Stan odżywienia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Stan odżywienia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze"

Transkrypt

1 Różańska Probl Hig Epidemiol D, Wyka J, Bierat 2013, 94(3): J. Sta odżywieia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze 503 Sta odżywieia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze Nutritioal status of elderly ihabitats of a small tow Twardogora Dorota Różańska 1/, Joaa Wyka 2/, Jadwiga Bierat 2/ 1/ Zakład Dietetyki, Uiwersytet Medyczy we Wrocławiu 2/ Katedra Żywieia Człowieka, Uiwersytet Przyrodiczy we Wrocławiu Wprowadzeie. Wyzwaiem współczesej medycyy geriatryczej jest prewecja i leczeie chorób metaboliczych, które związae są główie z ieprawidłowym sposobem żywieia i stylem życia we wcześiejszych dekadach. Cel badań. Ocea stau odżywieia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze. Materiał i metody. Grupę badaą staowiło 268 mieszkańców Twardogóry (198 kobiet i 70 mężczyz) w wieku powyżej 60 roku życia. Wyiki. Nadwagę stwierdzoo u 35,4% kobiet i 47,1% mężczyz, a otyłość odpowiedio u 45,5% i 34,3% badaych. Spośród badaych seiorów 1,5% kobiet i 1,4% mężczyz posiadało BMI <18,5 kg/m 2. Około 81% kobiet posiadało obwód talii powyżej 88 cm, a poad 64% mężczyz powyżej 102 cm. Stężeie cholesterolu całkowitego 190 mg/dl stwierdzoo u 22,7% kobiet i 21,4% mężczyz, a stężeie cholesterolu LDL 100 mg/dl odpowiedio u 24,2% i 18,6% badaych. Stężeie triglicerydów we krwi 150 mg/dl stwierdzoo tylko u 2,5% kobiet i 5,8% mężczyz. Podwyższoe stężeie glukozy we krwi ( 100 mg/dl) stwierdzoo u 17,2% kobiet i 21,5% mężczyz. Stężeie hemoglobiy poiżej ormy posiadało 1,5% kobiet i 8,6% mężczyz. U większości badaych osób z Twardogóry (93,9% kobiet i 95,7% mężczyz) stwierdzoo prawidłowe wartości wskaźika CLL (całkowita liczba limfocytów). Lekkie iedożywieie wykazao u 5,1% kobiet i 4,3% mężczyz, a umiarkowae u 1% kobiet. Wioski. U poad 80% badaych seiorów stwierdzoo admierą masę ciała, co wskazuje a koieczość prowadzeia działań prewecyjych w celu redukcji masy ciała oraz prowadzeia edukacji o kosekwecjach zdrowotych adwagi i otyłości. Słowa kluczowe: ludzie starsi, sta odżywieia, parametry biochemicze i atropometrycze, cholesterol, glukoza Probl Hig Epidemiol 2013, 94(3): Nadesłao: Zakwalifikowao do druku: Itroductio. Prevetio ad treatmet of metabolic diseases, which are maily related to uhealthy utritio ad lifestyle i the earlier decades of life, is the challege of preset geriatric medicie. Aim. The assessmet of utritioal status of elderly ihabitats of a smalltow eviromet. Material ad methods. The study group cosisted of 268 ihabitats of Twardogora (198 wome, 70 me) aged over 60 years. Results. Overweight was observed i 35.4% of the wome ad 47.1% of the me, while obesity i 45.5% ad 34.3%, respectively. I the study group 1.5% of the wome ad 1.4% of me had BMI <18.5 kg/m 2. About 81% of the wome had waist circumferece of over 88 cm ad more tha 64% of me of over 102 cm. Total cholesterol level 190 mg/dl was observed i 22.7% of the wome ad 21.4% of the me, while LDL-cholesterol level 100 mg/dl i 24.2% ad 18.6%, respectively. The triglyceride level 150 mg/dl was observed oly i 2.5% of the wome ad 5.8% of the me. Elevated blood glucose level ( 100 mg/dl) was foud i 17.2% of the wome ad 21.5% of the me. A too low hemoglobi level was revealed i 1.5% of the wome ad 8.6% of the me. The majority of the study group (93.9% of the wome, 95.7% of the me) had proper total lymphocyte cout. Light malutritio was foud i 5.1% of the wome ad 4.3% of the me, while moderate i 1% of the wome. Coclusios. More tha 80% of the studied seiors maifested excessive body weight, which idicates the eed for prevetive activities ad educatio about the cosequeces of overweight ad obesity. Key words: elderly people, utritioal status, biochemical ad athropometric parameters, cholesterol, glucose Adres do korespodecji / Address for correspodece Mgr Dorota Różańska ul. Parkowa 34, Wrocław tel , Wykaz skrótów CLL całkowita liczba limfocytów BMI wskaźik masy ciała (body mass idex) WHR wskaźik talia-biodra (waist to hip ratio) Wstęp Sta odżywieia jest przede wszystkim odpowiedzią orgaizmu a zwyczajowy sposób żywieia. Jest wyikiem wchłaiaia oraz wykorzystaia wchodzących w skład żywości składików odżywczych, a także oddziaływaia a te procesy czyików patologiczych. Pozostałe determiaty, jak m.i.: płeć,

2 504 Probl Hig Epidemiol 2013, 94(3): wiek, wykształceie, miejsce zamieszkaia, sytuacja ekoomicza, długotrwałe przyjmowaie leków pośredio warukują pobieraie żywości, a przez to sta odżywieia człowieka [1]. Wyzwaiem współczesej medycyy geriatryczej jest leczeie i prewecja chorób metaboliczych (m.i. otyłości, chorób układu sercowo-aczyiowego, chorób eurozwyrodieiowych, adciśieia tęticzego krwi, cukrzycy typu 2, osteoporozy) czy owotworów, których ajwiększą liczbę diagozuje się w grupie osób starszych [2, 3]. Należy jedak podkreślić, że etiologia tych schorzeń kojarzoa jest główie z ieprawidłowym sposobem żywieia i stylem życia we wcześiejszych dekadach. Otyłość, zwłaszcza brzusza, stwarza iebezpieczeństwo rozwoju chorób układu sercowo-aczyiowego [4, 5]. Staowi ryzyko schorzeń, takich jak: cukrzyca typu 2, adciśieie tęticze, choroba iedokrwiea serca czy iektóre owotwory p. jelita grubego [4-8]. Otyłość zwiększa rówież prawdopodobieństwo powstawaia zaburzeń oddychaia, kamicy żółciowej i zwyrodieiowych zmia w układzie ruchu [5, 6]. Podczas starzeia się orgaizmu astępuje wiele zmia w układzie pokarmowym człowieka, co może wpływać a jego sta odżywieia. Do pogorszeia pracy układu pokarmowego prowadzi m.i. zaikaie błoy śluzowej żołądka i jelit, spadek wydzielaia śliy oraz osłabieie perystaltyki jelit, skutkiem czego mogą występować zaparcia lub ietrzymaie stolca. Następuje także zmiejszeie aktywości ezymów wydzielaych przez trzustkę, co utrudia trawieie spożywaych pokarmów [9-12]. Wyikiem zmia w przewodzie pokarmowym są także uchyłki jelita grubego. W krajach zachodich choroba ta dotyka około 40% osób powyżej 65 roku życia (r.ż). Choroba uchyłkowa okrężicy może prowadzić do powikłań, m.i. takich jak: iedrożość jelita, krwawieia z przewodu pokarmowego, perforacja z zapaleiem otrzewej oraz przetok zazwyczaj do pęcherza moczowego [13]. Wraz z wiekiem wątroba ulega zmiejszeiu o 20 30% (37% do 90 r.ż.). Ograiczoy staje się rówież przepływ krwi przez te arząd. Zachodzące zmiay powodują zaburzaia iektórych procesów metaboliczych, takich jak wytwarzaie albumi czy cholesterolu. Zmiejsza się poadto zdolość wątroby do eutralizacji toksy, alkoholu, leków [9, 11, 12]. Cel pracy Ocea stau odżywieia ludzi starszych mieszkających w małym mieście w oparciu o wskaźiki atropometrycze i biochemicze. Materiał i metody Piseme i uste iformacje o plaowaym badaiu Zdrowie Seiora otrzymały wszystkie osoby po 60 r.ż. mieszkające w Twardogórze w województwie dolośląskim (=1018), jedak do badań zgłosiło się 268 osób (26,3%). Wśród badaych było 198 kobiet i 70 mężczyz. W badaej grupie kobiet 46,0% było w wieku lat, 35,4% w wieku lat i 18,7% w wieku >75 lat. Wśród mężczyz w poszczególych grupach wiekowych było odpowiedio 40%, 37,1% i 22,9% badaych. Badaia prowadzoo w 2008 r. Do ocey ich stau odżywieia wykorzystao parametry atropometrycze, takie jak: masa ciała (atestowaa waga lekarska) i wysokość ciała (miara atropometrycza), które pozwoliły a obliczeie wskaźika BMI. Iterpretacja wskaźika BMI u osób starszych może budzić kotrowersje ze względu a zmiay w postawie ciała [14], dlatego w oceie stau odżywieia seiorów, za pomocą fałdomierza, dodatkowo wykoao pomiar grubości 4 fałdów skórotłuszczowych: ad mięśiem trójgłowym i dwugłowym ramieia, podłopatkowym oraz ad talerzem biodrowym. Następie wykorzystując rówaie Duri a- Womersley a obliczoo zawartość tkaki tłuszczowej w orgaizmie [15]. Za pomocą taśmy krawieckiej zmierzoo obwody talii i bioder, a astępie a tej podstawie obliczoo wskaźik WHR (waist to hip ratio). Badaia biochemicze obejmowały: morfologię krwi, stężeie glukozy oraz profil lipidowy (stężeie cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL, cholesterolu HDL i triglicerydów). Ozaczeie morfologii przeprowadzoo za pomocą automatyczego aalizatora hematologiczego Sysmex K-4500 (SYSMEX Corporatio, Japa). Stężeie glukozy we krwi ozaczoe zostało metodą ezymatyczą, przy użyciu aalizatora Olympus. Stężeie cholesterolu całkowitego w surowicy krwi ozaczoo metodą ezymatyczą z wykorzystaiem odczyików firmy Olympus Cholesterol, a frakcji HDL spektrofotometryczą metodą ezymatyczą przy użyciu odczyików OSR6587 oraz aalizatora firmy Olympus. Ozaczeie stężeie triglicerydów przeprowadzoo metodą kolorymetryczą, za pomocą testu ezymatyczego Olympus. Stężeie cholesterolu LDL w surowicy krwi zostało obliczoe według wzoru Friedewalda [16]. Ozaczeia wykoae były w specjalistyczym laboratorium. Na podstawie ozaczoych parametrów morfologiczych obliczoa została całkowita liczba limfocytów (CLL), według wzoru [17]: % limfocytów liczba leukocytów CLL [mm 3 ]= 100 Wyiki Badai seiorzy w większości charakteryzowali się admierą masą ciała, o czym świadczyły wartości wskaźika BMI (ryc. 1). Zaledwie u 17,7% kobiet i 17,1% mężczyz BMI było prawidłowe w graicach

