ZNACZENIE DIAGNOSTYKI HISTOPATOLOGICZNEJ WE WRZODZIEJĄCYM ZAPALENIU JELITA GRUBEGO I CHOROBIE LEŚNIOWSKIEGO-CROHNA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZNACZENIE DIAGNOSTYKI HISTOPATOLOGICZNEJ WE WRZODZIEJĄCYM ZAPALENIU JELITA GRUBEGO I CHOROBIE LEŚNIOWSKIEGO-CROHNA"

Transkrypt

1 Nowiny Lekarskie 2009, 78, 1, JAKUB ŻURAWSKI ZNACZENIE DIAGNOSTYKI HISTOPATOLOGICZNEJ WE WRZODZIEJĄCYM ZAPALENIU JELITA GRUBEGO I CHOROBIE LEŚNIOWSKIEGO-CROHNA THE IMPORTANCE OF HISTOPATHOLOGICAL DIAGNOSIS IN ULCERATIVE COLITIS AND CROHN'S DISEASE Katedra Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Kierownik Katedry: prof. dr hab. med. Krzysztof Wiktorowicz Streszczenie Etiologia i patogeneza wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i choroby Leśniowskiego-Crohna jest nie do końca poznana. Rozważany jest wpływ szeregu czynników, jednak nie znaleziono dotąd dostatecznych dowodów jednoznacznie potwierdzających ich znaczenie. Obraz makroskopowy i mikroskopowy jelita może różnicować te dwie jednostki chorobowe w materiale operacyjnym. Do charakterystycznych cech mikroskopowych różnicujących obie choroby należy między innymi: zajęcie przez proces zapalny całej grubości ściany jelita, obecność głębokich szczelinowatych ubytków i ziarniniaków sarkoidalnych, wyraźne włóknienie i zmiany w obrębie błony surowiczej w chorobie Leśniowskiego-Crohna. We wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego proces zapalny obejmuje jedynie błonę śluzową i podśluzową, a także widoczne są rozległe powierzchowne owrzodzenia. SŁOWA KLUCZOWE: choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, histopatologia. Summary Etiology and pathogenesis of ulcerative colitis and Crohn's disease is not fully understood. Many factors are considered but significance of neither is clearly defined. Macroscopic and microscopic histopathologic examination of surgical specimen enables to distinguish between these two entities. The typical characteristics distinguishing these two diseases include: inflammation throughout the whole thickness of the bowel, deep fissured lesions, sarcoidal granulomas, well-defined fibrosis and lesions in mucous membrane in Crohn's disease. In ulcerative colitis on the other hand, inflammation covers only mucosa and submucous membrane as well as superficial ulceration in present. KEY WORDS: Crohn s disease, ulcerative colitis, histopathology. Etiologia i patogeneza Zapalenie wrzodziejące jelita grubego (łac. colitis ulcerosa CU) i choroba Leśniowskiego-Crohna (łac. ileitis regionalis, morbus Leśniowski-Crohn ml-c) od wielu lat nieodmiennie pozostają w centrum zainteresowań gastroenterologów. Dyskusji podlega zwłaszcza diagnostyka różnicowa tych jednostek chorobowych i ich etiopatogeneza. Etiologia i patogeneza zarówno wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, jak i choroby Leśniowskiego-Crohna jest mało poznana. Rozważany jest wpływ szeregu czynników, jednak nie znaleziono dotąd dostatecznych dowodów jednoznacznie potwierdzających ich znaczenie. Między innymi zwraca uwagę częste występowanie choroby Leśniowskiego-Crohna w wysoko rozwiniętych krajach zachodnich [1], co może sugerować wpływ czynników środowiskowych na powstanie tej choroby. W występowaniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego nie stwierdza się natomiast różnic terytorialnych [1]. W odniesieniu do obu chorób odnotowuje się różnice rasowe. Choroba Leśniowskiego-Crohna częściej zdarza się u osób rasy białej niż u pozostałych [1, 2]. W USA stwierdza się ją 3 5 razy częściej u Żydów niż u nie-żydów [1]. Można więc przypuszczać, że istnieją pewne predyspozycje rasowe [3]. Trudno wiązać występowanie tych chorób z płcią, pomimo iż zarówno CU, jak i ml-c nieco częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Od wielu lat podnoszony jest fakt rodzinnego występowania choroby Leśniowskiego-Crohna. Wielu autorów uznało za możliwe istnienie predyspozycji genetycznych na działanie czynników szkodliwych pochodzenia egzogennego [4, 5]. Wśród tych czynników uwzględniano np. różne typy mycobacterium, E. coli, paciorkowce, wirusy (łącznie z wirusem odry oraz wirusem zapalenia wątroby delta) [6, 7, 8, 9, 10]. W 2001 r. kilka zespołów badawczych [11, 12, 13] opisało u chorych z ml-c mutacje genu NOD 2 (zlokalizowanym na chromosomie 16), który bierze udział w reakcji ustroju na antygeny liposacharydowe bakterii. Wśród nich wymienia się Mycobacterium paratuberculosis, ale nadal nie ma zgodnej opinii na ten temat [14, 15]. Pojawiają się też sugestie, że w tych procesach zapalnych mogą uczestniczyć bakterie prawidłowej flory jelitowej [16, 17]. Mc Dowell i Mc Elram [18] sugerują, że choroba Leśniowskiego-Crohna może stanowić odległe w czasie następstwo ostrych infekcji pokarmowych. Za czynnik patogenny w przypadkach tej choroby uważa się też palenie papierosów [1].

