Źródło: ESA/ A.Fujii. Świat Konstelacji

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Źródło: ESA/ A.Fujii. Świat Konstelacji"

Transkrypt

1 Źródło: ESA/ A.Fujii Świat Konstelacji 135

2 Wstęp W pogodną bezksiężycową noc na niebie możemy dostrzec jasną łunę skupionych gwiazd. To nasza Galaktyka - Droga Mleczna. W rzeczywistości znajdujemy się w Drodze Mlecznej, a widoczna łuna to efekt patrzenia na gwiazdy do niej należące z boku. Zwłaszcza w okresie jesiennym - od września do grudnia, na niebie możemy ujrzeć wiele wspaniałych zjawisk, bo właśnie wtedy nocna strona Ziemi zwrócona jest do centrum Drogi Mlecznej, gdzie znajduje się najwięcej jej gwiazd. Poza Drogi Mleczną, na nocnym niebie możemy rozpoznać Źródło: Cecilia Scorza poszczególne gwiazdozbiory, zwane też konstelacjami. Te grupy gwiazd nie mają nic wspólnego ze sobą z punktu widzenia astronomicznego, choć zostały one uznane za ważne, gdyż przedstawiają istotne dla historii ludzkości postacie i zjawiska. Ludzie na niebie dostrzegli na przykład lwa (Lew, lewa rycina) lub wagę (Waga, górna rycina). Źródło: Cecilia Scorza Oficjalnie astronomowie reprezentowani przez Międzynarodową Unię Astronomiczną uznają 88 konstelacji. Poza oficjalnymi gwiazdozbiorami, niemal każda kultura stworzyła własne konstelacje. W Europie jedną z najbardziej znanych grup gwiazd jest Płóg. Nie jest on oficjalnie gwiazdozbiorem, a raczej częścią należącą do Wielkiej Niedźwiedzicy (Wielkiego Wozu). Mała Niedźwiedzica Gwiazda Polarna 136 Obserwując gwiazdy w nocy zauważymy, że gwiazdozbiory poruszają się na niebie. Co więcej poruszają się jak Słońce - ze wschodu na zachód. W przypadku Słońca wiemy, że efekt ten jest spowodowany obrotem Ziemi wokół własnej osi. Dokładnie tak samo jest w przypadku gwiazd. Aby sprawdzić kierunki świata, możemy użyć gwiezdnej sztuczki: Gwiazda Polarna jest zawsze dokładnie na północy! Pług Źródło: UNAWE / C.Provot Wielka Niedźwiedzica

3 Wiemy, że oś Ziemi jest nachylona o około 23 stopni w stosunku do płaszczyzny orbity, a Gwiazda Polarna dokładnie wskazuje północ. Niestety Gwiazda Polarna nie jest najjaśniejszą z gwiazd. Ale zapoznamy Was ze sztuczką, pozwalającą ją znaleźć: najpierw musimy znaleźć konstelację Pług, która jest jednym z najbardziej znanych gwiazdozbiorów półkuli północnej (patrz rysunek na poprzedniej stronie). Pług (oznaczony żółtymi kropkami) jest częścią gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy. Jeśli koncepcyjnie połączymy dwie gwiazdy tyłu Wielkiej Niedźwiedzicy (zaznaczone na czerwono) i wydłużymy tę linię pięć razy w górę, docieramy do Gwiazdy Polarnej w gwiazdozbiorze Małego Wozu! Wszystkie gwiazdy Małej Niedźwiedzicy są słabsze niż Gwiazda Polarna, możemy więc łatwo ją znaleźć! Już w czasach starożytnych żeglarze skorzystali z Gwiazdy Polarnej i gwiazdozbiorów w celu zorientowania się na morzu i znalezienia drogi powrotnej do domu. Wysokość Gwiazdy Polarnej nad horyzontem odpowiada szerokości geograficznej lokalizacji, z której ją obserwujemy. Co ciekawe, gwiazda ta jest jedyną gwiazdą o niezmiennej pozycji na niebie, ponieważ znajduje się na przedłużeniu osi Ziemi. Jest to bardzo szczęśliwy dla nas przypadek! Na półkuli południowej Gwiazda Północna jest niedostrzegalna. Źródło: F. Char/ESO Zdjęcie złożone z wielu ekspozycji wykonane z obserwatorium Cerro Armazones w Chile, położonego na 3060-m n.p.m. Miejsce to zostało wybrane przez Europejskie Obserwatorium Południowe (z ang. ESO) na lokalizację dla olbrzymiego teleskopu E-ELT (z ang. European Extremely Large Telescope). Ze względu na rotację Ziemi niebo nocne jawi się jako rotujące wokół południowego bieguna niebieskiego. 137

4 138

5 5.1 Widoczność gwiazdozbiorów Krótki Opis Wyznacz, które gwiazdozbiory są widoczne nocą o różnych porach roku przykładając banderolę z konstelacjami wokół Słońca i Ziemi. Słowa Kluczowe Gwiazdozbiory Słońce Potrzebne Materiały Banderola ze znakami zodiaku (w pudełku) Plastikowe planety (w pudełku) Plastikowe Słońce (w pudełku) Spinacz Cel Kształcenia Dowiedzieć się, jakie konstelacje poruszają się na niebie w ciągu roku. Kontekst Naukowy By odnaleźć gwiazdozbiory i inne ciekawe obiekty na nocnym niebie, wyobraźmy sobie tak jak astronomowie wyobrażali sobie przez setki lat sferę niebieską wokół naszego Układu Słonecznego, na której można odnaleźć wszystkie gwiazdy i obiekty Wszechświata, bez względu na to jak są daleko od nas. Należy pamiętać, że w rzeczywistości wszystkie te gwiazdy są w różnych odległościach. Gwiazdy w konstelacjach wydają się być razem ze sobą związane, ale większość z nich znajduje się w rzeczywistości setki lat świetlnych od siebie: mają dość podobną lokalizację na niebie, ale ich odległość od Ziemi może być zupełnie inna. Jednakże dla celów orientacyjnych przedstawiamy je na tej samej sferze niebieskiej. 139

6 Sfera Niebieska Gwiazda Polarna Oś Ziemi Pisces Aquarius Capricorn Libra Aries Taurus Gemini Leo Virgo Źródło: UNAWE / C.Provot Sfera niebieska ma dwie połowy: północna i południową. By rysunek pozostał zrozumiały przedstawiamy tylko Słońce, Ziemię i Marsa. Nie wszystkie gwiazdozbiory mogą być obserwowane w ciągu jednej nocy. Niektóre, jak Mały Wóz i Kasjopeja, znajdują się w pobliżu Gwiazdy Polarnej. W Europie można je dostrzec w ciągu całego roku i są nazywane konstelacjami okołobiegunowymi. Inne konstelacje są widoczne tylko w określonych porach roku. Na przykład Orion jest typowym gwiazdozbiorem zimowym w Europie, ale w Wenezueli jest to typowa konstelacja letnia, jednak tam bardziej przypomina motyla niż niebiańskiego myśliwego z powodu jego obróconej orientacji! To, jakie gwiazdozbiory są obecnie widoczne zależy w dużym stopniu od czasu i miejsca obserwacyjnego. Oczywiście gwiazdy znajdują się na niebie także w ciągu dnia. Po prostu nie możemy ich zobaczyć, ponieważ Słońce jest zbyt jasne. Tylko podczas zaćmienia Słońca, gdy Słońce jest zasłonięte przez Księżyc, można faktycznie zobaczyć gwiazdy w ciągu dnia. Pełny Opis Ułóż pasek z zodiakami wokół na niebieskim materiał i zepnij spinaczem. Wewnątrz ustaw Słońce i Ziemię Zapytaj dzieci, które gwiazdozbiory są widoczne z Ziemi. 140 By odpowiedzieć na to pytanie najpierw dzieci musza rozpoznać stronę dzienną i nocną Ziemi. Dlaczego wszystkiego gwiazdozbiory nie mogą być widocznej jednej nocy? Słońce zawsze przysłania jakąś konstelację, więc nie możemy jej obserwować. Po pół roku Ziemia przemierzy dystans połowy orbity wokół Słońca I inne gwiazdozbiory będą przez nie zakryte, a ich