3 Różańska D, Wyka J, Bierat J. Sta odżywieia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze ,5-24,9 kg/m 2. Nadwagę stwierdzoo u 35,4% kobiet i 47,1% mężczyz, a otyłość odpowiedio u 45,5% i 34,3% badaych. U 1,5% kobiet i 1,4% mężczyz wartości BMI wskazywały a iedożywieie. Pomiar obwodu talii wykazał a występowaie otyłości brzuszej u zaczego odsetka badaych seiorów (tab. I). Obwód talii powyżej 88 cm stwierdzoo u 81,8% kobiet, a powyżej 80 cm wśród 93,4% kobiet. U poad 64% mężczyz stwierdzoo obwód talii powyżej 102 cm, a u poad 87% powyżej 94 cm. Na podstawie wartości wskaźika WHR stwierdzoo, że wśród kobiet domiowała otyłość adroidala (91,4%), a u mężczyz gyoidala (65,7%). Dla potwierdzeia daych o admierej masie ciała obliczoo rówież zawartość tkaki tłuszczowej % kobiety mężczyźi 1,5 1,4 17,7 17,1 BMI [kg/m 2 ] 35,4 47,1 45,5 <18,5 18,5-24,9 25,0-29, ,3 Ryc. 1. Występowaie adwagi i otyłości w grupie badaych mieszkańców Twardogóry Fig. 1. Prevalece of overweight ad obesity amog the studied ihabitats of Twardogora Tabela I. Występowaie otyłości brzuszej w grupie badaych osób starszych Table I. Prevalece of abdomial obesity i the study group Parametr Kobiety (=198) Mężczyźi (=70) % % Obwód talii Kobiety 80 cm Mężczyźi 94 cm , ,1 Obwód talii Kobiety 88 cm Mężczyźi 102 cm , ,3 WHR Kobiety 0,8 Mężczyźi 1, , ,3 Tabela II. Procetowa zawartość tkaki tłuszczowej w orgaizmie w grupie badaych osób starszych Table II. Body fat percetage i the study group Kobiety (=198) Mężczyźi (=70) Zawartość tkaki tłuszczowej Odsetek w orgaizmie [%] Odsetek 1 0,5 < 22 Niska < ,9 9 4, Prawidłowa , ,9 > 33 Wysoka > ,0 w orgaizmach badaych seiorów (tab. II). Prawidłową wartość tego parametru posiadało zaledwie 4,5% kobiet i 17,1% mężczyz. Nadmiera zawartość tkaki tłuszczowej charakteryzowała 94,9% seiorek i 80% seiorów. W celu ocey stau odżywieia wykoao pomiar grubości fałdu skóro-tłuszczowego ad mięśiem trójgłowym iedomiującego ramieia (tab. III). U większości badaych osób (88,9% kobiet i 57,1% mężczyz) wykazao optymalą wartość tego wskaźika. Grubość fałdu skóro-tłuszczowego, świadczącą o ciężkim iedoborze eergetyczym stwierdzoo u 1,5% kobiet i 22,9% mężczyz. Cieńszy fałd skóro-tłuszczowy ad mięśiem trójgłowym ramieia u mężczyz, może wyikać z bardziej rozwiiętej tkaki mięśiowej, ze względu a pracę fizyczą wykoywaą przez ich w młodości. Pomimo, iż u zaczego odsetka badaych stwierdzoo występowaie adwagi lub otyłości większość badaej grupy określiła swój tryb życia pod względem aktywości ruchowej jako przeciętie aktywy (51% kobiet i 62,9% mężczyz). Nieaktywy tryb życia prowadziło 17,7% kobiet i 4,3% mężczyz. Poad 74 % seiorów deklarowało, że jako formę spędzaia wolego czasu preferuje spacery, jazdę a rowerze, zajmowaie się działką lub ogródkiem. Telewizję w wolym czasie oglądało 34,8% kobiet oraz 42,9% mężczyz. Niewielka część osób (15,2% kobiet i 18,6% mężczyz) czytała czasopisma, książki lub rozwiązywała krzyżówki. Około 26% kobiet i 11% mężczyz w wolym czasie zajmowała się pracami domowymi, opiekowała wukami. Wśród iych form spędzaia wolego czasu kobiety (19,2%) wymieiały: spotkaia Klubu Seiora, spotkaia ze zajomymi, prace ręcze (p. robieie a drutach, wyszywaie). Mężczyźi (27,1%) także uczęszczali a spotkaia Klubu Seiora, ale poadto łowili ryby lub jeździli a grzyby. Tabela III. Grubość fałdu skóro-tłuszczowego ad mięśiem trójgłowym iedomiującego ramieia w grupie badaych osób starszych Table III. Ski-fold thickess of fat over the triceps muscle i the study group Kobiety (=198) Grubość fałdu skóro-tłuszczowego ad Mężczyźi (=70) Odsetek mięśiem trójgłowym iedomiującego Odsetek ramieia [mm] ,9 > 13,8 Optymala > 11, ,1 7 3,5 13,8-12,4 Prawidłowa 11,7-10,5 6 8,6 (100-90% ormy) 8 4,0 12,3-11,0 Lekki iedobór 10,4-9,4 5 7,1 (<90-80% ormy) 4 2,0 10,9-9,7 Umiarkoway 9,3-8,2 3 4,3 iedobór (<80-70% ormy) 3 1,5 < 9,7 Ciężki iedobór (<70% ormy) < 8, ,9

