odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I"

Transkrypt

1 Niedźwiedzka-Stadnik Probl Hig Epidemiol 2013, M i wsp. 94(4): Zawartość składników odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I 773 Zawartość składników odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I Content of nutrients in the diets of a selected subpopulation of physicians. Part I Marta Niedźwiedzka-Stadnik 1,2/, Elżbieta Trafalska 1,3/, Andrzej Grzybowski 1,3/ 1/ Zakład Higieny Żywienia i Epidemiologii Katedry Higieny i Epidemiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 2/ Zakład Epidemiologii Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie 3/ Wyższa Szkoła Biznesu i Nauk o Zdrowiu w Łodzi Wprowadzenie. Wśród czynników ryzyka determinujących stan zdrowia można wyróżnić nieprawidłowe żywienie, prowadzące w konsekwencji do zaburzeń w żywieniu, w tym niedożywienia lub przekarmienia organizmu. Stresogenny charakter pracy lekarzy może być czynnikiem predysponującym do niewłaściwego odżywiania się lekarzy i obarcza tę grupę zawodową zwiększonym ryzykiem zagrożenia chorobami cywilizacyjnymi. Cel badania. Ocena spożycia energii i składników odżywczych z dietą w wybranej subpopulacji lekarzy. Ocenę spożycia przeprowadzono za pomocą metody indywidualnego wywiadu żywieniowego o spożyciu żywności w trakcie 24 godzin poprzedzających badanie. Wyniki i wnioski. Analiza wyników wykazała liczne nieprawidłowości pod względem jakości i zbilansowania diety badanych lekarzy. Wykazano zbyt duży udział energii z tłuszczów, przy niskim udziale węglowodanów w całkowitej energii dostarczonej do organizmu. W średniej racji pokarmowej udział energii pochodzącej z tłuszczu, białka i węglowodanów u kobiet wynosił odpowiednio: 33%, 16% i 50%, u mężczyzn natomiast odpowiednio: 34%, 17% i 47%. Introduction. From among the risk factors that determine health status we can indicate the inadequate nutrition which can lead to malnutrition or overfeeding. The stressful nature of the physician s work may be a risk factor in improper nutrition among doctors and put this profession group at risk of the civilization diseases. Aim. The assessment of energy and nutrient content in the diet of a selected sub-population of physicians. To assess the nutritional status of physicians a questionnaire interview was conducted regarding food intake during the 24 hours prior to the survey. Results & conclusions. The result analysis revealed a number of deviations from the proper quality of diet among the surveyed doctors. It showed a very high proportion of energy from fat, and a low proportion of energy from carbohydrates. The average proportion of energy from fat, protein and carbohydrates in women was respectively 33%, 16% and 50%, while in men, respectively 34%, 17% and 47%. Keywords: physician, energy, nutrients, nutrition Słowa kluczowe: lekarze, energia, składniki odżywcze Probl Hig Epidemiol 2013, 94(4): Nadesłano: Zakwalifikowano do druku: Adres do korespondencji / Address for correspondence mgr Marta Niedźwiedzka-Stadnik Katedra Higieny i Epidemiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi ul. Jaracza 63, Łódź; Wprowadzenie Wśród istotnych czynników ryzyka determinujących stan zdrowia człowieka należy wyróżnić nieprawidłowe żywienie, niedoborowe lub nadmiarowe, najczęściej pod względem jakości i ilości spożywanej żywności, a także nieprawidłowego trybu żywienia, prowadzące w konsekwencji do zaburzeń w stanie odżywienia [1]. Analiza całodziennych racji pokarmowych pozwala na ocenę spożycia składników odżywczych dostarczanych wraz z pokarmem do organizmu Praca finansowana przez UM w Łodzi z zadania badawczego Nr / / człowieka. Prawidłowo zbilansowana racja pokarmowa powinna być tak zestawiona, aby dostarczała wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach pokrywających zapotrzebowanie organizmu człowieka, zgodnie z zalecanymi normami żywienia ustalonymi zależnie od wieku, płci i rodzaju aktywności fizycznej. Ze względu na specyficzny i stresogenny charakter pracy, a także zakres pracy, jaka musi być wykonywana w ciągu całej doby i przy poczuciu długu czasowego, jedną z grup zawodowych, która może nie doceniać znaczenia odżywiania się zgodnie z zasadami racjonalnego żywienia, są lekarze.

2 774 Probl Hig Epidemiol 2013, 94(4): Cel badań Ocena spożycia energii i składników odżywczych z dietą w wybranej subpopulacji lekarzy. Materiał i metody Analizie poddano całodzienne racje pokarmowe 150 lekarzy (66 kobiet i 84 mężczyzn) różnych specjalności, zatrudnionych w szpitalach uniwersyteckich na terenie Łodzi. Badanie było prowadzone w latach Dobór do badania miał charakter losowy, w badaniu wzięli udział lekarze, którzy przystąpili do wszystkich etapów badania, w tym wypełnienia ankiety, wywiadu żywieniowego i badań biochemicznych. Do oszacowania zawartości składników odżywczych w diecie badanych lekarzy posłużono się metodą indywidualnego wywiadu żywieniowego o spożyciu żywności w trakcie 24 godzin poprzedzających badanie. Wywiad został przeprowadzony zgodnie z wytycznymi zespołu specjalistów z Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie. W celu oszacowania wielkości porcji wykorzystano Album fotografii produktów i potraw [2]. Wartość energetyczna i odżywcza całodziennych racji pokarmowych uczestników badania została oszacowana za pomocą programu komputerowego Dieta 5.0., opracowanego w oparciu o bazę danych Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie [3]. W badaniu otrzymano wyniki spożycia: energii, białka, tłuszczu, węglowodanów, cholesterolu i błonnika pokarmowego zawartych w całodziennej racji pokarmowej lekarzy. Uzyskane wartości, odniesiono do nowych norm żywienia człowieka wydanych przez IŻŻ [4] oraz rekomendacji WHO [5]. Obliczono procentowy udział energii pochodzącej z białka, tłuszczy i węglowodanów w dietach badanych lekarzy. Wyniki Najliczniejszą grupę respondentów stanowili badani w wieku lat (46,7%) i lat (25,3%). Najwięcej osób pochodziło z miast powyżej 200 tys. mieszkańców (88,7%). Ponad połowę grupy stanowili lekarze, których staż pracy był mniejszy niż 10 lat (56,0%). U ponad 20% badanych staż w zawodzie przekraczał 20 lat pracy. Najliczniejszą grupę stanowiły osoby będące w stałych związkach małżeńskich, ponad 60% badanych (tab. I). Analiza wartości odżywczej dziennych racji pokarmowych dostarczyła danych na temat zawartości energii i składników odżywczych w diecie badanych lekarzy. Dane analizowano w zależności od zapotrzebowania wyznaczonego z uwzględnieniem płci, wieku oraz poziomu aktywności fizycznej respondentów i porównano z normami żywienia, indywidualnie dla każdej badanej osoby [4]. Analizę przeprowadzono Tabela I. Charakterystyka badanych Table I. Characteristics of the study population n % Płeć /Gender Kobiety /Female 66 44,0 Mężczyźni /Male 84 56,0 Stan cywilny /Marital status Panna /Kawaler/Single 30 20,0 Zamężna/Żonaty /Married ,3 Rozwiedziona/Rozwiedziony /W separacji/divorced/separated 13 8,7 Wdowa/Wdowiec /Widowed 2 1,3 Konkubinat /Concubinage 4 2,7 Miejsce zamieszkania /Place of residence miasto >200 tys. mieszkańców /city > inhabitants ,7 miasto tys. mieszkańców /city of ,0 inhabitants miasto 5-50 tys. mieszkańców /town of inhabitants 7 4,7 Wieś lub miasto <5 tys. mieszkańców /village or town 10 6,7 <5 000 inhabitants Wiek /Age lat /years 70 46, lat /years 38 25, lat /years 22 14,7 powyżej 56 lat /over 56 years 20 13,3 Staż pracy w zawodzie lekarza /Job seniority as doctors 1-10 lat /years 84 56, lat /years 33 22, lat /years 17 11,3 powyżej 31 lat /over 31 years 15 10,0 w grupach wiekowych zgodnie z podziałem wieku zastosowanym we wspomnianych normach żywienia. Ze względu na różnice wartości zalecanych dla różnej aktywności fizycznej i masy ciała, przyjęte normy dla wartości średniego spożycia danego składnika odżywczego określono na podstawie wyliczenia średniej ważonej w danej grupie wiekowej. Analiza sposobu żywienia w grupie kobiet Średnie spożycie energii, niezależnie od wieku i aktywności badanych kobiet, było poniżej normy. Najniższe spożycie energii w szczególności zaobserwowano w grupie kobiet w wieku lat o umiarkowanym poziomie aktywności fizycznej (1505 kcal, co pokrywało 64,3% normy EAR na energię) (tab. II b). Analiza indywidualnego spożycia i realizacji norm wykazała, że w całej badanej grupie kobiet, tylko u 7,6% badanych spożycie energii było zgodne z normą EAR. Ponad 90,6% badanych jadłospisów kobiet nie zapewniało realizacji normy na energię (norma EAR). Zgodnie z zaleceniami żywieniowymi udział energii z tłuszczy nie powinien być większy niż 25-30%. Średni udział energii z tłuszczy w dietach badanych kobiet wynosił 33%, w tym u ponad połowy badanych kobiet zalecenia te zostały przekroczone (tab. II a). Średnie spożycie tłuszczy w każdej z badanych grup kobiet mieściło się głównie w dolnej granicy ich zale-

