Jak działają baterie, czyli krótko o reakcjach redoks

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jak działają baterie, czyli krótko o reakcjach redoks"

Transkrypt

1 Jak działają baterie, czyli krótk reakcjach redks Aleksandra Lewandwska Zimwe Warsztaty Naukwe Klubu Astrnmiczneg Almukantarat Łódź Luty 2009 Pdstawwe pjęcia Terminem utleniania kreślan pczątkw prces przyłączania tlenu, a redukcji utratę tlenu przez daną substancję. Pdbieństwa między reakcją łączenia się z tlenem, a reakcjami łączenia z z halgenkami (F 2, Cl 2, Br 2, I 2 ), siarką i innymi niemetalami spwdwały, że również te prcesy zaczęt nazywać utlenianiem. Aby dknać dalszeg rzszerzenia bu pjęć, przeanalizujmy prcesy elektrnwe twarzyszące tym prcesm. Jak przykład niech psłuży reakcja magnezu z tlenem: Mg + ½ O 2 MgO Tlenek magnezu w rzeczywistści jest substancją jnwą, nie twrzy więc dwuatmwych cząsteczek, lecz sieć przestrzenną złżną z jnów Mg 2+ i O 2-. Zatem reakcja zapisana pwyżej jest tak naprawdę sumą dwóch prcesów: 2+ Mg Mg + 2e - ½ O 2 + 2e - O 2-2+ Mg+ ½ O 2 [Mg ][O 2- ] Analgiczne mżemy przedstawić wszystkie reakcje prwadzące d płączeń jnwych. W pwyższym prcesie magnez ddaje elektrny; taki prces nazywamy utlenieniem. Analgicznie przyłączanie elektrnów nazywane jest redukcją. Wdór działa redukując na tlenki, np. w reakcji: Cu H 2 Cu + 2H O H + H 2 O CuO + H 2 Cu + H2O Widzimy, że jn miedzi (II) przyjmuje 2 elektrny by przejść w bjętny atm miedzi. W rzeczywistści prcesu utleniania i redukcji zawsze występują razem. Substancja utleniana tracąca elektrny nazywana jest śrdkiem redukującym reduktrem, a substancja redukwana pbierająca elektrny t śrdek utleniający utleniacz. W szczególnych przypadkach ta sama substancja mże być utleniaczem i reduktrem taką reakcję nazywamy reakcją dysprprcjnwania. Wprwadzne pwyżej terminy trudn jednznacznie zastswać dla reakcji, w wyniku których twrzą się związki charakterze kwalencyjnym (czyli takie, w których utwrzenie się wiązania chemiczneg plega na utwrzeniu wspólnej dla bu atmów pary elektrnwej). Wprwadźmy więc pjęcie stpnia utlenienia jest t liczba ddatnich lub ujemnych ładunków elementarnych, jakie przypisalibyśmy atmm daneg pierwiastka twrząceg cząsteczkę, gdyby miała na budwę jnwą. Przypisując atmm stpnie utlenienia należy stswać się d następujących reguł: 1. Suma stpni utlenienia atmów wchdzących w skład cząsteczki bjętnej wynsi zer, a suma stpni utlenienia atmów wchdzących w skład jnu równa się ładunkwi teg jnu.2 2. Pierwiastkm w stanie wlnym przypisujemy stpień utlenienia Flur w związkach chemicznych zawsze przyjmuje stpień utlenienia -I.

2 4. Tlen w większści przypadków przyjmuje stpień utlenienia -II. Wyjątki t nadtlenki, np. BaO 2 (tlen na -I stpniu utlenienia), pnadtlenki, np. KO 2 (stpień utlenienia tlenu: - ½), OF 2 (tlen na II stpniu utlenienia) 5. Wdór przyjmuje stpień utlenienia I, za wyjątkiem tzw. wdrków typu sli, czyli związków wdru i litwców lub berylwców (w nich stpień utlenienia wdru wynsi -I) Stpnie utlenienia zapisujemy jak liczbę rzymską umieszczną za symblem lub nazwą pierwiastka, np. żelaz(ii) lub (IV). Ujemne stpnie utlenienia pprzedzamy znakiem - np. Br(-I), zaś zerwy stpień utlenienia zapisujemy cyfrą arabską, np. Au(0). Stpień utlenienia pierwiastków w związkach przedstawiamy cyframi rzymskimi z prawej strny u góry symblu pierwiastka, np. H I 2O -II. Dawniej stpnie utlenienia zapisywan liczbami arabskimi nad symblami pierwiastków. Wykrzystując pjęcie stpnia utlenienia mżemy pwiedzieć, że utlenianie t przejście na wyższy stpień utlenienia, a redukcja przejście na niższy stpień utlenienia. Przykłady 1. Wyznaczanie stpni utlenienia atmów w cząsteczce 2. Bilanswanie równań reakcji redks V w H 4 V 2 O 7 H I 4V x 2O -II x 2 7=0 10 2x=0 x=5 C w HCO 3 - H I C x O -II x 2 3= 1 5 x= 1 x=4 Bilanswanie reakcji redks, prócz dbrania współczynników przy znanych substratach i prduktach, mże wymagać dpisania p strnie substratów lub prduktów prtnów, aninów hydrksylwych lub cząsteczek wdy. D prawidłweg zbilanswania reakcji wskazane jest zapisanie tzw. równań płówkwych. Następnie równania płówkwe należy wymnżyć tak, by ich w zapisie ich sumy nie występwały wlne elektrny. Pamiętajmy, że w reakcjach płówkwych i sumarycznych bwiązuje praw zachwania ładunku! Mg+HNO 3 Mg(NO3) 2 + N 2 O Mg 0 2+ Mg + 2e - / 2 (utlenianie) 6H + + 2N V - O 3 +4e - N I 2O + 3H 2 O (redukcja) 2Mg + 6HNO 3 2 Mg(NO3) 2 + N 2 O + 3H 2 O NO 2 + H 2 O HNO3 + HNO 2 N IV O 2 + H 2 O N V - O 3 + e - + 2H + (utlenianie) N IV O 2 + e - N III - O 2 (redukcja) 2NO 2 + H 2 O HNO3 + HNO 2

3 Jest t przykład reakcji dysprprcjnwania NO 2 jest zarówn utleniaczem, jak i reduktrem. H 2 S + H 2 SO 4 S + H2O S -II + 2e - S 0 / 3 S VI 2- O 4 S 0 + 6e - + 4H 2 O 3H 2 S + H 2 SO 4 4S + 4H2O Ogniwa elektrchemiczne. Elektrdy redks Pwiedzieliśmy wcześniej, że reakcje utleniania i redukcji zachdzą zawsze równcześnie. W nrmalnych warunkach nie mżemy tych prcesów bserwwać ddzielnie, dstrzegamy jedynie ich rezultat. Przeanalizujmy reakcję, która zajdzie p zmieszaniu chlrku żelaza(iii) i chlrku cyny(ii). Mżemy ją zapisać jnw: W rztwrze nie zabserwujemy przenszenia elektrnów d jnów 2+ d jnów 3+. Mżna natmiast bserwwać prcesy e e W urządzeniu zwanym gniwem elektrchemicznym. Zachdzą ne wprawdzie równcześnie, ale są rzdzielne przestrzennie każdy zachdzi na innej elektrdzie. Przykład gniwa elektrchemiczneg Ogniw składa się z dwóch naczyń, z których jedn zawiera rztwór 3+ i 2+ stężeniach [ 3+ ]=[ 2+ ], a drugie rztwór 2+ i 4+ stężeniach [ 2+ ]=[ 4+ ]. W bu rztwrach zanurza się elektrdy wyknane z blaszek platynwych (platyna jak metal szlachetny jest bierna chemicznie). Rztwór wraz z elektrdą nazywany jest półgniwem. Zestawiając gniw używamy klucza elektrlityczneg, tj, rurki U-kształtnej wypełninej rztwrem KCl. Kńce rurki zanurzne w rztwrach zamknięte są prwatymi zatyczkami, zapewniającymi kntakt między cieczami, lecz utrudniającymi mechaniczne mieszanie. Jeśli w takim układzie pdłączymy elektrdy za pmcą przewdnika metaliczneg, t umieszczny w bwdzie galwanmetr G wykaże przepływ prądu elektryczneg. Z kierunku przepływająceg prądu wynika, że elektrda zanurzna w rztwrze sli cyny jest naładwana ujemnie w stsunku d elektrdy zanurznej w rztwrze sli żelaza. Tłumaczymy t faktem, że w rztwrze sli cyny następuje prces utleniania i wytwarza się nadmiar wlnych elektrnów, które zużywane są w prcesie redukcji sli żelaza. W tku reakcji wzrasta łączny ładunek ddatni katinów zawartych w rztwrze sli cyny, zaś maleje łączny ładunek katinów zawartych w rztwrze sli żelaza. Dla wyrównania niedmiaru aninów p jednej strnie i nadmiaru p drugiej występuje stały przepływ aninów chlrkwych przez klucz elektrlityczny.