4 506 Probl Hig Epidemiol 2013, 94(3): Tabela IV. Parametry biochemicze w grupie badaych osób starszych Table IV. Biochemical parameters i the study group Parametr Kobiety (=198) Mężczyźi (=70) % % Cholesterol całkowity < , ,6 [mg/dl] , ,4 Cholesterol HDL [mg/dl] Cholesterol LDL [mg/dl] Triglicerydy [mg/dl] Prawidłowy* , ,1 Nieprawidłowy** 6 3,0 2 2,9 < , , , , ,1 3 4, ,5 0 0, ,0 0 0,0 < , , ,5 2 2, ,0 2 2,9 Glukoza [mg/dl] < , , , , ,1 2 2,9 Hemoglobia [g/dl] Poiżej ormy a 3 1,5 6 8,6 Norma , ,6 Powyżej ormy 5 2,5 2 2,9 Hematokryt [%] Poiżej ormy b 87 43, ,0 Norma , ,0 Powyżej ormy Erytrocyty [ 10 6 /mm 3 ] Leukocyty [ 10 3 /mm 3 ] Poiżej ormy c 62 31, ,0 Norma , ,0 Powyżej ormy <4 8 4,0 1 1, , ,1 >10 3 1,5 1 1,4 * kobiety 50 mg/dl, mężczyźi 40 mg/dl; ** kobiety <50 mg/dl, mężczyźi <40 mg/dl; a orma dla kobiet g/dl, orma dla mężczyz g/dl; b orma dla kobiet 37-47%, orma dla mężczyz 42-52%; c orma dla kobiet 4,2-5,4 [ 10 6 /mm 3 ], orma dla mężczyz 4,7-6,2 [ 10 6 /mm 3 ] Wartości parametrów, które charakteryzowały profil lipidowy badaych seiorów z Twardogóry przedstawioe zostały w tabeli IV. Prawidłowe stężeie cholesterolu całkowitego stwierdzoo u 77,3% kobiet i 78,6% mężczyz. U poad 20% badaych seiorów stężeie cholesterolu całkowitego przekraczało 190 mg/dl. Prawidłowe stężeie cholesterolu HDL stwierdzoo u 97% kobiet i 97,1% mężczyz, a cholesterolu LDL odpowiedio u 75,8% i 81,4% badaych. Większość badaych osób starszych posiadała rówież zgode z ormą stężeie triglicerydów we krwi (97,5% kobiet i 94,3% mężczyz). Zaburzeia gospodarki węglowodaowej w iiejszej pracy stwierdzoo u ok. 17% kobiet i 21% mężczyz, o czym świadczyło podwyższoe stężeie glukozy we krwi seiorów (tab. IV). Sta przedcukrzycowy stwierdzoo u 10,1% kobiet i 18,6% mężczyz, a cukrzycę odpowiedio u 7,1% i 2,9% badaych. Prawidłowe stężeie hemoglobiy we krwi stwierdzoo u 96% kobiet i 88,6% mężczyz z Twardogóry (tab. IV). Stężeie hemoglobiy poiżej ormy wykazao u 1,5% kobiet i 8,6% mężczyz, a powyżej ormy odpowiedio 2,5% i 2,9% badaych. Zbyt iskie wartości hematokrytu stwierdzoo atomiast aż u 80% mężczyz i 43,9% kobiet. Stężeie erytrocytów poiżej wartości referecyjych miało odpowiedio 60% i 31,3% badaych. Stężeie leukocytów u około 95% seiorów z Twardogóry mieściło się w graicach ormy. U większości badaych osób z Twardogóry (93,9% kobiet i 95,7% mężczyz) stwierdzoo prawidłowe wartości wskaźika CLL (tab. V). Lekkie iedożywieie wykazao u 5,1% kobiet i 4,3% mężczyz, a umiarkowae u 1% kobiet. Żade z seiorów ie został sklasyfikoway jako osoba z ciężkim iedożywieiem według wskaźika CLL. Tabela V. Całkowita liczba limfocytów (CLL) w grupie badaych osób starszych Table V. Total lymphocyte cout i the study group Kobiety (=198) Mężczyźi (=70) CLL (mm 3 ) % % Prawidłowe odżywieie > , ,7 Lekkie iedożywieie ,1 3 4,3 Umiarkowae iedożywieie ,0 0 0,0 Ciężkie iedożywieie < ,0 0 0,0 Dyskusja Otyłość w zaczym stopiu wpływa a pogorszeie jakości życia. Jest jedą z główych przyczy chorób układu sercowo-aczyiowego, cukrzycy typu 2, a także przyspiesza rozwój iektórych owotworów [3, 5, 6]. Nadmierą masę ciała stwierdzoo u poad 80% badaych osób z Twardogóry. Osoby starsze objęte iymi badaiami, zarówo w kraju jak i a świecie, rówież charakteryzowały się admierą masą ciała. Średie BMI w grupie 40 osób z Pozaia wyosiło 30,1 kg/m 2 u kobiet i 28,3 kg/m 2 u mężczyz [18]. Nadmierą masę ciała stwierdzoo u większości osób powyżej 50 r.ż. ze Szczecia, których badaiami objęła Rębacz [19]. Spośród 108 osób uczesticzących w tych badaiach BMI powyżej ormy stwierdzoo u 82,5% kobiet i 80% mężczyz. W grupie mieszkańców województwa świętokrzyskiego w wieku lata adwagę stwierdzoo u 42% kobiet i 52% mężczyz, a otyłość odpowiedio u 40% i 37% osób [20]. Wśród mieszkańców państw z projektu SENE- CA tylko kobiety z Włoch posiadały prawidłowe BMI, które wyosiło 24,9 kg/m 2 [21]. Najwyższe BMI wśród osób starszych z programu SENECA stwierdzoo w Hiszpaii (kobiety 28,6 kg/m 2, mężczyźi 27,7 kg/m 2 ) [21]. Perissiotto i wsp. [22] wykazali zbyt wysokie BMI w grupie osób z Włoch w wieku lata, które u kobiet wyiosło 27,6 kg/m 2, a u mężczyz 26,4 kg/m 2. Średie BMI świadczące o adwadze zaobserwowao rówież wśród mieszkańców Węgier

5 Różańska D, Wyka J, Bierat J. Sta odżywieia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze 507 powyżej 50 r.ż., przy czym wyższym BMI charakteryzowały się osoby w wieku lata w porówaiu z osobami starszymi (mężczyźi 27,2 vs 26,7 kg/m 2 ; kobiety 26,7 vs 25,4 kg/m 2 ) [23]. W grupie mężczyz z Wielkiej Brytaii w wieku powyżej 65 lat stwierdzoo średie BMI świadczące o adwadze (25,5 kg/m 2 ), atomiast w grupie kobiet odotowao prawidłowe wartości tego wskaźika (24,4 kg/m 2 ) [24]. W badaiu Słowińskiej i wsp. [18] u większości osób, podobie jak wśród seiorów z Twardogóry, rówież występowała otyłość adroidala. Nadmierą masę ciała wśród osób starszych, z domiującym typem adroidalym, wykazała także Duda [25]. Średia wartość wskaźika WHR wśród mieszkańców Włoch w wieku lata wyosiła u mężczyz 0,97, atomiast u kobiet 0,94 [22]. W badaej grupie osób starszych z Twardogóry stwierdzoo zbyt wysoką zawartość tkaki tłuszczowej w orgaizmie. Średi odsetek tkaki tłuszczowej w orgaizmie (36,7% u kobiet i 26,7% u mężczyz) przekraczał wartości prawidłowe także wśród seiorów z badaia Słowińskiej i wsp. [18]. Nadmierą ilość tkaki tłuszczowej (29,4%) posiadali także mężczyźi z Grecji [26]. Wysokie stężeie cholesterolu we krwi jest jedym z kluczowych czyików rozwoju miażdżycy, a przez to zwiększa ryzyko wystąpieia choroby iedokrwieej serca i udaru [3]. W badaiu własym poad 3/4 seiorów charakteryzowała się prawidłowym stężeiem cholesterolu całkowitego we krwi. Słowińska i Wądołowska [27] stwierdziły prawidłowe stężeie cholesterolu całkowitego tylko wśród 23,2% kobiet oraz 46,3% mężczyz w starszym wieku z okolic Olsztya. U miejszego odsetka osób, w porówaiu do seiorów z Twardogóry, stwierdzoo atomiast prawidłowe stężeie cholesterolu frakcji HDL (55% kobiet i 34,9% mężczyz). Większość osób z okolic Olsztya (85,9% kobiet i 95,8% mężczyz) miała jedak właściwe stężeie triglicerydów we krwi. Średie stężeie cholesterolu całkowitego we krwi wśród kobiet z Włoch w wieku lat wyosiło 189,8 mg/dl, a wśród mężczyz 192,2 mg/dl [28]. Średie stężeie cholesterolu HDL i triglicerydów we krwi w grupie mieszkańców Włoch było prawidłowe [28]. Podwyższoe stężeie cholesterolu całkowitego stwierdzoo w grupie kobiet w średim wieku 81 lat (225 mg/dl) i mężczyz w średim wieku 76,5 lat (211 mg/dl) mieszkających w półocej Hiszpaii [29]. Wysokie stężeie glukozy we krwi zwiększa ryzyko schorzeń sercowo-aczyiowych. Chorzy a cukrzycę są arażei także a ie powikłaia, m.i. iewydolość erek i utratę wzroku [30]. Zaburzeia gospodarki węglowodaowej stwierdzoo u ok. 1/5 seiorów z Twardogóry. Prawidłowym stężeiem glukozy we krwi charakteryzowało się 73,4% kobiet i 83,3% mężczyz z badaia Słowińskiej i Wądołowskiej [27]. Średie stężeie glukozy we krwi wśród mieszkańców Włoch wyosiło 99,6 mg/dl w grupie kobiet i 102 mg/dl w grupie mężczyz [28]. Podwyższoą glikemię odotowao u osób starszych z Hiszpaii (kobiety 107 mg/dl, mężczyźi 109 mg/dl) [29]. Większość seiorów (97,9% kobiet i 86,8% mężczyz) z badaia Słowińskiej i Wądołowskiej [27], podobie jak w iiejszej pracy, posiadało prawidłowe stężeie hemoglobiy we krwi. Średie stężeie hemoglobiy u kobiet z Włoch wyosiło 13,9 g/dl, a u mężczyz 14,5 g/dl [28]. W grupie kobiet z Hiszpaii stężeie to wyosiło 14,2 g/dl, a w grupie mężczyz 14,8 g/dl [29]. Wioski 1. Główym problemem zdrowotym stwierdzoym w badaej grupie seiorów z Twardogóry była admiera masa ciała, a u większości badaych wykazao otyłość brzuszą. Uzasadioe jest zatem prowadzeie działań prewecyjych w celu skuteczego zmiejszeia występowaia adwagi i otyłości w grupie seiorów mieszkających w małym mieście oraz edukacji a temat ich kosekwecji zdrowotych. 2. Wskazaa jest poprawa leczeia i kotroli zaburzeń gospodarki lipidowej i węglowodaowej wśród badaych seiorów, poieważ u około 20% z ich stwierdzoo ieprawidłowy profil lipidowy oraz zbyt wysokie stężeie glukozy we krwi. 3. Większość badaych mieszkańców Twardogóry odzaczało się prawidłowym staem odżywieia stwierdzoym a podstawie całkowitej liczby limfocytów. Lekkie iedożywieie wykazao u 5,1% kobiet i 4,3% mężczyz, a umiarkowae u 1,0% kobiet. Żade z seiorów ie miał atomiast ciężkiego iedożywieia. 4. U zaczego odsetka badaych seiorów, pomimo prawidłowego stężeia hemoglobiy we krwi, stwierdzoo zbyt iski poziom hematokrytu i erytrocytów, co może wskazywać a ryzyko występowaia aemii w tej grupie osób i wymaga pogłębioej diagostyki medyczej.