3 Niedźwiedzka-Stadnik M i wsp. Zawartość składników odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I 775 canego spożycia (tab. II b). Indywidualna ocena diety każdej z kobiet wykazała, że u 28,7% spożycie tłuszczy znacznie przekraczało górną granicę jego zalecanego spożycia (ponad 30% energii). U pozostałych kobiet spożycie tłuszczy ogółem [g] było zgodne z zaleceniami, w tym u 16,7% kobiet ich spożycie odpowiadało 25-30% energii. Wysoki odsetek kobiet (50,0%), u których tłuszcze dostarczały ponad 30% energii, związany był głównie z wysokim spożycie kwasów tłuszczowych nasyconych. Średnie spożycie kwasów tłuszczowych nasyconych [g] było najwyższe w grupie kobiet w wieku lat o małej aktywności fizycznej i wynosiło ponad 112,5% wartości zalecanej (<10% energii). Spożycie kwasów tłuszczowych nasyconych poniżej 10% energii odnotowano tylko w grupie kobiet w wieku lat o umiarkowanej aktywności fizycznej. W całej badanej grupie kobiet zwiększone spożycie kwasów tłuszczowych nasyconych, przekraczające zalecane wartości 10% energii, odnotowano u 40,9% badanych kobiet. Natomiast spożycie kwasów nienasyconych było niewystarczające we wszystkich grupach wiekowych kobiet. Średnie spożycie kwasów tłuszczowych jednonienasyconych wśród kobiet mieściło się w granicach g, co stanowiło tylko 55,9 71,0% zalecanego spożycia tych kwasów w ilościach odpowiadających 13-15% energii całkowitej. U ponad 82% kobiet spożycie tych kwasów było niższe niż minimalna wartość zalecana 13% całkowitej energii. Średnie spożycie kwasów tłuszczowych wielonienasyconych w grupach kobiet mieściło się w granicach 6-10 g, co stanowiło tylko 37,5-66,7% zalecanego spożycia tych kwasów w ilościach odpowiadających 6-10% energii całkowitej. U ponad 89% kobiet spożycie tych kwasów było niższe niż minimalna wartość zalecana 6% całkowitej energii. Spożycie węglowodanów ogółem w badanych jadłospisach kobiet pokrywało minimalne zapotrzebowanie organizmu na węglowodany, zgodnie z normą EAR (tab. II b). Tylko u jednej z kobiet spożycie węglowodanów było niższe 77 g (norma EAR dla węglowodanów wynosi 100 g). Średnie spożycie węglowodanów [g] w każdej z badanych grup kobiet było poniżej wartości, odpowiadających zalecanym 55-75% energii z węglowodanów i pokrywało średnio 65,7% zalecanego poziomu spożycia tych składników odżywczych. Najniższe spożycie węglowodanów w stosunku do zalecanych wartości występowało u kobiet w wieku lat o umiarkowanej aktywności fizycznej (średnie spożycie 190 g, realizujące w 59% zalecane spożycie węglowodanów w ilości 55% energii całkowitej) (tab. II b). W całej grupie badanych kobiet, u 84,8% spożycie węglowodanów [g] było poniżej zalecanych wartości, u pozostałych kobiet było zgodne z zaleceniami. Również procentowy udział węglowodanów w całkowitej energii dostarczanej do organizmu nie osiągał zalecanych 55-75% energii w dietach 77,3% badanych kobiet. Zgodnie z zaleceniami żywieniowymi udział energii z białka powinien wynosić 10-15%. U badanych kobiet średni udział białka w diecie wynosił 16% (tab. II a). U prawie 38% kobiet udział procentowy białka w diecie przekraczał zalecane 10 15%, natomiast u pozostałych kobiet był prawidłowy. Średnie spożycie białka [g] było prawidłowe lub zbliżone do prawidłowego w każdej z badanych grup wiekowych kobiet (tab. II b). Indywidualna ocena spożycia białka w grupie kobiet, wykazała, że u ponad 62% kobiet spożycie białka przekroczyło normę EAR, a u 12% kobiet spożycie białka było poniżej normy EAR. Ustalono także, że w dietach badanych kobiet występuje niedobór produktów bogatych w błonnik. Średnie spożycie błonnika wynosiło 15 g, w tym tylko u 22,7% badanych kobiet spożycie błonnika mieściło się w zalecanych g dziennego spożycia. U pozostałych kobiet (77,3%) spożycie błonnika było niewystarczające. Natomiast u ponad 25% badanych kobiet zaobserwowano nadmiar produktów zawierających sacharozę. Średnie spożycie sacharozy było największe w najmłodszej grupie kobiet o małej aktywności fizycznej oraz w grupie kobiet najstarszych. Tabela II a. Procentowy udział energii z poszczególnych składników odżywczych oraz ilość błonnika i cholesterolu w codziennej diecie kobiet Table II a. Percentage of energy and nutrients and the amount of dietary fiber and cholesterol in the daily diet of women Składniki /Nutrients Średnia±SD Mediana /Mean±SD /Median Min Max Norma/zalecenie /Norm/recommendation % normy /% of norm Błonnik /dietary 15± fibre [g] Cholesterol /cholesterol 240± <300 w normie [mg] Białko/protein [%] 16± Węglowodany 50± /carbohydrates [%] Tłuszcz /fats [%] 33± Analiza sposobu żywienia w grupie mężczyzn Średnie spożycie energii, niezależnie od wieku i aktywności badanych mężczyzn, było poniżej normy. Najniższe spożycie energii w szczególności zaobserwowano u najstarszych mężczyzn o umiarkowanym poziomie aktywności fizycznej (1360 kcal, co pokrywało 51,1% normy EAR na energię) (tab. III b). Analiza indywidualnego spożycia i realizacji norm wykazała, że w całej badanej grupie mężczyzn, podobnie jak u kobiet, tylko u 7,1% badanych spożycie energii było zgodne z normą EAR. Ponad 89% badanych jadłospisów mężczyzn nie zapewniało realizacji normy na energię (norma EAR), a u prawie 4% zaobserwowano przekroczenie zalecanych norm.

4 776 Probl Hig Epidemiol 2013, 94(4): Tabela II b. Przeciętna wartość energetyczna i zawartość składników pokarmowych w codziennej diecie kobiet Table II b. Average content of energy and nutrients in the daily diet of women Składniki /nutrients Średnia±SD /Mean±SD Mediana /Median Min Max lat, mała aktywność fizyczna /19-30 years, low physical activity Norma*/zalecenie /Norm/recommendation Realizacja normy /% of norm Energia /energy [kcal] 1660± ,8 Tłuszcze ogółem /fats [g] 65± w normie SFA [g] 26± <25 MUFA[g] 23± PUFA [g] 10± Białko /protein [g] 54± normy Węglowodany /carbohydrates[g] 200± ** Sacharoza /saccharose [g] 41± <57 w normie lat, umiarkowana aktywność fizyczna /19-30 years, medium physical activity Energia/energy [kcal] 1893± ,0 Tłuszcze ogółem/fats [g] 57± normy SFA [g] 26± <27 w normie MUFA[g] 21± PUFA [g] 6± Białko/protein [g] 61± w normie Węglowodany /carbohydrates [g] 231± ** Sacharoza /saccharose [g] 55± <62 w normie lat, mała aktywność fizyczna /31-50 years, low physical activity Energia /energy [kcal] 1583± ,7 Tłuszcze ogółem /fats [g] 61± w normie SFA [g] 27± <24 MUFA[g] 22± PUFA [g] 8± Białko /protein [g] 62± w normie Węglowodany /carbohydrates [g] 200± ** Sacharoza /saccharose [g] 45± <54 w normie lat, umiarkowana aktywność fizyczna /31-50 years, medium physical activity Energia /energy [kcal] 1505± ,3 Tłuszcze ogółem /fats [g] 51± normy SFA [g] 21± <26 w normie MUFA[g] 19± PUFA [g] 7± Białko /protein [g] 59± w normie Węglowodany /carbohydrates [g] 190± ** Sacharoza /saccharose [g] 49± <59 w normie > 51 lat, mała aktywność fizyczna />51 years, low physical activity Energia /energy [kcal] 1531± ,4 Tłuszcze ogółem /fats [g] 56± w normie SFA [g] 25± <23 MUFA[g] 19± PUFA [g] 7± Białko /protein [g] 57± w normie Węglowodany /carbohydrates [g] 195± ** Sacharoza /saccharose [g] 51± <51 *norma dla tłuszczy, białka, węglowodanów, wyrażona jako ilość zalecana, czyli odpowiadająca ilości energii jak jest dostarczana w postaci tych składników, odpowiednio: tłuszcze 25-30%, białko 10-15%, węglowodany 55-75% /fats, proteins, carbohydrates corresponding to the amount of energy form these compounds, respectively 25-30% fat, 10-15% protein, 55-75% carbohydrates ** sacharoza wyrażona w [g], wartość zalecana odpowiadająca za dostarczanie <10% energii /saccharose show in [g] corresponding to the recommended value for <10% of the energy