4 Z dświadczenia wiadm, że napięcie pmiędzy bu elektrdami jest największe, gdy gniw nie pracuje, spada natmiast tym silniej, im większe jest natężenie prądu pbieraneg z gniwa. Różnicę ptencjałów nie pracująceg gniwa nazywamy siłą elektrmtryczną gniwa (SEM) i znaczamy symblem E. Jeśli gniw nie pracuje, każda z elektrd i każdy z rztwrów zachwuje na całej swjej bjętści taki sam ptencjał. Różnice ptencjałów pjawiają się tylk na granicach między elektrdami a rztwrami, w których są zanurzne. Siła elektrmtryczna t zatem różnica ptencjałów: ptencjału elektrdy zanurznej w rztwrze sli w stsunku d rztwru sli raz ptencjału elektrdy zanurznej w rztwrze sli w stsunku d rztwru sli. E=E 2 E 3 / 4 / 2 Ptencjały pszczególnych elektrd zależą d stsunku stężeń utleniacza i reduktra. W przypadku rztwrów silnie rzcieńcznych mamy: E 2 =E 3 / 3 / 2 F ln c 3 (1) c 2 E 2 = E 4 / 4 / 2 2 F ln c 4 (2) c 2 Gdzie: E t ptencjał elektrdy zanurznej w rztwrze takim, że stężenie utleniacza jest równe stężeniu reduktra, F= 96485C ml-1 stała Faradaya równa ładunkwi 1 mla jnów jednwartściwych. W równaniu (2) piszemy 2F, pnieważ redukcja 1 mla cyny (IV) d cyny(ii) wymaga przyłączenia 2 mli elektrnów. Dla rztwrów stężnych wzry są analgiczne, jednak zamiast stężeniami psługujemy się aktywnściami jnów (jest t wielkść zastępująca stężenie mlwe zawsze, gdy prwadzimy bliczenia dla stężnych rztwrów). E 2 =E 3 / 3 / 2 F ln a 3 (3) a 2 E 2 = E 4 / 4 / 2 2 F ln a 4 (4) a 2 Łącząc wzry (1) i (2) trzymujemy gólny wzór na siłę SEM gniwa zawierająceg rzcieńczne rztwry, zaś łącząc wzry (3) i (4) analgiczny wzór dla rztwrów stężnych. E=E 3 / 2 E=E 3 / 2 E 4 / 2 E 4 / F ln c 2 2 F ln a 2 3 c 2 c 2 c a 2 a 2 a 4 Opisane pwyżej gniw pisujemy według knwencji: Pt 4+, 2+ 3+, 2+ Pt Z platyny wyknan elektrdy, zaś pdwójna kreska znacza klucz elektrlityczny. Ugólniając pwyższy przypadek mżna stwierdzić, że w stanie równwagi ptencjał gniwa, w którym zachdzi reakcja x+ne - red Mżemy dla rztwrów rzcieńcznych wyrazić wzrem E x/ red. = E x/ red. n F ln c x c red. A dla rzcieńcznych E x/ red. = E x/ red. n F ln a x a red. Gdzie x t substancja w frmie utleninej, a red w frmie zredukwanej.

5 Opisany rdzaj półgniwa, w którym elektrda platynwa zanurzna jest w rztwrze, który zawiera pstać utleniną i zredukwaną tej samej substancji, nazywamy półgniwem redks (czasem używa się również terminu elektrda redks). Elektrdy metaliczne i gazwe Oprócz wyżej pisanych półgniw redks przy zestawianiu gniw galwanicznych krzysta się również z innych typów elektrd, przede wszystkim elektrd metalicznych i gazwych. Elektrda metaliczna t taka, która składa się z metalu zanurzneg w rztwrze własnych jnów, np. cynk zanurzny w rztwrze siarczanu cynku. Prcesy red-x zachdzące na takiej elektrdzie wyraża równanie M m+ +me - M Z teg wynika, że metal mże wysyłać d rztwru jny i równcześnie ddawać elektrny, które w gniwie są zużywane w prcesach zachdzących na drugiej elektrdzie. Spełnia n wtedy funkcję reduktra. Mże również zachdzić prces dwrtny jny znajdujące się w rztwrze mgą pbierać elektrny z elektrdy i wydzielać się na niej w pstaci wlneg metalu. Odgrywają więc wówczas rlę utleniacza. Różnicę ptencjału między elektrdą a rztwrem mżemy bliczyć używając pznanych wcześniej wzrów. Jak że stężenie metalu w elektrdzie metalicznej jest czywiście stałe, wzry przyjmują pstać: E =E M m / M M m / M m F ln c M m E =E M m / M M m / M m F ln a M m E jest ptencjałem elektrdy zanurznej w rztwrze, w której aktywnść M m+ jest równa 1. W elektrdzie gazwej mamy d czynienia z przypadkiem, w którym elektrda platynwa jest jedncześnie mywana parami gazu X (pd ciśnieniem 1 atm, czyli 1, Pa) i zanurzna w rztwrze zawierającym jny X n-. Prces elektrdwy mżemy przedstawić równaniem X+ne - X n- Natmiast ptencjał elektrdy wbec rztwru równaniami E X / X n =E X / X n n F ln c X n E X / X n =E X / X n n F ln a X n Szczególnie ważnym przykładem elektrdy gazwej jest elektrda wdrwa. Składa się z blaszki pkrytej czernią platynwą (bardz rzdrbnina platyna) zanurznej w rztwrze jnów H3O+(czasem niepprawnie zapisywanych jak H+) i mywanej wdrem pd ciśnieniem 1 atm. Prcesy elektrdwe zachdzące na niej przedstawia równanie: H 3 O + +e - ½ H2 + H 2 O

6 Elektrda wdrwa: 1) elektrda platynwa, 2) pęcherzyki wdru, 3) rztwór kwasu, 4) płuczka blkująca dstęp tlenu, 5) zbirnik z zapasem elektrlitu Ptencjały standardwe D wyknywania bliczeń związanych z ptencjałami elektrd redks niezbędna jest znajmść ich ptencjałów standardwych. Ich wartści dałby się łatw wyznaczyć, gdyby istniała elektrda, której wiemy, że jej ptencjał w stsunku d rztwru wynsi zer. Niestety nie znamy takiej elektrdy, dlateg przyjmuje się, że wszelkie ptencjały standardwe będzie się dnsić d elektrdy standardwej. Jest nią mówina wcześniej standardwa elektrda wdrwa, czyli elektrda wdrwa z rztwrem jnów wdrwych takim, że aktywnść jnów ksniwych (H 3 O + ) wynsi 1. Przyjęcie takiej umwy znacza, że E H / H 2 =0 Pmiar ptencjału dwlnej elektrdy (metalicznej, gazwej czy redks) wyknujemy zestawiając ją ze standardwą elektrdą wdrwą i mierząc SEM pwstałeg gniwa. W ten spsób wyznaczn wartści wielu elektrd. Pniższa tablica przedstawia niektóre z nich. Reakcja płówkwa redukcji E [V] F 2 + 2e - 2F - +2,87 S 2 O e - 2SO ,05 C 3+ + e - C 2+ +1,81 H 2 O 2 + 2H + + 2e - 2H2 O +1,78 Au + + e - Au +1,69 Pb e - Pb 2+ +1,67 MnO H + + 5e - Mn2+ + 4H ,51 Mn 3+ + e - Mn2+ +1,51

7 Au e - Au +1,40 Cl 2 + 2e - 2Cl- +1,36 Cr 2 O H + + 6e - 2Cr3+ + 7H ,33 O 3 + H 2 O + 2e - O 2 + 2OH - +1,24 O 2 + 4H + + 4e - 2H ,23 MnO 2 + 4H + + 2e - Mn2+ + 2H 2 O +1,23 Pt e - Pt +1,20 Br 2 + 2e - 2Br- +1,09 NO H + + 3e - NO + 2H2 +0,96 2Hg e - Hg2 +0,92 NO H + + e - NO2 2 O +0,80 Ag + + e - Ag +0,80 Hg e - 2Hg +0, e - +0,77 BrO - + H 2 O + 2e - Br + 2OH - +0,76 MnO H 2 O + 2e - MnO2 +0,60 MnO e - MnO4 +0,56 I 2 + 2e - 2I +0,54 I e - 3I +0,53 Cu + + e - Cu +0,52 O 2 + 2H 2 O + 4e - 4OH- +0,40 ClO H 2 O + 2e - ClO3 + 2OH - +0,36 Cu e - Cu +0,34 Hg 2 Cl 2 + 2e - 2Hg + 2Cl- +0,27 SO H + + 2e - H 2 SO 3 + H 2 O +0,17 Cu 2+ + e - Cu +0, e - +0,15 NO H 2 O + 2e - NO2 + 2OH - +0,01 2H + + 2e - H 0, z 2 definicji e - -0,04 Pb e - Pb -0, e - -0,14 Ni e - Ni -0,25 C e - C -0,28 PbSO 4 + 2e - Pb + SO4-0,36 Cd e - Cd -0,40 Cr 3+ + e - Cr -0, e - -0,44 In e - In -0,44 S + 2e - S -0,48

8 Cr e - Cr -0,74 Zn e - Zn -0,76 2H 2 O + 2e - H 2 + 2OH - -0,83 Cr e - Cr -0,91 Mn e - Mn -1,18 Al e - Al -1,66 Mg e - Mg -2,36 La e - La -2,52 Na + + e - Na -2,71 K + + e - K -2,93 Li + + e - Li -3,05 Obliczając SEM jakiegś gniwa, np. gniwa Daniella, w którym zachdzi reakcja Zn+Cu 2+ Zn 2+ +Cu zapisujemy jeg schemat zawsze w takiej pstaci, by symbl półgniwa, w którym zachdzi redukcja, znalazł się p prawej strnie. W tym wypadku Zn Zn 2+ Cu 2+ Cu Przy takim zapisie SEM gniwa stanwi różnicę ptencjałów elektrdy prawej i lewej. Dla a Cu 2 =a Zn 2 =1 mamy E= 0,34 0,76 =1,10 V SEM gniwa, w którym zachdzi reakcja dwrtna, czyli Zn 2+ +Cu Zn+Cu 2+ wynsić będzie -1,10V. Okazuje się, że tylk pierwsza z wymieninych reakcji, czyli wypieranie miedzi z rztwru przez metaliczny cynk, mże zachdzić samrzutnie. Aby t zrzumieć, należy krótk mówić termdynamikę gniw elektrchemicznych. Jak już stwierdziliśmy, gdy w gniwie elektrchemicznym zachdzi reakcja chemiczna, mże dstarczać n pracy elektrycznej. Jest na kreślna wzrem w el = qe Gdzie E różnica ptencjałów bu elektrd q ładunek przepływający między elektrdami. Jak że praca jest ddana przez gniw, uznajemy ją za ujemną. Jak wiadm, napięcie między elektrdami gniwa jest zależne d natężenia prądu. Obniża się n w miarę wzrstu natężenia pbieraneg prądu, a rśnie d pewnej wartści granicznej E, zwanej siłą elektrmtryczną, w miarę jak natężenie prądu zmniejszamy d wartści nieskńczenie małej. Praca elektryczna wyknana wówczas jest największą, maksymalną pracą, jaką przy przepływie daneg ładunku mżna uzyskać na rzważanym gniwie. Ogniw pracuje wówczas w spsób dwracalny, a elektryczna praca maksymalna stanwi miarę zmian entalpii swbdnej gniwa, ΔG: G= qe Ładunek elektryczny mżna wyrazić w pstaci ilczynu stałej Faradaya i liczby mli elementarnych ładunków, które przepłynęły przez gniw, n. G= nfe Mżemy w ten spsób wysnuć wnisek, że na gniwie, któreg SEM jest ddatnia, reakcja będzie zachdzić samrzutnie (gdyż zmiana entalpii swbdnej gniwa jest ujemna). Ujemna SEM, a więc ddatni znak zmiany entalpii swbdnej, wskazuje, że reakcja nie mże zajść samrzutnie. D jej zrealizwania knieczne byłby dstarczenie pracy elektrycznej d