6 508 Probl Hig Epidemiol 2013, 94(3): Piśmieictwo / Refereces 1. Charzewska J, Chabros E, Pachocka L. Ocea stau odżywieia. [w:] Praktyczy podręczik dietetyki. Jarosz M (red). IŻŻ, Warszawa 2010: Karasek M. Aspekty medycze starzeia się człowieka. Łódzkie Tow Nauk, Łódź The Word Health Report 2002: reducig risk, promotig healthy life. World Health Orgaizatio. Geeva www. who.it/whr/2002/e [Dostępy ] 4. Ielme EM, Sergi G, Coi A i wsp. Ca obesity be a risk factor i elderly people? Obes Rev 2003, 4: Pupek-Musialik D, Kujawska-Łuczak M, Bogdański P. Otyłość i adwaga epidemia XXI wieku. Przew Lek 2008, 1: Buksiska-Lisik M, Lisik W, Zaleska T. Otyłość choroba iterdyscypliara. Przew Lek 2006, 1: Kapla MS, Huguet N, Newsom JT i wsp. Prevalece ad correlates of overweight ad obesity amog older adults: Fidigs from the Caadia Natioal Populatio Health Survey. J Gerotol A Biol Sci Med Sci 2003, 58: Szczygieł B, Boiecka I, Ukleja A. Metody ocey stau odżywieia. Zapotrzebowaia a składiki odżywcze u chorych z otyłością. Żyw Człow Metab 2008, 35: Bień B. Zmiay arządowe towarzyszące procesowi starzeia. [w:] Geriatria i pielęgiarstwo geriatrycze. Podręczik dla studiów medyczych. Wieczorowska-Tobis K, Talarska D (red). PZWL, Warszawa 2008: Gabrowska E, Spodaryk M. Zasady żywieia osób w starszym wieku. Gerotol Pol 2006, 14: Filip R, Huk J. Starzeie się układu pokarmowego. Część II: Zaburzeia fukcji wydzieliczych, trawieia i wchłaiaia. Geriatria 2008, 2: Wieczorowska-Tobis K. Zmiay arządowe w procesie starzeia. Pol Arch Med Wew 2008, 118 (Suppl): Lipiński M, Rydzewska G. Problemy gastroeterologicze w geriatrii. Przew Lek 2007, 3: Roszkowski W, Chmara-Pawlińska R. Somatometria osób starszych jako wskaźik stau odżywieia. Rocz Pastw Zakl Hig 2003, 54: Duri JVGA, Womersley J. Body fat assessed from total body desity ad its estimatio from skifold thickess: measuremets o 481 me ad wome from 16 to 72 years. Br J Nutr 1974, 32: Friedewald WT, Levy RI, Fredrickso DS. Estimatio of the cocetratio of low-desity lipoprotei cholesterol i plasma, without use of the preparative ultracetrifuge. Cli Chem 1972, 18: Szczygieł B. Niedożywieie: występowaie, przyczyy, astępstwa, rozpozaie i leczeie. I Vitro Explorer Przegl Med Lab 2007, 2(7): Słowińska MA, Wądołowska L, Daowska-Oziewicz M i wsp. Ocea wskaźików somatyczych i desytometryczych osób starszych w aspekcie stopia iezależości w przygotowywaiu posiłków. Badaia pilotowe. Projekt SENIOR FOOD QOL. Bromat Chem Toksykol 2005, Supl: Rębacz E. Wskaźiki BMI i WHR u mieszkańców Szczecia w wieku powyżej 50 lat. Gerotol Pol 2008, 16: Zatońska K, Jaik-Kocewicz K, Ilow R i wsp. Prevalece of obesity baselie assessmet i the prospective cohort PONS study. A Agric Eviro Med 2011, 18: De Groot LCPMG, Verheijde MW, De Heauw S i wsp. Lifestyle, utritioal status, health ad mortality i elderly people across Europe: A review of the logitudial results of the SENECA study. J Gerotol A Biol Sci Med Sci 2004, 59: Perissiotto E, Piset C, Sergi G i wsp. Athropometric measuremets i the elderly: age ad geder differeces. Br J Nutr 2002, 87: Kiss C, Poór G, Doáth J i wsp. Prevalece of obesity i a elderly Hugaria populatio. Eur J Epidemiol 2003, 18: Gao RHT, Millward DJ, Brow JE i wsp. Estimates of daily et edogeous acid productio i the elderly UK populatio: aalysis of the Natioal Diet ad Nutritio Survey (NDNS) of British adults aged 65 years ad over. Br J Nutr 2008, 100: Duda G. Zwyczaje żywieiowe a sta zdrowia i odżywieia osób w wieku podeszłym. Bromat Chem Toksykol 2003, Supl: Papadopoulou SK, Laparidis K, Hassapidou M. Relatio of smokig, physical activity ad livig residece to body fat ad fat distributio i elderly me i Greece. It J Food Sci Nutr 2005, 56: Słowińska MA, Wądołowska L. Wskaźiki biochemicze krwi a model żywieia osób starszych. Przeg Lek 2003, 60 (Supl 6): Pasii E, Corsetti G, Badera F i wsp. Nutritioal status ad physical activity of a selected sample of elderly health Italia people. Mediterr J Nutr Metab 2008, 1: Vaquero MP, Sáchez-Muiz FJ, Carbajal A i wsp. Mieral ad vitami status i elderly persos from orthwest Spai cosumig a Atlatic variat of the Mediterraea diet. A Nutr Metab 2004, 48: Alwa A (red). Global status report o ocommuicable diseases World Health Orgaizatio, Geeva 2011.