2 56 Wysuwana jest wreszcie hipoteza o podłożu autoimmunologicznym zarówno zapalenia wrzodziejącego, jak i choroby Leśniowskiego-Crohna [19, 20, 21]. Między innymi wiele uwagi poświęca się przeciwciałom przeciw antygenowi cytoplazmatycznemu neutrofilów (ANCA) uważanym dotąd za najbardziej charakterystyczne dla choroby Wegenera [22]. ANCA stwierdza się u 40 80% chorych z ml-c. Natomiast u 60% chorych na CU wykrywa się przeciwciała przeciwko drożdżom Sacharomyces cerevisiae (ASCA) [16, 23, 24]. Obecność tych przeciwciał może mieć duże znaczenie w różnicowaniu obu jednostek chorobowych. Jednakże niektórzy [25] stwierdzają częstsze występowanie ANCA u chorych na CU (40%) niż u chorych z ml-c. Dyskusji podlegają także różnice w odpowiedzi immunologicznej u chorych z CU i ml-c. U chorych z ml-c ma być bardziej charakterystyczne występowanie limfocytów Th1, a dla CU Th2 [24]. W odniesieniu do przypadków choroby Leśniowskiego- Crohna ograniczonej do jelita grubego przypuszcza się, że nie jest to określona jednostka chorobowa, a raczej pewien typ reakcji wywołanej przez różne przyczyny, między innymi zaburzenia naczyniowe. Z patogenezą naczyniową wiążą też niektórzy występowanie tej choroby u osób starszych [25, 26, 27]. Z kolei Mooney i wsp. [28] stwierdzają, iż istnieje związek między powstawaniem ziarniniaków a naczyniami limfatycznymi. Uważają oni, że zajęcie naczyń krwionośnych w chorobie Leśniowskiego-Crohna jest raczej zjawiskiem wtórnym. Większą liczbę cech różnicujących te dwie jednostki chorobowe dostarcza badanie morfologiczne. Obraz wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i choroby Leśniowskiego-Crohna w wielu wypadkach jest podobny, zwłaszcza gdy w przypadkach choroby Leśniowskiego-Crohna zmiany obejmują jelito grube. Różnicowanie w oparciu o sam obraz kliniczny jest więc niepewne, a często nawet niemożliwe. Obraz makroskopowy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego Obraz makroskopowy jelita w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego bywa różny w różnych okresach choroby. W okresie ostrej fazy powierzchnia błony śluzowej jest wilgotna i błyszcząca, pokryta śluzowo-krwistą wydzieliną. Często widoczne są drobne wybroczyny. Następnie pojawiają się nieregularne owrzodzenia różnej wielkości. Niektóre z nich podminowują błonę śluzową. Między owrzodzeniami tworzą się w ten sposób mostki błony śluzowej, pod którymi znajduje się naciek zapalny. Pojawiają się czerwone guzki określane jako pseudopolipy. Czasami występują one także na gładkiej, niezmienionej makroskopowo błonie śluzowej. Są zwykle niewielkie i liczne. Rzadko mają na powierzchni palczaste formacje. Czasami osiągają duże rozmiary[29 30]. W okresie zaawansowanej choroby całe jelito ulega zwłóknieniu i skróceniu, a jego światło zwężeniu. Bliznowate zwężenia mogą być przyczyną mylnego rozpoznania klinicznego i radiologicznego raka. W okresie późnym nie widuje się owrzodzeń, błona śluzowa ma cechy zanikowej, a w błonie podśluzowej widoczna jest tkanka tłuszczowa. Czasami błona śluzowa jest w tym okresie makroskopowo niezmieniona. Obraz mikroskopowy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego W zapaleniu wrzodziejącym jelita grubego zmiany dotyczą błony śluzowej i podśluzowej. W ostrej fazie choroby pojawiają się nacieki zapalne w obrębie błony śluzowej (łac. lamina propria). Składają się one z granulocytów z ziarnistością obojętnochłonną, limfocytów (głównie limfocytów T), komórek plazmatycznych, histiocytów i komórek żółtakowych [31]. Komórki plazmatyczne stanowią poliklonalną populację produkującą IgM, IgG i IgA. Komórki żółtakowe zwykle gromadzą się na linii oddzielającej niezmienioną błonę śluzową od zmienionej. Naciekom zapalnym towarzyszą często liczne grudki chłonne, co może doprowadzić do przemieszczania krypt [2]. Grudki chłonne występują przede wszystkim w odbytnicy. Nacieki zapalne gromadzące się u podstawy krypt powodują uszkodzenie nabłonka i powstawanie wysięku zapalnego w świetle krypt (ropnie kryptowe). W cytoplazmie komórek nabłonka zmniejsza się ilość śluzu. Kształt gruczołów na skutek następujących po sobie zmian zanikowych i regeneracyjnych staje się nieregularny. Widoczne są liczne komórki Panetha. Światło naczyń krwionośnych jest poszerzone, a w obrębie włośniczek błony śluzowej występują niekiedy zakrzepy [32]. Zmiany zapalne mogą utrzymywać się powyżej błony mięśniowej śluzówki (łac. tunica muscularis mucosae) lub przejść do błony podśluzowej. Na powierzchni owrzodzeń znajduje się nieswoista ziarnina. Pseudopolipy stanowią strzępy przekrwionej błony śluzowej zmienionej zapalnie. Niekiedy zmiany regeneracyjne prowadzą do powstania rozrostów kosmkowych upodabniających błonę śluzową do śluzówki jelita cienkiego. Zależnie od okresu rozwoju choroby błona podśluzowa może być niezmieniona lub zajęta przez proces zapalny. Z czasem dochodzi do rozrostu w niej tkanki łącznej i tłuszczowej. Czasami widuje się tu gruczoły, które wpukliły się poprzez tunica muscularis mucosae. Tunica muscularis mucosae bywa często przerośnięta [2]. W około 10% przypadków w obrębie tętniczek błony podśluzowej stwierdza się zapalenie zarostowe (łac. endarteritis obliterans) z obecnością lub bez zakrzepów. Błona mięśniowa jest zwykle nieznacznie, czasami nieco wyraźniej przerośnięta. Niekiedy widuje się włóknienie podsurowicówkowe [2]. W okresie zdrowienia błona śluzowa może być makroskopowo niezmieniona, jednak w badaniu mikroskopowym stwierdza się zmiany kształtu gruczołów, które są nieregularnie rozgałęzione. Podstawy krypt łączą się czasami z tunica muscularis mucosae. Dochodzi do rozrostu komórek endokrynnych. W obrębie lamina propria obecne są niewielkie skupienia granulocytów obojętnochłonnych. Widuje się także ogniska komórek tłuszczowych.

3 Znaczenie diagnostyki histopatologicznej we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego i chorobie Leśniowskiego-Crohna 57 Obraz makroskopowy choroby Leśniowskiego- Crohna We wczesnym okresie choroby Leśniowskiego-Crohna błona śluzowa jest czerwona i wilgotna. Na jej powierzchni pojawiają się drobne owrzodzenia, wielkości główki od szpilki. Przypominają one owrzodzenia pleśniawkowe. W następnej fazie rozwoju choroby zlewają się tworząc długie, serpentynowate, linijne owrzodzenia układające się równolegle do osi długiej jelita. Bywają one połączone krótkimi poprzecznymi owrzodzeniami. Błona śluzowa przybiera obraz kostki bruku [1]. Tworzą się też głębokie, szczelinowate ubytki. Rzadko widuje się zmiany polipowate (utworzone przez ziarninę lub poszerzone odcinkowo naczynia limfatyczne). W kolejnej fazie choroby dochodzi do włóknienia, które doprowadza do odcinkowych zwężeń światła jelita. Ponad zwężeniami dochodzi do poszerzenia światła i przerostu ściany. Pojawiają się także zmiany w obrębie błony surowiczej. Może być ona ogniskowo lub rozlegle pogrubiała, czasami widuje się w niej liczne, białe, prosówkowate guzki (stanowiące nagromadzenie utkania limfatycznego, rzadziej ziarniniaki). Krezka ulega zwłóknieniu i skróceniu. Okoliczne węzły chłonne bywają miernie powiększone. Obraz mikroskopowy choroby Leśniowskiego- Crohna We wczesnej fazie choroby Leśniowskiego-Crohna zmiany mikroskopowe charakteryzują się wynaczynieniem chłonki tzw. obrzękiem chłonnym, któremu towarzyszy rozrost utkania limfoidalnego w obrębie zrębu błony śluzowej (łac. lamina propria) i w błonie podśluzowej oraz nacieki zapalne. Nacieki składają się z komórek plazmatycznych produkujących IgM, IgG, IgA (występujących jednak w mniejszej liczbie niż w zapaleniu wrzodziejącym) [33], limfocytów, granulocytów z ziarnistością kwasochłonną, histiocytów oraz komórek żółtakowych [2]. Wydaje się, że początkowe drobne owrzodzenia powstają na szczycie grudek chłonnych [34]. Uważa się, że ich powstanie wiąże się z uszkodzeniem naczyń [35]. Typowe dla choroby Leśniowskiego-Crohna szczelinowate owrzodzenia mają ostre brzegi i wąskie światło, ułożone są prostopadle do powierzchni ściany jelita, wnikają głęboko do błony podśluzowej, a nawet do błony mięśniowej. W błonie śluzowej nie zajętej przez owrzodzenia stwierdza się często zmiany zanikowe i regeneracyjne, czasami metaplazję odźwiernikową. Zajęta jest cała ściana jelita, przy czym najbardziej nasilone są zmiany w błonie podśluzowej i warstwie podsurowiczej. Nacieki zapalne zajmują często ściany żył i tętnic. Zwoje nerwowe błony podśluzowej i mięśniowej są dobrze widoczne, ale w badaniu elektronowomikroskopowym często stwierdza się martwicę aksonów. Uważa się, że są to zmiany wtórne, występujące w przypadku nasilonych zmian zapalnych. Czasami widuje się poszerzenia światła licznych gruczołów. Tę zmianę określa się mianem torbielowatego zapalenia głębokiego (łac. enteritis cystica profunda) [1]. W 60% choroby Leśniowskiego-Crohna występują ziarniniaki przypominające gruzełki sarkoidalne. Często odnosi się wrażenie, że tworzą się one w obrębie centrów grudek chłonnych. Ziarniniaki składają się z komórek nabłonkowatych oraz wielojądrowych komórek olbrzymich. Z reguły nie ulegają martwicy. Czasami występująca martwica ogranicza się do centralnej części ziarniniaka. Ziarniniaki występują we wszystkich warstwach ściany jelita, także w węzłach chłonnych oraz w narządach i tkankach, w których lokalizują się zmiany w przebiegu choroby Leśniowskiego-Crohna. W węzłach chłonnych poza ziarniniakami stwierdza się poszerzenie zatok i rozrost grudek chłonnych. Czasami obserwuje się ziarniniaki w ścianach naczyń. Niektórzy określają te zmiany jako ziarniniakowe zapalenie naczyń [36]. Znaczenie badań morfologicznych Omawiając diagnostykę morfologiczną nie można pominąć badań przedoperacyjnych materiału endoskopowego. Klinicysta oczekuje w tych przypadkach od patomorfologa zdecydowanego rozpoznania. Tymczasem w niewielkim, najczęściej powierzchownie pobranym wycinku, czy nawet kilku wycinkach na ogół brak charakterystycznych cech pozwalających na określenie charakteru zmian. Szczególnie trudno znaleźć je w wycinkach z odbytnicy. Do zupełnych wyjątków należy znalezienie w materiale endoskopowym ziarniniaków. Zdarza się to czasami przy wykonywaniu seryjnych skrawków całego wycinka [37, 38, 39]. Najczęściej stwierdza się jednak tylko nieswoiste zmiany zapalne. Zwraca się uwagę, iż obecność w wycinkach niezmienionej błony śluzowej świadczy raczej o chorobie Leśniowskiego- Crohna niż o zapaleniu wrzodziejącym. Wymienione cechy makroskopowe i mikroskopowe są uchwytne w badaniu materiału operacyjnego. Należy jednak pamiętać, że czasami choroba Leśniowskiego- Crohna przebiegać może ze zmianami powierzchownymi ograniczonymi do błony śluzowej i podśluzowej i to często tylko w obrębie jelita grubego. W około 15% przypadków odróżnienie zapalenia wrzodziejącego od choroby Leśniowskiego-Crohna jest niemożliwe, ponieważ stwierdzane zmiany nie określają jednoznacznie czy należą do zapalenia wrzodziejącego czy do choroby Leśniowskiego-Crohna. Dla tych przypadków przyjęto określenie colitis indeterminata. U nielicznych chorych tej grupy po długotrwałym przebiegu choroby ujawniają się cechy ml-c lub CU. Chorzy z colitis indeterminata stosunkowo często miewają powikłania po wykonaniu zbiorników jelitowych [2]. Tego rodzaju przypadki, jak również przypadki, w których u chorych w obrębie jelita krętego stwierdza się zmiany typowe dla choroby Leśniowskiego-Crohna, a w jelicie grubym zmiany o charakterze zapalenia wrzodziejącego, a także pojawianie się obu chorób w tej samej rodzinie sugeruje, że być może traktowanie tych chorób jako odmienne jednostki jest niecelowe. Jednakże u większości chorych stwierdza się wystarczająco dużo różnic klinicznych i morfologicznych usprawiedliwiających to oddziele-