9 układu, czyli przeprwadzenie elektrlizy. Elektrlizę przeprwadzimy, przykładając d elektrd gniwa napięcie nie mniejsze niż SEM, a przeciwnie d niej skierwane. Analizując termdynamiczny pis gniw elektrchemicznych raz tablicę ptencjałów standardwych wysnuć mżna kilka isttnych wnisków: Metal niższym ptencjale standardwym wypiera z rztwrów metal wyższym ptencjale standardwym (łatw wykazać, że SEM takiej reakcji ma znak ddatni) Wdór mże być wydzielany z rztwru przez metale ujemnym ptencjale standardwym wszystkie te metale mgą rztwarzać się w kwasach z wydzieleniem wdru. Metale ddatnim ptencjale standardwym tzw. metale szlachetne, reagują z kwasami w spsób nietypwy, np. 3Cu 0 +8HN V II O 3 3Cu (N V O 3 ) 2 +4H 2 O+2N II O Metale w stanie wlnym zachwują się jak reduktry. Są ne tym silniejszymi reduktrami, im niższy jest ich ptencjał standardwy. Odwrtnie, ddatnie jny metali zdlne d przyjmwania elektrnów są czynnikami utleniającymi. Ich właściwści utleniające są tym silniejsze, im wyższy jest ptencjał standardwy daneg metalu. Spśród wymieninych w tabeli metali najsilniejszym reduktrem jest lit, a najsłabszym złt; katin Au + jest zaś najsilniejszym utleniaczem metalicznym. Jeśli zestawiamy dwa półgniwa, na tym, któreg E jest wyższy, zachdzić będzie prces redukcji, na drugim zaś utleniania. Ostatni z wnisków łatw zapamiętać stsując tzw. regułę zegara. Plega na na umieszczeniu pszczególnych jnów w frmie zredukwanej i utleninej na si ptencjałów standardwych. Taki wykres pzwala dczytać kierunek zachdzenia reakcji. Przykład zastswania reguły zegara Ogniwa galwaniczne, elektrlityczne i baterie Głównym kryterium pdziału gniw jest samrzutnść reakcji, które na nich zachdzą. W ten spsób dknuje się pdziału na gniwa galwaniczne (E>0) i elektrlityczne (E<0). Pdstawwe własnści gniw przedstawia tabela: Typ gniwa Galwaniczne Elektrlityczne E >0 <0 Reakcja na andzie Utlenianie Utlenianie Ładunek na andzie - + Reakcja na katdzie Redukcja Redukcja Ładunek na katdzie + -

10 Łatw zapamiętać, że na katdzie zawsze zachdzi redukcja, a na andzie utlenianie (ppularnym chwytem mnemtechnicznym jest zauważenie, że utlenianie i anda rzpczynają się d samgłski, zaś redukcja i katda - d spółgłski). Bateriami nazywamy zestawy dwóch lub więcej gniw galwanicznych teg sameg typu, dstarczające prąd silniejszy niż pjedyncze gniw. Mżemy je dalej pdzielić na baterie jednrazwe i akumulatry elektryczne, które mżemy rzładwywać i ładwać wielkrtnie. Pdział gniw pdsumwuje pniższy wykres. Ogniw elektrlitycznych używa się częst d trzymywania czystych pierwiastków chemicznych. Przykładem mże być elektrliza wdy, prwadząca d trzymania tlenu i wdru. Ogniwa galwaniczne mają znacznie szersze zastswanie w życiu cdziennym, jak składniki baterii. Wart mówić najppularniejsze ich rdzaje, zwłaszcza te, które znalazły zastswanie w prdukcji baterii. 1. Ogniw Daniella (ang. gravity cell, crwft cell) Reakcje chemiczne zachdzące na tym gniwie zstały pisane wcześniej; wart jedynie wspmnieć, że ze względu na jeg prstą budwę częst knstruuje się je d celów szklnych. Był również jednym z wcześniej używanych gniw elektrchemicznych. SEM gniwa wynsi 1,1 V. 2. Ogniw Grve'a Składa się z cynkwej andy zanurznej w rzcieńcznym kwasie siarkwym (VI) i platynwej katdy w stężnym kwasie aztwym (V). Reakcja zachdzi według schematu: Zn+H 2 SO 4 +2HNO 3 ZnSO 4 +2H 2 O+NO 2 C prawda SEM jest wyższe niż dla gniwa Daniella (1,9 V), lecz wydzielające się pary tlenku aztu (IV) są trujące, dlateg ten typ gniwa wycfan z użycia jeszcze w XIX wieku. Knstrukcja jedneg z pierwszych gniw Daniella

11 3. Ogniw Leclanchég Jest najppularniejszym becnie gniwem galwanicznym; występuje w tzw. bateriach paluszkach (1,5 V) lub bateriach płaskich (4,5V trzy gniwa płączne szeregw). Źródłem energii gniwa jest utlenienie cynku (anda cynkwa) i redukcja jnów amnwych (elektrda węglwa). Zn Zn 2+ +2e - 2NH 4+ +2e - 2NH 3 +H 2 Amniak jest wiązany przez katiny cynkwe w kmpleks tetraaminacynkwy(ii): Zn 2+ +4NH 3 [Zn(NH 3 ) 4 ] 2+ Natmiast wdór jest wiązany przez tlenek manganu(iv): 2MnO 2 +H 2 Mn 2 O 3 +H 2 O Obecnie gniwa teg rdzaju stsuje się w bateriach cynkw-węglwych; ich pważną wadą jest mżliwsć wycieku cynkwy pjemnik będący elektrdą z czasem staje się cieńszy na skutek przechdzenia cynku d rztwru. T zwiększa ryzyk wycieku sli chlrkwych. 4. Ogniw Westna Ogniw Westna przez długi czas był stswane jak wzrzec jednstki miary napięcia elektryczneg, gdyż jeg napięcie jest bardz bliskie 1V. D dziś stsuje się je czasem przy kalibrwaniu wltmierzy. Katdę gniwa stanwi rtęć, andę amalgamat (stp z rtęcią) kadmu, a elektrlitem jest nasycny rztwór siarczanu (VI) kadmu. Bateria cynkw-węglwa wykrzystująca gniw Leclanchég. 1 - metalwe wieczk (+) 2 - grafitwy pręt (ddatnia elektrda) 3 - cynkwy pjemnik (ujemna elektrda) 4 - tlenek manganu(iv) 5 - wilgtna pasta chlrku amnu (elektrlit) 6 - metalwe denk (-) 5. Bateria rtęciwa Baterie rtęciwe należą d jednrazwych; charakteryzują się długim czasem przydatnści d użytku i dużym napięciem na Schemat budwy gniwa Westna pjedynczej kmórce (1,35 V). Zawierają tlenek rtęci (czasem wzbgacny tlenkiem manganu (IV)) na katdzie i cynk na andzie. Reakcja zachdzi według schematu HgO+Zn Hg+ZnO Jak elektrlitu używa się wdrtlenku sdu lub ptasu. Istnieją również zmdyfikwane baterie, w których cynk zastępuje się kadmem. Baterie rtęciwe znalazły zastswanie w zegarkach i kalkulatrach; becnie w wielu krajach jej użycie jest zakazane, jak że rtęć jest pierwiastkiem szkdliwym dla żywych rganizmów. 6. Bateria srebrw-cynkwa Zasada działania tej baterii jest bardz zbliżna d baterii rtęciwej, jednak bateria srebrwcynkwa charakteryzuje się większym SEM (1,55V), mże być również używana jak akumulatr. Pdstawą jej działania jest reakcja Zn+Ag 2 O ZnO+2Ag w śrdwisku NaOH lub KOH. Klejną zaletą teg typu baterii jest jej długwiecznść, jednak użycie srebra wiąże się z

12 wyskimi cenami. C więcej, p kilku latach użytkwania rśnie ryzyk wycieku. 7. Baterie alkaliczne Reakcje chemiczne zachdzące w bateriach alkalicznych są takie same jak w zwykłych bateriach cynkw-węglwych; pdstawwą różnicą jest rdzaj użyteg elektrlitu. Jak mżna wywniskwać z nazwy, w bateriach alkalicznych jest t silna zasada KOH. Pnadt baterie alkaliczne są zdatne d użytku dłużej, niż zwykłe cynkw-węglwe, lecz krócej niż srebrw-cynkwe. Mają jednak nad tymi statnimi przewagę w pstaci niższej ceny. Oczywiście p długim czasie użytkwania istnieje mżliwść wycieku. Aby g uniknąć, nie należy pwtórnie ładwać jednrazwych baterii, przechwywać je w suchym miejscu, nie używać jedncześnie baterii różneg typu lub zużytych w różnym stpniu. Chć niektórzy z pwdzeniem pwtórnie ładują alkaliczne baterie, prducenci dradzają teg typu próby ze względu na duże ryzyk zniszczenia sprzętu przez wyciek KOH. 8. Baterie litwe D rdziny baterii litwych zalicza się wiele pdtypów, które łączy użycie litu lub jeg związków jak andy. Wśród związków używanych na katdzie są m.in. tlenek manganu (IV), chlrek tinylu, tlenek siarki (IV), jd, chrmian (VI) srebra i inne. Teg typu baterie mgą wytwarzać napięcie d 1,5 V d 3,7 V w zależnści d użytych związków chemicznych. Mają niezwykle długi czas działania (nawet 15 lat), dlateg częst używa się ich d rzruszników serca; rzadk natmiast sptkamy ten typ baterii w sprzętach niskiej jakści bateria działałaby dłużej d nich. 9. Akumulatry kwasw-łwiwe Jest t najstarszy typ baterii, jaki udał się sknstruwać. Mim dużej masy i dzięki niskiej cenie pzstaje najczęściej używanym akumulatrem samchdwym; stsuje się g również jak źródł prądu w sytuacjach awaryjnych. Pdczas rzładwywania akumulatra Akumulatr kwasw-łwiwy zachdzą następujące reakcje: Katda: PbSO 4 (s)+5h 2 O(l) PbO 2 (s)+3h 3 O + (aq)+hso 4- (aq)+2e - Anda: PbSO 4 (s)+h 3 O + (aq)+2e - Pb(s)+HSO 4- (aq)+h 2 O(l) Ptencjał jedneg gniwa wynsi kł 2V; akumulatr jest złżny z sześciu płącznych gniw, więc daje napięcie k. 12V. Pdczas pnwneg ładwania teg typu akumulatra istnieje ryzyk, że nastąpi elektrliza wdy i djdzie d eksplzji; mżliwy jest również wyciek stężneg kwasu siarkweg. Dlateg też akumulatry przechwuje się w amniaku lub sdzie. Z pwdu pisanych niebezpieczeństw zaczyna się stswać akumulatry litwjnwe i akumulatry niklw-metalw-wdrkwe. 10. Akumulatry litw-jnwe (Li-in) W teg typu urządzeniach jedna z elektrd wyknana jest z prwateg węgla, a druga z tlenków metali; rlę elektrlitu pełnią złżne sle litu rzpuszczne w mieszaninie rganicznych rzpuszczalników (lub, w wypadku baterii litw-plimerwych, w plimerach). Najczęściej używanym materiałem na katdę jest LiC2. W teg typu akumulatrach zachdzą następujące reakcje: LiCO 2 Li 1-x CO 2 +xli + +xe - xli + +xe - +6C Li x C 6 Ten rdzaj akumulatrów rzładwuje się wlniej niż urządzenia wykrzystujące nikiel, jest