SUPLEMENTY MAGNEZU I POTRZEBA ICH STOSOWANIA W DIETACH DZIECI ZDROWYCH I Z CELIAKIĄ

SUPLEMENTY MAGNEZU I POTRZEBA ICH STOSOWANIA W DIETACH DZIECI ZDROWYCH I Z CELIAKIĄ ŻYWNOŚĆ. Nauka. Techologia. Jakość, 29, 4 (65), 295 32 ANNA WOJTASIK, HANNA KUNACHOWICZ, JERZY SOCHA 1 SUPLEMENTY MAGNEZU I POTRZEBA ICH STOSOWANIA W DIETACH DZIECI ZDROWYCH I Z CELIAKIĄ Streszczeie Na

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

OCENA WYBRANYCH ZWYCZAJÓW ŻYWIENIOWYCH MŁODZIEŻY LICEALNEJ ASSESSMENT OF SELECTED DIETARY HABITS OF SECONDARY SCHOOL STUDENTS

OCENA WYBRANYCH ZWYCZAJÓW ŻYWIENIOWYCH MŁODZIEŻY LICEALNEJ ASSESSMENT OF SELECTED DIETARY HABITS OF SECONDARY SCHOOL STUDENTS NAUKI INŻYNIERSKIE I TECHNOLOGIE ENGINEERING SCIENCES AND TECHNOLOGIES 2(17). 2015 ISSN 2080-5985 e-issn 2449-9773 Agieszka Orkusz, Moika Babiarz Uiwersytet Ekoomiczy we Wrocławiu e-mail: agieszka.orkusz@ue.wroc.pl

Bardziej szczegółowo

NAUKI INŻYNIERSKIE I TECHNOLOGIE

NAUKI INŻYNIERSKIE I TECHNOLOGIE NAUKI INŻYNIERSKIE I TECHNOLOGIE ENGINEERING SCIENCES AND TECHNOLOGIES 3(14) 2014 Wydawictwo Uiwersytetu Ekoomiczego we Wrocławiu Wrocław 2014 Redaktor Wydawictwa: Joaa Świrska-Korłub Redaktor techiczy

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 718 722 Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Danuta Czapska, Jan Karczewski OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Zakład Higieny i Epidemiologii

Bardziej szczegółowo

Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowozależnych, Wydział Zdrowia Publicznego, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach 2

Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowozależnych, Wydział Zdrowia Publicznego, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach 2 49 FA R M AC J A W S P Ó Ł C Z E S N A 2014; 7: 49-56 ARTYKUŁ ORYGINALNY/ORIGINAL PAPER Otrzymano/Submitted: 11.02.2014 Poprawiono/Corrected: 01.04.2014 Zaakceptowano/Accepted: 20.05.2014 Akademia Medycyny

Bardziej szczegółowo

Sposób żywienia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze

Sposób żywienia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze 494 Probl Hig Epidemiol 2013, 94(3): 494-502 Sposób żywienia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze Food intake of elderly inhabitants of a small town Twardogora Dorota Różańska 1/,

Bardziej szczegółowo

Występowanie depresji poporodowej wśród położnic

Występowanie depresji poporodowej wśród położnic Występowaie depresji poporodowej wśród położic The occurrece of postpartum depressio amog wome i childbirth Mgr Emilia Iracka1, dr. med. Magdalea Lewicka2 1 SPZOZ w Kraśiku, Polska 2 Zakład Położictwa,

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA NR 06-2 POMIARY TEMPA METABOLIZMU METODĄ TABELARYCZNĄ

INSTRUKCJA NR 06-2 POMIARY TEMPA METABOLIZMU METODĄ TABELARYCZNĄ LABORATORIUM OCHRONY ŚRODOWISKA - SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ - INSTRUKCJA NR 06- POMIARY TEMPA METABOLIZMU METODĄ TABELARYCZNĄ 1. Cel istrukcji Celem istrukcji jest określeie metodyki postępowaia w celu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

Emilia Kolarzyk, Anna Janik, Jacek Kwiatkowski

Emilia Kolarzyk, Anna Janik, Jacek Kwiatkowski Kolarzyk Probl Hig E Epidemiol i wsp. Ocena 2011, ryzyka 92(4): zespołu 741-746 metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Część I. Antropometryczne... 741 Ocena ryzyka zespołu metabolicznego u dzieci

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 240-244 Elżbieta Sygnowska, Anna Waśkiewicz OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ Zakład Epidemiologii, Prewencji Chorób Układu Krążenia

Bardziej szczegółowo

Zmiany w zarządzaniu jakością w polskich szpitalach

Zmiany w zarządzaniu jakością w polskich szpitalach Łopacińska Hygeia Public I, Tokarski Health 2014, Z, Deys 49(2): A. 343-347 Zmiay w zarządzaiu jakością w polskich szpitalach 343 Zmiay w zarządzaiu jakością w polskich szpitalach Quality maagemet chages

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Leczenie zachowawcze kobiet po menopauzie z wysiłkowym nietrzymaniem moczu

Leczenie zachowawcze kobiet po menopauzie z wysiłkowym nietrzymaniem moczu Jausz Mirończuk, Artur Nowak, Marek Kulikowski Leczeie zachowawcze kobiet po meopauzie z wysiłkowym ietrzymaiem moczu Kliika Giekologii i Położictwa Septyczego Akademii Medyczej w Białymstoku Kierowik

Bardziej szczegółowo

Analiza stanu odżywienia osób po 65. roku życia hospitalizowanych na oddziale gastroenterologicznym

Analiza stanu odżywienia osób po 65. roku życia hospitalizowanych na oddziale gastroenterologicznym PRACE ORYGINALNE Piel. Zdr. Publ. 213, 3, 3, 293 298 ISSN 282-9876 Copyright by Wroclaw Medical University Robert Dudkowiak b d, f a, c f, Elżbieta Poniewierka Analiza stanu odżywienia osób po 65. roku

Bardziej szczegółowo

AN ANALYSIS OF KINDERGARDEN TEACHERS` PREPARATION TO PROVIDE FIRST AID

AN ANALYSIS OF KINDERGARDEN TEACHERS` PREPARATION TO PROVIDE FIRST AID PRZEGL EPIDEMIOL 2011; 65: 663-667 Zdrowie publicze Jadwiga Woźiak, Grzegorz Nowicki, Mariusz Goiewicz, Katarzya Zieloka, Marek Górecki, Alia Dzirba, Ewa Chemperek ANALIZA PRZYGOTOWANIA NAUCZYCIELI WYCHOWANIA

Bardziej szczegółowo

Efekty 3-miesięcznej dietoterapii nadwagi i otyłości. Opis trzech przypadków

Efekty 3-miesięcznej dietoterapii nadwagi i otyłości. Opis trzech przypadków Medycyna Środowiskowa - Environmental Medicine 2014, Vol. 17, No. 2, 52-60 www.medycynasrodowiskowa.pl www.environmental-medicine-journal.eu Efekty 3-miesięcznej dietoterapii nadwagi i otyłości. Opis trzech

Bardziej szczegółowo

WYBRANE WSKAŹNIKI GOSPODARKI LIPIDOWEJ U CHORYCH Z PRZEWLEKŁYM SERCEM PŁUCNYM W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ OBTURACYJNEJ CHOROBY PŁUC część II

WYBRANE WSKAŹNIKI GOSPODARKI LIPIDOWEJ U CHORYCH Z PRZEWLEKŁYM SERCEM PŁUCNYM W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ OBTURACYJNEJ CHOROBY PŁUC część II Nowiy Lekarskie 2007, 76, 5, 379-383 DOROTA NOWAK, JANUSZ PALUSZAK WYBRANE WSKAŹNIKI GOSPODARKI LIPIDOWEJ U CHORYCH Z PRZEWLEKŁYM SERCEM PŁUCNYM W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ OBTURACYJNEJ CHOROBY PŁUC część

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska

Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLI, 2008, 4, str. 987 991 Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska WARTOŚĆ ENERGETYCZNA ORAZ ZAWARTOŚĆ SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W DIETACH LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe.

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Świadomość naszego zdrowia to oprócz odczuwania dolegliwości, wiedza na temat podstawowych parametrów pozwalających ocenić, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Zapoznaj się z nimi i regularnie kontroluj

Bardziej szczegółowo

STAN ODŻYWIENIA MŁODZIEŻY W WIEKU 17 18 LAT W ASPEKCIE ZAGROŻENIA ZESPOŁEM METABOLICZNYM (ZM)

STAN ODŻYWIENIA MŁODZIEŻY W WIEKU 17 18 LAT W ASPEKCIE ZAGROŻENIA ZESPOŁEM METABOLICZNYM (ZM) BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVI, 2013, 3, str. 354 362 Joanna Wyka, Ewa Piotrowska, Anna Broniecka, Monika Bronkowska, Dominika Mazurek, Jadwiga Biernat STAN ODŻYWIENIA MŁODZIEŻY W WIEKU 17 18 LAT W ASPEKCIE

Bardziej szczegółowo

Zaburzenie równowagi energetycznej

Zaburzenie równowagi energetycznej Otyłość dzieci i młodzieży czy można jej zapobiec? Dr n. med. Andrea Horvath Dr n. med. Piotr Dziechciarz Klinika Pediatrii WUM Zaburzenie równowagi energetycznej wyrażonej nadmiernym odkładaniem tkanki

Bardziej szczegółowo

WIEDZA ŻYWIENIOWA RODZICÓW ORAZ WYSTĘPOWANIE NADWAGI I OTYŁOŚCI WŚRÓD DZIECI W WIEKU SZKOLNYM

WIEDZA ŻYWIENIOWA RODZICÓW ORAZ WYSTĘPOWANIE NADWAGI I OTYŁOŚCI WŚRÓD DZIECI W WIEKU SZKOLNYM BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 680 684 Joanna Wyka 1,2, Elżbieta Grochowska - Niedworok 1, Ewa Malczyk 1, Marta Misiarz 1, Karolina Hołyńska 1 WIEDZA ŻYWIENIOWA RODZICÓW ORAZ WYSTĘPOWANIE NADWAGI

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Solifenacin PMCS, 5 mg: każda tabletka zawiera 5 mg solifenacyny bursztynianu, co odpowiada 3,8 mg solifenacyny.