4 58 nie, które również decyduje o podjęciu różnych sposobów leczenia. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna są jednostkami o zróżnicowanej i złożonej etiologii, wymagającymi starannej diagnostyki i trudnymi do leczenia. Szczegółowa diagnostyka histopatologiczna umożliwiająca różnicowanie obu chorób w znaczny sposób może przyczynić się do ukierunkowanego leczenia. Wczesne badania kliniczne w połączeniu z rozpoznaniem histopatologicznym może mieć więc wpływ na jakość życia pacjenta. Piśmiennictwo 1. Crawford J.M.: The gastrointestinal tract, Cotran R.S., Kumar V., Collins T.: Robbins Pathologic basis of disease. Saunders Comp. 1999, Rosai J.: Ackerman s Surgical Pathology, Mosbby, 1996, Karban A., Itay M., Davidovich O. i wsp.: Risk factors for perianal Crohn's disease: the role of genotype, phenotype, and ethnicity. Am. J. Gastroenterol., 2007, 102, Sandborn W. J., Loftus E.V.Jr, Colombel J.F.: Evaluation of serologic disease markers in a population-based cohort of patients with ulcerative colitis and Crohn s disease. Inflam. Bowel Dis., 2001, 7, Probert C. S., Jayanthi V., Hughes A. O. i wsp.: Prevalence and family risk of ulcerative colitis and Crohn`s disease. An epidemiological study among Europeans and south Asians in Leicestershire. Gut, 1993, 34, Shafran I., Burgunder P.: Potential pathogenic role of Mycobacterium avium subspecies paratuberculosis in Crohn's disease. Inflamm. Bowel Dis., 2008, 14, Frank D.N.: Mycobacterium avium subspecies paratuberculosis and Crohn's disease. Lancet. Infect. Dis., 2008, 8, Cartum R.W., Van Kruiningen H.J., Pedersen C.A., Berman M. M.: An immunocytochemical search for infections agents in Crohn`s disease. Mod. Pathol., 1993, 6, Cave D.R., Mitchell D.N., Brooke B.N.: Experimental animal studies of the etiology and pathogenesis of Crohn`s disease. Gastroenterology 1975, 69, Roy G., Merescure S., Beeuvon F., Perreault J.P.: Characterization of stable RNAs from the resected intestinal tissues of individuals with either Crohn`s disease or ulcerative colitis. Biochem. Cell Biol., 1997, 75, Hampe J., Cuthbert A., Croucher P.J.: Association between insertion mutation in NOD2 gene and Crohn s disease in German and British populations. Lancet, 2001, 357, Hugot J.P., Chamaillarrrd M., Zonali H.: Association of NOD2 leucine-rich repeat variants with susceptibility to Crohn s disease. Nature, 2001, 411, Ogura J., Bonen D.K., Inohara N.: A frameshift mutation in NOD2 associated with susceptibility to Crohn s disease. Nature, 2001, Hermon-Taylor J.: Protagonist. Mycobacterium avium subspecies paratuberculosis is a cause of Crohn s disease. Gut, 2001, 49, Quirke P.: Antagonist Mycobacterium avium subspecies paratuberculosis is a cause of Crohn s disease. Gut, 2001, 49, Blumberg R.S., Strober W.: Prospects for research in inflammatory bowel disease. JAMA, 2001, 285, Shanahan F.: Inflammatory bowel disease; immunodiagnostics, immunotherapeutics and ecotherapeutics. Gastroenterology, 2001, 120, McDowell R.M., McElvain M.D.: Long-term sequelae to foodborne disease. Rev. Sci. Tech., 1997, 16, Eggena M., Cohavy O., Parseghian M.H.: Identification of histone HL as a congate antigen of the ulcerative colitisassociated marker antibody panca. J. Autoimmun., 2000, 14, Onuk M.D., Odabas A.R., Goevel-Polat N. et al.: Frequency and clinical importance of antineutrophil cytoplasmic antibody (p-anca) in inflammatory bowel disease. VI Int. Symposium on inflammatory bowel diseases. (Falk Symposium 123) Abstracts of Invited Lectures, Poster Abstracts. Istambul 2001, Shih T.C, Hsieh S.Y., Hsieh Y.Y. et al.: Aberrant activation of nuclear factor of activated T cell 2 in lamina propria mononuclear cells in ulcerative colitis. World J. Gastroenterol., 2008, 14, Pintér M., Pintérová K.M., Drahosová M: Significance of serum antibodies ANCA, ASCA, ABBA in diagnostics of idiopathic intestinal inflammations. Cas Lek Cesk., 2007, 146, Joossens R., Reinisch W., Vandewalle P. et al.: ANCA/ASCA differential diagnosis between UC/CD? VI Int. Symposium on inflammatory bowel diseases. (Falk Symposium 123) Abstracts of Invited Lectures, Poster Abstracts. Istambul 2001, Hoffman W.A., Rosenberg M.A.: Granulomatous colitis in the elderly. Am. J. Gastroenterol., 1972, 58, Onuk M.D., Odabas A.R., Goevel-Polat N. et al.: Frequency and clinical importance of antineutrophil cytoplasmic antibody (p-anca) in inflammatory bowel disease. VI Int. Symposium on inflammatory bowel diseases. (Falk Symposium 123) Abstracts of Invited Lectures, Poster Abstracts. Istambul 2001, Shapiro P.A., Peppercorn M.A., Antonioli D. et al.: Crohn`s disease in the elderly. Am. J. Gastroenterol., 1981, 76, Tchirkow G., Lavery J.C., Fazio V.W.: Crohn`s disease in the elderly. Dis. Colon Rectum, 1983, 26, Mooney E.E., Walker J., Hourihane D.O.: Relation of granulomas to lymphatic vessels in Crohn`s disease. J. Clin. Pathol., 1995, 48, Hinrichs H. R., Goldman J.: Localized giant pseudopolyps of the colon. JAMA, 1968, 205, Kelly J.K., Langevin J.M., Price L.M. et al.: Giant and symptomatic inflammatory polyps of the colon in idiopathic inflammatory bowel disease. Am. J. Surg. Pathol., 1986, 10, Haruta J., Kusugami K., Kuroiwa A. et al.: Phenotypic and functional analysis of lamina propria mononuclear cells from colonoscopic biopsy specimen in patients with ulcerative colitis. Am. J. Gastroenterology, 1992, 87, Dhillon A.P., Anthony A., Sim R. et al.: Mucosal capillary thrombi in rectal biopsies. Histopathology, 1992, 21, Sankey E.A., Dhillon A.P., Anthony A. et al.: Early mucosal changes in Crohn`s disease. Gut, 1993, 34,