5 Niedźwiedzka-Stadnik M i wsp. Zawartość składników odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I 777 Zgodnie z zaleceniami żywieniowymi udział energii z tłuszczy nie powinien być większy niż 25-30%. Średni udział energii z tłuszczy w dietach badanych mężczyzn był nieznacznie wyższy w porównaniu z kobietami i wynosił 34%. U ponad połowy badanych mężczyzn ilość energii pochodząca z tłuszczy przekraczała 30% całkowitej energii (tab. III a). Średnie spożycie tłuszczy ogółem [g] w każdej z badanych grup wiekowych mężczyzn mieściło się w granicach zalecanych. Tylko wśród najstarszych mężczyzn z małą aktywnością fizyczną średnie spożycie tłuszczy ogółem zbliżone jest do górnej granicy ich zalecanej wartości (tab. III b). Indywidualna ocena diety u każdego badanego mężczyzny wykazała, że tylko u 16,6% spożycie tłuszczy znacznie przekraczało górną granicę zalecanego spożycia (ponad 30% energii). U pozostałych mężczyzn spożycie tłuszczy ogółem było zgodne z zaleceniami. Średnie spożycie kwasów tłuszczowych nasyconych [g] było najwyższe w grupie mężczyzn w wieku powyżej 50 r.ż. o małej aktywności fizycznej i wynosiło ponad 133,3% wartości zalecanej (<10% energii). W całej badanej grupie mężczyzn zwiększone spożycie kwasów tłuszczowych nasyconych, odnotowano u 38,1% badanych mężczyzn. W porównaniu z kobietami, u około 3% mężczyzn spożycie tłuszczy nasyconych było zgodne z zaleceniami. Podobnie jak w grupie kobiet, u wszystkich mężczyzn średnie spożycie kwasów nienasyconych było niewystarczające. Średnie spożycie kwasów tłuszczowych jednonienasyconych u mężczyzn mieściło się w granicach g, co stanowiło tylko 50,9-80,0% zalecanego spożycia tych kwasów w ilościach odpowiadających 13-15% energii całkowitej. U ponad 82% mężczyzn spożycie tych kwasów było niższe niż minimalna wartość zalecana 13% całkowitej energii Natomiast średnie spożycie kwasów tłuszczowych wielonienasyconych mieściło się w granicach 5-11 g, (realizacja zaleceń na poziomie 27,8-62,5%). Prawie u wszystkich mężczyzn (95,2%) spożycie tych kwasów było niższe niż minimalna wartość zalecana 6% całkowitej energii. Spożycie węglowodanów ogółem [g] w badanych jadłospisach mężczyzn pokrywało minimalne zapotrzebowanie organizmu na węglowodany, zgodnie z normą EAR (tab. III b). Tylko u dwóch osób spożycie węglowodanów było niższe niż norma EAR (mniejsze niż 100 g). Średnie spożycie węglowodanów w każdej z badanych grup wiekowych mężczyzn było poniżej wartości, odpowiadających zalecanym 55-75% energii z węglowodanów i pokrywało od 43,2% do 74,6% zalecanego poziomu ich spożycia. Najniższe spożycie węglowodanów w stosunku do zalecanych wartości występowało u mężczyzn po 50 r.ż. o umiarkowanej aktywności fizycznej i mężczyzn w wieku lat o dużej aktywności (odpowiednio średnie spożycie 158 g vs 243 g, realizujące w 43,2% i 48,0% zalecane spożycie węglowodanów w ilości 55% energii całkowitej) (tab. III b). Prawie u wszystkich badanych mężczyzn (95,2%) spożycie węglowodanów [g] było poniżej zalecanych wartości, u 2,4% spożycie węglowodanów przekraczało 75% energii, jaka powinna być z nich dostarczona. Również procentowy udział węglowodanów w całkowitej energii dostarczanej do organizmu nie osiągał zalecanych 55-75% energii w dietach 77,4% badanych mężczyzn. Zgodnie z zaleceniami żywieniowymi udział energii z białka powinien wynosić 10-15%. Średni udział energii z białka w dietach badanych mężczyzn wynosił 17% (tab. III a). U prawie 63,1% mężczyzn udział procentowy białka w diecie przekraczał zalecane 10 15%, natomiast u pozostałych mężczyzn był prawidłowy. Średnie spożycie białka [g] było prawidłowe lub zbliżone do prawidłowego prawie w każdej z badanych grup wiekowych mężczyzn (tab. III b). Tylko w grupie mężczyzn w wieku lat o dużej aktywności fizycznej średnie spożycie białka wynosiło 68 g (realizacja 73,9% zalecanych 10% energii z białka). Indywidualna ocena spożycia białka wykazała, że u 56% mężczyzn spożycie białka przekroczyło normę EAR, jednak u ponad 26% spożycie białka było poniżej normy EAR. W dietach badanych mężczyzn występuje niedobór produktów bogatych w błonnik. Średnie spożycie błonnika wynosiło 17 g, u prawie 68% badanych mężczyzn spożycie błonnika było poniżej zalecanych g dziennego spożycia. U prawie 17% badanych mężczyzn spożycie sacharozy przekraczało wartości odpowiadające 10% energii pochodzącej ze spożycia sacharozy. Tabela III a. Procentowy udział energii z poszczególnych składników odżywczych oraz ilość błonnika i cholesterolu w codziennej diecie mężczyzn. Table III a. Percentage of energy and nutrients and the amount of dietary fiber and cholesterol in the daily diet of men Składniki /nutrients Błonnik /dietary fibre [g] Cholesterol /cholesterol [mg] Białko /protein [%] Węglowodany /carbohydrates [%] Tłuszcz /fats [%] Średnia±SD /Mean±SD Mediana /Median Min Max Norma/zalecenie /Norm /recommendation % normy /% of norm 17± ± <300 17± ± ±

6 778 Probl Hig Epidemiol 2013, 94(4): Tabela III b. Przeciętna wartość energetyczna i zawartość składników pokarmowych w codziennej diecie mężczyzn Table III b. Average content of energy and nutrients in the daily diet of men Składniki /nutrients Średnia±SD Norma*/zalecenie Realizacja normy Mediana /Median Min Max /Mean±SD /Norm/recommendation /% of norm lat, mała aktywność fizyczna /19-30 years, low physical activity Energia /energy [kcal] 2055± ,9 Tłuszcze ogółem /fats [g] 76± w normie SFA [g] 33± <31 MUFA[g] 28± PUFA [g] 9± Białko /protein [g] 83± w normie Węglowodany /carbohydrates [g] 265± ** Sacharoza /saccharose [g] 57± <71 w normie lat, mała aktywność fizyczna /31-50 years, low physical activity Energia /energy [kcal] 1997± ,1 Tłuszcze ogółem /fats [g] 77± w normie SFA [g] 32± <30 MUFA[g] 27± PUFA [g] 11± Białko /protein [g] 85± w normie Węglowodany /carbohydrates [g] 247± ** Sacharoza /saccharose [g] 48± <67 w normie lat, umiarkowana aktywność fizyczna /31-50 years, medium physical activity Energia /energy [kcal] 1954± ,7 Tłuszcze ogółem /fats [g] 73± normy SFA [g] 29± <33 w normie MUFA[g] 27± PUFA [g] 11± Białko /protein [g] 81± w normie Węglowodany /carbohydrates [g] 233± ** Sacharoza /saccharose [g] 44± <73 w normie lat, duża aktywność fizyczna /31-50 years, high physical activity Energia /energy [kcal] 2047± ,6 Tłuszcze ogółem /fats [g] 72± normy SFA [g] 32± <41 w normie MUFA[g] 27± PUFA [g] 7± Białko/protein [g] 68± Węglowodany /carbohydrates [g] 243± ** Sacharoza /saccharose [g] 37± <92 w normie > 51 lat, mała aktywność fizyczna />51 years, low physical activity Energia/energy [kcal] 2069± ,1 Tłuszcze ogółem/fats [g] 80± SFA [g] 36± <27 MUFA[g] 28± PUFA [g] 10± Białko/protein [g] 76± w normie Węglowodany /carbohydrates [g] 249± ** Sacharoza /saccharose [g] 52± < 61 w normie > 51 lat, umiarkowana aktywność fizyczna />51 years,medium physical activity Energia /energy [kcal] 1360± ,1 Tłuszcze ogółem /fats [g] 51± normy SFA [g] 20± < 30 w normie MUFA[g] 20± PUFA [g] 5± Białko/protein [g] 62± normy Węglowodany /carbohydrates [g] 158± ** Sacharoza /saccharose [g] 26± < 67 w normie *norma dla tłuszczy, białka, węglowodanów, wyrażona jako ilość zalecana, czyli odpowiadająca ilości energii jak jest dostarczana w postaci tych składników, odpowiednio: tłuszcze 25-30%, białko 10-15%, węglowodany 55-75% /fats, proteins, carbohydrates corresponding to the amount of energy form these compounds, respectively 25-30% fat, 10-15% protein, 55-75% carbohydrates ** sacharoza wyrażona w [g], wartość zalecana odpowiadająca za dostarczanie <10% energii /saccharose show in [g] corresponding to the recommended value for <10% of the energy