7 obserwacja z Ziemi niemożliwa. W sytuacji przedstawionej na powyższym obrazku gwiazdozbiory Skorpion, Strzelec i Waga są widoczne na nocnym niebie. Gwiazdozbiory położone w kierunku Słońca, takie jak Bliźnięta czy Byk, nie są obserwowalne. By można było je dostrzec na nocnym niebie, Ziemie musi poruszać się po swojej orbicie przez kolejne kilka miesięcy. Podpowiedź: Na niebie rozpoznać można znacznie więcej gwiazdozbiorów niż wspomniane znaki zodiaku. Istnieje kilka metod, by sprawdzić które konstelacje widocznej są w danym czasie z danego miejsca jedną z nich jest obrotowa mapa nieba, czy choćby Internet. Dostępny internetowo bezpłatny program Stellarium (www. stellarium.org) ukazuje niebo widoczne o danej godzinie z każdego miejsca na Ziemi. Jeśli Źródło: Credit: Natalie Fischer taki widok wyświetlimy za pomocą rzutnika na ścianie, możemy poczuć się jak po morzem gwiazd! Można śmiało użyć tego programu do zaplanowania nocy obserwacyjnej. Powiązane ćwiczenia:

8 142

9 5.2 Znaki zodiaku i ruchy planetarne Krótki Opis Poznawanie pozycji gwiazdozbiorów względem planet I Słońca poprzez ustawienie banderoli z konstelacjami wokół Układu Słonecznego. Słowa Kluczowe Gwiazdozbiory Ruchy planet Potrzebne Materiały Banderola ze znakami zodiaku (w pudełku) Plastikowe planety (w pudełku) Plastikowe Słońce (w pudełku) Niebieski materiał (w pudełku) Spinacz Cel Kształcenia Nauczenie jak planety poruszają się wokół znaków zodiaku w ciągu roku. Kontekst Naukowy Wszędzie na sferze niebieskiej, gwiazdy i konstelacje mogą być widoczne. Na płaszczyźnie orbit planet istnieje 12 specjalnych konstelacji na sferze niebieskiej, które nazywamy znakami zodiaku. Właściwie obszar ten składa się z 13 znaków: konstelację Wężownika znajduje się nieco powyżej gwiazdozbiorów Skorpiona i Strzelca. Ze względów historycznych, nie należy ona do zodiaku. Konstelacje te są pomocne w znalezieniu planet na niebie. Obserwowana z Ziemi planeta Mars na w tle konstelację Raka. Ale ponieważ Mars obraca się wokół Słońca, dwa miesiące później znajdziemy go przed konstelacją Lwa. Więc obserwowany z Ziemi Mars wędruje poprzez znaki zodiaku. Wszystkie planety poruszają się w ten sposób. Nigdy więc nie znajdziemy planety w gwiazdozbiorze Wielkiej 143

10 Niedźwiedzicy, bo to nie leży w płaszczyźnie orbity planet wokół Słońca. Dokładnie to samo zjawisko może być obserwowane dla Słońca: obserwowane z Ziemi Słońce położone jest w kierunku gwiazdozbioru Panny, jak wskazuje rysunek. Ale w związku z ruchem Ziemi wokół Słońca, znajduje się ono w kierunku gwiazdozbioru Wagi miesiąc później. Słońce także porusza się po sferze niebieskie wzdłuż znaków zodiaku. By wykonać pełną drogę potrzebuje dokładnie rok! Źródło: Natalie Fischer Ruchy planet wokół Słońca względem gwiazdozbiorów nazywane są astronomią pozycyjną. Pełny Opis Połóż banderolę ze znakami zodiaku na kształt koła na niebieskim materiał i zepnij spinaczem. Do środka wstaw Słońce i Ziemię. Zauważ, że planety poruszają się niezgodnie z ruchem wskazówek zegara wokół Słońca. Poproś dzieci o opisanie położenia planet względem konstelacji znajdujących się w tle. Gwiazdozbiory zablokowane przez Słońce związane są z dziećmi, które obchodziły swe urodziny kilka tygodni wcześniej. Poproś każde dziecko o umiejscowienie Słońca i Ziemi w pozycji odpowiadającej jego urodzinom. Powiązane ćwiczenia:

11 5.3 Planisfera: Obrotowa mapa nieba Krótki Opis Stwórz obrotowa mapę nieba, dzięki której dostrzeżesz zjawiska na niebie danej nocy I o określonym czasie. Słowa Kluczowe Gwiazdozbiory Niebo Mapa Gwiazdy Planisfera - Mapa Gwiazd Położenie Potrzebne Materiały Planisfera - Mapa Gwiazd północnej/południowej półkuli (w Dodatkach) Przezroczysty papier Pinezka Nożyczki Klej Kolorowe pisaki Cel Kształcenia Dowiedzieć się, jak zorientować się na nocnym niebie przy użyciu obrotowej mapy nieba. Kontekst Naukowy Planisfera to okrągła mapa nocnego nieba. Gwiezdna mapa zawiera najjaśniejsze gwiazdy i gwiazdozbiory widoczne z Ziemi. To, co widzimy na nocnym niebie, zależy od tego czy obserwator znajduje się na północnej czy południowej półkuli oraz od jego szerokości i długości geograficznej. Planisfera 145

12 jest skonstruowana w ten sposób, aby swobodnie ją obracać wokół wspólnego punktu obrotu w jej środku. Planisfery zwykle posiadają przezroczyste okna przeznaczone dla konkretnej szerokości i długości geograficznej, aby pokazać tylko tę część nieba, która jest widoczna z danej szerokości geograficznej. Gwiazdy znajdujące się poniżej horyzontu nie są zaznaczone. Dwanaście miesięcy roku kalendarzowego jest oznaczonych na krawędzi mapy nieba. Pełen dobowy 24-godzinny cykl oznaczony jest na obrzeżu nakładki. Okno jest oznaczone, aby wskazać kierunek wschodniego i zachodniego Nazwy miesięcy - koło zewnętrzne Godziny w ciagu dnia- koło wewnętrze W Centrum Zenit: najwyższe miejsce w niebie Kierunki świata Wszystko co umieszczono w kole, widać na niebie Krawędź horyzontu Źródło: Uncle s Al & EU UNAWE Pełny Opis Poproś dzieci o zrobienie obrotowej mapy nieba z wykorzystaniem mapy gwiazd z Dodatków. Plastikowy model mapy znajdziesz w Puedłku. Dzieci powinny wyciąć nakładkę i mapę gwiazd. Wewnątrz nakładki wycinamy owalne okienko. Zauważ, że wielkość okienka zależna jest od szerokości i długości geograficznej, z której wykonujemy obserwacje. Im dalej od równika, tym bardziej okrągły jego kształt. Model plastykowy mapy nieba odpowiada współrzędnym Europy (północ) I Australii (południe). Wytnijcie kółko, którego kształt odpowiada waszym współrzędnym! Teraz część tylnej części nakładki pokryj klejem, a nakładaną folię przyklej do niej. 146 Ostrożnie odetnij części folii, które wystają poza krawędź nakładki. Obie części mapy połóż na siebie napisem do dołu (mapa z gwiazdami na spodzie).