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Solifenacin PMCS, 5 mg: każda tabletka zawiera 5 mg solifenacyny bursztynianu, co odpowiada 3,8 mg solifenacyny. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Solifeaci PMCS, 5 mg, tabletki powlekae Solifeaci PMCS, 10 mg, tabletki powlekae 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Solifeaci PMCS, 5 mg:

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia oddychania w populacji noworodków z ciąż bliźniaczych

Zaburzenia oddychania w populacji noworodków z ciąż bliźniaczych Periatologia, Neoatologia i Giekologia, tom 2, zeszyt 1, 62-66, 2009 w populacji oworodków z ciąż bliźiaczych ANNA KOT 1, MAŁGORZATA MIRONIUK 1, WŁODZIMIERZ SAWICKI 2, BARBARA PIĘKOSZ-ORZECHOWSKA 1, MAGDALENA

Bardziej szczegółowo

Ilość posiłków w ciągu dnia: Odstępy między posiłkami:

Ilość posiłków w ciągu dnia: Odstępy między posiłkami: Co znaczy ZDROWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Ilość posiłków w ciągu dnia: 4-5 Odstępy między posiłkami: regularne, co 3,5-4h ŚNIADANIE : max.2h od momentu wstania KOLACJA : min.3h przed snem Co znaczy ZDROWO SIĘ ODŻYWIAĆ?

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

SUPLEMENTACJA WITAMINOWO-MINERALNA U LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH W WYBRANYCH WARSZAWSKICH STOWARZYSZENIACH SPOŁECZNYCH CZ. III.

SUPLEMENTACJA WITAMINOWO-MINERALNA U LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH W WYBRANYCH WARSZAWSKICH STOWARZYSZENIACH SPOŁECZNYCH CZ. III. BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 1, str. 30 35 Andrzej Tokarz, Agnieszka Stawarska, Magdalena Kolczewska SUPLEMENTACJA WITAMINOWO-MINERALNA U LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH W WYBRANYCH WARSZAWSKICH STOWARZYSZENIACH

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU ZDROWIA I ODŻYWIENIA OSÓB W WIEKU POWYŻEJ 75 LAT W POPULACJI POLSKIEJ BADANIE WOBASZ-SENIOR

OCENA STANU ZDROWIA I ODŻYWIENIA OSÓB W WIEKU POWYŻEJ 75 LAT W POPULACJI POLSKIEJ BADANIE WOBASZ-SENIOR BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 0, 3, str. 4 8 Anna Waśkiewicz, Elżbieta Sygnowska, Grażyna Broda OCENA STANU ZDROWIA I ODŻYWIENIA OSÓB W WIEKU POWYŻEJ 75 LAT W POPULACJI POLSKIEJ BADANIE WOBASZ-SENIOR Zakład

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Otyłość i cukrzyca typu 2 jako główne przyczyny hospitalizacji w polskich szpitalach w 2008 roku

Otyłość i cukrzyca typu 2 jako główne przyczyny hospitalizacji w polskich szpitalach w 2008 roku 132 Probl Hig Epidemiol 2011, 92(1): 132-136 Otyłość i cukrzyca typu 2 jako główne przyczyny hospitalizacji w polskich szpitalach w 2008 roku Obesity and type 2 diabetes as main causes of hospitalization

Bardziej szczegółowo

OCENA WYBRANYCH ZWYCZAJÓW ŻYWIENIOWYCH STUDENTÓW UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU. CZĘŚĆ I

OCENA WYBRANYCH ZWYCZAJÓW ŻYWIENIOWYCH STUDENTÓW UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU. CZĘŚĆ I NAUKI INŻYNIERSKIE I TECHNOLOGIE 3(14) 2014 ENGINEERING SCIENCES AND TECHNOLOGIES ISSN 2080-5985 Agieszka Orkusz Uiwersytet Ekoomiczy we Wrocławiu e-mail: agieszka.orkusz@ue.wroc.pl OCENA WYBRANYCH ZWYCZAJÓW

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu odżywienia oraz częstotliwości spożywania posiłków wybranej grupy funkcjonariuszy policji

Ocena stanu odżywienia oraz częstotliwości spożywania posiłków wybranej grupy funkcjonariuszy policji 778 Probl Hig Epidemiol 2014, 95(3): 778-782 Ocena stanu odżywienia oraz częstotliwości spożywania posiłków wybranej grupy funkcjonariuszy policji Evaluation of nutritional status and meal consumption

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

WYBRANE WSKAŹNIKI GOSPODARKI LIPIDOWEJ U CHORYCH Z PRZEWLEKŁYM SERCEM PŁUCNYM W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ OBTURACYJNEJ CHOROBY PŁUC CZĘŚĆ I

WYBRANE WSKAŹNIKI GOSPODARKI LIPIDOWEJ U CHORYCH Z PRZEWLEKŁYM SERCEM PŁUCNYM W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ OBTURACYJNEJ CHOROBY PŁUC CZĘŚĆ I Nowiy Lekarskie 2007, 76, 4, 303-308 DOROTA NOWAK, JANUSZ PALUSZAK WYBRANE WSKAŹNIKI GOSPODARKI LIPIDOWEJ U CHORYCH Z PRZEWLEKŁYM SERCEM PŁUCNYM W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ OBTURACYJNEJ CHOROBY PŁUC CZĘŚĆ

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu wybranych czynników na występowanie zaburzeń lipidowych u osób otyłych

Ocena wpływu wybranych czynników na występowanie zaburzeń lipidowych u osób otyłych PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497 Agata Bronisz, Katarzyna Napiórkowska, Aleksandra Srokosz, Małgorzata Sobiś-Żmudzińska, Roman Junik Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii, Uniwersytet Mikołaja

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Higiena jamy ustnej dzieci leczonych ortodontycznie z terenu miasta i wsi

Higiena jamy ustnej dzieci leczonych ortodontycznie z terenu miasta i wsi Medycya Ogóla i Nauki o Zdrowiu, 05, Tom, Nr, 5 57 www.moz.pl PRACA ORYGINALNA Higiea jamy ustej dzieci leczoych ortodotyczie z tereu miasta i wsi Joaa Słomska, Aeta Kamińska, Leszek Szalewski, Haa Skórzyńska,

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Aterogenność diety a profil lipidowy krwi młodych mężczyzn

Aterogenność diety a profil lipidowy krwi młodych mężczyzn P R A C A O R Y G I N A L N A ISSN 1734 3321 Małgorzata Szczuko, Teresa Seidler, Mariusz Mierzwa Zakład Podstaw Żywienia Człowieka Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie Aterogenność

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1055 1059 Aneta Kościołek 1, Magdalena Hartman 2, Katarzyna Spiołek 1, Justyna Kania 1, Katarzyna Pawłowska-Góral 1 OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH

Bardziej szczegółowo

odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I

odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I Niedźwiedzka-Stadnik Probl Hig Epidemiol 2013, M i wsp. 94(4): Zawartość 773-779składników odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I 773 Zawartość składników odżywczych w dietach wybranej

Bardziej szczegółowo

PRACE ORYGINALNE. Ocena sposobu żywienia osób po 60. roku życia pochodzących z Jodłowa i Nadziejowa

PRACE ORYGINALNE. Ocena sposobu żywienia osób po 60. roku życia pochodzących z Jodłowa i Nadziejowa PRACE ORYGINALNE Piel. Zdr. Publ. 2014, 4, 3, 219 226 ISSN 2082-9876 Copyright by Wroclaw Medical University Ewa Malczyk A G, Marzena Zołoteńka-Synowiec A, E, F, Beata Całyniuk A, E, F, Wioleta Guzik A