7 Niedźwiedzka-Stadnik M i wsp. Zawartość składników odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I 779 Dyskusja Stan zdrowia człowieka uwarunkowany jest w znacznym stopniu od sposobu żywienia, czyli ilości i jakości spożywanej żywności i rodzaju dostarczanych do organizmu składników odżywczych. Badania nad jakością żywienia populacji Polski wskazują na poprawę liczby spożywanych posiłków w ciągu dnia, przy jednoczesnym pogorszeniu jakości tych posiłków, regularności ich spożywania i wzrostu odsetka osób (do 70%), które spożywają mało wartościowe produkty między głównymi posiłkami tzw. pojadanie [6]. W większości badań przeprowadzonych w populacji Polski odsetek energii dostarczanej przez tłuszcze jest za wysoki, np. w badaniach studentów z uniwersytetów medycznych we Wrocławiu [7], Białymstoku [8] czy w Łodzi [9] wahał się od 30% do 39%. W badanej populacji lekarzy zarówno w grupie kobiet, jak i mężczyzn energia pochodząca z tłuszczy u ponad połowy przekracza rekomendowaną wartość spożycia poniżej 30%. Korzystnie przedstawia się sytuacja spożycia produktów bogatych w cholesterol. W badaniach studentek medycyny średnie spożycie tego składnika wraz z dietą kształtowało się w zakresie mg/dzień [7, 8]. W badanej populacji lekarzy, spożycie cholesterolu w grupie kobiet wynosiło średnio 240 mg, nie przekraczając rekomendowanej wartość 300 mg dziennego spożycia cholesterolu. Natomiast u mężczyzn średnie spożycie wynosiło 324 mg, u niektórych mężczyzn znacznie przekraczało wartość dziennego spożycia, wzrastając nawet do 765 mg cholesterolu w codziennej diecie. Jest to dość niepokojące zjawisko, potwierdzone badaniami WO- BASZ, w których przeciętna racja pokarmowa Polaków charakteryzowała się wysoką aterogennością wynikającą z wysokiego spożycia tłuszczów i nasyconych kwasów tłuszczowych oraz cholesterolu [10]. Spożycie błonnika w badanej grupie lekarzy było poniżej zalecanej minimalnej ilości błonnika w diecie 20 mg. Niską zawartość błonnika pokarmowego odnotowano również wśród kobiet badanych przez Piórecką i wsp. [11], gdzie wykazano, że normy spożycia błonnika realizowane były tylko w 53,6%. Wielokierunkowy wpływ błonnika pokarmowego na funkcje przewodu pokarmowego oraz na procesy trawienia i wchłaniania (m.in. zmniejszanie stężenia cholesterolu we krwi) powoduje, że niedoborom błonnika w diecie przypisuje się powstawanie i rozwój wielu chorób przewodu pokarmowego i chorób metabolicznych [5]. Wyniki badań w populacji lekarzy wykazały nieprawidłowości pod względem jakości i ilości spożywanej żywności, co może prowadzić do nasilenia częstości występowania chorób dietozależnych w badanej grupie między innymi choroby niedokrwiennej serca, otyłości, cukrzycy oraz nowotworów. Wnioski 1. Dietę badanych lekarzy cechuje niskie spożycie energii i niska zawartość błonnika pokarmowego. 2. Całodzienne diety były prawidłowo zbilansowane pod względem zawartości białka u 2/3 kobiet i 1/3 mężczyzn. Niedobór białka w dietach badanych lekarzy zwiększa ryzyko niedoboru odporności organizmu i zwiększa prawdopodobieństwo występowania zaburzeń w procesach regeneracyjnych materiału genetycznego, w tym także regeneracji komórek, tkanek i narządów w organizmie. 3. Wykazano zbyt duży udział energii z tłuszczów, zwłaszcza kwasów tłuszczowych nasyconych, przy małym udziale energii pochodzącej ze spożycia węglowodanów. Zwiększa to ryzyko wystąpienia chorób cywilizacyjnych, w tym otyłości i chorób układu krążenia. Piśmiennictwo / References 1. Strong K, Bonita R. The SuRF Report 1. Surveillance of Risk Factors related to Noncommunicable Diseases: Current status of global data. WHO, Geneva Szponar L, Wolnicka K, Rychlik E. Album fotografii produktów i potraw. IŻŻ, Warszawa Kunachowicz H, Nadolna I, Przygoda B i wsp. Tabele wartości odżywczej produktów spożywczych. IŻŻ, Warszawa Jarosz M, Bułhak-Jachymczyk B. Normy żywienia człowieka. Podstawy prewencji otyłości i chorób niezakaźnych. IŻŻ, PZWL, Warszawa Report of the Joint WHO/FAO Expert Consultation: Diet, nutrition and the prevention of chronic diseases. WHO Technical Report Series 916. WHO, Geneva Sygnowska E, Waśkiewicz A, Pardo B. Zmiany zwyczajowego sposobu żywienia populacji Warszawy objętej programem Pol-Monica w latach Żyw Człow Metab 1997, 24, 3: Ilow R. Ocena sposobu żywienia wybranych grup populacji dolnośląskiej studenci. Żyw Człow Metab 2007, 34 (1/2): Charkiewicz WJ, Markiewicz R, Borowska MH. Ocena spożycia podstawowych składników odżywczych w dietach studentów Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Chem Toksykol 2008, 41(3): Trafalska E, Figwer M, Grzybowski A. Tryb żywienia i wartość odżywcza posiłków w dietach młodzieży akademickiej. Żyw Człow Metab 2005; 32(1): Waśkiewicz A. Jakość żywienia i poziom wiedzy zdrowotnej u młodych dorosłych Polaków badanie WOBASZ. Probl Hig Epidemiol 2010, 91(2): Piórecka B, Jagielski P i wsp. Wpływ żywienia na występowanie wybranych metabolicznych czynników ryzyka chorób układu krążenia wśród mieszkanek Krakowa. Rocz PZH 2007, 58(1):

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 718 722 Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Danuta Czapska, Jan Karczewski OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Zakład Higieny i Epidemiologii

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOŻYCIA KWASÓW TŁUSZCZOWYCH I CHOLESTEROLU W WYBRANEJ GRUPIE STUDENTÓW

OCENA SPOŻYCIA KWASÓW TŁUSZCZOWYCH I CHOLESTEROLU W WYBRANEJ GRUPIE STUDENTÓW ROCZN. PZH 2011, 62, Nr 2, 173 179 OCENA SPOŻYCIA KWASÓW TŁUSZCZOWYCH I CHOLESTEROLU W WYBRANEJ GRUPIE STUDENTÓW EVALUATION OF FATTY ACIDS AND CHOLESTEROL INTAKE BY A GROUP OF STUDENTS Agata Wawrzyniak,

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 240-244 Elżbieta Sygnowska, Anna Waśkiewicz OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ Zakład Epidemiologii, Prewencji Chorób Układu Krążenia

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTEK SZKOŁY GŁÓWNEJ GOSPODARSTWA WIEJSKIEGO W WARSZAWIE

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTEK SZKOŁY GŁÓWNEJ GOSPODARSTWA WIEJSKIEGO W WARSZAWIE BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 610 614 Anna Harton, Joanna Myszkowska-Ryciak OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTEK SZKOŁY GŁÓWNEJ GOSPODARSTWA WIEJSKIEGO W WARSZAWIE Katedra Dietetyki Wydziału

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka Ćwiczenie nr 4 Temat: Normy żywienia 1. Badania stosowane

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska

Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLI, 2008, 4, str. 987 991 Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska WARTOŚĆ ENERGETYCZNA ORAZ ZAWARTOŚĆ SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W DIETACH LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

OCENA ZAWARTOŚCI WYBRANYCH SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH STUDENTÓW UCZELNI MEDYCZNEJ W LATACH 2003/2004 I 2008/2009

OCENA ZAWARTOŚCI WYBRANYCH SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH STUDENTÓW UCZELNI MEDYCZNEJ W LATACH 2003/2004 I 2008/2009 BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 723 727 Danuta Czapska, Lucyna Ostrowska, Ewa Stefańska, Jan Karczewski OCENA ZAWARTOŚCI WYBRANYCH SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH

Bardziej szczegółowo

OCENA ŻYWIENIA MŁODZIEŻY DWÓCH TYPÓW SZKÓŁ LICEALNYCH Z AUGUSTOWA (WOJ. PODLASKIE) W OPARCIU O PODAŻ PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH

OCENA ŻYWIENIA MŁODZIEŻY DWÓCH TYPÓW SZKÓŁ LICEALNYCH Z AUGUSTOWA (WOJ. PODLASKIE) W OPARCIU O PODAŻ PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 332 336 Barbara Smorczewska-Czupryńska, Jolanta Ustymowicz-Farbiszewska, Ewa Granacka, Jan Karczewski OCENA ŻYWIENIA MŁODZIEŻY DWÓCH TYPÓW SZKÓŁ LICEALNYCH Z

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTEK DIETETYKI UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W BIAŁYMSTOKU

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTEK DIETETYKI UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W BIAŁYMSTOKU BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 699 703 Wioleta J. Charkiewicz, Renata Markiewicz, Maria H. Borawska OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTEK DIETETYKI UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W BIAŁYMSTOKU Zakład

Bardziej szczegółowo

Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska

Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 285 290 Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska OCENA WARTOŚCI ODŻYWCZEJ I KALORYCZNEJ JADŁOSPISU DLA DOROSŁYCH Z CUKRZYCĄ TYPU II PROPONOWANEGO W JEDNEJ Z PORADNI

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW I ROKU AKADEMII ROLNICZEJ WE WROCŁAWIU

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW I ROKU AKADEMII ROLNICZEJ WE WROCŁAWIU ROCZN. PZH 2007, 58, NR 1, 327-332 JOANNA WYKA, ALICJA ŻECHAŁKO-CZAJKOWSKA OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW I ROKU AKADEMII ROLNICZEJ WE WROCŁAWIU ASSESING THE FOOD INTAKE IN FIRST YEAR STUDENTS OF AGRICULTURAL

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SPOŻYCIA WYBRANYCH MONO- I DWUCUKRÓW W GRUPIE MŁODYCH KOBIET

ANALIZA SPOŻYCIA WYBRANYCH MONO- I DWUCUKRÓW W GRUPIE MŁODYCH KOBIET BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIX, 2016, 3, str. 593 597 Joanna Myszkowska-Ryciak, Anna Harton, Danuta Gajewska ANALIZA SPOŻYCIA WYBRANYCH MONO- I DWUCUKRÓW W GRUPIE MŁODYCH KOBIET Katedra Dietetyki, Wydział

Bardziej szczegółowo

Zasady układania jadłospisów, obliczanie wartości odżywczej posiłku.

Zasady układania jadłospisów, obliczanie wartości odżywczej posiłku. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Brzesku Zasady układania jadłospisów, obliczanie wartości odżywczej posiłku. inż. Agnieszka Świątkowska Zgodnie z zaleceniami racjonalnego żywienia przyjęto,

Bardziej szczegółowo

POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY MODEL ŻYWIENIA*

POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY MODEL ŻYWIENIA* BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 615 619 Izabela Bolesławska, Juliusz Przysławski, Marian Grzymisławski 1) POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY

Bardziej szczegółowo

OCENA WARTOŚCI ODŻYWCZEJ ZESTAWÓW OBIADOWYCH PRZYGOTOWANYCH W STOŁÓWCE AKADEMICKIEJ

OCENA WARTOŚCI ODŻYWCZEJ ZESTAWÓW OBIADOWYCH PRZYGOTOWANYCH W STOŁÓWCE AKADEMICKIEJ ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2009, 4 (65), 259 263 MARIA DYMKOWSKA-MALESA 1, ALDONA BAĆ 1, AGNIESZKA PLAWGO 2, KAZIMIERA ZGÓRSKA 2 OCENA WARTOŚCI ODŻYWCZEJ ZESTAWÓW OBIADOWYCH PRZYGOTOWANYCH W

Bardziej szczegółowo

POZIOM SPOŻYCIA WYBRANYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH W GRUPIE STUDENTÓW FARMACJI I DIETETYKI UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W POZNANIU

POZIOM SPOŻYCIA WYBRANYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH W GRUPIE STUDENTÓW FARMACJI I DIETETYKI UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W POZNANIU BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIX, 2016, 3, str. 455 460 Izabela Bolesławska, Ilona Górna, Juliusz Przysławski POZIOM SPOŻYCIA WYBRANYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH W GRUPIE STUDENTÓW FARMACJI I DIETETYKI UNIWERSYTETU

Bardziej szczegółowo

Rafał Ilow, Bożena Regulska-Ilow, Jadwiga Biernat, Alicja Kowalisko 1)

Rafał Ilow, Bożena Regulska-Ilow, Jadwiga Biernat, Alicja Kowalisko 1) BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XL, 2007, 3, str. 293 298 Rafał Ilow, Bożena Regulska-Ilow, Jadwiga Biernat, Alicja Kowalisko 1) OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA WYBRANYCH GRUP POPULACJI DOLNOŚLA SKIEJ 50-LATKOWIE Katedra

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Edyta Balejko Przedmiot: Żywienie człowieka Ćwiczenie nr 5 Temat: Wskaźniki oceny wartości odżywczej białek

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Danuta Czapska, Jan Karczewski

Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Danuta Czapska, Jan Karczewski BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XL, 2007, 2, str. 131 135 Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Danuta Czapska, Jan Karczewski JAKOŚCIOWA I ILOŚCIOWA OCENA ŻYWIENIA STUDENTÓW UCZELNI SPORTOWEJ Zakład Higieny i Epidemiologii

Bardziej szczegółowo

WARTOŚĆ ODŻYWCZA DIETY KOBIET W WIEKU ROZRODCZYM ZAMIESZKAŁYCH NA TERENIE POLSKI

WARTOŚĆ ODŻYWCZA DIETY KOBIET W WIEKU ROZRODCZYM ZAMIESZKAŁYCH NA TERENIE POLSKI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 252-256 Anna Waśkiewicz, Elżbieta Sygnowska WARTOŚĆ ODŻYWCZA DIETY KOBIET W WIEKU ROZRODCZYM ZAMIESZKAŁYCH NA TERENIE POLSKI Zakład Epidemiologii, Prewencji

Bardziej szczegółowo

Ocena żywienia populacji polskiej z wykorzystaniem aplikacji internetowej Nutri-Day

Ocena żywienia populacji polskiej z wykorzystaniem aplikacji internetowej Nutri-Day Pac Probl A, Hig Sochacka-Tatara Epidemiol 2010, E, Majewska 91(3): 419-424 R. Ocena żywienia populacji polskiej z wykorzystaniem aplikacji internetowej... 419 Ocena żywienia populacji polskiej z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ ENERGII I WYBRANYCH SKŁADNIKÓW W RACJACH POKARMOWYCH PRZEDSZKOLI Z REJONU WARSZAWSKIEGO

ZAWARTOŚĆ ENERGII I WYBRANYCH SKŁADNIKÓW W RACJACH POKARMOWYCH PRZEDSZKOLI Z REJONU WARSZAWSKIEGO ROCZN. PZH 2011, 62, Nr 2, 181-185 ZAWARTOŚĆ ENERGII I WYBRANYCH SKŁADNIKÓW W RACJACH POKARMOWYCH PRZEDSZKOLI Z REJONU WARSZAWSKIEGO ENERGY AND SELECTED NUTRIENTS CONTENT IN PRE-SCHOOL CHILDREN DIET OF

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ WAPNIA I ŻELAZA ORAZ ICH GŁÓWNE ŹRÓDŁA W DIECIE MĘŻCZYZN W OKRESIE 21-LETNIEJ OBSERWACJI

ZAWARTOŚĆ WAPNIA I ŻELAZA ORAZ ICH GŁÓWNE ŹRÓDŁA W DIECIE MĘŻCZYZN W OKRESIE 21-LETNIEJ OBSERWACJI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 420-427 Angelika Edyta Charkiewicz, Bogusław Poniatowski, Maria Karpińska, Janusz Korecki, Jacek Jamiołkowski, Andrzej Szpak ZAWARTOŚĆ WAPNIA I ŻELAZA ORAZ ICH

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia stanu odżywienia dzieci kończących szkołę podstawową w Łodzi a jakość kości ocena spożycia energii i wybranych składników pokarmowych

Zaburzenia stanu odżywienia dzieci kończących szkołę podstawową w Łodzi a jakość kości ocena spożycia energii i wybranych składników pokarmowych 652 Probl Hig Epidemiol 2011, 92(3): 652-656 Zaburzenia stanu odżywienia dzieci kończących szkołę podstawową w Łodzi a jakość kości ocena spożycia energii i wybranych składników pokarmowych Disorders of

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W BIAŁYMSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W BIAŁYMSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA ROCZN. PZH 2011, 62, Nr 2, 187-192 OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W BIAŁYMSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA ASSESSMENT OF DIETARY HABITS IN STUDENTS OF THE MEDICAL UNIVERSITY

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ WITAMIN ROZPUSZCZALNYCH W TŁUSZCZACH W DZIENNEJ RACJI POKARMOWEJ OSÓB Z NYSY I OKOLIC