13 Zrób dziurkę w środku obu części mapy i złącz je pinezką. Teraz nasza mapa nieba jest gotowa do użycia. Na dolnej części mapy, wokół gwiazd zaznaczone są miesiące i dni, na górnej części mapy z kolei widać godziny. Kierunki świata zaznaczone są wokół wyciętego okienka. Przez wycięte okienko widzimy część nieba, która jest widoczna z danego miejsca o danym czasie. Każdy gwiazdozbiór oznaczony jest jego nazwą, a jego najjaśniejsza gwiazda jest także oznaczona. Gdzie znajduje się Zodiak? Dzieci mogą go pokolorować. Jeśli odwrócimy nakładkę, inne obszary nocnego nieba będą widoczne. Czy istnieją gwiazdozbiory widoczne przez cały czas? Tak, np. Wielki Wóz, Kasjopeja, itp. Jak mam poprawnie przygotować mapę do użycia? To proste: musimy nastawić datę na dzień obserwacji (zewnętrzna część) oraz odpowiedni czas (wewnętrzna część). Uzyskamy wtedy widok na ten wycinek nieba, który jest widoczny. W jaki sposób trzymamy mapę? Na półkuli północnej odnajdujemy Gwiazdę Polarną. Mapę ustawiamy w taki sposób, by była widoczna. Następnie obracamy mapę (bez przesuwania jej części względem siebie), by napis Północ znajdował się przed nami. Mapę nieba wystawiamy w stronę Gwiazdy Polarnej. Wyobraź sobie, że mapa nieba to ogromy parasol rozciągający się nad twoją głową. Pineska odpowiada położeniu Gwiazdy Polarnej. Wszystkie gwiazdy, które znajdują się poniżej Gwiazdy Polarnej na mapie, znajdują się także poniżej jej na nocnym niebie. Możesz obrócić mapę w dowolnym kierunku świata. Wystarczy tylko przesunąć mapę z gwiazdami w ten sposób, by wskazany kierunek świata odpowiadał temu, który jest napisany na mapie. Czy musimy zmieniać obrót mapy w ciągu nocy? Ze względu na obrót Ziemie wokół własnej osi, niebo także wydaje się obracać, a nowe gwiazdozbiory ukazują się od strony wschodniej, by stare zaszły po stronie zachodniej. Ale zakres widoczności w okienku ukazującym niebo nie zmienia się znacząco w ciągu godziny. Pewnie spostrzegłeś: Obszar nieba wskazany na mapie dla danego dnia będzie również widoczny w przyszłym roku. Mapa nieba działa niezależnie od roku! Ten sam obszar nieba możesz zaobserwować w różne dni, ale o różnych godzinach (obszar widoczny 5 kwietnia o godz. 22 jest identyczny z tym, który zaobserwujesz 4 lutego o 2 w nocy lub 10 grudnia o 5:45 nad ranem). Podpowiedź: Dostępnych jest wiele świetnych aplikacja na telefony Apple, Android i Windows ukazujące nocne niebo w danym miejscu o danym czasie. 147

14 148 Wysuń telefon w kierunku nieba, a na ekranie pokażą się gwiazdy, planety i inne ciekawe obiekty widoczne w tym czasie nad twoją głową.

15 5.4 Kształty Gwiazdozbiorów Krótki Opis Zrób model gwiazdozbioru i spójrz na niego z różnych stron. Słowa Kluczowe Gwiazdozbiory Gwiazdy Perspektywa Potrzebne Materiały 5 gwiazd (w pudełku) 5 drewnianych listewek różnej długości Plastelina Cel Kształcenia Naucz się, jak naprawdę zbudowane są gwiazdozbiory i dostrzeż, że ich kształty różnią się w zależności od perspektywy z jakiej na nie spoglądamy. Kontekst Naukowy Konstelacje położone daleko od zodiaku - w północnej i południowej części sfery niebieskiej można zaobserwować o każdej porze roku. Na przykład, na półkuli północnej zawsze można ujrzeć Małą i Wielką Niedźwiedzicę (w tym Gwiazdę Polarną). Są to tak zwane gwiazdozbiory okołobiegunowe. Inne konstelacje znajdujące się bliżej zodiaku, są widoczne tylko w określonych porach roku, tak samo jak gwiazdozbiory z zodiaku. Na przykład Orion jest konstelacją zimową na półkuli północnej. 149

16 Light Years Źródło: UNAWE C.Provot Na powyższym rysunku Orion jest dostrzegalny po prawej stronie. Gwiazdy w tym gwiazdozbiorze wydają się być związane w jakiś sposób, ale czy tak jest naprawdę? Odpowiedź na to pytanie można znaleźć w lewej części rysunku: nie, gwiazdy te nie są ze sobą fizycznie związane. Po prostu znajdują się w tej samej części nieba, ale jeśli wziąć pod uwagę odległość od Ziemi, a także myśląc trójwymiarowo można zauważyć, że w rzeczywistości znajdują się daleko od siebie. Dziewczynka w dolnej części obraza stoi na ziemi i wpatruje się w niebo. Widzi konstelację, ponieważ z jej perspektywy wszystkie gwiazdy są rzutowane na sferze niebieskiej jako jeden obraz. Nie widzi, że gwiazdy są w różnych odległościach od niej. Nie wszystkie gwiazdy należące do jednej konstelacji mają taką samą jasność. Najjaśniejszą gwiazdę konstelacji zwykle nazywa się gwiazdą alfa i zawsze nadana jej jest specjalna nazwa. Na przykład w gwiazdozbiorze Lwa gwiazda alfa nazywa się Regulus, co oznacza mały król. To, co ludzie rozpoznają w grupie gwiazd na nocnym niebie zależy od kultury. Dlatego nazwy gwiazd i konstelacji odzwierciedlają historię przeszłych i obecnych kultur. Poniższa tabelka zawiera listę najjaśniejszych gwiazd z najbardziej znanych gwiazdozbiorach: 150

17 Gwiazdozbiór Skrót Gwiazda Alfa Bootes Greater Bear Little Bear Virgo Leo Aquila Lyra Cygnus Boo UMa UMi Vir Leo Aql Lyr Cyg Arcturus Dubhe Polaris Spica Regulus Altair Vega Deneb Pełny Opis Przyklej 5 gwiazdek do drewnianych patyczków różnej długości i przyczep je do stołu z użyciem plasteliny, w różnych odległościach od siebie, tak by spoglądając na nie z jednej strony tworzyły gwiazdozbiór Kasjopeji Pozwól dzieciom spojrzeć na gwiazdozbiór z różnych perspektyw, z przodu i z boku w zaciemnionym pomieszczeniu. Co widzą? Z przed gwiazdy wyglądają jak znany im gwiazdozbiór, ale oglądane z boku grupa gwiazd przybiera zupełnie innego kształtu. W zasadzie konstelacje przyjmują znany nam kształt tylko z perspektywy obserwatora znajdującego się na Ziemi. Jeśli zdołalibyśmy polecieć w kosmos i spojrzeć na grupy gwiazd z innej strony, zauważylibyśmy, że gwiazdy należące do tej samej konstelacji znajdują się w rzeczywistości w różnych odległościach od Ziemi. Podpowiedź: Wykonaj to samo ćwiczenie z innymi gwiazdozbiorami. Źródło: UNAWE / C.Provot Źródło: ESA / A.Fujii 151

18 152

19 5.5 Gwiazdozbiory z opowieści Pełny Opis Przeczytaj opowieści o gwiazdozbiorach i powiąż je z porami roku poprzez podejrzenie konstelacji za pomocą podglądacza. Słowa Kluczowe Gwiazdozbiory Karty Podglądacz gwiazdozbiorów Pory roku Opowieści Potrzebne Materiały Opowieści o konstelacjach (w Dodatkach) Podglądacz gwiazdozbiorów (w pudełku) Karty konstelacji (w pudełku) Cel Kształcenia Dowiedzieć się, jakie opowieści kryją się za gwiazdozbiorami i związanymi z nimi porami roku. Kontekst Naukowy Obrazy, które widzimy w zbiorach gwiazd powstawały w ludzkiej wyobraźni przez tysiące lat. To samo dotyczy nazw, które są przypisane do poszczególnych gwiazd. Odzwierciedlają one historię dawnych kultur. 153