5 Znaczenie diagnostyki histopatologicznej we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego i chorobie Leśniowskiego-Crohna Matson A.P., Van Kruiningen H.J., West A.B. et al.: The relationship of granulomas to blood vessels in intestinal Crohn s disease. Mod. Pathol., 1995, 8, Petri M., Poulsen S. S., Christensen K. et al.: The incidence of granulomas in serial sections of rectal biopsies from patients with Crohn`s disease. Acta Pathol. Microbiol. Immunol. Scand., (A) 1982, 90, Schmitz-Moormann P., Pittner P.M., Malchow H. et al.: The granuloma in Crohn`s disease, A bioptical study. Pathol. Res. Pract., 1984, 178, Schmitz-Moormann P., Pittner P.M., Sangmeister M.: Probability of detecting a granuloma in a colorectal biopsy of Crohn`s disease. Pathol. Res. Pract., 1984, 178, Surawicz C.M., Meisel J.L., Ylvisaker T. et al.: Rectal biopsy in the diagnosis of Crohn`s disease. Value of multiple biopsies and serial sectioning. Gastroenterology, 1981, 81, Pavli P., Gibson P.R.: Pathogenic factors in inflammatory bowel disease. Part 2 Crohn`s disease. Dig. Dis., 1992, 10, Adres do korespondencji: Katedra Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytet Medyczny im Karola Marcinkowskiego ul. Długa 1/ Poznań tel.: , Fax: ,

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii Choroba Crohna Zapalenie przewodu pokarmowego w chorobie Crohna

Bardziej szczegółowo

Współpraca patologa i klinicysty w rozpoznawaniu nieswoistych chorób jelit. Anna Nasierowska-Guttmejer

Współpraca patologa i klinicysty w rozpoznawaniu nieswoistych chorób jelit. Anna Nasierowska-Guttmejer Współpraca patologa i klinicysty w rozpoznawaniu nieswoistych chorób jelit Anna Nasierowska-Guttmejer Nieswoiste choroby jelit Inflammatory bowel diseases (IBD) Wrzodziejace zapalenie jelita grubego (UC)

Bardziej szczegółowo

NIESWOISTE ZAPALENIA JELIT (IBD)

NIESWOISTE ZAPALENIA JELIT (IBD) NIESWOISTE ZAPALENIA JELIT (IBD) Nieswoiste zapalenia jelit (ibd) nieswoiste zapalenia jelit (2) patogeneza: nadmierna aktywacja układu immunologicznego flora jelitowa antygeny obecne w diecie bodźce wewnętrzne

Bardziej szczegółowo

Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht

Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci WUM Plan wykładu Jelitowe powikłania WZJG Rak

Bardziej szczegółowo

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych.

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Warszawa, dn. 26.08.2013 Informacja prasowa Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Aż 75% Polaków nie wie, czym są choroby autoimmunologiczne. Tylko niewielki odsetek badanych

Bardziej szczegółowo

Nieswoiste zapalenia jelit poza przewodem pokarmowym

Nieswoiste zapalenia jelit poza przewodem pokarmowym Nieswoiste zapalenia jelit poza przewodem pokarmowym Urszula Grzybowska-Chlebowczyk Klinika Pediatrii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego Objawy pozajelitowe u pacjentów z nieswoistym zapaleniem jelit -

Bardziej szczegółowo

Nieswoiste zapalenie jelitzespół (AIH+PSC)

Nieswoiste zapalenie jelitzespół (AIH+PSC) Nieswoiste zapalenie jelitzespół nakładania (AIH+PSC) M. Uścinowicz Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Alergologii Dziecięcej Kierownik Kliniki: Prof. D. Lebensztejn Uniwersytecki Dziecięcy Szpital

Bardziej szczegółowo

Działania niepożądane radioterapii

Działania niepożądane radioterapii Działania niepożądane radioterapii Powikłania po radioterapii dzielimy na wczesne i późne. Powikłania wczesne ostre występują w trakcie leczenia i do 3 miesięcy po jego zakończeniu. Ostry odczyn popromienny

Bardziej szczegółowo

Psychosomatyczne podłoże nieswoistych chorób zapalnych jelit

Psychosomatyczne podłoże nieswoistych chorób zapalnych jelit Psychosomatyczne podłoże nieswoistych chorób zapalnych jelit Paweł Maroszek Opiekun: dr n. med. Beata Mrozikiewicz-Rakowska, dr n. med. Przemysław Krasnodębski Kierownik: Prof. dr hab. n. med. Waldemar

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka zakażeń EBV

Diagnostyka zakażeń EBV Diagnostyka zakażeń EBV Jakie wyróżniamy główne konsekwencje kliniczne zakażenia EBV: 1) Mononukleoza zakaźna 2) Chłoniak Burkitta 3) Potransplantacyjny zespół limfoproliferacyjny Jakie są charakterystyczne

Bardziej szczegółowo

Nadzór endoskopowy w nieswoistych chorobach zapalnych jelit

Nadzór endoskopowy w nieswoistych chorobach zapalnych jelit Artykuł poglądowy/review paper Nadzór endoskopowy w nieswoistych chorobach zapalnych jelit Endoscopic surveillance in inflammatory bowel diseases Mariusz Wyszkowski 1, Grażyna Rydzewska 1,2 1Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Seminarium dla studentów Przemysław Pyda

Seminarium dla studentów Przemysław Pyda Seminarium dla studentów - 2016 Przemysław Pyda Historia wyników transplantacji jelit 1967 1972 1985 Pierwsze przeszczepienie jelit Lillehei Uniwesytet Minesota Pierwsze 10 transplantacji jelit najdłuższe

Bardziej szczegółowo

Poradnia Immunologiczna

Poradnia Immunologiczna Poradnia Immunologiczna Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Uprzejmie informujemy, że w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli funkcjonuje

Bardziej szczegółowo

Rak jelita grubego. Ewelina Piasna 1

Rak jelita grubego. Ewelina Piasna 1 Rak jelita grubego Ewelina Piasna 1 Epidemiologia Rak jelita grubego jest trzecim co do częstości występowania nowotworem złośliwym u mężczyzn i drugim u kobiet 15 000 nowych zachorowań rocznie w Polsce

Bardziej szczegółowo

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz

GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO. (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz Sformatowano GUZY PODŚCIELISKOWE PRZEWODU POKARMOWEGO (Gastrointestinal Stromal Tumor (GIST)) Anna Nasierowska-Guttmejer, Katarzyna Guzińska-Ustynowicz 1. Materiał chirurgiczny: przełyk, Ŝołądek, jelito

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka kliniczna chorych na raka jelita grubego

Charakterystyka kliniczna chorych na raka jelita grubego Lek. Łukasz Głogowski Charakterystyka kliniczna chorych na raka jelita grubego Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych Opiekun naukowy: Dr hab. n. med. Ewa Nowakowska-Zajdel Zakład Profilaktyki Chorób

Bardziej szczegółowo

INTESTA jedyny. oryginalny maślan sodu w chronionej patentem matrycy trójglicerydowej