Bardziej szczegółowo

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek II Konferencja i3: internet infrastruktury innowacje enauka

Bardziej szczegółowo

Praca oryginalna Original Article

Praca oryginalna Original Article diagostyka laboratoryja Joural of Laboratory Diagostics Diag Lab 14; 50(3): 7-4 Praca orygiala Origial Article Przydatość ozaczaia aktywości wybraych ezymów w moczu w oceie uszkodzeia fukcji erek u pacjetów

Bardziej szczegółowo

OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny

OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny Barbara Zahorska-Markiewicz Prezes Polskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością OTYŁOŚĆ Co to jest? Konsekwencje dla zdrowia Epidemiologia Przyczyny epidemii Koszty Strategia

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92 Magdalena Szopa Związek pomiędzy polimorfizmami w genie adiponektyny a wybranymi wyznacznikami zespołu metabolicznego ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Prof. zw. dr hab. med. Aldona Dembińska-Kieć Kierownik

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

ANTROPOMETRYCZNA OCENA STANU ODŻYWIENIA

ANTROPOMETRYCZNA OCENA STANU ODŻYWIENIA POMIARY ANTROPOMETRYCZNE: ANTROPOMETRYCZNA OCENA STANU ODŻYWIENIA rozmiary i proporcje ciała zmienność czasowa masy ciała skład tkankowy ( beztłuszczowa, tłuszczowa masa ciała) rozmieszczenie tkanki tłuszczowej

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu wybranych czynników socjodemograficznych na jakość życia osób chorujących na stwardnienie rozsiane

Ocena wpływu wybranych czynników socjodemograficznych na jakość życia osób chorujących na stwardnienie rozsiane ANNALES ACADEMIAE MEDICAE STETINENSIS ROCZNIKI POMORSKIEJ AKADEMII MEDYCZNEJ W SZCZECINIE 2010, 56, 3, 107 112 Beata Karakiewicz, Celia Stala 1, Elżbieta Grochas 2, Iwoa Rotter, Bożea Mroczek, Liliaa Zaremba-Pechma,

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu odżywienia oraz sposobu żywienia osób ze zdiagnozowanym zespołem metabolicznym

Ocena stanu odżywienia oraz sposobu żywienia osób ze zdiagnozowanym zespołem metabolicznym 948 Probl Hig Epidemiol 2014, 95(4): 948-955 Ocena stanu odżywienia oraz sposobu żywienia osób ze zdiagnozowanym zespołem metabolicznym Assessment of nutritional status and supply of essential nutrients

Bardziej szczegółowo

Metrologia: miary dokładności. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie

Metrologia: miary dokładności. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Metrologia: miary dokładości dr iż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczeciie Miary dokładości: Najczęściej rozkład pomiarów w serii wokół wartości średiej X jest rozkładem Gaussa: Prawdopodobieństwem,

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne 3. POZIOM STUDIÓW 1 : II stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iii semestr

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Załącznik Nr 1 do Umowy Nr z dnia PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Łódź, listopad 2009 rok Podstawa prawna: Art. 55 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach

Bardziej szczegółowo

Analiza potencjału energetycznego depozytów mułów węglowych

Analiza potencjału energetycznego depozytów mułów węglowych zaiteresowaia wykorzystaiem tej metody w odiesieiu do iych droboziaristych materiałów odpadowych ze wzbogacaia węgla kamieego ależy poszukiwać owych, skutecziej działających odczyików. Zdecydowaie miej

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA PYSZ-IZDEBSKA, TERESA LESZCZYŃSKA, ANETA KOPEĆ, ESTERA NOWACKA, BARBARA BUGAJ

KATARZYNA PYSZ-IZDEBSKA, TERESA LESZCZYŃSKA, ANETA KOPEĆ, ESTERA NOWACKA, BARBARA BUGAJ ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2010, 6 (73), 239 254 KATARZYNA PYSZ-IZDEBSKA, TERESA LESZCZYŃSKA, ANETA KOPEĆ, ESTERA NOWACKA, BARBARA BUGAJ POKRYCIE ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGIĘ I WYBRANE SKŁADNIKI

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu odżywienia dzieci w wieku 7-12 lat w aspekcie występowania otyłości

Ocena stanu odżywienia dzieci w wieku 7-12 lat w aspekcie występowania otyłości 162 Probl Hig Epidemiol 2015, 96(1): 162-169 Ocena stanu odżywienia dzieci w wieku 7-12 lat w aspekcie występowania otyłości Assessment of nutritional status of children aged 7-12 years in aspect of obesity

Bardziej szczegółowo

Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część II

Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część II PRACA ORYGINALNA Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2012, Tom 18, Nr 4, 435-441 www.monz.pl Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część

Bardziej szczegółowo

Anna Kaźmierczak, Izabela Bolesławska, Anna Główka, Małgorzata Dzięcioł, Juliusz Przysławski

Anna Kaźmierczak, Izabela Bolesławska, Anna Główka, Małgorzata Dzięcioł, Juliusz Przysławski BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1099 1104 Anna Kaźmierczak, Izabela Bolesławska, Anna Główka, Małgorzata Dzięcioł, Juliusz Przysławski Ocena wybranych parametrów antropometrycznych wśród młodzieży

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA I ANALIZA DANYCH

STATYSTYKA I ANALIZA DANYCH TATYTYKA I ANALIZA DANYCH Zad. Z pewej partii włókie weły wylosowao dwie próbki włókie, a w każdej z ich zmierzoo średicę włókie różymi metodami. Otrzymao astępujące wyiki: I próbka: 50; średia średica

Bardziej szczegółowo

Polimorfizm epsilon genu apolipoproteiny E i polimorfizm insercyjno-delecyjny genu ACE a udar niedokrwienny mózgu u dzieci: pilotowe badanie związków

Polimorfizm epsilon genu apolipoproteiny E i polimorfizm insercyjno-delecyjny genu ACE a udar niedokrwienny mózgu u dzieci: pilotowe badanie związków CHILD NEUROLOGY NEUROLOGIA DZIECIĘCA Vol. / Nr PRACA ORYGINALNA/ORIGINAL ARTICLE Polimorfizm epsilo geu apolipoproteiy E i polimorfizm isercyjo-delecyjy geu ACE a udar iedokrwiey mózgu u dzieci: pilotowe

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja: trening zdrowotny

Specjalizacja: trening zdrowotny Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS w Cyklu Kształcenia 2014-2016 Katedra Fizjoterapii Jednostka Organizacyjna: Zakład Fizjoterapii Klinicznej i Praktyk Zawodowych Kierunek: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

Niepewności pomiarowe

Niepewności pomiarowe Niepewości pomiarowe Obserwacja, doświadczeie, pomiar Obserwacja zjawisk fizyczych polega a badaiu ych zjawisk w warukach auralych oraz a aalizie czyików i waruków, od kórych zjawiska e zależą. Waruki

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW Z CUKRZYCĄ TYPU 2

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW Z CUKRZYCĄ TYPU 2 BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 1, str. 89 94 Katarzyna Cieloszczyk, Małgorzata E. Zujko, Anna Witkowska OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW Z CUKRZYCĄ TYPU 2 Zakład Technologii i Towaroznawstwa Żywności

Bardziej szczegółowo

Wpływ religijności na ukształtowanie postawy wobec eutanazji The impact of religiosity on the formation of attitudes toward euthanasia

Wpływ religijności na ukształtowanie postawy wobec eutanazji The impact of religiosity on the formation of attitudes toward euthanasia Ewelia Majka, Katarzya Kociuba-Adamczuk, Mariola Bałos Wpływ religijości a ukształtowaie postawy wobec eutaazji The impact of religiosity o the formatio of attitudes toward euthaasia Ewelia Majka 1, Katarzya

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ASPEKTY ZDROWIA I CHOROBY

WYBRANE ASPEKTY ZDROWIA I CHOROBY Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna we Włocławku WYBRANE ASPEKTY ZDROWIA I CHOROBY pod redakcją Beaty Haor Leokadii Rezmerskiej Włocławek 2012 SPIS TREŚCI Wstęp.............................................

Bardziej szczegółowo

prace oryginalne Anna Sobieszczańska 1, Maria Kozioł-Montewka 2, Jarosław Sobieszczański 3 Streszczenie Abstract

prace oryginalne Anna Sobieszczańska 1, Maria Kozioł-Montewka 2, Jarosław Sobieszczański 3 Streszczenie Abstract prace orygiale Det. Med. Probl. 0,,, ISS -7X Copyright by Wroclaw Medical Uiversity ad Polish Detal Society Aa Sobieszczańska, Maria Kozioł-Motewka, Jarosław Sobieszczański Potecjale czyiki etiologicze

Bardziej szczegółowo

PL 196487 B1. Grzelakowski Zdzisław,Bydgoszcz,PL 13.08.2001 BUP 17/01. Wojcieszko Jerzy, Kancelaria Patentowa PATENT-PARTNER 31.01.