20 Na zdjęciu po lewej widzimy grupę gwiazd widocznych latem. Niektóre dzieci widzą w nich wóz, ćwierć nuty lub sztylet. Z pomocą linii na rysunku po prawej łatwiej będzie nam się odgadnąć jaki gwiazdozbiór to jest. Niektóre dzieci wyobrażają sobie go jako węża ogrodowego, inne jako zjeżdżalnie, a jeszcze widzą wodospad. Co widzisz? To co widzimy zależy od tego, co jest nam znane. Panie nauczycielki mogą zobaczyć wysoki obcas, a umuzykalnione dzieci mogą - muzyczne nuty. Źródło: Cecilia Scorza Bardzo interesujące jest porównanie nazw konstelacji różnych kultur. Co zobaczyliby Indianie z obszaru Amazonki? Na pewno nie nutę! Pewnie węża wodnego Mieszkańcy Wenezueli widzieli na niebie kosz dla niemowląt. A co Grecy zobaczyli na niebie 3500 roku temu? Widzieli skorpiona! Źródło: Cecilia Scorza Pełny Opis Nawet w ciągu dnia można ćwiczyć rozpoznawania gwiazdozbiorów. Podglądacz konstelacji jest bardzo przydatny do tego celu. Umieść w nim zestaw kart konstelacji. Karty te mają otwory w pozycji gwiazd (dolny lewy obraz), o średnicy otworów odpowiadających jasności poszczególnych gwiazd. 154

21 Po pierwsze, pozwól dzieciom zapoznać się z opowieści o konstelacjach (w Dodatkach). Mogą je czytać na głos lub przysłuchiwać się tobie. Poproś dzieci, by przypisały karty konstelacji do odpowiednich opowieści: saga o Andromedzie, opowieść o Wielkiej Niedźwiedzicy, myśliwym Orionie itp. Każda opowieść zawiera konstelacje typowe dla danej pory roku: przez podział karty do opowieści, dzieci także dowiadują się z związaniu gwiazdozbiorów z odpowiednimi porami roku! Podpowiedź: Jedno dziecko wkłada kartę do podglądacza konstelacji. Inne dziecko nie widząc motywu karty zgaduje jaki to gwiazdozbiór. Tak więc dzieci wspólnie ćwiczą rozpoznawanie gwiazdozbiorów w ciemności. Źródło:: Natalie Fischer 155

22 156

Jaki jest Wszechświat?

Jaki jest Wszechświat? 1 Jaki jest Wszechświat? Od najmłodszych lat posługujemy się terminem KOSMOS. Lubimy gry komputerowe czy filmy, których akcja rozgrywa się w Kosmosie, na przykład Gwiezdne Wojny. Znamy takie słowa, jak

Bardziej szczegółowo

Aplikacje informatyczne w Astronomii. Internet źródło informacji i planowanie obserwacji astronomicznych

Aplikacje informatyczne w Astronomii. Internet źródło informacji i planowanie obserwacji astronomicznych Aplikacje informatyczne w Astronomii Internet źródło informacji i planowanie obserwacji astronomicznych Skrót kursu: Tydzień I wstęp i planowanie pokazów popularnonaukowych a) współrzędne niebieskie układy

Bardziej szczegółowo

Gdzie się znajdujemy na Ziemi i w Kosmosie

Gdzie się znajdujemy na Ziemi i w Kosmosie Gdzie się znajdujemy na Ziemi i w Kosmosie Realizując ten temat wspólnie z uczniami zajęliśmy się określeniem położenia Ziemi w Kosmosie. Cele: Rozwijanie umiejętności określania kierunków geograficznych

Bardziej szczegółowo

Tellurium szkolne [ BAP_1134000.doc ]

Tellurium szkolne [ BAP_1134000.doc ] Tellurium szkolne [ ] Prezentacja produktu Przeznaczenie dydaktyczne. Kosmograf CONATEX ma stanowić pomoc dydaktyczną w wyjaśnianiu i demonstracji układu «ZIEMIA - KSIĘŻYC - SŁOŃCE», zjawiska nocy i dni,

Bardziej szczegółowo

Kroki: A Windows to the Universe Citizen Science Event. windows2universe.org/starcount. 29 października - 12 listopada 2010

Kroki: A Windows to the Universe Citizen Science Event. windows2universe.org/starcount. 29 października - 12 listopada 2010 Kroki: CZEGO potrzebuję? Długopis lub ołówek Latarka z czerwonym światłem lub do trybu nocnego GPS, dostęp do Internetu lub mapa topograficzna Wydrukowany Przewodnik obserwatora z formularzem raportu JAK

Bardziej szczegółowo

NACHYLENIE OSI ZIEMSKIEJ DO PŁASZCZYZNY ORBITY. Orbita tor ciała niebieskiego lub sztucznego satelity krążącego wokół innego ciała niebieskiego.

NACHYLENIE OSI ZIEMSKIEJ DO PŁASZCZYZNY ORBITY. Orbita tor ciała niebieskiego lub sztucznego satelity krążącego wokół innego ciała niebieskiego. RUCH OBIEGOWY ZIEMI NACHYLENIE OSI ZIEMSKIEJ DO PŁASZCZYZNY ORBITY Orbita tor ciała niebieskiego lub sztucznego satelity krążącego wokół innego ciała niebieskiego. OBIEG ZIEMI WOKÓŁ SŁOŃCA W czasie równonocy

Bardziej szczegółowo

RUCH OBROTOWY I OBIEGOWY ZIEMI

RUCH OBROTOWY I OBIEGOWY ZIEMI 1. Wpisz w odpowiednich miejscach następujące nazwy: Równik, Zwrotnika Raka, Zwrotnik Koziorożca iegun Południowy, iegun Północny Koło Podbiegunowe Południowe Koło Podbiegunowe Południowe RUCH OROTOWY

Bardziej szczegółowo

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Arkusz zawiera informa cje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. EGZAMIN STANDARDOWYCH UMIEJĘTNOŚCI MAGICZNYCH ASTRONOMIA MARZEC 2013 Instrukcja dla

Bardziej szczegółowo

Odległość kątowa. Liceum Klasy I III Doświadczenie konkursowe 1

Odległość kątowa. Liceum Klasy I III Doświadczenie konkursowe 1 Liceum Klasy I III Doświadczenie konkursowe 1 Rok 2015 1. Wstęp teoretyczny Patrząc na niebo po zachodzie Słońca mamy wrażenie, że znajdujemy się pod rozgwieżdżoną kopułą. Kopuła ta stanowi połowę tzw.

Bardziej szczegółowo

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. EGZAMIN STANDARDOWYCH UMIEJĘTNOŚCI MAGICZNYCH ASTRONOMIA CZERWIEC 2013 Instrukcja dla

Bardziej szczegółowo

Galaktyki i Gwiazdozbiory

Galaktyki i Gwiazdozbiory Galaktyki i Gwiazdozbiory Co to jest Galaktyka? Galaktyka (z gr. γαλα mleko) duży, grawitacyjnie związany układ gwiazd, pyłu i gazu międzygwiazdowego oraz niewidocznej ciemnej materii. Typowa galaktyka

Bardziej szczegółowo

Ziemia we Wszechświecie lekcja powtórzeniowa

Ziemia we Wszechświecie lekcja powtórzeniowa Scenariusz lekcji Scenariusz lekcji powtórzeniowej do podręczników PULS ZIEMI 1 i PLANETA NOWA 1 45 min Ziemia we Wszechświecie lekcja powtórzeniowa t Hasło programowe: Ziemia we Wszechświecie/Ruchy Ziemi.