ZAWARTOŚĆ WITAMIN ROZPUSZCZALNYCH W TŁUSZCZACH W DZIENNEJ RACJI POKARMOWEJ OSÓB Z NYSY I OKOLIC BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 692 698 Elżbieta Grochowska-Niedworok 1, Marta Misiarz 1, Joanna Wyka 1,2, Ewa Malczyk 1,Beata Całyniuk 1, Aleksandra Mamala 1 ZAWARTOŚĆ WITAMIN ROZPUSZCZALNYCH

Bardziej szczegółowo

Ocena żywienia za pomocą wywiadu żywieniowego przez Internet

Ocena żywienia za pomocą wywiadu żywieniowego przez Internet Sochacka-Tatara Probl Hig Epidemiol E, Pac 2010, A, Majewska 91(1): 77-82 R. Ocena żywienia za pomocą wywiadu żywieniowego przez Internet 77 Ocena żywienia za pomocą wywiadu żywieniowego przez Internet

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 97 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 97 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 97 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET W OKRESIE OKOŁOMENOPAUZALNYM W ASPEKCIE ZAGROŻENIA CHOROBAMI CYWILIZACYJNYMI SPOŻYCIE WYBRANYCH SKŁADNIKÓW POKARMOWYCH

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET W OKRESIE OKOŁOMENOPAUZALNYM W ASPEKCIE ZAGROŻENIA CHOROBAMI CYWILIZACYJNYMI SPOŻYCIE WYBRANYCH SKŁADNIKÓW POKARMOWYCH ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2007, 6 (55), 359 368 MONIKA BRONKOWSKA, BEATA SADOWSKA OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET W OKRESIE OKOŁOMENOPAUZALNYM W ASPEKCIE ZAGROŻENIA CHOROBAMI CYWILIZACYJNYMI SPOŻYCIE

Bardziej szczegółowo

GDA. Prawidłowe odżywianie

GDA. Prawidłowe odżywianie GDA Prawidłowe odżywianie Co to jest GDA? Prawidłowe odżywianie jest jednym z warunków zachowania dobrego stanu zdrowia. Aby móc dopasować swój sposób odżywiania do stylu życia jaki prowadzimy, niezbędne

Bardziej szczegółowo

OCENA ILOŚCIOWA SKŁADNIKÓW MINERALNYCH I WITAMIN W DIETACH LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH W WYBRANYCH WARSZAWSKICH STOWARZYSZENIACH SPOŁECZNYCH CZ. III.

OCENA ILOŚCIOWA SKŁADNIKÓW MINERALNYCH I WITAMIN W DIETACH LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH W WYBRANYCH WARSZAWSKICH STOWARZYSZENIACH SPOŁECZNYCH CZ. III. BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 2, str. 117 122 Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska OCENA ILOŚCIOWA SKŁADNIKÓW MINERALNYCH I WITAMIN W DIETACH LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH W WYBRANYCH

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW Z CUKRZYCĄ TYPU 2

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW Z CUKRZYCĄ TYPU 2 BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 1, str. 89 94 Katarzyna Cieloszczyk, Małgorzata E. Zujko, Anna Witkowska OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW Z CUKRZYCĄ TYPU 2 Zakład Technologii i Towaroznawstwa Żywności

Bardziej szczegółowo

ZASPOKOJENIE POTRZEB ŻYWIENIOWYCH W GOSPODARSTWACH DOMOWYCH REPREZENTUJĄCYCH RÓŻNE FAZY CYKLU ROZWOJU RODZINY

ZASPOKOJENIE POTRZEB ŻYWIENIOWYCH W GOSPODARSTWACH DOMOWYCH REPREZENTUJĄCYCH RÓŻNE FAZY CYKLU ROZWOJU RODZINY ROCZN. PZH 2007, 58, NR 1, 363-370 MARLENA PIEKUT, JUSTYNA ZWIERZYK ZASPOKOJENIE POTRZEB ŻYWIENIOWYCH W GOSPODARSTWACH DOMOWYCH REPREZENTUJĄCYCH RÓŻNE FAZY CYKLU ROZWOJU RODZINY FULFILLING NUTRITION NEEDS

Bardziej szczegółowo

8.2. Wartość odżywcza produktów spożywczych Czynniki kształtujące wartość odżywczą produktów spożywczych...185

8.2. Wartość odżywcza produktów spożywczych Czynniki kształtujące wartość odżywczą produktów spożywczych...185 SpiS treści 1. Znaczenie nauki o żywieniu człowieka...9 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu...9 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka...9 1.3. Problemy żywieniowe Polski i świata...11 1.4. Organizacje

Bardziej szczegółowo

Robert Szczerbiński, Jan Karczewski 1), Andrzej Szpak 2), Zofia Karczewska 2)

Robert Szczerbiński, Jan Karczewski 1), Andrzej Szpak 2), Zofia Karczewska 2) BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XL, 2007, 3, str. 299 306 Robert Szczerbiński, Jan Karczewski 1), Andrzej Szpak 2), Zofia Karczewska 2) PODSTAWOWE SKŁADNIKI ODŻYWCZE RACJI POKARMOWYCH MŁODZIEŻY MIESZKAJA CEJ W

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż,

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Główny Inspektorat Sanitarny i Stowarzyszenie Polska Federacja Producentów

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA Informacje ogólne PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. WITELONA W LEGNICY WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU I KULTURZE FIZYCZNEJ

KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA Informacje ogólne PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. WITELONA W LEGNICY WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU I KULTURZE FIZYCZNEJ KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA Informacje ogólne PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. WITELONA W LEGNICY WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU I KULTURZE FIZYCZNEJ Kierunek studiów: Dietetyka Poziom : studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

ZMIANY ODŻYWIANIA SIĘ KOBIET W CZASIE CIĄŻY

ZMIANY ODŻYWIANIA SIĘ KOBIET W CZASIE CIĄŻY Agnieszka Palka, Kamil Rzeźnikowski Akademia Morska w Gdyni ZMIANY ODŻYWIANIA SIĘ KOBIET W CZASIE CIĄŻY Dieta kobiety ciężarnej jest istotnym czynnikiem wpływającym na zdrowie zarówno matki, jak i dziecka.

Bardziej szczegółowo

WYBRANE NORMY ŻYWIENIA

WYBRANE NORMY ŻYWIENIA WYBRANE NORMY ŻYWIENIA DLA POPULACJI POLSKIEJ WEDŁUG INSTYTUTU ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA ENERGIA TAB. 1 NORMY NA ENERGIĘ DLA DZIECI I MŁODZIEŻY, USTALONE NA POZIOMIE ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO GRUPY (EER).

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO Rocz Panstw Zakl Hig 2012, 63, Nr 3, 313-318 OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA STUDENTÓW UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO EVALUATION OF THE NUTRITION MODEL IN STUDENTS OF UNIVERSITY IN RZESZOW Elżbieta Głodek, Marian Gil

Bardziej szczegółowo

ROLA SUPLEMENTACJI W UZUPEŁNIANIU NIEDOBORÓW WITAMIN I SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W DIECIE POLAKÓW, OBJĘTYCH BADANIEM WOBASZ**

ROLA SUPLEMENTACJI W UZUPEŁNIANIU NIEDOBORÓW WITAMIN I SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W DIECIE POLAKÓW, OBJĘTYCH BADANIEM WOBASZ** BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLI, 28, 3, str. 34 Elżbieta Sygnowska, Anna Waśkiewicz* ROLA SUPLEMENTACJI W UZUPEŁNIANIU NIEDOBORÓW WITAMIN I SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W DIECIE POLAKÓW, OBJĘTYCH BADANIEM WOBASZ**

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 2, 48-53 2009

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Żywienie człowieka KOD WF/I/st/35

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Żywienie człowieka KOD WF/I/st/35 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Żywienie człowieka KOD WF/I/st/35 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III rok/v semestr 5.

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 2, 40-47 2009

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Servier w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 3, 63-68 2009 63 Alicja

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

Zajęcia żywieniowe Wymagania podstawowe Zajęcia żywieniowe Wymagania ponadpodstawowe

Zajęcia żywieniowe Wymagania podstawowe Zajęcia żywieniowe Wymagania ponadpodstawowe Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe Zajęcia żywieniowe Wymagania podstawowe Zajęcia żywieniowe Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: wymienia zasady bezpieczeństwa obowiązujące podczas zajęć żywieniowych

Bardziej szczegółowo

Lp. Dział 1. Zakres i znaczenie nauki o żywieniu człowieka 2. Charakterystyka, źródła i znaczenie dla organizmu człowieka Umiejętności i wiadomości na

Lp. Dział 1. Zakres i znaczenie nauki o żywieniu człowieka 2. Charakterystyka, źródła i znaczenie dla organizmu człowieka Umiejętności i wiadomości na Technikum Żywienia i Gospodarstwa Domowego Podstawy żywienia człowieka Przedmiotowy system oceniania Lp. Dział 1. Zakres i znaczenie nauki o żywieniu człowieka 2. Charakterystyka, źródła i znaczenie dla

Bardziej szczegółowo

STOPIEŃ REALIZACJI NORM ŻYWIENIOWYCH U KOBIET O RÓŻNEJ WARTOŚCI WSKAŹNIKA WAGOWO-WZROSTOWEGO

STOPIEŃ REALIZACJI NORM ŻYWIENIOWYCH U KOBIET O RÓŻNEJ WARTOŚCI WSKAŹNIKA WAGOWO-WZROSTOWEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVI, 2013, 2, str. 171 177 Elżbieta Głodek, Marian Gil STOPIEŃ REALIZACJI NORM ŻYWIENIOWYCH U KOBIET O RÓŻNEJ WARTOŚCI WSKAŹNIKA WAGOWO-WZROSTOWEGO Katedra Przetwórstwa i Towaroznawstwa

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (MS i TŻiŻCz z uz.)