13 również d nich lżejszy. Otrzymywane z nich napięcie jest również wyższe. Należy jednak pamiętać, że akumulatry litw-jnwe należy naładwywać częst i d razu p rzładwaniu (w przeciwieństwie d akumulatrów niklwych). Należy je przechwywać w chłdnym miejscu; wyska temperatura mże spwdwać spadek żywtnści, a nawet w skrajnych wypadkach eksplzję baterii. Ten typ akumulatrów jest w pwszechnym użyciu w sprzętach elektrnicznych, np. w telefnach kmórkwych. 11. Akumulatry niklw-żelazwe (Ni) Pdstawwą zaletą teg typu akumulatrów jest duża dprnść na nadmierne ładwanie i rzładwywanie raz zmiany temperatury; nawet tak fatalnie traktwane działają d 20 lat. Ze względu na wyskie kszty prdukcji i szybkie samrzutne rzładwywanie się becnie wypierają je inne typu baterii. W akumulatrze (pdczas rzładwywania) zachdzą następujące reakcje płówkwe: Katda: 2NiOOH+2H 2 O+2e - 2Ni(OH) 2 +2OH - Anda: +2OH - (OH) 2 +2e - Oczywiście pdczas ładwania akumulatra reakcje zachdzą w przeciwnym kierunku. Elektrlitem jest KOH, zaś ptencjał jedneg gniwa wynsi 1,2V. 12. Akumulatry niklw-kadmwe (NiCd) Akumulatrki teg typu są craz ppularniejsze częst używamy ich w przenśnych urządzeniach elektrnicznych aparatach cyfrwych, zabawkach itd. Należy jednak pamiętać, że ze względu na niższe napięcie, któreg mgą dstarczać (1,2 V, pdczas gdy jednrazwe paluszki dają 1,5 V) nie mgą zastępwać baterii jednrazwych we wszystkich ich zastwaniach. Na elektrdach pdczas rzładwywania zachdzi następująca reakcja: 2NiO(OH)+Cd+2H 2 O 2Ni(OH) 2 +Cd(OH) 2 w śrdwisku KOH. Ze względu na zawartść tksyczneg kadmu stswanie teg typu akumulatrów zstał zakazane w wielu krajach. Wywływanie zwarcia, grzewanie i pdłączanie d silneg źródła prądu mże prwadzić d eksplzji. Akumulatry niklw-kadmwe są jednak lżejsze d kwasw-łwiwych; są także mniej pdatne na uszkdzenia niż litwe lub niklwmetalw-wdrkwe. 13. Akumulatry niklw-cynkwe (NiZn) Jak że ptencjał między elektrdami teg typu baterii wynsi 1,6 V, są ne idealnymi substytutami jednrazwych baterii alkalicznych. Z pczątku ich znaczącą zaletą była graniczna ilść cykli ładwania i rzładwywania, lecz ten prblem udał się rzwiązać. Sumarycznie reakcja redks zachdząca na gniwie przebiega następując: H 2 O + Zn + 2NiOOH ZnO +2Ni(OH) 2 Baterie niklw-cynkwe t tzw. zielne baterie - nie zawierają metali ciężkich ani metali ziem rzadkich trudnych d recyclingu. Cynk i nikiel t pierwiaski pwszechnie dstępne, zaś elektrlit nie jest łatwpalny. 14. Akumulatry niklw-metalw-wdrkwe (NiMH) Zasada działania tych akumulatrów jest zbliżna d baterii niklw-kadmwych, lecz jak wynika z nazwy nie zawierają ne szkdliweg kadmu. Reakcje płówkwe zachdzą według następujących równań: H 2 O+M+e - OH - +MH Ni(OH) 2 +OH - NiO(OH)+H2O+e - Gdzie M t metal ziem rzadkich najczęściej używa się mieszaniny lantanu, ceru, nedymu, prazedymu i innych. Ze względu na użycie tych pierwiastków akumulatry te wymagają skmplikwaneg prcesu recyclingu; są ne jednak stsunkw tanie i są przydatne d użycia dłużej niż akumulatry litw-jnwe.

14 Które baterie wybierać? Odpwiedź na tak pstawine pytanie nie jest prsta. Wydawałby się, że używanie akumulatrków jest rzsądniejszym wyjściem c prawda ksztują więcej, ale mżemy je ładwać wielkrtnie. Jak już wcześniej wspmnian, niektóre akumulatrki dstarczają mniejszeg napięcia niż zwykłe baterie alkaliczne, dlateg nie mżemy ich stswać wymiennie w każdej sytuacji. Pnadt akumulatry mają tendencję d samrzutneg rzładwywania się, c mże prwadzić d niepżądanych prblemów z uruchmieniem sprzętu elektryczneg. Dlateg w urządzeniach alarmwych czy np. latarkach, które zawsze muszą być gtwe d użytku, lepiej plegać na sprawdznych paluszkach. Obecnie krzystamy z baterii niemal dwadzieścia cztery gdziny na dbę, więc pdstawwa wiedza z zakresu ich działania pzwala nie tylk dpwiedzieć na pytanie skąd właściwie bierze się ten prąd?, ale również dknać wybru, który pzwli zaszczędzić pieniądze i jak najefektywniej krzystać z psiadaneg sprzętu. Mam nadzieję, że ten krótki artykuł każe się w tym pmcny :) Źródł: Adam Bielański, Pdstawy chemii nierganicznej. Wydawnictw Naukwe PWN, Warszawa 2004.

Pompy ciepła. Podział pomp ciepła. Ogólnie możemy je podzielić: ze wzgledu na sposób podnoszenia ciśnienia i tym samym temperatury czynnika roboczego

Pompy ciepła. Podział pomp ciepła. Ogólnie możemy je podzielić: ze wzgledu na sposób podnoszenia ciśnienia i tym samym temperatury czynnika roboczego Pmpy ciepła W naszym klimacie bardz isttną gałęzią energetyki jest energetyka cieplna czyli grzewanie. W miesiącach letnich kwestia ta jest mniej isttna, jednak z nadejściem jesieni jej znaczenie rśnie.

Bardziej szczegółowo

VI Podkarpacki Konkurs Chemiczny 2013/14. ETAP III 1.03.2014 r. Godz. 12.00-15.00. Zadanie 1 (12 pkt)

VI Podkarpacki Konkurs Chemiczny 2013/14. ETAP III 1.03.2014 r. Godz. 12.00-15.00. Zadanie 1 (12 pkt) VI Pdkarpacki Knkurs hemiczny 01/14 KPKh ETAP III 1.0.014 r. Gdz. 1.00-15.00 Uwaa! Masy mlwe pierwiastków pdan na kńcu zestawu. Zadanie 1 (1 pkt) 1. D identyfikacji fenlu używamy: a) x wdne rztwru chlrku

Bardziej szczegółowo

Wykład 4: Termochemia

Wykład 4: Termochemia Wykład 4: Termchemia Układ i tczenie Energia wewnętrzna, praca bjętściwa i entalpia Praw Hessa Cykl kłwy Standardwe entalpie twrzenia i spalania Energie wiązań chemicznych Wydział Chemii UJ Pdstawy chemii

Bardziej szczegółowo

Statystyka - wprowadzenie

Statystyka - wprowadzenie Statystyka - wprwadzenie Obecnie pjęcia statystyka używamy aby mówić : zbirze danych liczbwych ukazujących kształtwanie się kreślneg zjawiska jak pewne charakterystyki liczbwe pwstałe ze badań nad zbirwścią

Bardziej szczegółowo

PSO matematyka I gimnazjum Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny

PSO matematyka I gimnazjum Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny PSO matematyka I gimnazjum Szczegółwe wymagania edukacyjne na pszczególne ceny POZIOM WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH: K knieczny cena dpuszczająca spsób zakrąglania liczb klejnść wyknywania działań pjęcie liczb

Bardziej szczegółowo

odpady remontowo-budowlane w pojemnikach (wymagane zgłoszenie) odpady zmieszane w pojemnikach Odbiór odpadów z każdej nieruchomości odbywa się w

odpady remontowo-budowlane w pojemnikach (wymagane zgłoszenie) odpady zmieszane w pojemnikach Odbiór odpadów z każdej nieruchomości odbywa się w Odbiór dpadów Każdy z mieszkańców Lublina wytwarza rcznie pnad 250 kg dpadów kmunalnych, czyli takich, które pwstają w wyniku cdziennych czynnści w naszych gspdarstwach dmwych. Segregacja w dmu, tzw. segregacja

Bardziej szczegółowo

Automatyzacja pracy w magazynie tylko na bazie standardowo zakodowanych informacji!