Bardziej szczegółowo

XXXIX OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody III stopnia pisemne podejście 2

XXXIX OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody III stopnia pisemne podejście 2 -2/1- Zadanie 8. W każdym z poniższych zdań wpisz lub podkreśl poprawną odpowiedź. XXXIX OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody III stopnia pisemne podejście 2 A. Słońce nie znajduje się dokładnie w centrum orbity

Bardziej szczegółowo

ASTRONOMIA Klasa Ia Rok szkolny 2012/2013

ASTRONOMIA Klasa Ia Rok szkolny 2012/2013 1 ASTRONOMIA Klasa Ia Rok szkolny 2012/2013 NR Temat Konieczne 1 Niebo w oczach dawnych kultur i cywilizacji - wie, jakie były wyobrażenia starożytnych (zwłaszcza starożytnych Greków) na budowę Podstawowe

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN I WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU WIEDZY ASTRONOMICZNEJ KASJOPEJA

REGULAMIN I WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU WIEDZY ASTRONOMICZNEJ KASJOPEJA REGULAMIN I WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU WIEDZY ASTRONOMICZNEJ KASJOPEJA ORGANIZOWANEGO W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNZJALNYCH I PONADGIMNAZJALYCH 1 Konkurs z astronomii

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1 Wyznaczanie prawidłowej orientacji zdjęcia słonecznej fotosfery, wykonanego teleskopem TAD Gloria.

Ćwiczenie 1 Wyznaczanie prawidłowej orientacji zdjęcia słonecznej fotosfery, wykonanego teleskopem TAD Gloria. Ćwiczenie 1 Wyznaczanie prawidłowej orientacji zdjęcia słonecznej fotosfery, wykonanego teleskopem TAD Gloria. Autorzy: Krzysztof Ropek, uczeń I Liceum Ogólnokształcącego w Bochni Grzegorz Sęk, astronom

Bardziej szczegółowo

Ściąga eksperta. Ruch obiegowy i obrotowy Ziemi. - filmy edukacyjne on-line. Ruch obrotowy i obiegowy Ziemi.

Ściąga eksperta. Ruch obiegowy i obrotowy Ziemi.  - filmy edukacyjne on-line. Ruch obrotowy i obiegowy Ziemi. Ruch obiegowy i obrotowy Ziemi Ruch obrotowy i obiegowy Ziemi Ruch obiegowy W starożytności uważano, że wszystkie ciała niebieskie wraz ze Słońcem poruszają się wokół Ziemi. Jest to tzw. teoria geocentryczna.

Bardziej szczegółowo

Gwiazdy i gwiazdozbiory

Gwiazdy i gwiazdozbiory Gwiazdy i gwiazdozbiory 1. W pogodny wieczór udaj się w miejsce oddalone od silnych źródeł światła. Weź ze sobą latarkę, obrotową mapę nieba, kompas i przybory do notowania obserwacji. 2. Spójrz w niebo

Bardziej szczegółowo

G. Kopacki : Znaki zodiaku i gwiazdozbiory zodiakalne 1/19. Znaki zodiaku. Grzegorz Kopacki Wroc law, 9 I 2015

G. Kopacki : Znaki zodiaku i gwiazdozbiory zodiakalne 1/19. Znaki zodiaku. Grzegorz Kopacki Wroc law, 9 I 2015 G. Kopacki : Znaki zodiaku i gwiazdozbiory zodiakalne 1/19 Znaki zodiaku Grzegorz Kopacki Wroc law, 9 I 2015 G. Kopacki : Znaki zodiaku i gwiazdozbiory zodiakalne 2/19 Wstęp Zodiak (L zodiacus, Gk zōidiakos,

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Astronomiczny nr 2

Biuletyn Astronomiczny nr 2 Biuletyn Astronomiczny nr 2 W kwietniu skupimy się przede wszystkim na opisie rozgwieżdżonego nieba ponieważ takie interesujące zjawiska jak koniunkcje Księżyca z planetami czy zakrycia gwiazd przez Księżyc,

Bardziej szczegółowo

Zasady rzutowania prostokątnego. metodą europejską. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu. Zasady rzutowania prostokątnego

Zasady rzutowania prostokątnego. metodą europejską. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu. Zasady rzutowania prostokątnego Zasady rzutowania prostokątnego metodą europejską Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu Wiadomości ogólne Rzutem nazywamy rysunkowe odwzorowanie przedmiotu lub bryły geometrycznej

Bardziej szczegółowo

Elementy astronomii w geografii

Elementy astronomii w geografii Elementy astronomii w geografii Prowadzący: Marcin Kiraga kiraga@astrouw.edu.pl Podstawowe podręczniki: Jan Mietelski, Astronomia w geografii Eugeniusz Rybka, Astronomia ogólna Podręczniki uzupełniające:

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne Tranzyt Wenus Zestaw 3. Paralaksa. Zadanie 1. Paralaksa czyli zmiana

Materiały edukacyjne Tranzyt Wenus Zestaw 3. Paralaksa. Zadanie 1. Paralaksa czyli zmiana Materiały edukacyjne Tranzyt Wenus 2012 Zestaw 3. Paralaksa Zadanie 1. Paralaksa czyli zmiana Paralaksa to zjawisko pozornej zmiany położenia obiektu oglądanego z dwóch kierunków. W praktyce najłatwiej

Bardziej szczegółowo

Zadania do testu Wszechświat i Ziemia

Zadania do testu Wszechświat i Ziemia INSTRUKCJA DLA UCZNIA Przeczytaj uważnie czas trwania tekstu 40 min. ). W tekście, który otrzymałeś są zadania. - z luką - rozszerzonej wypowiedzi - zadania na dobieranie ). Nawet na najłatwiejsze pytania

Bardziej szczegółowo

GRAWITACJA I ELEMENTY ASTRONOMII

GRAWITACJA I ELEMENTY ASTRONOMII MODUŁ 1 SCENARIUSZ TEMATYCZNY GRAWITACJA I ELEMENTY ASTRONOMII OPRACOWANE W RAMACH PROJEKTU: FIZYKA ZAKRES PODSTAWOWY WIRTUALNE LABORATORIA FIZYCZNE NOWOCZESNĄ METODĄ NAUCZANIA. PROGRAM NAUCZANIA FIZYKI

Bardziej szczegółowo

Piotr Brych Wzajemne zakrycia planet Układu Słonecznego

Piotr Brych Wzajemne zakrycia planet Układu Słonecznego Piotr Brych Wzajemne zakrycia planet Układu Słonecznego 27 sierpnia 2006 roku nastąpiło zbliżenie Wenus do Saturna na odległość 0,07 czyli 4'. Odległość ta była kilkanaście razy większa niż średnica tarcz

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki

Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki Ćwiczenie laboratoryjne 2 Temat: Modelowanie powierzchni swobodnych 3D przy użyciu programu Autodesk Inventor Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

S T Y C Z E Ń. Mgławica Kooski Łeb Barnard 33 wewnątrz IC 434 w Orionie Źródło: NASA

S T Y C Z E Ń. Mgławica Kooski Łeb Barnard 33 wewnątrz IC 434 w Orionie Źródło: NASA Johannes Kepler Teleskop Keplera Mgławica Kooski Łeb Barnard wewnątrz IC w Orionie Źródło: NASA S T Y C Z E Ń 0 stycznia hm Ziemia znajduje się najbliżej Słońca w peryhelium. stycznia częściowe zaćmienie

Bardziej szczegółowo

STYCZEŃ Mgławica Koński Łeb Barnard 33 wewnątrz IC 434 w Orionie Źródło: NASA

STYCZEŃ Mgławica Koński Łeb Barnard 33 wewnątrz IC 434 w Orionie Źródło: NASA Johannes Kepler Teleskop Keplera Mgławica Koński Łeb Barnard wewnątrz IC w Orionie Źródło: NASA STYCZEŃ 0 stycznia hm Ziemia znajduje się najbliżej Słońca w peryhelium. stycznia częściowe zaćmienie Słońca.

Bardziej szczegółowo

Autor: Monika Babisz Spis treści

Autor: Monika Babisz Spis treści Autor: Monika Babisz Spis treści Spis treści 1 Czym jest gwiazda?... 3 2 Czym jest gwiazdozbiór?... 3 3 Gwiazdozbiór Ryby... 4 4 Co to jest znak zodiaku?... 5 4.1 Zapach dla ryb... 7 4.2 Cytaty dla ryb...