INTESTA jedyny. oryginalny maślan sodu w chronionej patentem matrycy trójglicerydowej INTESTA jedyny oryginalny maślan sodu w chronionej patentem matrycy trójglicerydowej Dlaczego INTESTA? kwas masłowy jest podstawowym materiałem energetycznym dla nabłonka przewodu pokarmowego, zastosowanie,

Bardziej szczegółowo

MYCOBACTERIUM AVIUM SUBSP. PARATUBERCULOSIS W NIESWOISTYCH CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT

MYCOBACTERIUM AVIUM SUBSP. PARATUBERCULOSIS W NIESWOISTYCH CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT PRZEGL EPIDEMIOL 2007; 61: 85-90 Andrzej Szkaradkiewicz 1, Izabela Chudzicka-Strugała 1, Barbara Zwoździak 1, Ryszard Marciniak 2, Agnieszka Wasilewska 2, Michał Drews 2 MYCOBACTERIUM AVIUM SUBSP. PARATUBERCULOSIS

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Joanna Anioł Wykształcenie: wyższe Studia na Wydziale Lekarskim Collegium Medium UJ w Krakowie 1989 1995 Kształcenie podyplomowe: Specjalizacja

Bardziej szczegółowo

w kale oraz innych laboratoryjnych markerów stanu zapalnego (białka C-reaktywnego,

w kale oraz innych laboratoryjnych markerów stanu zapalnego (białka C-reaktywnego, 1. Streszczenie Wstęp: Od połowy XX-go wieku obserwuje się wzrost zachorowalności na nieswoiste choroby zapalne jelit (NChZJ), w tym chorobę Leśniowskiego-Crohna (ChLC), zarówno wśród dorosłych, jak i

Bardziej szczegółowo

Zmiany chorobowe występujące w gruczole

Zmiany chorobowe występujące w gruczole Benign changes in the cellular structure of the bitch mammary gland Katkiewicz M., Department of Large Animal Diseases with Clinic, Faculty of Veterinary Medicine, Warsaw University of Life Sciences SGGW

Bardziej szczegółowo

RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos

RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos RAK JAMY USTNEJ, WARG I JĘZYKA (Carcinomas of the Lip and Oral Cavity) Józef Kobos 1. Opis umiejscowienia materiału (wycinka) Otrzymano Materiał świeŝy (nieutrwalony) Materiał utrwalony w formalinie Nieokreślono

Bardziej szczegółowo

Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi

Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi Jama ustna Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi Karta pracy I 1. Wykonaj schematyczny rysunek zęba i podpisz jego najważniejsze części. 2. Uzupełnij tabelę. Zęby Rozdrabnianie pokarmu Język Gruczoły

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów Wersja 2016 2. RÓŻNE POSTACI MIZS 2.1 Czy istnieją różne postaci tej choroby? Istnieje kilka postaci MIZS. Różnią

Bardziej szczegółowo

Zmiany zapalne w biopsji mięśnia

Zmiany zapalne w biopsji mięśnia Zmiany zapalne w biopsji mięśnia Anna Kamińska Klinika Neurologii Warszawski Uniwersytet Medyczny III Warszawskie Dni Nerwowo- Mięśniowe Warszawa, 25-26 maja 2018 Idiopatyczne miopatie zapalne stanowią

Bardziej szczegółowo

1/31. Radosław Kempiński.: Przeszczepianie hepatocytów w chorobach wątroby Adv.Clin.Exp.Med. 2000 Vol.9 no.4; s.367-375 Pkt wewn.: 3.

1/31. Radosław Kempiński.: Przeszczepianie hepatocytów w chorobach wątroby Adv.Clin.Exp.Med. 2000 Vol.9 no.4; s.367-375 Pkt wewn.: 3. 1/31 Radosław Kempiński, Leszek Paradowski.: Wpływ diety wegetariańskiej na organizm człowieka Adv.Clin.Exp.Med. 1998 Vol.7 no.4; s.473-481, 2/31 Radosław Kempiński.: Przeszczepianie hepatocytów w chorobach

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu: DIAGNOSTYKA OBRAZOWA CHORÓB JELIT. badania obrazowe. entrerografia MR / TK. kolonografia TK. rak odbytnicy - MR. Andrzej Cieszanowski

Plan wykładu: DIAGNOSTYKA OBRAZOWA CHORÓB JELIT. badania obrazowe. entrerografia MR / TK. kolonografia TK. rak odbytnicy - MR. Andrzej Cieszanowski DIAGNOSTYKA OBRAZOWA CHORÓB JELIT Plan wykładu: badania obrazowe entrerografia MR / TK kolonografia TK rak odbytnicy - MR Andrzej Cieszanowski OBRAZOWANIE J. CIENKIEGO Endoskopia: Ileokolonoskopia / gastroduodenoskopia

Bardziej szczegółowo

www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Choroba behceta Wersja 2016 1. CO TO JEST CHOROBA BEHCETA 1.1 Co to jest? Zespół Behçeta lub choroba Behçeta (ang. Behçet's Disease, BD) to układowe zapalenie

Bardziej szczegółowo

RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin

RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin 1. Materiał chirurgiczny: pęcherzyk Ŝółciowy, wątroba, drogi Ŝółciowe zewnątrzwątrobowe, inne (wymień): 2. Procedura chirurgiczna:

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

Obraz morfologiczny ostrego i przewlekłego zapalenia wątroby typu C

Obraz morfologiczny ostrego i przewlekłego zapalenia wątroby typu C 15 Rozdział 3 Obraz morfologiczny ostrego i przewlekłego zapalenia wątroby typu C Bożena Walewska-Zielecka Diagnostyka histopatologiczna zapaleń wątroby typu C, zwłaszcza przewlekłego, jest powoli ograniczana

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Komórki, tkanki i narządy układu odpornościowego 5. Swoista odpowiedź immunologiczna: mechanizmy 53. Odporność nieswoista 15

Spis treści. Komórki, tkanki i narządy układu odpornościowego 5. Swoista odpowiedź immunologiczna: mechanizmy 53. Odporność nieswoista 15 Spis treści Komórki, tkanki i narządy układu odpornościowego 5 1. Wstęp: układ odpornościowy 7 2. Komórki układu odpornościowego 8 3. kanki i narządy układu odpornościowego 10 Odporność nieswoista 15 1.

Bardziej szczegółowo

USG Power Doppler jest użytecznym narzędziem pozwalającym na uwidocznienie wzmożonego przepływu naczyniowego w synovium będącego skutkiem zapalenia.

USG Power Doppler jest użytecznym narzędziem pozwalającym na uwidocznienie wzmożonego przepływu naczyniowego w synovium będącego skutkiem zapalenia. STRESZCZENIE Serologiczne markery angiogenezy u dzieci chorych na młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów - korelacja z obrazem klinicznym i ultrasonograficznym MIZS to najczęstsza przewlekła artropatia

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa 1 PROBLEMY DIAGNOSTYCZNE Wady rozwojowe Wole Guzki tarczycy Nowotwory tarczycy Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Zmiany patologiczne: dwunastnica

Zmiany patologiczne: dwunastnica Zmiany patologiczne: dwunastnica Rozdzial. - makieta.indd 10 2007-06-01 08:4:55 . Zmiany patologiczne: dwunastnica Przegląd zmian patologicznych występujących w dwunastnicy 12 Wrzód dwunastnicy: cechy

Bardziej szczegółowo

Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa

Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa Jakie informacje są potrzebne przed podjęciem decyzji o strategii leczenia? Punkt widzenia patologa Marcin Ligaj Zakład Patologii Centrum Onkologii w Warszawie Planowanie postępowania onkologicznego???