Automatyzacja pracy w magazynie tylko na bazie standardowo zakodowanych informacji! Pitr Frąckwiak 1 Instytut Lgistyki i Magazynwania GS1 Plska Autmatyzacja pracy w magazynie tylk na bazie standardw zakdwanych infrmacji! W rzeczywistści magazynwej zachdzi szczególne zaptrzebwanie na rzetelne

Bardziej szczegółowo

Czujnik Termoelektryczny

Czujnik Termoelektryczny Czujnik Termelektryczny wielpunktwy, Typ TTP- Karta katalgwa TTP-, Edycja 0 Zastswanie Zakres pmiarwy: -0.. +00 C Mnitrwanie prfilu temperatury w dużych zbirnikach Przemysł energetyczny Przemysł petrchemiczny

Bardziej szczegółowo

Oczyszczalnie przydomowe

Oczyszczalnie przydomowe Oczyszczalnie przydmwe W miastach i gminach gdzie istnieją czyszczalnie scieków sprawa jest prsta: przyłącze kanalizacyjne, płata za dprwadzanie ścieków (najczęściej dliczana d rachunku za wdę) i ścieki

Bardziej szczegółowo

Laboratorium elektroniki i miernictwa

Laboratorium elektroniki i miernictwa Ełk 24-03-2007 Wyższa Szkła Finansów i Zarządzania w Białymstku Filia w Ełku Wydział Nauk Technicznych Kierunek : Infrmatyka Ćwiczenie Nr 3 Labratrium elektrniki i miernictwa Temat: Badanie pdstawwych

Bardziej szczegółowo

CIEPŁA RAMKA, PSI ( Ψ ) I OKNA ENERGOOSZCZĘDNE

CIEPŁA RAMKA, PSI ( Ψ ) I OKNA ENERGOOSZCZĘDNE CIEPŁA RAMKA, PSI ( ) I OKNA ENERGOOSZCZĘDNE Ciepła ramka - mdne słw, słw klucz. Energszczędny wytrych twierający sprzedawcm drgę d prtfeli klientów. Czym jest ciepła ramka, d czeg służy i czy w góle jej

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ LABORATORIÓW TELEMATYKI TRANSPORTU ZAKŁAD TELEKOMUNIKACJI W TRANSPORCIE WYDZIAŁ TRANSPORTU POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ

ZESPÓŁ LABORATORIÓW TELEMATYKI TRANSPORTU ZAKŁAD TELEKOMUNIKACJI W TRANSPORCIE WYDZIAŁ TRANSPORTU POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ ZESPÓŁ LABORATORIÓW TELEMATYKI TRANSPORTU ZAKŁAD TELEKOMUNIKACJI W TRANSPORCIE WYDZIAŁ TRANSPORTU POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ LABORATORIUM Telekmunikacji w transprcie wewnętrznym / drgwym INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA

Bardziej szczegółowo

Tworzenie kwerend. Nazwisko Imię Nr indeksu Ocena

Tworzenie kwerend. Nazwisko Imię Nr indeksu Ocena Twrzenie kwerend - 1-1. C t jest kwerenda? Kwerendy pzwalają w różny spsób glądać, zmieniać i analizwać dane. Mżna ich również używać jak źródeł rekrdów dla frmularzy, raprtów i strn dstępu d danych. W

Bardziej szczegółowo

Energia jądrowa. Fakty i mity. Kazimierz Bodek Wykład z cyklu Artes Liberales Uniwersytet Jagielloński 2008/09

Energia jądrowa. Fakty i mity. Kazimierz Bodek Wykład z cyklu Artes Liberales Uniwersytet Jagielloński 2008/09 Energia jądrwa Fakty i mity Kazimierz Bdek Wykład z cyklu Artes Liberales Uniwersytet Jagiellński 2008/09 Transmutacja dpalanie zużyteg paliwa jądrweg Transmutacja jądrwa prcesy wywłujące transmutację

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z BIOLOGII. Klasa I

KRYTERIA OCENIANIA Z BIOLOGII. Klasa I KRYTERIA OCENIANIA Z BIOLOGII Klasa I Pzim pdstawwy. zna pdstawwe składniki kmórki rślinnej i zwierzęcej raz różnice pmiędzy nimi, ptrafi psłużyć się mikrskpem w dknywaniu bserwacji i wyknać schematyczny

Bardziej szczegółowo

Temat: OSTRZENIE NARZĘDZI JEDNOOSTRZOWYCH

Temat: OSTRZENIE NARZĘDZI JEDNOOSTRZOWYCH AKADEMIA TECHNICZNO-HUMANISTYCZNA w Bielsku-Białej Katedra Technlgii Maszyn i Autmatyzacji Ćwiczenie wyknan: dnia:... Wyknał:... Wydział:... Kierunek:... Rk akademicki:... Semestr:... Ćwiczenie zaliczn:

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

a) Sole kwasu chlorowodorowego (solnego) to... b) Sole kwasu siarkowego (VI) to... c) Sole kwasu azotowego (V) to... d) Sole kwasu węglowego to...

a) Sole kwasu chlorowodorowego (solnego) to... b) Sole kwasu siarkowego (VI) to... c) Sole kwasu azotowego (V) to... d) Sole kwasu węglowego to... Karta pracy nr 73 Budowa i nazwy soli. 1. Porównaj wzory sumaryczne soli. FeCl 2 Al(NO 3 ) 3 K 2 CO 3 Cu 3 (PO 4 ) 2 K 2 SO 4 Ca(NO 3 ) 2 CaCO 3 KNO 3 PbSO 4 AlCl 3 Fe 2 (CO 3 ) 3 Fe 2 (SO 4 ) 3 AlPO 4

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

( ) σ v. Adam Bodnar: Wytrzymałość Materiałów. Analiza płaskiego stanu naprężenia.

( ) σ v. Adam Bodnar: Wytrzymałość Materiałów. Analiza płaskiego stanu naprężenia. Adam Bdnar: Wtrzmałść Materiałów Analiza płaskieg stanu naprężenia 5 ANALIZA PŁASKIEGO STANU NAPRĘŻENIA 5 Naprężenia na dwlnej płaszczźnie Jak pamiętam płaski stan naprężenia w punkcie cechuje t że wektr

Bardziej szczegółowo

Metody pracy na lekcji. Referat przedstawiony na spotkaniu zespołu matematyczno przyrodniczego

Metody pracy na lekcji. Referat przedstawiony na spotkaniu zespołu matematyczno przyrodniczego Szkła Pdstawwa im. Władysława Brniewskieg we Władysławwie Metdy pracy na lekcji Referat przedstawiny na sptkaniu zespłu matematyczn przyrdniczeg Wyraz metda ma swój pczątek w języku stargreckim i znacza

Bardziej szczegółowo

PSO matematyka III gimnazjum. Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny

PSO matematyka III gimnazjum. Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny PSO matematyka III gimnazjum Szczegółwe wymagania edukacyjne na pszczególne ceny POZIOMY WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH: K knieczny cena dpuszczająca DZIAŁ 1. LICZBY I WYRAŻENIA ALGEBRAICZNE pjęcie liczby naturalnej,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MATEMATYKA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MATEMATYKA PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA MATEMATYKA Załżenia gólne: 1. Ocenianie siągnięć edukacyjnych ucznia plega na rzpznaniu przez nauczyciela pzimu i pstępów w panwaniu przez ucznia wiadmści i umiejętnści w

Bardziej szczegółowo

INFOMATOR DLA RODZICÓW O SZCZEPIENIACH DZIECI DO 2 ROKU ŻYCIA

INFOMATOR DLA RODZICÓW O SZCZEPIENIACH DZIECI DO 2 ROKU ŻYCIA INFOMATOR DLA RODZICÓW O SZCZEPIENIACH DZIECI DO 2 ROKU ŻYCIA Schemat szczepień bwiązkwych (wiek dziecka), *nie uwzględnia szczepień pdanych w ciągu 24h p urdzeniu 2 INFANRIX HEXA (6w1) INFANRIX (5w1)

Bardziej szczegółowo

Aparat Gaśniczy AGC Master i Aparat Gaśniczy AGC Slave

Aparat Gaśniczy AGC Master i Aparat Gaśniczy AGC Slave Aparat Gaśniczy AGC Master i Aparat Gaśniczy AGC Slave Urządzenie chrnine patentem AGC Systems,, Tel./Fax: +48 22 464 82 86 e-mail: pczta@agcsystems.pl; website: www.agcsystems.pl Warszawa 2013 Spis treści:

Bardziej szczegółowo

1.1. PODSTAWOWE POJĘCIA MECHATRONIKI

1.1. PODSTAWOWE POJĘCIA MECHATRONIKI . MECHATRONIKA W wielu dziedzinach budwy maszyn, techniki samchdwej, techniki prdukcji, czy techniki mikrsystemwej pwstają prdukty, których rzwiązania mżna siągnąć tylk przez integrację kmpnentów mechanicznych,

Bardziej szczegółowo

Elektroniczny sejf na dokumenty. Instrukcja obsługi. www.conrad.pl. Nr produktu: 777734. Wersja 07/09 1. PRZEZNACZENIE

Elektroniczny sejf na dokumenty. Instrukcja obsługi. www.conrad.pl. Nr produktu: 777734. Wersja 07/09 1. PRZEZNACZENIE Elektrniczny sejf na dkumenty Instrukcja bsługi Nr prduktu: 777734 Wersja 07/09 1. PRZEZNACZENIE Elektrniczna skrzynka depzytwa ma na celu chrnić ważne dkumenty i cenne rzeczy. Zbudwana jest z slidnej

Bardziej szczegółowo

Cleanmaxx. Akumulatorowy odkurzacz ręczny Turbo. Instrukcja obsługi

Cleanmaxx. Akumulatorowy odkurzacz ręczny Turbo. Instrukcja obsługi 11358371 Cleanmaxx Akumulatrwy dkurzacz ręczny Turb Instrukcja bsługi Drdzy Klienci, cieszymy się, że zdecydwaliście się na zakup Ręczneg dkurzacza akumulatrweg Turb Clean Maxx. T zasilane akumulatrem

Bardziej szczegółowo

Instrukcja korzystania z serwisu Geomelioportal.pl. - Strona 1/12 -

Instrukcja korzystania z serwisu Geomelioportal.pl. - Strona 1/12 - Instrukcja krzystania z serwisu Gemeliprtal.pl - Strna 1/12 - Spis treści 1. Wstęp... 3 1.1. Słwnik pdstawwych terminów... 3 2. Wyświetlanie i wyszukiwanie danych... 4 2.1. Okn mapy... 5 2.2. Paski z menu

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA MONTAŻU przewodu grzejnego PSB typu 07-5801-XXXX

INSTRUKCJA MONTAŻU przewodu grzejnego PSB typu 07-5801-XXXX Przewód grzejny PSB typ 07-5801-XXXX INSTRUKCJA MONTAŻU przewdu grzejneg PSB typu 07-5801-XXXX Spis treści 1. Zastswanie.. str. 1 2. Dane techniczne.... str. 1 3. Zasady bezpieczeństwa..... str. 2 4. Wytyczne

Bardziej szczegółowo

RAPORT Analizy Finansowej Rozliczenia JGP Instrukcja obsługi

RAPORT Analizy Finansowej Rozliczenia JGP Instrukcja obsługi RAPORT Analizy Finanswej Rzliczenia JGP Instrukcja bsługi CmpuGrup Medical Plska Sp. z.. (dawniej UHC Sp. z..), ul. D Dysa 9, 20-149 Lublin, T +48 81 444 20 15, F +48 81 444 20 18, www.cmpugrup.pl - 2

Bardziej szczegółowo

Komfort w parze z ekonomią!