Bardziej szczegółowo

Dyfrakcja to zdolność fali do uginania się na krawędziach przeszkód. Dyfrakcja światła stanowi dowód na to, że światło ma charakter falowy.

Dyfrakcja to zdolność fali do uginania się na krawędziach przeszkód. Dyfrakcja światła stanowi dowód na to, że światło ma charakter falowy. ZAŁĄCZNIK V. SŁOWNICZEK. Czas uniwersalny Czas uniwersalny (skróty: UT lub UTC) jest taki sam, jak Greenwich Mean Time (skrót: GMT), tzn. średni czas słoneczny na południku zerowym w Greenwich, Anglia

Bardziej szczegółowo

Wieczór pod gwiazdami - astronomiczny spacer.

Wieczór pod gwiazdami - astronomiczny spacer. Kółko Astronomiczne przy Publicznej Szkole Podstawowej w Łanach wyruszyło na obserwację "spadających gwiazd". czyli meteorów z roju Leonidów. Wieczór pod gwiazdami - astronomiczny spacer. Walburga Węgrzyk

Bardziej szczegółowo

Instrukcja dla nauczycieli: przewodnik obserwacji Daty kampanii dla gwiazdozbioru Lwa: marca oraz kwietnia 2012 r.

Instrukcja dla nauczycieli: przewodnik obserwacji  Daty kampanii dla gwiazdozbioru Lwa: marca oraz kwietnia 2012 r. Instrukcja dla nauczycieli: przewodnik obserwacji Namów swoich uczniów do wzięcia udziału w ogólnoświatowej kampanii obserwacyjnej nauki obywatelskiej, aby obserwowali i zanotowali jasności dostrzegalnych

Bardziej szczegółowo

PROSZĘ UWAŻNIE SŁUCHAĆ NA KOŃCU PREZENTACJI BĘDZIE TEST SPRAWDZAJĄCY

PROSZĘ UWAŻNIE SŁUCHAĆ NA KOŃCU PREZENTACJI BĘDZIE TEST SPRAWDZAJĄCY PROSZĘ UWAŻNIE SŁUCHAĆ NA KOŃCU PREZENTACJI BĘDZIE TEST SPRAWDZAJĄCY RUCH OBROTOWY ZIEMI Ruch obrotowy to ruch Ziemi wokół własnej osi. Oś Ziemi jest teoretyczną linią prostą, która przechodzi przez Biegun

Bardziej szczegółowo

Przebieg: I. Zastosowanie rakiet oraz zasady działania uproszczonej formie. II. Budowa rakiety na powietrze jako paliwo. III. Zawody rakiet.

Przebieg: I. Zastosowanie rakiet oraz zasady działania uproszczonej formie. II. Budowa rakiety na powietrze jako paliwo. III. Zawody rakiet. 1. 2. RYSOWANIE KONSTELACJI Cele: nauka tworzenia konstelacji Forma pracy:praca w grupach/indywidualna Metody pracy: dyskusja, burza mózgów Środki dydaktyczne: duże arkusze papieru, mazaki I. Wyjaśnienie

Bardziej szczegółowo

Zderzenie galaktyki Andromedy z Drogą Mleczną

Zderzenie galaktyki Andromedy z Drogą Mleczną Zderzenie galaktyki Andromedy z Drogą Mleczną Katarzyna Mikulska Zimowe Warsztaty Naukowe Naukowe w Żninie, luty 2014 Wszyscy doskonale znamy teorię Wielkiego Wybuchu. Wiemy, że Wszechświat się rozszerza,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 2

Scenariusz zajęć nr 2 Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka Blok tematyczny: Witamy Nowy Rok Scenariusz zajęć nr 2 I. Tytuł scenariusza: Skąd się bierze dzień i noc? II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III. Edukacje

Bardziej szczegółowo

Spis treści 1 KILKA SŁÓW O ZNAKU ZODIAKU LWA CO TO JEST GWIAZDA? CO TO JEST GWIAZDOZBIÓR? BIBLIOGRAFIA... 6

Spis treści 1 KILKA SŁÓW O ZNAKU ZODIAKU LWA CO TO JEST GWIAZDA? CO TO JEST GWIAZDOZBIÓR? BIBLIOGRAFIA... 6 Spis treści 1 KILKA SŁÓW O ZNAKU ZODIAKU LWA.... 3 2 CO TO JEST GWIAZDA?... 4 3 CO TO JEST GWIAZDOZBIÓR?... 4 4 ZNAK ZODIAKU... 6 5 BIBLIOGRAFIA... 6 2 1 Kilka słów o znaku zodiaku lwa. (łac. Leo, dop.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI GEOGRAFII W KLASIE I GIMNAZJUM TEMAT LEKCJI-OŚWIETLENIE ZIEMI W PIERWSZYCH DNIACH ASTRONOMICZNYCH PÓR ROKU

SCENARIUSZ LEKCJI GEOGRAFII W KLASIE I GIMNAZJUM TEMAT LEKCJI-OŚWIETLENIE ZIEMI W PIERWSZYCH DNIACH ASTRONOMICZNYCH PÓR ROKU SCENARIUSZ LEKCJI GEOGRAFII W KLASIE I GIMNAZJUM TEMAT LEKCJI-OŚWIETLENIE ZIEMI W PIERWSZYCH DNIACH ASTRONOMICZNYCH PÓR ROKU CEL OGÓLNY- UŚWIADOMIENIE UCZNIOM, ŻE MIMO IŻ SŁOŃCE WYSYŁA ZAWSZE TAKĄ SAMĄ

Bardziej szczegółowo

Astronomia poziom rozszerzony

Astronomia poziom rozszerzony Astronomia poziom rozszerzony Zadanie 1. (2 pkt) ś ż ś ę ł ść ę ż ł ł ść ę ż ł ł ść Ł Źródło: CKE 2005 (PR), zad. 39. Zadanie 2. (1 pkt) Źródło: CKE 2006 (PR), zad. 28. Do podanych niżej miejscowości dobierz

Bardziej szczegółowo

Planetarium Uncle Milton Instrukcja obsługi Nr produktu: 190710

Planetarium Uncle Milton Instrukcja obsługi Nr produktu: 190710 Planetarium Uncle Milton Instrukcja obsługi Nr produktu: 190710 Pobierz ekscytującą wycieczkę audio po nocnym niebie ze strony UncleMilton.com! Kod strony STAT1143 Odkrywaj Wszechświat! Witaj w niesamowitym

Bardziej szczegółowo

Tworzenie nowego rysunku Bezpośrednio po uruchomieniu programu zostanie otwarte okno kreatora Nowego Rysunku.

Tworzenie nowego rysunku Bezpośrednio po uruchomieniu programu zostanie otwarte okno kreatora Nowego Rysunku. 1 Spis treści Ćwiczenie 1...3 Tworzenie nowego rysunku...3 Ustawienia Siatki i Skoku...4 Tworzenie rysunku płaskiego...5 Tworzenie modeli 3D...6 Zmiana Układu Współrzędnych...7 Tworzenie rysunku płaskiego...8

Bardziej szczegółowo

Określanie współrzędnych geograficznych pomoc dla uczniów klas pierwszych gimnazjum.