Bardziej szczegółowo

Metabolomika i proteomika w diagnostyce nieswoistych chorób zapalnych jelit

Metabolomika i proteomika w diagnostyce nieswoistych chorób zapalnych jelit Metabolomics and proteomics in the diagnosis of inflammatory bowel diseases Magdalena Andrzejewska 1, Paweł Dereziński 2, Zenon J. Kokot 2, Marian Grzymisławski 1 1 Katedra i Klinika Gastroenterologii,

Bardziej szczegółowo

Mam Haka na Raka. Chłoniak

Mam Haka na Raka. Chłoniak Mam Haka na Raka Chłoniak Nowotwór Pojęciem nowotwór określa się niekontrolowany rozrost nieprawidłowych komórek w organizmie człowieka. Nieprawidłowość komórek oznacza, że różnią się one od komórek otaczających

Bardziej szczegółowo

Część praktyczna: Metody pozyskiwania komórek do badań laboratoryjnych cz. I

Część praktyczna: Metody pozyskiwania komórek do badań laboratoryjnych cz. I Ćwiczenie 1 Część teoretyczna: Budowa i funkcje układu odpornościowego 1. Układ odpornościowy - główne funkcje, typy odpowiedzi immunologicznej, etapy odpowiedzi odpornościowej. 2. Komórki układu immunologicznego.

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

ELEKTROMAGNETYCZNA NAWIGACJA W DIAGNOSTYCE OBWODOWYCH GUZKÓW PŁUC

ELEKTROMAGNETYCZNA NAWIGACJA W DIAGNOSTYCE OBWODOWYCH GUZKÓW PŁUC ELEKTROMAGNETYCZNA NAWIGACJA W DIAGNOSTYCE OBWODOWYCH GUZKÓW PŁUC płk dr hab. n. med. A. CHCIAŁOWSKI WOJSKOWY INSTYTUT MEDYCZNY Warszawa CIEŃ OKRĄGŁY PŁUCA Przeważnie rozpoznanie przypadkowe Powyżej 150

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit

Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit Co to są nieswoiste zapalenia jelit? Grupa chorób w których dochodzi

Bardziej szczegółowo

Powikłania wątrobowe u pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit (IBD) Dr hab. n.med. Jarosław Kierkuś

Powikłania wątrobowe u pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit (IBD) Dr hab. n.med. Jarosław Kierkuś Powikłania wątrobowe u pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit (IBD) Dr hab. n.med. Jarosław Kierkuś Klinika Gastrologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Warszawa

Bardziej szczegółowo

ZDROWE JELITA NOWE SPOSOBY PROFILAKTYKI. Poradnik dla pacjenta o diagnozowaniu i leczeniu chorób jelit

ZDROWE JELITA NOWE SPOSOBY PROFILAKTYKI. Poradnik dla pacjenta o diagnozowaniu i leczeniu chorób jelit ZDROWE JELITA NOWE SPOSOBY PROFILAKTYKI Poradnik dla pacjenta o diagnozowaniu i leczeniu chorób jelit W przypadku choroby nasze jelita mają niewiele możliwości zwrócenia na siebie naszej uwagi. Typowe

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA.

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA. UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA Małgorzata Biskup Czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego u chorych na reumatoidalne zapalenie

Bardziej szczegółowo

Czynniki genetyczne sprzyjające rozwojowi otyłości

Czynniki genetyczne sprzyjające rozwojowi otyłości Czynniki genetyczne sprzyjające rozwojowi otyłości OTYŁOŚĆ Choroba charakteryzująca się zwiększeniem masy ciała ponad przyjętą normę Wzrost efektywności terapii Czynniki psychologiczne Czynniki środowiskowe

Bardziej szczegółowo

Choroba Leśniowskiego-Crohna problem stomatologiczny?

Choroba Leśniowskiego-Crohna problem stomatologiczny? Choroba Leśniowskiego-Crohna problem stomatologiczny? Leśniowski-Crohn s disease a dental problem? Czas. Stomat., 2005, LVIII, 7 Klaudia Niepsuj 1, Wojciech Latos 1, Anna Gadowska-Cicha 1, Aleksander Sieroń

Bardziej szczegółowo

Czynniki ryzyka przerwania ciągłości torebki

Czynniki ryzyka przerwania ciągłości torebki GDAŃSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY Praca na stopień doktora nauk medycznych wykonana w Katedrze i Klinice Otolaryngologii Kierownik: prof. dr hab. med. Czesław Stankiewicz Krzysztof Kiciński Czynniki ryzyka

Bardziej szczegółowo

Wirus zapalenia wątroby typu B

Wirus zapalenia wątroby typu B Wirus zapalenia wątroby typu B Kliniczne następstwa zakażenia odsetek procentowy wyzdrowienie przewlekłe zakażenie Noworodki: 10% 90% Dzieci 1 5 lat: 70% 30% Dzieci starsze oraz 90% 5% - 10% Dorośli Choroby

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n. med. Joanna Pilch-Kowalczyk Katowice, Katedra Radiologii i Medycyny Nuklearnej WL w Katowicach Katowice, ul.

Dr hab. n. med. Joanna Pilch-Kowalczyk Katowice, Katedra Radiologii i Medycyny Nuklearnej WL w Katowicach Katowice, ul. Dr hab. n. med. Joanna Pilch-Kowalczyk Katowice, 28.05.2017 Katedra Radiologii i Medycyny Nuklearnej WL w Katowicach 40-752 Katowice, ul. Medyków 14 Recenzja rozprawy na stopień naukowy doktora nauk medycznych

Bardziej szczegółowo

Podstawowe objawy i różnicowanie nieswoistych chorób zapalnych jelit Basic symptoms and differentiation of inflammatory bowel diseases

Podstawowe objawy i różnicowanie nieswoistych chorób zapalnych jelit Basic symptoms and differentiation of inflammatory bowel diseases Pediatr Med Rodz 2014, 10 (1), p. 61 66 Stanisław Wojtuń, Jerzy Gil, Łukasz Szwed, Przemysław Dyrla Received: 25.02.2014 Accepted: 10.03.2014 Published: 31.03.2014 Podstawowe objawy i różnicowanie nieswoistych

Bardziej szczegółowo

Wirusy 2018 aktualne dane dotyczące zagrożeń epidemicznych

Wirusy 2018 aktualne dane dotyczące zagrożeń epidemicznych Wirusy 2018 aktualne dane dotyczące zagrożeń epidemicznych Dr med. Iwona Paradowska-Stankiewicz Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru Konsultant Krajowy w dziedzinie Epidemiologii Warszawa, 6

Bardziej szczegółowo

Obraz kliniczny chorych z venectazjami lub żyłami siatkowatymi.

Obraz kliniczny chorych z venectazjami lub żyłami siatkowatymi. 1 Obraz kliniczny przewlekłej niewydolności żylnej Autor: Marek Ciecierski Na obraz kliniczny składają się dolegliwości związane z zaburzonym odpływem krwi z żył kończyn dolnych. Jest to całe spectrum

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA NIESWOISTYCH ZAPALEŃ JELIT LABORATORY DIAGNOSTICS OF NONSPECIFIC INFLAMMATORY BOWEL DISEASES

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA NIESWOISTYCH ZAPALEŃ JELIT LABORATORY DIAGNOSTICS OF NONSPECIFIC INFLAMMATORY BOWEL DISEASES Nowiny Lekarskie 2006, 75, 4, 382 388 BEATA KOSIŃSKA DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA NIESWOISTYCH ZAPALEŃ JELIT LABORATORY DIAGNOSTICS OF NONSPECIFIC INFLAMMATORY BOWEL DISEASES Laboratorium analityczne Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka owrzodzeń stresowych żołądka

Profilaktyka owrzodzeń stresowych żołądka Procedury (za)często wykonywane na OIT Profilaktyka owrzodzeń stresowych żołądka Anna Dylczyk-Sommer Sopot, Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii 17-18 kwietnia 2015 Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy Rak prostaty męska sprawa Dr med. Piotr Machoy Wstęp Rocznie w Europie ok. 10% zgonów u mężczyzn z powodu chorób nowotworowych spowodowanych jest przez raka prostaty Rak prostaty (RS) jest jednym z trzech

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Przedmowa Mięsaki kości charakterystyka kliniczna i metody leczenia Objawy radiologiczne zmian nowotworowych kości Guzy z tkanki kostnej

SPIS TREŚCI Przedmowa Mięsaki kości charakterystyka kliniczna i metody leczenia Objawy radiologiczne zmian nowotworowych kości Guzy z tkanki kostnej SPIS TREŚCI Przedmowa... 7 1. Mięsaki kości charakterystyka kliniczna i metody leczenia... 9 Zbigniew I. Nowecki, Piotr Rutkowski 1.1. Wstęp... 9 1.2. Epidemiologia i etiologia...... 9 1.3. Objawy kliniczne