Komfort w parze z ekonomią! Gruntwy wymiennik ciepła GROUND-Therm Spsób na kmfrtwą klimatyzację raz szczędnści w grzewaniu dla dmów pasywnych i budynków energszczędnych. C t jest i jak działa Gruntwy Wymiennik Ciepła Wymiennik gruntwy

Bardziej szczegółowo

Przykłady sieci stwierdzeń przeznaczonych do wspomagania początkowej fazy procesu projektow ania układów napędowych

Przykłady sieci stwierdzeń przeznaczonych do wspomagania początkowej fazy procesu projektow ania układów napędowych Rzdział 12 Przykłady sieci stwierdzeń przeznacznych d wspmagania pczątkwej fazy prcesu prjektw ania układów napędwych Sebastian RZYDZIK W rzdziale przedstawin zastswanie sieci stwierdzeń d wspmagania prjektwania

Bardziej szczegółowo

Partner projektu F5 Konsulting Sp. z o.o. ul. Składowa 5, 61-897 Poznań T: 061 856 69 60 F: 061 853 02 95

Partner projektu F5 Konsulting Sp. z o.o. ul. Składowa 5, 61-897 Poznań T: 061 856 69 60 F: 061 853 02 95 Plan Kmunikacji na temat prjektu samceny , 2010 Partner prjektu F5 Knsulting Sp. z.. ul. Składwa 5, 61-897 Pznań T: 061 856 69 60 F: 061 853 02 95 SPIS TREŚCI: WPROWADZENIE...

Bardziej szczegółowo

Czujnik Termoelektryczny

Czujnik Termoelektryczny Czujnik Termelektryczny płaszczwy, Typ TTP Karta katalgwa TTP, Edycja 011 Zastswanie Zakres pmiarwy: 40.. 150 C Ogólna budwa maszyn i urządzeń Pmiar temperatury cieczy, gazów i ciał stałych Wszystkie gałęzie

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 1 DWÓJNIK ŹRÓDŁOWY PRĄDU STAŁEGO

ĆWICZENIE 1 DWÓJNIK ŹRÓDŁOWY PRĄDU STAŁEGO ĆWCZENE DWÓJNK ŹÓDŁOWY ĄD STŁEGO Cel ćiczenia: spradzenie zasady rónażnści dla dójnika źródłeg (tierdzenie Thevenina, tierdzenie Nrtna), spradzenie arunku dpasania dbirnika d źródła... dstay teretyczne

Bardziej szczegółowo

Sposoby sprawdzania i oceniania osiągnięć edukacyjnych uczniów. Mówienie (opowiadanie ustne- twórcze i odtwórcze);

Sposoby sprawdzania i oceniania osiągnięć edukacyjnych uczniów. Mówienie (opowiadanie ustne- twórcze i odtwórcze); Spsby sprawdzania i ceniania siągnięć edukacyjnych uczniów Umiejętnści ceniane na lekcjach języka plskieg: Mówienie (pwiadanie ustne- twórcze i dtwórcze); Czytanie: głśne i wyraziste, ciche ze zrzumieniem;

Bardziej szczegółowo

PLAN WYNIKOWY ROZKŁADU MATERIAŁU Z FIZYKI DLA KLASY III MODUŁ 4 Dział: X,XI - Fale elektromagnetyczne, optyka, elementy fizyki atomu i kosmologii.

PLAN WYNIKOWY ROZKŁADU MATERIAŁU Z FIZYKI DLA KLASY III MODUŁ 4 Dział: X,XI - Fale elektromagnetyczne, optyka, elementy fizyki atomu i kosmologii. Knteksty 1. Fale elektrmagnetyczne w telekmunikacji. 2.Światł i jeg właściwści. - c t jest fala elektrmagnetyczna - jakie są rdzaje fal - elektrmagnetycznych - jakie jest zastswanie fal elektrmagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Test 2. Mierzone wielkości fizyczne wysokość masa. masa walizki. temperatura powietrza. Użyte przyrządy waga taśma miernicza

Test 2. Mierzone wielkości fizyczne wysokość masa. masa walizki. temperatura powietrza. Użyte przyrządy waga taśma miernicza Test 2 1. (3 p.) W tabeli zamieszczn przykłady spsbów przekazywania ciepła w życiu cdziennym i nazwy prcesów przekazywania ciepła. Dpasuj d wymieninych przykładów dpwiednie nazwy prcesów, wstawiając znak

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła typu powietrze / woda Podgrzewanie ciepłej wody użytkowej, wody basenowej i ogrzewanie budynku

Pompy ciepła typu powietrze / woda Podgrzewanie ciepłej wody użytkowej, wody basenowej i ogrzewanie budynku Pmpy ciepła typu pwietrze / wda Pdgrzewanie ciepłej wdy użytkwej, wdy basenwej i grzewanie budynku Eknmia Oszczędnść dla budżetu dmweg dzięki najniższym ksztm wytwarzania ciepła Eklgia Brak lkalnej emisji

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.cos.strazgraniczna.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.cos.strazgraniczna.pl Adres strny internetwej, na której Zamawiający udstępnia Specyfikację Isttnych Warunków Zamówienia: www.cs.strazgraniczna.pl Kszalin: Dstawy przedmitów umundurwania: kurtki raz buwie Numer głszenia: 138343-2015;

Bardziej szczegółowo

Nowe funkcje w programie Symfonia e-dokumenty w wersji 2012.1 Spis treści:

Nowe funkcje w programie Symfonia e-dokumenty w wersji 2012.1 Spis treści: Nwe funkcje w prgramie Symfnia e-dkumenty w wersji 2012.1 Spis treści: Serwis www.miedzyfirmami.pl... 2 Zmiany w trakcie wysyłania dkumentu... 2 Ustawienie współpracy z biurem rachunkwym... 2 Ustawienie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych w gimnazjum klasa II 2010/2011

Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych w gimnazjum klasa II 2010/2011 Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych w gimnazjum klasa II 2010/2011 Opracwała M. Budzińska L.p. 1 1 2 Temat lekcji Zasady bezpieczeństwa i pracy na lekcjach techniki. Zasady bezpieczeństwa i pracy

Bardziej szczegółowo

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA 1 OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA PRZEMIANY CHEMICZNE POWODUJĄCE PRZEPŁYW PRĄDU ELEKTRYCZNEGO. PRZEMIANY CHEMICZNE WYWOŁANE PRZEPŁYWEM PRĄDU. 2 ELEKTROCHEMIA ELEKTROCHEMIA dział

Bardziej szczegółowo

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks 1. Która z próbek o takich samych masach zawiera najwięcej

Bardziej szczegółowo

I. 1) NAZWA I ADRES: Wojewódzki Urząd Pracy w Rzeszowie, ul. Lisa Kuli 20, 35-025 Rzeszów,

I. 1) NAZWA I ADRES: Wojewódzki Urząd Pracy w Rzeszowie, ul. Lisa Kuli 20, 35-025 Rzeszów, Adres strny internetwej, na której Zamawiający udstępnia Specyfikację Isttnych Warunków Zamówienia: www.wup-rzeszw.e-zet.pl/?c=mdtresc-cmpkaz-552 Rzeszów: usługa szkleniwa w zakresie dsknalenia warsztatu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. Konkurs ekologiczny dla szkół podstawowych. w zakresie prawidłowego postępowania ze zużytymi bateriami

REGULAMIN. Konkurs ekologiczny dla szkół podstawowych. w zakresie prawidłowego postępowania ze zużytymi bateriami REGULAMIN Knkurs eklgiczny dla szkół pdstawwych w zakresie prawidłweg pstępwania ze zużytymi bateriami I. Słwnik 1. Organizatr - REMONDIS Electrrecycling Sp. z.. z siedzibą w Warszawie, przy ul. Zawdzie

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Wrocławski Wydział Matematyki i Informatyki Instytut Matematyczny specjalność: matematyka nauczycielska.

Uniwersytet Wrocławski Wydział Matematyki i Informatyki Instytut Matematyczny specjalność: matematyka nauczycielska. Uniwersytet Wrcławski Wydział Matematyki i Infrmatyki Instytut Matematyczny specjalnść: matematyka nauczycielska Mateusz Suwara PARKIETAŻE PLATOŃSKIE I SZACHOWNICE ARCHIMEDESOWSKIE W GEOMETRII HIPERBOLICZNEJ

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Matematyka Zasadnicza Szkła Zawdwa Opracwała: mgr Karlina Łania Załżenia gólne Przedmitweg Systemu Oceniania (PSO) Przedmitwy system ceniania ma na celu : pinfrmwanie ucznia

Bardziej szczegółowo

43/28 KONCEPCJA OKREŚLANIA WYTRZYMAŁOŚCI KOHEZYJNEJ SZKŁA WODNEGO

43/28 KONCEPCJA OKREŚLANIA WYTRZYMAŁOŚCI KOHEZYJNEJ SZKŁA WODNEGO 43/28 Slidificatin f Metais and Allys, Year 2000, Ylume 2, Bk N. 43 Krzepnięcie Metali i Stpów, Rk 2000, Rcznik 2, Nr 43 PAN- Katwice PL ISSN 0208-9386 KONCEPCJA OKREŚLANIA WYTRZYMAŁOŚCI KOHEZYJNEJ SZKŁA

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Z poważaniem Wojciech Szczęsny Serwis GEMED

Szanowni Państwo, Z poważaniem Wojciech Szczęsny Serwis GEMED Szanwni Państw, Rdzina aparatów Excel była najbardziej ppularnym prduktem prducenta GE Healthcare/Datex-Ohmeda w histrii. Pierwsze aparaty anestezjlgiczne tej linii pjawiły się w Państwa szpitalach już

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mops.wroclaw.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mops.wroclaw.pl Adres strny internetwej, na której Zamawiający udstępnia Specyfikację Isttnych Warunków Zamówienia: www.mps.wrclaw.pl Wrcław: Dstawy żywnści na ptrzeby kmórek rganizacyjnych Miejskieg Ośrdka Pmcy Spłecznej