Określanie współrzędnych geograficznych pomoc dla uczniów klas pierwszych gimnazjum. Określanie współrzędnych geograficznych pomoc dla uczniów klas pierwszych gimnazjum. Szerokość geograficzna jest to kąt pomiędzy płaszczyzną równika, a półprostą wychodzącą ze środka Ziemi i przechodzącą

Bardziej szczegółowo

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. EGZAMIN STANDARDOWYCH UMIEJĘTNOŚCI MAGICZNYCH ASTRONOMIA LISTOPAD 2013 Instrukcja dla

Bardziej szczegółowo

BADANIE WYNIKÓW KLASA 1

BADANIE WYNIKÓW KLASA 1 BADANIE WYNIKÓW KLASA 1 Zad. 1 (0-1p) Wielki Mur Chiński ma obecnie długość około 2500km. Jego długość na mapie w skali 1:200 000 000 wynosi A. 125 cm B. 12,5 cm C. 1,25 cm D. 0,125 cm Zad. 2 (0-1p) Rzeka

Bardziej szczegółowo

Stopień I. 26 październik 2016 r. KONKURS Z GEOGRAFII. Temat: Wędrówki po Europie

Stopień I. 26 październik 2016 r. KONKURS Z GEOGRAFII. Temat: Wędrówki po Europie 1...... Kod ucznia Suma punktów Stopień I 26 październik 2016 r. KONKURS Z GEOGRAFII Temat: Wędrówki po Europie Instrukcja: 1. Sprawdź, czy arkusz konkursowy zawiera 15 zadań. 2. Czytaj bardzo uważnie

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 4

Scenariusz zajęć nr 4 Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka Blok tematyczny: Ziemia - planeta szczęśliwa Scenariusz zajęć nr 4 I. Tytuł scenariusza zajęć : " Cień " II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne III. Edukacje (3

Bardziej szczegółowo

Kartkówka powtórzeniowa nr 2

Kartkówka powtórzeniowa nr 2 Terminarz: 3g 7 lutego 3b, 3e 8 lutego 3a, 3c, 3f 9 lutego Kartkówka powtórzeniowa nr 2 Zagadnienia: 1. czas słoneczny 2. ruch obrotowy i obiegowy Słońca 3. dni charakterystyczne, oświetlenie Ziemi Ad.

Bardziej szczegółowo

Kalejdoskop japoński

Kalejdoskop japoński Kalejdoskop japoński Chcesz zrobić coś niesamowitego a może szukasz nietuzinkowego prezentu dla kogoś bliskiego? Zapraszam do wspaniałej zabawy i magicznego świata, który kryje się w sześciennym pudełku.

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający wiadomości z rozdziału I i II

Test sprawdzający wiadomości z rozdziału I i II Test sprawdzający wiadomości z rozdziału I i II Zadanie 1 Do poniższych poleceń dobierz najlepsze źródło informacji. Uwaga: do każdego polecenia dobierz tylko jedno źródło informacji. Polecenie Źródło

Bardziej szczegółowo

Poza przedstawionymi tutaj obserwacjami planet (Jowisza, Saturna) oraz Księżyca, zachęcamy również do obserwowania plam na Słońcu.

Poza przedstawionymi tutaj obserwacjami planet (Jowisza, Saturna) oraz Księżyca, zachęcamy również do obserwowania plam na Słońcu. Zachęcamy do eksperymentowania z amatorską fotografią nieba. W przygotowaniu się do obserwacji ciekawych zjawisk może pomóc darmowy program Stellarium oraz strony internetowe na przykład spaceweather.com

Bardziej szczegółowo

Astronomiczny elementarz

Astronomiczny elementarz Astronomiczny elementarz Pokaz dla uczniów klasy 5B Szkoły nr 175 Agnieszka Janiuk 25.06.2013 r. Astronomia najstarsza nauka przyrodnicza Stonehenge w Anglii budowla z okresu 3000 lat p.n.e. Starożytni

Bardziej szczegółowo

BLIŹNIĘTA. Karolina Ponikowska 6c

BLIŹNIĘTA. Karolina Ponikowska 6c BLIŹNIĘTA Karolina Ponikowska 6c SPIS TREŚCI 1 CO TO JEST GWIAZDA? 3 2 CO TO JEST GWIAZDOZBIÓR? 3 3 GWIAZDOZBIÓR BLIŹNIĄT - INFORMACJE OGÓLNE 3 4 WYBRANE GWIAZDY WCHODZĄCE W SKŁAD TEGO GWIAZDOZBIORU 4

Bardziej szczegółowo

VIII POWIATOWY KONKURS ASTRONOMICZNY COPERNICUS REGULAMIN

VIII POWIATOWY KONKURS ASTRONOMICZNY COPERNICUS REGULAMIN VIII POWIATOWY KONKURS ASTRONOMICZNY COPERNICUS REGULAMIN Lidzbark 2016 1 Konkurs z astronomii dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych organizuje się na zasadach określonych w niniejszym regulaminie.

Bardziej szczegółowo

Zadanie Wstaw wykres i dokonaj jego edycji dla poniższych danych. 8a 3,54 8b 5,25 8c 4,21 8d 4,85

Zadanie Wstaw wykres i dokonaj jego edycji dla poniższych danych. 8a 3,54 8b 5,25 8c 4,21 8d 4,85 Zadanie Wstaw wykres i dokonaj jego edycji dla poniższych danych Klasa Średnia 8a 3,54 8b 5,25 8c 4,21 8d 4,85 Do wstawienia wykresu w edytorze tekstu nie potrzebujemy mieć wykonanej tabeli jest ona tylko

Bardziej szczegółowo

b. Ziemia w Układzie Słonecznym sprawdzian wiadomości

b. Ziemia w Układzie Słonecznym sprawdzian wiadomości a. b. Ziemia w Układzie Słonecznym sprawdzian wiadomości 1. Cele lekcji Cel ogólny: podsumowanie wiadomości o Układzie Słonecznym i miejscu w nim Ziemi. Uczeń: i. a) Wiadomości zna planety Układu Słonecznego,

Bardziej szczegółowo

Prezentacja multimedialna pt. Czy warto obserwować gniewkowskie niebo? Opracowali: Szymon Milewski Łukasz Kwiatkowski Marta Lewandowska

Prezentacja multimedialna pt. Czy warto obserwować gniewkowskie niebo? Opracowali: Szymon Milewski Łukasz Kwiatkowski Marta Lewandowska Prezentacja multimedialna pt. Czy warto obserwować gniewkowskie niebo? Opracowali: Szymon Milewski Łukasz Kwiatkowski Marta Lewandowska Słońce Jest ono gwiazdą centralną Układu Słonecznego, wokół której

Bardziej szczegółowo

Cairns (Australia): Szerokość: 16º 55' " Długość: 145º 46' " Sapporo (Japonia): Szerokość: 43º 3' " Długość: 141º 21' 15.

Cairns (Australia): Szerokość: 16º 55'  Długość: 145º 46'  Sapporo (Japonia): Szerokość: 43º 3'  Długość: 141º 21' 15. 5 - Obliczenia przejścia Wenus z 5-6 czerwca 2012 r. 5.1. Wybieranie miejsca obserwacji. W tej części zajmiemy się nadchodzącym tranzytem Wenus, próbując wyobrazić sobie sytuację jak najbardziej zbliżoną

Bardziej szczegółowo

Misja#3. Robimy film animowany.

Misja#3. Robimy film animowany. Po dzisiejszej lekcji będziesz: tworzyć programy animujące obiekty na ekranie komputera określać położenie i orientację obiektu w kartezjańskim układzie współrzędnych Zauważ że... Ludzkie oko charakteryzuje

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK IV. Obliczanie rotacji / translacji obrazów.

ZAŁĄCZNIK IV. Obliczanie rotacji / translacji obrazów. ZAŁĄCZNIK IV. Obliczanie rotacji / translacji obrazów. Jak to zostało przedstawione w części 5.2.1, jeżeli zrobimy Słońcu zdjęcie z jakiegoś miejsca na powierzchni ziemi w danym momencie t i dokładnie

Bardziej szczegółowo

Istnieje wiele sposobów przedstawiania obrazów Ziemi lub jej fragmentów, należą do nich plany, mapy oraz globusy.