Bardziej szczegółowo

Nieprawidłowa masa stwierdzona podczas badania przedmiotowego. Dr n. med. Maciej Siński

Nieprawidłowa masa stwierdzona podczas badania przedmiotowego. Dr n. med. Maciej Siński Nieprawidłowa masa stwierdzona podczas badania przedmiotowego Dr n. med. Maciej Siński Podstawowe pytania Gdzie guz jest zlokalizowany? Jakie są jego wymiary i kształt? Kształt regularny, gładkie brzegi

Bardziej szczegółowo

Czy to nawracające zakażenia układu oddechowego, czy może nierozpoznana astma oskrzelowa? Zbigniew Doniec

Czy to nawracające zakażenia układu oddechowego, czy może nierozpoznana astma oskrzelowa? Zbigniew Doniec Czy to nawracające zakażenia układu oddechowego, czy może nierozpoznana astma oskrzelowa? Zbigniew Doniec Klinika Pneumonologii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc OT w Rabce-Zdroju Epidemiologia Zakażenia

Bardziej szczegółowo

Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie

Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie Tkanka mięśniowa Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana poprzecznie prążkowana serca gładka Tkanka mięśniowa Podstawową własnością

Bardziej szczegółowo

Kalprotektyna w kale jako marker zapalny w nieswoistych zapaleniach jelit

Kalprotektyna w kale jako marker zapalny w nieswoistych zapaleniach jelit diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2012 Volume 48 Number 4 433-439 Praca poglądowa Review Article Kalprotektyna w kale jako marker zapalny w nieswoistych zapaleniach jelit Faecal

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY I PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA KIERUNKU LEKARSKIM ROK AKADEMICKI 2016/2017

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY I PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA KIERUNKU LEKARSKIM ROK AKADEMICKI 2016/2017 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY I PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA KIERUNKU LEKARSKIM ROK AKADEMICKI 2016/2017 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Trudna reumatologia? Ćwiczenia praktyczne z interpretacji badań

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Propedeutyka onkologii

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Propedeutyka onkologii S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Nazwa modułu Propedeutyka onkologii Obowiązkowy Lekarsko-Stomatologiczny

Bardziej szczegółowo

Gdańsk 10.10.2015 r.

Gdańsk 10.10.2015 r. Celiakia- czy nadążamy za zmieniającymi się rekomendacjami Gdańsk 10.10.2015 r. prof. dr hab. n. med. Barbara Kamińska Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci Gdański

Bardziej szczegółowo

(Carcinoma of the Adrenal Gland)

(Carcinoma of the Adrenal Gland) RAK KORY NADNERCZA (dotyczy pacjentów>20 roku Ŝycia) (Carcinoma of the Adrenal Gland) Barbara Górnicka, Łukasz Koperski 1. Materiał chirurgiczny: nadnercze, nadnercze z tkankami otaczającymi (określ) Inne

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku:

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku: Epidemiologia Rak jelita Szkolenie dla lekarzy rodzinnych 2007 Igor Madej Oddział Chirurgii Onkologicznej II Dolnośląskiego Centrum Onkologii Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Onkologicznej Akademii

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYBŁONIAK OPŁUCNEJ (Malignant Pleural Mesothelioma) Renata Langfort

MIĘDZYBŁONIAK OPŁUCNEJ (Malignant Pleural Mesothelioma) Renata Langfort MIĘDZYBŁONIAK OPŁUCNEJ (Malignant Pleural Mesothelioma) Renata Langfort 1. Rodzaj materiału chirurgicznego: opłucna inne brak moŝliwości określenia 2. Procedura chirurgiczna: dekortykacja opłucnej pleurektomia

Bardziej szczegółowo

Ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń czy manifestacja wrzodziejącego zapalenia jelit w oskrzelach?

Ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń czy manifestacja wrzodziejącego zapalenia jelit w oskrzelach? Ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń czy manifestacja wrzodziejącego zapalenia jelit w oskrzelach? Dr n. med. Małgorzata Sobiecka I Klinika Chorób Płuc Kierownik: Prof. dr hab. n. med. Jan Kuś 56-letni

Bardziej szczegółowo

Odporność nabyta: Nadzieja Drela Wydział Biologii UW, Zakład Immunologii

Odporność nabyta: Nadzieja Drela Wydział Biologii UW, Zakład Immunologii Odporność nabyta: Komórki odporności nabytej: fenotyp, funkcje, powstawanie, krążenie w organizmie Cechy odporności nabytej Rozpoznawanie patogenów przez komórki odporności nabytej: receptory dla antygenu

Bardziej szczegółowo

Znaczenie Faecalibacterium prausnitzii oraz Akkermansia muciniphila w chorobach zapalnych jelit

Znaczenie Faecalibacterium prausnitzii oraz Akkermansia muciniphila w chorobach zapalnych jelit Znaczenie Faecalibacterium prausnitzii oraz Akkermansia muciniphila w chorobach zapalnych jelit Daria Rządkowska Naturalne metody wspierające leczenie chorób przewodu pokarmowego w świetle badań klinicznych

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji wybranych białek ścieżki JAK/STAT w. dermatozach o podłożu autoimmunologicznym z zajęciem. błony śluzowej jamy ustnej.

Ocena ekspresji wybranych białek ścieżki JAK/STAT w. dermatozach o podłożu autoimmunologicznym z zajęciem. błony śluzowej jamy ustnej. lek. med. Kamila Ociepa Ocena ekspresji wybranych białek ścieżki JAK/STAT w dermatozach o podłożu autoimmunologicznym z zajęciem błony śluzowej jamy ustnej. Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych.

Bardziej szczegółowo

Testy DNA umiarkowanie zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe

Testy DNA umiarkowanie zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe Grzegorz Kurzawski, Janina Suchy, Cezary Cybulski, Joanna Trubicka, Tadeusz Dębniak, Bohdan Górski, Tomasz Huzarski, Anna Janicka, Jolanta Szymańska-Pasternak, Jan Lubiński Testy DNA umiarkowanie zwiększonego

Bardziej szczegółowo

wiek lat bez objawów raka jelita grubego Więcej Na czym polega kolonoskopia?

wiek lat bez objawów raka jelita grubego Więcej Na czym polega kolonoskopia? Choroba nie czeka TY TEŻ NIE CZEKAJ! Bezpłatne badania kolonoskopowe Serdecznie zapraszamy na bezpłatne badania kolonoskopowe. Badania współfinansowane są przez Unię Europejską ramach projektu Choroba

Bardziej szczegółowo

S YLABUS MODUŁU (PRZEDMIOTU) I nformacje ogólne. Nie dotyczy

S YLABUS MODUŁU (PRZEDMIOTU) I nformacje ogólne. Nie dotyczy S YLABUS MODUŁU (PRZEDMIOTU) I nformacje ogólne Nazwa modułu: Moduł A - Histologia Rodzaj modułu/przedmiotu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok, semestr studiów np.