Bardziej szczegółowo

Programowanie warstwy klienta w aplikacji Java EE

Programowanie warstwy klienta w aplikacji Java EE Prgramwanie warstwy klienta w aplikacji Java EE Katedra Mikrelektrniki i Technik Infrmatycznych Plitechniki Łódzkiej ul. Wólczanska 221/223 budynek B18, 90-924 Łódź mgr inż. Rbert Ritter 1. Wprwadzenie

Bardziej szczegółowo

Parametryzacja modeli części w Technologii Synchronicznej

Parametryzacja modeli części w Technologii Synchronicznej Parametryzacja mdeli części w Technlgii Synchrnicznej Pdczas statniej wizyty u klienta zetknąłem się z pinią, że mdelwanie synchrniczne "dstaje" d sekwencyjneg z uwagi na brak parametrycznści. Bez najmniejszych

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM OBRÓBKI SKRAWANIEM

LABORATORIUM OBRÓBKI SKRAWANIEM AKADEMIA TECHNICZNO-HUMANISTYCZNA w Bielsku-Białej Katedra Technlgii Maszyn i Autmatyzacji Ćwiczenie wyknan: dnia:... Wyknał:... Wydział:... Kierunek:... Rk akadem.:... Semestr:... Ćwiczenie zaliczn: dnia:

Bardziej szczegółowo

Kryteria przyznawania ocen z matematyki uczniom klas III Publicznego Gimnazjum nr 1 w Strzelcach Opolskich

Kryteria przyznawania ocen z matematyki uczniom klas III Publicznego Gimnazjum nr 1 w Strzelcach Opolskich Kryteria przyznawania cen z matematyki ucznim klas III Publiczneg Gimnazjum nr 1 w Strzelcach Oplskich Na cenę dpuszczającą uczeń: zna pjęcie ntacji wykładniczej zna spsób zakrąglania liczb rzumie ptrzebę

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OGÓLNOPOLSKIEGO KONKURSU POPRAWY WARUNKÓW PRACY

REGULAMIN OGÓLNOPOLSKIEGO KONKURSU POPRAWY WARUNKÓW PRACY Ministerstw Pracy i Plityki Spłecznej REGULAMIN OGÓLNOPOLSKIEGO KONKURSU POPRAWY WARUNKÓW PRACY Sekretariat Knkursu: Centralny Instytut Ochrny Pracy - Państwwy Instytut Badawczy www.cip.pl/knkurs-bhp ORGANIZATOR

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Obliczenia stechiometryczne Podstawą

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z HISTORII

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z HISTORII PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z HISTORII Opracwanie: mgr Małgrzata Rajska - Mróz mgr Anna Zaczyk I. Pstanwienia wstępne 1. Przedmitwe zasady ceniania są zgdne z Zasadami Wewnątrzszklneg Oceniania Gimnazjum

Bardziej szczegółowo

1.Nazwa handlowa wyrobu: Papa asfaltowa zgrzewalna wierzchniego krycia

1.Nazwa handlowa wyrobu: Papa asfaltowa zgrzewalna wierzchniego krycia Przedsiębirstw Prdukcji INFORMACJA TECNICZNA WYROBU Str.1/5 1.Nazwa handlwa wyrbu: Papa asfaltwa zgrzewalna wierzchnieg krycia 2.Prducent: Przedsiębirstw Prdukcji, 3.Pchdzenie/miejsce prdukcji: Przedsiębirstw

Bardziej szczegółowo

SolarFlex LM. Technical Data Sheet. 1. Opis

SolarFlex LM. Technical Data Sheet. 1. Opis SlarFlex LM SlarFlex LM 1. Opis SlarFlex LM t gama wyskiej jakści farb fleksgraficznych utrwalanych prmieniami UV, umżliwiająca zakładm prwadzącym druk na wąskiej wstędze materiału druk bezpśrednich lub

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DLA LEKARZA JAK PRZEPISYWAĆ LEK INSTANYL

PRZEWODNIK DLA LEKARZA JAK PRZEPISYWAĆ LEK INSTANYL PRZEWODNIK DLA LEKARZA JAK PRZEPISYWAĆ LEK INSTANYL WAŻNE INFORMACJE DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA STOSOWANIA: INSTANYL, AEROZOL DO NOSA LEK STOSOWANY W LECZENIU PRZEBIJAJĄCEGO BÓLU NOWOTWOROWEGO Szanwny Panie

Bardziej szczegółowo

Informatyka Systemów Autonomicznych

Informatyka Systemów Autonomicznych Infrmatyka Systemów Autnmicznych Uczenie maszynwe: uczenie z nauczycielem i bez nauczyciela. Kamil Małysz Spis treści I. Wstęp...3 II. Pczątki uczenia maszynweg...3 III. Zastswania w praktyce...4 IV. Metdy

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI DEPARTAMENT INFORMATYZACJI

MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI DEPARTAMENT INFORMATYZACJI MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI DEPARTAMENT INFORMATYZACJI ul. Wspólna 1/3 00-529 Warszawa Zasady zarządzania interperacyjnścią schematów XML Prjekt współfinanswany Przez Unię Eurpejską

Bardziej szczegółowo

TOEIC (TEST OF ENGLISH FOR INTERNATIONAL COMMUNICATION)

TOEIC (TEST OF ENGLISH FOR INTERNATIONAL COMMUNICATION) ETS (Educatinal Testing Service) t becnie największa na świecie niezależna rganizacja badająca umiejętnści edukacyjne. Uznawana za lidera badań w zakresie edukacji raz twrzenia systemów ceny wiedzy, ETS

Bardziej szczegółowo

Oznaczenie CE. Ocena ryzyka. Rozwiązanie programowe dla oznakowania

Oznaczenie CE. Ocena ryzyka. Rozwiązanie programowe dla oznakowania Ocena zgdnści Analiza zagrżeń Oznaczenie CE Ocena ryzyka Rzwiązanie prgramwe dla znakwania safexpert.luc.pl www.luc.pl W celu wybru najbardziej dpwiednich mdułów prgramu Safexpert plecamy zapznad się z

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU PRACOWNIA URZĄDZEŃ TECHNIKI KOMPUTEROWEJ. dla klasy 1ia. Rok szkolny 2015/2016 Nauczyciel: Agnieszka Wdowiak

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU PRACOWNIA URZĄDZEŃ TECHNIKI KOMPUTEROWEJ. dla klasy 1ia. Rok szkolny 2015/2016 Nauczyciel: Agnieszka Wdowiak WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU PRACOWNIA URZĄDZEŃ TECHNIKI KOMPUTEROWEJ dla klasy 1ia Dział I. Mntaż raz mdernizacja kmputerów sbistych Rk szklny 2015/2016 Nauczyciel: Agnieszka Wdwiak Uczeń trzymuje

Bardziej szczegółowo

X Seminarium Paliwa alternatywne w systemie gospodarki odpadami Warszawa, 15 października 2013 r.

X Seminarium Paliwa alternatywne w systemie gospodarki odpadami Warszawa, 15 października 2013 r. Warszawa, 15 października 2013 r. Tadeusz Radzięciak Stwarzyszenie Prducentów Cementu Wiceprezes Cemex Plska Agenda Rla cementwni w gspdarce dpadami Rdzaje stswanych paliw Kntrla prcesu i paliw Metdy stabilizacji

Bardziej szczegółowo

Parowy mop. Instrukcja obsługi.

Parowy mop. Instrukcja obsługi. Parwy mp. Instrukcja bsługi. Szanwni Państw, Dziękujemy i gratulujemy wybru H2O Steam Mp. Urządzenie t stanwi nwą, bardziej efektywną i higieniczną metdę czyszczenia, niż knwencjnalne metdy. H2O Stam Mp

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z HISTORII Szkoła podstawowa klasy IV- VI.

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z HISTORII Szkoła podstawowa klasy IV- VI. PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z HISTORII Szkła pdstawwa klasy IV- VI. 1. Pdstawa prawna d pracwania Przedmitweg Systemu Oceniania: 2. Rzprządzenie MEN z dnia 21.03.2001r. 3. Prgram nauczania Mja histria

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.bip.bytow.com.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.bip.bytow.com.pl Adres strny internetwej, na której Zamawiający udstępnia Specyfikację Isttnych Warunków Zamówienia: www.bip.bytw.cm.pl Bytów: Budwa abnenckiej kntenerwej stacji transfrmatrwej 15/0,4 kv wraz z pwiązaniami

Bardziej szczegółowo

II.1.6) Wspólny Słownik Zamówień (CPV): 39.10.00.00-3, 39.13.00.00-2, 39.11.20.00-0, 39.11.31.00-8, 31.50.00.00-1, 39.13.10.00-9, 39.51.61.00-3.

II.1.6) Wspólny Słownik Zamówień (CPV): 39.10.00.00-3, 39.13.00.00-2, 39.11.20.00-0, 39.11.31.00-8, 31.50.00.00-1, 39.13.10.00-9, 39.51.61.00-3. Szczecin: Przetarg niegraniczny na dstawę mebli na ptrzeby prjektu pn. Akademia Zmienia Szczecin - Centrum Przemysłów Kreatywnych Numer głszenia: 139229-2015; data zamieszczenia: 22.09.2015 OGŁOSZENIE

Bardziej szczegółowo

Analityka ogólna, dwiczenia dla studentów III OAM 2010/2011 Wydział Farmaceutyczny UJCM, Zakład Diagnostyki Medycznej ENZYMY

Analityka ogólna, dwiczenia dla studentów III OAM 2010/2011 Wydział Farmaceutyczny UJCM, Zakład Diagnostyki Medycznej ENZYMY Analityka gólna, dwiczenia dla studentów III OAM 2010/2011 Wydział Farmaceutyczny UJCM, Zakład Diagnstyki Medycznej EZYMY Enzymy kmórkwe: Miejscem ich działania są kmórki, są związane z różnymi rganellami

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po e-sklepie

Przewodnik po e-sklepie Przewdnik p e-sklepie Prezentujemy Państwu pniżej kmplekswą instrukcję pruszania się p naszym nwym e-sklepie. >> www.pgb-plska.cm 1. Lgwanie Aby zalgwać się d sklepu prsimy wybrać link e-sklep w prawej,