PL 196487 B1. Grzelakowski Zdzisław,Bydgoszcz,PL 13.08.2001 BUP 17/01. Wojcieszko Jerzy, Kancelaria Patentowa PATENT-PARTNER 31.01. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 196487 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 338270 (51) Int.Cl. G01N 33/02 (2006.01) A23L 1/307 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

WYBRANE WSKAŹNIKI PRZEMIANY LIPIDOWEJ I WĘGLOWODANOWEJ U KOBIET Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ W RÓŻNYM WIEKU

WYBRANE WSKAŹNIKI PRZEMIANY LIPIDOWEJ I WĘGLOWODANOWEJ U KOBIET Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ W RÓŻNYM WIEKU BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 839 844 Ewa Lange, Bronisława Tymolewska-Niebuda, Jolanta Krusiec WYBRANE WSKAŹNIKI PRZEMIANY LIPIDOWEJ I WĘGLOWODANOWEJ U KOBIET Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ W RÓŻNYM

Bardziej szczegółowo

POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY MODEL ŻYWIENIA*

POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY MODEL ŻYWIENIA* BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 615 619 Izabela Bolesławska, Juliusz Przysławski, Marian Grzymisławski 1) POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY

Bardziej szczegółowo

PROFIL LIPIDOWY ORAZ PARAMETRY STRESU OKSYDACYJNEGO W GRUPIE KOBIET I MĘŻCZYZN STOSUJĄCYCH OPTYMALNY MODEL ŻYWIENIA* )

PROFIL LIPIDOWY ORAZ PARAMETRY STRESU OKSYDACYJNEGO W GRUPIE KOBIET I MĘŻCZYZN STOSUJĄCYCH OPTYMALNY MODEL ŻYWIENIA* ) BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIII, 2010, 3, str. 276 280 Izabela Bolesławska, Juliusz Przysławski, Adam Szczepanik 1, Marek Chuchracki 2, Jaśmina Żwirska 3 PROFIL LIPIDOWY ORAZ PARAMETRY STRESU OKSYDACYJNEGO

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek SZKOLENIA PSYCHOLOGICZNO- ZDROWOTNE JAKO INWESTYCJA W KSZTAŁTOWANIE ŚWIADOMOŚCI PROZDROWOTNEJ KADRY MENEDŻERSKIEJ, CZYLI WPŁYW ZDROWIA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ NA WYNIK FINANSOWY ZARZĄDZANYCH PRZEDSIĘBIORSTW

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

CZY RYZYKO NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA ZAKAŻENIE WIRUSAMI HBV, HCV, HIV DOTYCZY TYLKO PRACOWNIKÓW OCHRONY ZDROWIA?

CZY RYZYKO NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA ZAKAŻENIE WIRUSAMI HBV, HCV, HIV DOTYCZY TYLKO PRACOWNIKÓW OCHRONY ZDROWIA? Medycya Pracy 2010;61(1):15 23 Istytut Medycyy Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi http://medpr.imp.lodz.pl Piotr Krawczyk 1 Jolata Białkowska 1 Daiela Dworiak 1 Juliusz Kamerys 1 Dorota Szoslad 2 Maciej

Bardziej szczegółowo

SYSTEM OCENY STANU NAWIERZCHNI SOSN ZASADY POMIARU I OCENY STANU RÓWNOŚCI PODŁUŻNEJ NAWIERZCHNI BITUMICZNYCH W SYSTEMIE OCENY STANU NAWIERZCHNI SOSN

SYSTEM OCENY STANU NAWIERZCHNI SOSN ZASADY POMIARU I OCENY STANU RÓWNOŚCI PODŁUŻNEJ NAWIERZCHNI BITUMICZNYCH W SYSTEMIE OCENY STANU NAWIERZCHNI SOSN ZAŁĄCZNIK B GENERALNA DYREKCJA DRÓG PUBLICZNYCH Biuro Studiów Sieci Drogowej SYSTEM OCENY STANU NAWIERZCHNI SOSN WYTYCZNE STOSOWANIA - ZAŁĄCZNIK B ZASADY POMIARU I OCENY STANU RÓWNOŚCI PODŁUŻNEJ NAWIERZCHNI

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja: trening zdrowotny

Specjalizacja: trening zdrowotny Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W CYKLU Kształcenia 2014-2016 Katedra Fizjoterapii Jednostka Organizacyjna: Rodzaj studiów i profil : Nazwa przedmiotu: Tryb studiów Rok Zakład

Bardziej szczegółowo

Wpływ czynnika czasu w algorytmie diagnostycznym urazów stawu kolanowego na zdolność diagnostyczną badania rezonansu magnetycznego

Wpływ czynnika czasu w algorytmie diagnostycznym urazów stawu kolanowego na zdolność diagnostyczną badania rezonansu magnetycznego PRACE ORYGINALNE Krzysztof KLEINROK 1 Kaja PODSIADŁO 2 Tomasz SORYSZ 3 Adrzej URBANIK 1 Wpływ czyika czasu w algorytmie diagostyczym urazów stawu kolaowego a zdolość diagostyczą badaia rezoasu magetyczego

Bardziej szczegółowo

Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie?

Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie? Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie? Bogdan Solnica Katedra Biochemii Klinicznej Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Ocena najczęściej występujących czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca wśród pracującej populacji osób dorosłych z terenu powiatu bialskiego

Ocena najczęściej występujących czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca wśród pracującej populacji osób dorosłych z terenu powiatu bialskiego Sokołowska Probl Hig Epidemiol B i wsp. 211, Ocena 92(4): najczęściej 733-74 występujących czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca wśród pracującej... 733 Ocena najczęściej występujących czynników

Bardziej szczegółowo

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014 Grupa 1 1 63571 2.1 3.1 4.1 8.1 12.1 14.1 2 63572 2.2 3.2 4.2 8.2 12.2 14.2 3 63573 2.3 3.3 4.3 8.3 12.3 14.3 4 63574 2.4 3.4 4.4 8.4 12.4 14.4 5 63575 2.5 3.5 4.5 8.5 12.5 14.5 6 63576 2.6 3.6 5.1 9.1

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE WYDZIAŁ NAUK O ŻYWIENIU CZŁOWIEKA I KONSUMPCJI SGGW POLSKIE TOWARZYSTWO NAUK ŻYWIENIOWYCH ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE dr hab. Jadwiga Hamułka, prof. SGGW dr hab. Anna Kołłajtis-Dołowy

Bardziej szczegółowo

Zapobieganie problemom zdrowotnym dzieci i młodzieży poprzez aktywność fizyczną.

Zapobieganie problemom zdrowotnym dzieci i młodzieży poprzez aktywność fizyczną. Zapobieganie problemom zdrowotnym dzieci i młodzieży poprzez aktywność fizyczną. Dr n. med. Joanna Ruszkowska Katedra Medycyny Społecznej i Zapobiegawczej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi PABIANICE, 30

Bardziej szczegółowo

3.1. Charakterystyka próby oraz metodyka badań

3.1. Charakterystyka próby oraz metodyka badań Praktyka polskich przedsiębiorstw w zakresie zarządzaia majątkiem obrotowym 201 3. Praktyka polskich przedsiębiorstw w zakresie zarządzaia majątkiem obrotowym i jego wpływu a proces kreowaia wartości przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

Jak kontrolować tkowzroczność? CHIRURGIA LASEROWA. Wady wzroku u dzieci. Krótkowzroczność Nadwzroczność Astygmatyzm. dr n. med. Anna M.

Jak kontrolować tkowzroczność? CHIRURGIA LASEROWA. Wady wzroku u dzieci. Krótkowzroczność Nadwzroczność Astygmatyzm. dr n. med. Anna M. Program wczesego wykrywaia wad wzroku u dzieci klas II szkół podstawowych m. st. Warszawy prof. dr hab.. med. Jerzy Szaflik Kliika Okulistyki II WL AM w Warszawie ie, Samodziely Publiczy Kliiczy Szpital

Bardziej szczegółowo

Jak obliczać podstawowe wskaźniki statystyczne?

Jak obliczać podstawowe wskaźniki statystyczne? Jak obliczać podstawowe wskaźiki statystycze? Przeprowadzoe egzamiy zewętrze dostarczają iformacji o tym, jak ucziowie w poszczególych latach opaowali umiejętości i wiadomości określoe w stadardach wymagań

Bardziej szczegółowo