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego W TROSCE O PACJENTA CHOREGO NA RAKA GRUCZOŁU KROKOWEGO Ogólnopolski program edukacyjny Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego Program realizowany pod patronatem Polskiego Towarzystwa

Bardziej szczegółowo

AIDS AIDS jest nabytym zespołem upośledzenia odporności, którego skrót (AIDS) wywodzi się od pierwszych liter nazwy angielskiej: (A)cquired (I)mmune

AIDS AIDS jest nabytym zespołem upośledzenia odporności, którego skrót (AIDS) wywodzi się od pierwszych liter nazwy angielskiej: (A)cquired (I)mmune AIDS AIDS jest nabytym zespołem upośledzenia odporności, którego skrót (AIDS) wywodzi się od pierwszych liter nazwy angielskiej: (A)cquired (I)mmune (D)eficiency (S)yndrome. Przyczyny zakażenia AIDS Czynnikiem

Bardziej szczegółowo

Piątek. 9:20 9:40 Śródmiąższowe włóknienia płuc w badaniu mikroskopowym prof. Renata Langfort

Piątek. 9:20 9:40 Śródmiąższowe włóknienia płuc w badaniu mikroskopowym prof. Renata Langfort Program 9 lutego Piątek 8:30 9:50 Sesja I: Śródmiąższowe włóknienie płuc, część I 8:30 8:40 Śródmiąższowe choroby płuc prowadzące do włóknienia - wprowadzenie 8:40 9:00 Włóknienie płuc w przebiegu różnych

Bardziej szczegółowo

Pytania z zakresu ginekologii i opieki ginekologicznej

Pytania z zakresu ginekologii i opieki ginekologicznej Pytania z zakresu ginekologii i opieki ginekologicznej - 2017 1. Proszę wymienić zagrożenia zdrowotne dla kobiety jakie mogą wystąpić w okresie okołomenopauzalnym. 2. Proszę omówić rolę położnej w opiece

Bardziej szczegółowo

Przerzut raka żołądka do migdałka podniebiennego

Przerzut raka żołądka do migdałka podniebiennego Dariusz Kaczmarczyk Przerzut raka żołądka do migdałka podniebiennego Klinika Chirurgii Nowotworów Głowy i Szyi Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Kierownik: Prof. dr hab. med. Alina Morawiec Sztandera Opis

Bardziej szczegółowo

Powiedz rakowi: NIE!!!

Powiedz rakowi: NIE!!! Powiedz rakowi: NIE!!! Internetowe wydanie gazetki ekologicznej NR 5- wrzesień 2015 W V numerze naszej gazetki poruszymy: Nawyki żywieniowe dzisiejszych nastolatków, czyli domowe pizzerki Kleszcze, czyli

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne PATOMORFOLOGIA

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne PATOMORFOLOGIA Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Nazwa modułu I nforma cje ogólne PATOMORFOLOGIA Obowiązkowy Lekarsko-Stomatologiczny (WLS)

Bardziej szczegółowo

Ocena jakości życia pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna

Ocena jakości życia pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna PRACE ORYGINALNE ORIGINAL PAPERS Borgis Nowa Med 2015; 22(2): 45-53 DOI: 10.5604/17312485.1167004 *Elżbieta Bąk, Adam Soszka, Tomasz Stelmaszuk, Przemysław Dyrla, Jerzy Gil Ocena jakości życia pacjentów

Bardziej szczegółowo

Pytanie 3 W powyższym przypadku jeśli kielichy byłyby poszerzone przy miedniczce normalnej wielkości jakie byłoby najbardziej prawdopodobne

Pytanie 3 W powyższym przypadku jeśli kielichy byłyby poszerzone przy miedniczce normalnej wielkości jakie byłoby najbardziej prawdopodobne Pytanie 3 W powyższym przypadku jeśli kielichy byłyby poszerzone przy miedniczce normalnej wielkości jakie byłoby najbardziej prawdopodobne rozpoznanie? Wrodzone wodokielisze (megacalycosis) Pytanie 4

Bardziej szczegółowo

Procesy fizjologiczne związane z rozrodem

Procesy fizjologiczne związane z rozrodem Różnice gatunkowe w strukturze komórkowej macicy w odpowiedzi na patologiczną stymulację hormonalną u suk, krów i klaczy Maria Katkiewicz 1, Zdzisław Boryczko 1, Maciej Witkowski 2, Sylwester Zając 3,

Bardziej szczegółowo

28 Choroby infekcyjne

28 Choroby infekcyjne 28 Choroby infekcyjne Ludzki wirus upośledzenia odporności (HIV)/zespół nabytego upośledzenia odporności (AIDS) Retinopatia związana z ludzkim wirusem upośledzenia odporności Retinopatia HIV to rodzaj

Bardziej szczegółowo

Czy Polakom grozi niealkoholowe stłuszczenie wątroby? NAFL (non-alkoholic fatty liver ) Czy można ten fakt lekceważyć?

Czy Polakom grozi niealkoholowe stłuszczenie wątroby? NAFL (non-alkoholic fatty liver ) Czy można ten fakt lekceważyć? Czy Polakom grozi niealkoholowe stłuszczenie wątroby? NAFL (non-alkoholic fatty liver ) Czy można ten fakt lekceważyć? Beata Cywińska-Durczak SAPL.PCH.18.10.1754 NAFLD (non-alkoholic fatty liver disease)

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA PRZECIWZAKRZEPOWA

PROFILAKTYKA PRZECIWZAKRZEPOWA NOWE TECHNIKI MEDYCZNE Szpital Specjalistyczny im. Św. Rodziny Sp. z o.o. PROFILAKTYKA PRZECIWZAKRZEPOWA opracowanie: mgr Joanna Styś konsultacja: lek. med. Marek Kulczyk Rudna Mała, 2014 rok ŻYLNA CHOROBA

Bardziej szczegółowo

CHŁONIAKI ZŁOŚLIWE U DZIECI

CHŁONIAKI ZŁOŚLIWE U DZIECI Prof. dr hab.med. Jacek Wachowiak CHŁONIAKI ZŁOŚLIWE PODZIAŁ CHŁONIAKI ZŁOŚLIWE 1. CHŁONIAKI NIEZIARNICZE 2. CHOROBA HODGKINA (ZIARNICA ZŁOŚLIWA) EPIDEMIOLOGIA - OK. 10% NOWOTWORÓW Klinika Onkologii, Hematologii

Bardziej szczegółowo

Różnicowanie. S. Teper, E. Wylęgała

Różnicowanie. S. Teper, E. Wylęgała r8_:layout 1 2011-02-07 00:10 Strona 83 8 Różnicowanie S. Teper, E. Wylęgała Różnicowanie w większości przypadków nie stanowi kłopotu. Pewne wątpliwości mogą się pojawić w zaawansowanym CNV, gdy trudne

Bardziej szczegółowo

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Krzysztof Letachowicz Katedra i Klinika Nefrologii i Medycyny Transplantacyjnej, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Kierownik: Prof. dr hab. Marian Klinger Cewkowo-śródmiąższowe

Bardziej szczegółowo

skazy sarkoidalnej zmieniona odpowiedź immunologiczna typu komórkowego na antygen (pyłki sosny, kompleksy immunologiczne, talk, aluminium, beryl)

skazy sarkoidalnej zmieniona odpowiedź immunologiczna typu komórkowego na antygen (pyłki sosny, kompleksy immunologiczne, talk, aluminium, beryl) skazy sarkoidalnej zmieniona odpowiedź immunologiczna typu komórkowego na antygen (pyłki sosny, kompleksy immunologiczne, talk, aluminium, beryl) genetyczna związek HLA-B8 z zapaleniem stawów, rumieniem

Bardziej szczegółowo

Opieka po operacjach endoskopowych zatok (FEOZ) z oceną regeneracji błony śluzowej na podstawie badań cytologicznych

Opieka po operacjach endoskopowych zatok (FEOZ) z oceną regeneracji błony śluzowej na podstawie badań cytologicznych Opieka po operacjach endoskopowych zatok (FEOZ) z oceną regeneracji błony śluzowej na podstawie badań cytologicznych Dr n. med. Jacek Schmidt Oddział Otolaryngologiczny ZOZ MSWiA w Łodzi Operacje endoskopowe

Bardziej szczegółowo

Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim

Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim Szeroko rozpowszechniony wirus, który występuje w około 100 typach, z czego 30 może być niebezpieczne

Bardziej szczegółowo

GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus)

GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus) NOWOTWORY PIERSI NOWOTWORY ŁAGODNE SUTKA: GRUCZOLAKOWŁÓKNIAK (fibroadenoma mammae) TORBIEL (cystis mammae) ZWYRODNIENIE WŁÓKNISTPTORBIELOWATE (mastopathia fibrocystica,morbus Kronig, morbus Reclus) BRODAWCZAK

Bardziej szczegółowo

NON-HODGKIN S LYMPHOMA

NON-HODGKIN S LYMPHOMA NON-HODGKIN S LYMPHOMA Klinika Hematologii, Nowotworów Krwi i Transplantacji Szpiku We Wrocławiu Aleksandra Bogucka-Fedorczuk DEFINICJA Chłoniaki Non-Hodgkin (NHL) to heterogeniczna grupa nowotworów charakteryzująca

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania

Bardziej szczegółowo