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.szpitalrydygier.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.szpitalrydygier.pl Adres strny internetwej, na której Zamawiający udstępnia Specyfikację Isttnych Warunków Zamówienia: www.szpitalrydygier.pl Kraków: DOSTAWA MATERIAŁÓW WSZCZEPIALNYCH (KARDIOWERTER-DEFIBRYLATOR, STYMULATOR,

Bardziej szczegółowo

AgroColumbus unikalny system oświetlenia kurników

AgroColumbus unikalny system oświetlenia kurników AgrClumbus unikalny system świetlenia kurników COLUMBUS ul. J.H. Dąbrwskieg 227, 60-574 Pznań Kim jesteśmy? Firmą specjalizującą się w sterwaniu świetleniem. Naszą ambicją jest ptymalizacja świetlenia

Bardziej szczegółowo

CERTO program komputerowy zgodny z wytycznymi programu dopłat z NFOŚiGW do budownictwa energooszczędnego

CERTO program komputerowy zgodny z wytycznymi programu dopłat z NFOŚiGW do budownictwa energooszczędnego CERTO prgram kmputerwy zgdny z wytycznymi prgramu dpłat z NFOŚiGW d budwnictwa energszczędneg W związku z wejściem w życie Prgramu Prirytetweg (w skrócie: PP) Efektywne wykrzystanie energii Dpłaty d kredytów

Bardziej szczegółowo

SPRĘŻARKI ŚRUBOWE. Przedsiębiorstwo Produkcji Sprężarek Sp. z o. o. www.airpol.com.pl

SPRĘŻARKI ŚRUBOWE. Przedsiębiorstwo Produkcji Sprężarek Sp. z o. o. www.airpol.com.pl SPRĘŻARKI ŚRUBOWE Przedsiębirstw Prdukcji Sprężarek Sp. z.. www.airpl.cm.pl KILKA SŁÓW O NAS Przedsiębirstw Prdukcji Sprężarek Airpl Sp. z.. pwstał w 1991 rku przez płączenie pnad 30 letniej tradycji prdukcji

Bardziej szczegółowo

Clean Maxx 10854628. Ręczne urządzenie do czyszczenia parą Instrukcja obsługi

Clean Maxx 10854628. Ręczne urządzenie do czyszczenia parą Instrukcja obsługi Clean Maxx 10854628 Ręczne urządzenie d czyszczenia parą Instrukcja bsługi Spis treści Oznaczenie symbli użytych w instrukcji..2 Wskazówki bezpieczeństwa 3 Użycie zgdne z przeznaczeniem 3 Niebezpieczeństw

Bardziej szczegółowo

Kolektory słoneczne i pompy ciepła w domu jednorodzinnym

Kolektory słoneczne i pompy ciepła w domu jednorodzinnym www.hewalex.pl Pradnik Klienta Klektry słneczne i pmpy ciepła w dmu jednrdzinnym Najniższe kszty eksplatacji - w prównaniu d knwencjnalnych źródeł ciepła Optymalne kszty inwestycji - własna prdukcja, niskie

Bardziej szczegółowo

Podstawowe układy pracy tranzystora MOS

Podstawowe układy pracy tranzystora MOS A B O A T O I U M P O D S T A W E E K T O N I K I I M E T O O G I I Pdstawwe układy pracy tranzystra MOS Ćwiczenie pracwał Bgdan Pankiewicz 4B. Wstęp Ćwiczenie umżliwia pmiar i prównanie właściwści trzech

Bardziej szczegółowo

Opis i specyfikacja interfejsu SI WCPR do wybranych systemów zewnętrznych

Opis i specyfikacja interfejsu SI WCPR do wybranych systemów zewnętrznych Załącznik nr 1 d OPZ Opis i specyfikacja interfejsu SI WCPR d wybranych systemów zewnętrznych Spis treści 1. OPIS I SPECYFIKACJA INTERFEJSU DO SYSTEMÓW DZIEDZINOWYCH... 2 1.1. Integracja z systemami dziedzinwymi...

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.rarr.rzeszow.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.rarr.rzeszow.pl Adres strny internetwej, na której Zamawiający udstępnia Specyfikację Isttnych Warunków Zamówienia: www.rarr.rzeszw.pl Rzeszów: Szklenia / kursy kwalifikacyjne i zawdwe według ptrzeb dla 30 sób długtrwale

Bardziej szczegółowo

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:...

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:... Zadanie: 1 Spaliny wydostające się z rur wydechowych samochodów zawierają znaczne ilości tlenku węgla(ii) i tlenku azotu(ii). Gazy te są bardzo toksyczne i dlatego w aktualnie produkowanych samochodach

Bardziej szczegółowo

Rozwój nowoczesnych procesów wytwarzania bodziec do inwestycji w produkcję farmaceutyczną

Rozwój nowoczesnych procesów wytwarzania bodziec do inwestycji w produkcję farmaceutyczną Rzwój nwczesnych prcesów wytwarzania bdziec d inwestycji w prdukcję farmaceutyczną Waldemar Józwik Szef Działu Frmulacji Departament R&D 9-10 październik 2013 Agenda 1. Charakterystyka nwczesneg prcesu

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.rarr.rzeszow.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.rarr.rzeszow.pl Adres strny internetwej, na której Zamawiający udstępnia Specyfikację Isttnych Warunków Zamówienia: www.rarr.rzeszw.pl Rzeszów: Zapewnienie wyżywienia/cateringu dla uczestników szkleń w ramach Prjektu

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY W GRUDZIĄDZU ul. Parkowa 22, 86-300 Grudziądz, tel. (056)6438400, fax. (056)6433001; www.pup.grudziadz.com.

POWIATOWY URZĄD PRACY W GRUDZIĄDZU ul. Parkowa 22, 86-300 Grudziądz, tel. (056)6438400, fax. (056)6433001; www.pup.grudziadz.com. POWIATOWY URZĄD PRACY W GRUDZIĄDZU ul. Parkwa 22, 86-300 Grudziądz, tel. (056)6438400, fax. (056)6433001; www.pup.grudziadz.cm.pl Grudziądz, 20 października 2014 rku NOK.331.30.14 Dtyczy: Zadanych pytań

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.domeyko.edu.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.domeyko.edu.pl Adres strny internetwej, na której Zamawiający udstępnia Specyfikację Isttnych Warunków Zamówienia: www.dmeyk.edu.pl Warszawa: Dstawa i przesył (dystrybucja) energii cieplnej d budynku Zespłu Szkół nr

Bardziej szczegółowo

PORADNIK POPRAWNEGO PAKOWANIA PRZESYŁEK

PORADNIK POPRAWNEGO PAKOWANIA PRZESYŁEK PORADNIK POPRAWNEGO PAKOWANIA PRZESYŁEK CEL POPRAWNEGO PAKOWANIA PRZESYŁKI Aby nadana przez Państwa przesyłka bezpiecznie dtarła d adresata, bwiązkiem jej nadawcy jest prawidłwe przygtwanie jej d przewzu.

Bardziej szczegółowo

Bożena Czyż-Bortowska, Biblioteka Pedagogiczna w Toruniu

Bożena Czyż-Bortowska, Biblioteka Pedagogiczna w Toruniu WYSZUKIWANIE PROGRAMÓW NAUCZANIA W PROGRAMIE INFORMACYJNO- WYSZUKIWAWCZYM SYSTEMU KOMPUTEROWEJ OBSŁUGI BIBLIOTEKI "SOWA" - scenariusz zajęć warsztatwych dla człnków Gruwy Satkształceniwej WUZ BP w Truniu

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip@mzlradom.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip@mzlradom.pl Adres strny internetwej, na której Zamawiający udstępnia Specyfikację Isttnych Warunków Zamówienia: bip@mzlradm.pl Radm: ŚWIADCZENIE USŁUG W ZAKRESIE PRZEPROWADZEK I OPRÓŻNIANIA LOKALI MIESZKALNYCH I UŻYTKOWYCH

Bardziej szczegółowo

Lublin, sierpień 2013 r.

Lublin, sierpień 2013 r. Lublin, sierpień 2013 r. OFERTA SPECJALNA Ubezpieczenia Następstw Nieszczęśliwych Wypadków dzieci, młdzieży raz persnelu w placówkach światw-wychwawczych na rk szklny 2013/2014 dla ZESPOŁU SZKÓŁ NR 1 w

Bardziej szczegółowo

I. Rekrutacja do przedszkoli i oddziałów przedszkolnych przy szkołach podstawowych w Zespołach Szkół Publicznych Nr 2, 3, 4, 6.

I. Rekrutacja do przedszkoli i oddziałów przedszkolnych przy szkołach podstawowych w Zespołach Szkół Publicznych Nr 2, 3, 4, 6. I. Rekrutacja d przedszkli i ddziałów przedszklnych przy szkłach pdstawwych w Zespłach Szkół Publicznych Nr 2, 3, 4, 6. 1. Kntynuacja edukacji przedszklnej dzieci uczęszczających d przedszkli w rku 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Folder GENODIET informacje w polskiej wersji językowej

Folder GENODIET informacje w polskiej wersji językowej Strna 1 z 5 Flder GENODIET infrmacje w plskiej wersji językwej NUTRIGENETYKA Jedzenie, które spżywamy jest dla nas najlepszym lekarstwem, jakie istnieje. Odpwiedni dbrana dieta dstarcza nam substancji

Bardziej szczegółowo

I. 1) NAZWA I ADRES: Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych Rudno Sp. z o.o., ul.

I. 1) NAZWA I ADRES: Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych Rudno Sp. z o.o., ul. Ostróda: usługa ubezpieczenia majątku, dpwiedzialnści cywilnej raz ubezpieczenia kmunikacyjne Zakładu Unieszkdliwiania Odpadów Kmunalnych RUDNO Sp. z.. Numer głszenia: 71144-2012; data zamieszczenia: 08.03.2012

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do SIWZ

Załącznik nr 3 do SIWZ Załącznik nr 3 d SIWZ Labratrium dnawialnych źródeł energii pis funkcjnalny: Wypsażenie labratrium dnawialnych źródeł energii umżliwia mdelwanie, prwadzenie prac badawcz-rzwjwych raz działań prmcyjn-edukacyjnych

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: piekaryslaskie.praca.gov.

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: piekaryslaskie.praca.gov. Adres strny internetwej, na której Zamawiający udstępnia Specyfikację Isttnych Warunków Zamówienia: piekaryslaskie.praca.gv.pl Piekary Śląskie: Przeprwadzenie szkleń dla sób bezrbtnych skierwanych przez

Bardziej szczegółowo