Bardziej szczegółowo

OCENA ZAWARTOŚCI TŁUSZCZU W DIETACH STUDENTÓW UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO

OCENA ZAWARTOŚCI TŁUSZCZU W DIETACH STUDENTÓW UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 4, str. 1190 1196 Elżbieta Głodek, Marian Gil, Mariusz Rudy OCENA ZAWARTOŚCI TŁUSZCZU W DIETACH STUDENTÓW UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO Katedra Przetwórstwa i Towaroznawstwa

Bardziej szczegółowo

Ocena sposobu żywienia kobiet z poronieniem samoistnym

Ocena sposobu żywienia kobiet z poronieniem samoistnym 94 Probl Hig Epidemiol 2011, 92(1): 94-98 Ocena sposobu żywienia kobiet z poronieniem samoistnym Estimation of nutrition of women with miscarriage Wioleta J. Charkiewicz 1/, Maria H. Borawska 1/, Tadeusz

Bardziej szczegółowo

Sposób żywienia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze

Sposób żywienia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze 494 Probl Hig Epidemiol 2013, 94(3): 494-502 Sposób żywienia ludzi starszych mieszkających w małym mieście Twardogórze Food intake of elderly inhabitants of a small town Twardogora Dorota Różańska 1/,

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM

OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM Elżbieta Karpińska*, Katarzyna Socha, Maria H. Borawska Zakład Bromatologii Uniwersytetu Medycznego

Bardziej szczegółowo

PRACE ORYGINALNE. Ocena sposobu żywienia osób po 60. roku życia pochodzących z Jodłowa i Nadziejowa

PRACE ORYGINALNE. Ocena sposobu żywienia osób po 60. roku życia pochodzących z Jodłowa i Nadziejowa PRACE ORYGINALNE Piel. Zdr. Publ. 2014, 4, 3, 219 226 ISSN 2082-9876 Copyright by Wroclaw Medical University Ewa Malczyk A G, Marzena Zołoteńka-Synowiec A, E, F, Beata Całyniuk A, E, F, Wioleta Guzik A

Bardziej szczegółowo

Żywność, żywienie, zdrowie

Żywność, żywienie, zdrowie Żywność, żywienie, zdrowie est modus in rebus Roman Cichon CM UMK 2013 ŻYWNOŚĆ BEZPIECZNA pod względem higienicznym, UMOŻLIWIAJĄCA dostarczanie potrzebnych składników odżywczych, UMOŻLIWIAJĄCA prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne 3. POZIOM STUDIÓW 1 : II stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iii semestr

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ODŻYWIANIA STUDENTEK WYŻSZEJ SZKOŁY KOSMETOLOGII I OCHRONY ZDROWIA W BIAŁYMSTOKU

OCENA SPOSOBU ODŻYWIANIA STUDENTEK WYŻSZEJ SZKOŁY KOSMETOLOGII I OCHRONY ZDROWIA W BIAŁYMSTOKU BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 704 708 Katarzyna Socha, Maria H. Borawska, Renata Markiewicz, Wioleta J. Charkiewicz 1) OCENA SPOSOBU ODŻYWIANIA STUDENTEK WYŻSZEJ SZKOŁY KOSMETOLOGII I OCHRONY

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU LAT Z TERENU WROCŁAWIA*)

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU LAT Z TERENU WROCŁAWIA*) BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVIII, 2015, 4, str. 718 723 Dominika Mazurek, Joanna Wyka, Anna Broniecka, Ewa Piotrowska, Monika Bronkowska, Jadwiga Biernat OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU 10 12 LAT Z

Bardziej szczegółowo

Ocena sposobu żywienia studentów w kontekście profilaktyki chorób cywilizacyjnych

Ocena sposobu żywienia studentów w kontekście profilaktyki chorób cywilizacyjnych 772 Probl Hig Epidemiol 2014, 95(3): 772-777 Ocena sposobu żywienia studentów w kontekście profilaktyki chorób cywilizacyjnych Assessment of students nutrition in context of prevention of civilization

Bardziej szczegółowo

Ocena sposobu żywienia kobiet uczestniczących w zajęciach fitness na tle aktualnych zaleceń żywieniowych

Ocena sposobu żywienia kobiet uczestniczących w zajęciach fitness na tle aktualnych zaleceń żywieniowych Samolińska Probl Hig Epidemiol W, Kiczorowska 2014, B. 95(2): Ocena 339-345 sposobu żywienia kobiet uczestniczących w zajęciach fitness... 339 Ocena sposobu żywienia kobiet uczestniczących w zajęciach

Bardziej szczegółowo

O żywieniu dzieci w żłobkach. dr n.med. Elżbieta Trafalska Zakład Higieny Żywienia i Epidemiologii Uniwersytet Medyczny w Łodzi

O żywieniu dzieci w żłobkach. dr n.med. Elżbieta Trafalska Zakład Higieny Żywienia i Epidemiologii Uniwersytet Medyczny w Łodzi O żywieniu dzieci w żłobkach dr n.med. Elżbieta Trafalska Zakład Higieny Żywienia i Epidemiologii Uniwersytet Medyczny w Łodzi Rozwój Żywienie Współpraca między Miejskim Zespołem Żłobków w Łodzi a jednostką

Bardziej szczegółowo

Stan odżywienia i sposób żywienia chłopców z warszawskiego gimnazjum sportowego

Stan odżywienia i sposób żywienia chłopców z warszawskiego gimnazjum sportowego PRACA ORYGINALNA Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2013, Tom 19, Nr 4, 539 543 www.monz.pl Stan odżywienia i sposób żywienia chłopców z warszawskiego gimnazjum sportowego Beata Szczepańska 1, Bożena Wajszczyk

Bardziej szczegółowo

TERAPEUTYCZNE ASPEKTY ŻYWIENIA PACJENTÓW W SZPITALACH czy obecne stawki na żywienie są wystarczające

TERAPEUTYCZNE ASPEKTY ŻYWIENIA PACJENTÓW W SZPITALACH czy obecne stawki na żywienie są wystarczające TERAPEUTYCZNE ASPEKTY ŻYWIENIA PACJENTÓW W SZPITALACH czy obecne stawki na żywienie są wystarczające dr hab. inż. Monika Bronkowska, prof. nadzw. UP Konferencja firm cateringowych - CATERING SZPITALNY

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka Ćwiczenie nr 3 Temat: Zapotrzebowanie energetyczne

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA LICEALISTÓW Z OLEŚNICY

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA LICEALISTÓW Z OLEŚNICY BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 598 603 Bożena Regulska-Ilow, Rafał Ilow, Dorota Sarzała-Kruk, Jadwiga Biernat OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA LICEALISTÓW Z OLEŚNICY Katedra i Zakład Bromatologii i

Bardziej szczegółowo

OCENA POZIOMU SPOŻYCIA WYBRANYCH WITAMIN WŚRÓD MŁODZIEŻY AKADEMICKIEJ MIASTA POZNANIA NA TLE WYNIKÓW INNYCH BADAŃ

OCENA POZIOMU SPOŻYCIA WYBRANYCH WITAMIN WŚRÓD MŁODZIEŻY AKADEMICKIEJ MIASTA POZNANIA NA TLE WYNIKÓW INNYCH BADAŃ BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 4, str. 1183 1189 Juliusz Przysławski, Izabela Bolesławska, Anna Kaźmierczak OCENA POZIOMU SPOŻYCIA WYBRANYCH WITAMIN WŚRÓD MŁODZIEŻY AKADEMICKIEJ MIASTA POZNANIA NA

Bardziej szczegółowo

Zawartość składników mineralnych w diecie mężczyzn w wieku 45-54 lat zamieszkałych region białostocki

Zawartość składników mineralnych w diecie mężczyzn w wieku 45-54 lat zamieszkałych region białostocki Charkiewicz Probl Hig Epidemiol AE i wsp. 2013, Zawartość 94(4): składników 905-909 mineralnych w diecie mężczyzn w wieku 45-54 lat... 905 Zawartość składników mineralnych w diecie mężczyzn w wieku 45-54

