, wytwarzanie, badanie właściwości, zastosowanie / Jerzy Kaleta. Wrocław, 2013 Spis treści Rozdział 1. Wprowadzenie 11 Rozdział 2. Kompozyty z udziałem cieczy magnetoreologicznych

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŚWIĘTOKRZYSKA w Kielcach WYDZIAŁ MECHATRONIKI I BUDOWY MASZYN KATEDRA URZĄDZEŃ MECHATRONICZNYCH LABORATORIUM FIZYKI INSTRUKCJA

POLITECHNIKA ŚWIĘTOKRZYSKA w Kielcach WYDZIAŁ MECHATRONIKI I BUDOWY MASZYN KATEDRA URZĄDZEŃ MECHATRONICZNYCH LABORATORIUM FIZYKI INSTRUKCJA POLITECHNIKA ŚWIĘTOKRZYSKA w Kielcach WYDZIAŁ MECHATRONIKI I BUDOWY MASZYN KATEDRA URZĄDZEŃ MECHATRONICZNYCH LABORATORIUM FIZYKI INSTRUKCJA ĆWICZENIE LABORATORYJNE NR 1 Temat: Wyznaczanie współczynnika

Bardziej szczegółowo

Dwuprzewodowe układy centralnego smarowania.

Dwuprzewodowe układy centralnego smarowania. WŁADYSŁAW NAUMOWICZ Dwuprzewodowe układy centralnego smarowania. Dobór elementów i podstawowych parametrów. Aby układ smarowniczy zastosowany na maszynie lub urządzeniu technicznym mógł zapewnić skuteczne

Bardziej szczegółowo