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ MIASTA BIAŁEGOSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ MIASTA BIAŁEGOSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Rocz Panstw Zakl Hig 2012, 63, Nr 4, 469-475 OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ MIASTA BIAŁEGOSTOKU O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA ASSESSMENT OF DIETARY INTAKE OF LOWER SECONDARY SCHOOL

Bardziej szczegółowo

NORMY ŻYWIENIA INSTYTUTU ŻYWNOSCI I ŻYWIENIA W WARSZAWIE

NORMY ŻYWIENIA INSTYTUTU ŻYWNOSCI I ŻYWIENIA W WARSZAWIE Załącznik nr 6 do SIWZ Znak sprawy: 13/IK/13pn/07 NORMY ŻYWIENIA INSTYTUTU ŻYWNOSCI I ŻYWIENIA W WARSZAWIE źródło: www.izz.waw.pl/wwzz/normy.html I. ENERGIA Tabela 1. Normy na energię dla niemowląt i dzieci

Bardziej szczegółowo

WPŁYW NAWYKÓW ŻYWIENIOWYCH I SUPLEMENTÓWI DIETY NA SPOŻYCIE WITAMINY C

WPŁYW NAWYKÓW ŻYWIENIOWYCH I SUPLEMENTÓWI DIETY NA SPOŻYCIE WITAMINY C BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 754 758 Katarzyna Mystkowska 1, Renata Markiewicz-Żukowska, Elżbieta Karpińska, Anna Puścion 1, Maria H. Borawska WPŁYW NAWYKÓW ŻYWIENIOWYCH I SUPLEMENTÓWI DIETY

Bardziej szczegółowo

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20]

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20] Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH w zawodzie: Dietetyk 322[20] ETAP PRAKTYCZNY SESJA LETNIA 2012 Łomża, lipiec 2012 r. Strona 1 z 35 1. Treść zadania z załącznikami:

Bardziej szczegółowo

Wydział Lekarski, Zakład Higieny i Dietetyki UJCM. Zakład Higieny i Dietetyki. Podstawy żywienia człowieka

Wydział Lekarski, Zakład Higieny i Dietetyki UJCM. Zakład Higieny i Dietetyki. Podstawy żywienia człowieka Załącznik nr 4 do zarządzenia nr 12 Rektora UJ z 15 lutego 2012 r. Sylabus modułu kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia Wydział Lekarski,

Bardziej szczegółowo

Podstawy żywienia człowieka, kierunek: nauki o rodzinie; III rok; studia stacjonarne I stopnia

Podstawy żywienia człowieka, kierunek: nauki o rodzinie; III rok; studia stacjonarne I stopnia PODSTAWY ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Obszar kształcenia: nauki humanistyczne Status przedmiotu: Obligatoryjny Grupa przedmiotów: B-przedmiot kierunkowy Kod ECTS: 01341-10-B Kierunek studiów: Nauki o rodzinie Specjalność:

Bardziej szczegółowo

Podstawy żywienia człowieka, kierunek: nauki o rodzinie; III rok; studia stacjonarne I stopnia

Podstawy żywienia człowieka, kierunek: nauki o rodzinie; III rok; studia stacjonarne I stopnia PODSTAWY ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Obszar kształcenia: nauki humanistyczne Status przedmiotu: Obligatoryjny Grupa przedmiotów: B-przedmiot kierunkowy Kod ECTS: 01341-10-B Kierunek studiów: Nauki o rodzinie Specjalność:

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 01/013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Dietetyka w fizjoterapii. mgr E. Potentas. 2 ECTS F-2-P-DF-14 Forma studiów /liczba godzin studia /liczba punktów ECTS:

Dietetyka w fizjoterapii. mgr E. Potentas. 2 ECTS F-2-P-DF-14 Forma studiów /liczba godzin studia /liczba punktów ECTS: Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

POSTAWY I ZACHOWANIA KONSUMENTÓW WOBEC ŻYWNOŚCI PROZDROWOTNEJ

POSTAWY I ZACHOWANIA KONSUMENTÓW WOBEC ŻYWNOŚCI PROZDROWOTNEJ BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1030 1034 Witold Kozirok, Anna Baumgart, Ewa Babicz Zielińska POSTAWY I ZACHOWANIA KONSUMENTÓW WOBEC ŻYWNOŚCI PROZDROWOTNEJ Katedra Handlu i Usług Akademia Morska

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Podstawy zdrowego żywienia Nazwa w j. ang. Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Mgr inż. Ewelina Trojanowska Zespół dydaktyczny Mgr inż. Ewelina Trojanowska Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA ŻYWIENIOWE OTYŁOŚCI WŚRÓD DOROSŁYCH MIESZKAŃCÓW Z WROCŁAWIA

UWARUNKOWANIA ŻYWIENIOWE OTYŁOŚCI WŚRÓD DOROSŁYCH MIESZKAŃCÓW Z WROCŁAWIA ROCZN. PZH 2007, 58, NR 3, 541-548 JOANNA WYKA, LARYSA HIRSCHBERG, ALICJA ŻECHAŁKO-CZAJKOWSKA UWARUNKOWANIA ŻYWIENIOWE OTYŁOŚCI WŚRÓD DOROSŁYCH MIESZKAŃCÓW Z WROCŁAWIA NUTRITIONAL DETERMINATION OF OBESITY

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB ŻYWIENIA OSÓB Z HIPERCHOLESTEROLEMIĄ STOSUJĄCYCH ODPOWIEDNIĄ DIETĘ I NIESTOSUJĄCYCH DIETY

SPOSÓB ŻYWIENIA OSÓB Z HIPERCHOLESTEROLEMIĄ STOSUJĄCYCH ODPOWIEDNIĄ DIETĘ I NIESTOSUJĄCYCH DIETY BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 608 613 Elżbieta Sygnowska, Anna Waśkiewicz SPOSÓB ŻYWIENIA OSÓB Z HIPERCHOLESTEROLEMIĄ STOSUJĄCYCH ODPOWIEDNIĄ DIETĘ I NIESTOSUJĄCYCH DIETY Zakład Epidemiologii,

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. n. med. Mirosław Jarosz, Dyrektor Instytutu Żywności i Żywienia.

Prof. dr hab. n. med. Mirosław Jarosz, Dyrektor Instytutu Żywności i Żywienia. O projekcie: Tłuszcz jest jedną z najważniejszych substancji odżywczych dla organizmu człowieka. Stanowi najbardziej skoncentrowane źródło energii w diecie, jest istotnym materiałem budulcowym komórek,

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

O projekcie: Jak czytać raport?

O projekcie: Jak czytać raport? O projekcie: Tłuszcz jest jedną z najważniejszych substancji odżywczych dla organizmu człowieka. Stanowi najbardziej skoncentrowane źródło energii w diecie, jest istotnym materiałem budulcowym komórek,

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

OCENA PODAŻY PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH ORAZ WARTOŚĆ ENERGETYCZNA DIET REDUKCYJNYCH W WYBRANYCH CZASOPISMACH DLA KOBIET

OCENA PODAŻY PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH ORAZ WARTOŚĆ ENERGETYCZNA DIET REDUKCYJNYCH W WYBRANYCH CZASOPISMACH DLA KOBIET BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVIII, 2015, 1, str. 25 31 Maciej Bienkiewicz, Ewa Bator, Monika Bronkowska OCENA PODAŻY PODSTAWOWYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH ORAZ WARTOŚĆ ENERGETYCZNA DIET REDUKCYJNYCH W WYBRANYCH

Bardziej szczegółowo

WARTOŚĆ ODŻYWCZA CAŁODZIENNYCH RACJI POKARMOWYCH STUDENTEK UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO O RÓŻNYM POZIOMIE WARTOŚCI ENERGETYCZNEJ

WARTOŚĆ ODŻYWCZA CAŁODZIENNYCH RACJI POKARMOWYCH STUDENTEK UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO O RÓŻNYM POZIOMIE WARTOŚCI ENERGETYCZNEJ BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 4, str. 1202 1209 Elżbieta Głodek, Marian Gil WARTOŚĆ ODŻYWCZA CAŁODZIENNYCH RACJI POKARMOWYCH STUDENTEK UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO O RÓŻNYM POZIOMIE WARTOŚCI ENERGETYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

WPŁYW SUPLEMENTACJI PREPARATAMI WITAMINOWO-MINERALNYMI NA CAŁKOWITE POBRANIE WAPNIA I MAGNEZU W GRUPIE STUDENTÓW LUBELSKICH UCZELNI

WPŁYW SUPLEMENTACJI PREPARATAMI WITAMINOWO-MINERALNYMI NA CAŁKOWITE POBRANIE WAPNIA I MAGNEZU W GRUPIE STUDENTÓW LUBELSKICH UCZELNI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIII, 2010, 3, str. 287 292 Zbigniew Marzec, Wojciech Koch, Agnieszka Marzec WPŁYW SUPLEMENTACJI PREPARATAMI WITAMINOWO-MINERALNYMI NA CAŁKOWITE POBRANIE WAPNIA I MAGNEZU W GRUPIE

Bardziej szczegółowo