Istnieje wiele sposobów przedstawiania obrazów Ziemi lub jej fragmentów, należą do nich plany, mapy oraz globusy. Współrzędne geograficzne Istnieje wiele sposobów przedstawiania obrazów Ziemi lub jej fragmentów, należą do nich plany, mapy oraz globusy. Najbardziej wiernym modelem Ziemi ukazującym ją w bardzo dużym

Bardziej szczegółowo

Astrofotografia z lustrzanką cyfrową

Astrofotografia z lustrzanką cyfrową Astrofotografia z lustrzanką cyfrową czyli jak połączyć lustrzankę z teleskopem Kupując teleskop, zapewne będziesz zainteresowany wykonywaniem zdjęć przez nowo kupiony sprzęt. Jeżeli posiadasz lustrzankę

Bardziej szczegółowo

1. Nazwij zaznaczone na mapkach cywilizacje. Naucz się odnajdywać te cywilizacje na mapkach różnego typu (także współczesnych)

1. Nazwij zaznaczone na mapkach cywilizacje. Naucz się odnajdywać te cywilizacje na mapkach różnego typu (także współczesnych) ............ CYWILIZACJE STAROŻYTNEGO WSCHODU 1. Nazwij zaznaczone na mapkach cywilizacje. Naucz się odnajdywać te cywilizacje na mapkach różnego typu (także współczesnych) 2. Przeczytaj uważnie tekst,

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ A 18 pkt. 3. Które z poniższych brył A, B, C, D przedstawiają bryłę zaznaczoną kolorem szarym?

CZĘŚĆ A 18 pkt. 3. Które z poniższych brył A, B, C, D przedstawiają bryłę zaznaczoną kolorem szarym? WYDZIAŁ ARCHITEKTURY POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ T E S T K W A L I F I K A C Y J N Y Z P R E D Y S P O Z Y C J I D O Z A W O D U A R C H I T E K T A GDAŃSK, 6 CZERWCA 2009, CZAS TRWANIA TESTU (CZĘŚĆ A + B +

Bardziej szczegółowo

Fotografowanie pozornego ruchu sfery niebieskiej

Fotografowanie pozornego ruchu sfery niebieskiej Małgorzata Getek Magdalena Rams Justyna Liber Beata Gębura Fotografowanie pozornego ruchu sfery niebieskiej Zadaniem zaliczeniowym z przedmiotu astronomia i astrofizyka było wykonanie serii zdjęć nocnego

Bardziej szczegółowo

Skala jasności w astronomii. Krzysztof Kamiński

Skala jasności w astronomii. Krzysztof Kamiński Skala jasności w astronomii Krzysztof Kamiński Obserwowana wielkość gwiazdowa (magnitudo) Skala wymyślona prawdopodobnie przez Hipparcha, który podzielił gwiazdy pod względem jasności na 6 grup (najjaśniejsze:

Bardziej szczegółowo

KONKURS ASTRONOMICZNY

KONKURS ASTRONOMICZNY SZKOLNY KLUB PRZYRODNICZY ALTAIR KONKURS ASTRONOMICZNY ETAP PIERWSZY 1. Jakie znasz ciała niebieskie? Gwiazdy, planety, planety karłowate, księŝyce, planetoidy, komety, kwazary, czarne dziury, ciemna materia....

Bardziej szczegółowo

KARTA PROJEKTU. Szkoła Podstawowa nr 7 w Brodnicy. Problemy, które chcemy rozwiązać:

KARTA PROJEKTU. Szkoła Podstawowa nr 7 w Brodnicy. Problemy, które chcemy rozwiązać: KARTA PROJEKTU Szkoła: Temat projektu/ zakres tematyczny: Szkoła Podstawowa nr 7 w Brodnicy Tajemnice Kosmosu projekt astronomiczny Zespół projektowy: Nauczyciel opiekun: Problemy, które chcemy rozwiązać:

Bardziej szczegółowo

Edytor tekstu MS Word 2003 - podstawy

Edytor tekstu MS Word 2003 - podstawy Edytor tekstu MS Word 2003 - podstawy Cz. 4. Rysunki i tabele w dokumencie Obiekt WordArt Jeżeli chcemy zamieścić w naszym dokumencie jakiś efektowny napis, na przykład hasło reklamowe, możemy wykorzystać

Bardziej szczegółowo

Cykl lekcji informatyki w klasie IV szkoły podstawowej. Wstęp

Cykl lekcji informatyki w klasie IV szkoły podstawowej. Wstęp Cykl lekcji informatyki w klasie IV szkoły podstawowej Wstęp Poniżej przedstawiam cykl początkowych lekcji informatyki poświęconym programowi Paint. Nie są to scenariusze lekcji, lecz coś w rodzaju kart

Bardziej szczegółowo

Namów swoich uczniów do wzięcia udziału w

Namów swoich uczniów do wzięcia udziału w Instrukcja dla nauczycieli: przewodnik obserwacji Namów swoich uczniów do wzięcia udziału w ogólnoświatowej kampanii obserwacyjnej nauki obywatelskiej, aby obserwowali i zanotowali jasności dostrzegalnych

Bardziej szczegółowo

Dwie wersje. Opis techniki wykonania. Panorama długiego, wąskiego pokoju. Jacek Kwaśniewski. wersja wersja 2006.

Dwie wersje. Opis techniki wykonania. Panorama długiego, wąskiego pokoju. Jacek Kwaśniewski. wersja wersja 2006. Jacek Kwaśniewski Panorama długiego, wąskiego pokoju Dwie wersje wersja 2008 Opis techniki wykonania wersja 2006 Styczeń 2008 1 Wersja 2006 aparat: kompakt Sony P200 ilość zdjęć cząstkowych: 120 ogniskowa:

Bardziej szczegółowo

Geografia jako nauka. Współrzędne geograficzne.

Geografia jako nauka. Współrzędne geograficzne. Geografia (semestr 3 / gimnazjum) Lekcja numer 1 Temat: Geografia jako nauka. Współrzędne geograficzne. Geografia jest nauką opisującą świat, w którym żyjemy. Wyraz geographia (z języka greckiego) oznacza

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1 Automatyczna animacja ruchu

Ćwiczenie 1 Automatyczna animacja ruchu Automatyczna animacja ruchu Celem ćwiczenia jest poznanie procesu tworzenia automatycznej animacji ruchu, która jest podstawą większości projektów we Flashu. Ze względu na swoją wszechstronność omawiana

Bardziej szczegółowo

Obliczanie czasów miejscowych słonecznych i czasów strefowych. 1h = 15 0

Obliczanie czasów miejscowych słonecznych i czasów strefowych. 1h = 15 0 Obliczanie czasów miejscowych słonecznych i czasów strefowych. Kilka słów wstępnych Ziemia obraca się z zachodu na wschód. W ciągu 24 godzin obróci się o 360 0. Jeżeli podzielimy 360 0 na 24 godziny otrzymamy

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Gwiaździste niebo.

TEMAT: Gwiaździste niebo. Konspekt zaliczeniowy kursu doskonalącego w zakresie NAUCZANIE I WYCHOWANIE INTEGRACYJNE W SZKOLE PODSTAWOWEJ I GIMNAZJUM w Wojewódzkim Ośrodku Metodycznym w Katowicach. nr 4/327/2001/US KONSPEKT LEKCJI

Bardziej szczegółowo

Główne elementy zestawu komputerowego

Główne elementy zestawu komputerowego Główne elementy zestawu komputerowego Monitor umożliwia oglądanie efektów pracy w programach komputerowych Mysz komputerowa umożliwia wykonywanie różnych operacji w programach komputerowych Klawiatura

Bardziej szczegółowo

Kosmiczni podróżnicy. A jednak się kręci 4 edycja konkurs astronomiczny (projekt klasowy) IX 2013

Kosmiczni podróżnicy. A jednak się kręci 4 edycja konkurs astronomiczny (projekt klasowy) IX 2013 PUBLICZNA SZKOŁA PODSTAWOWA NR 14 IM. ADAMA MICKIEWICZA UL KOSZYKA 21 45 720 OPOLE tel./fax (077) 474-31-91 e-mail: sp14opole@op.pl A jednak się kręci 4 edycja konkurs astronomiczny (projekt klasowy) IX

Bardziej szczegółowo

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu IDEA PRZEKROJU stosujemy, aby odzwierciedlić wewnętrzne, niewidoczne z zewnątrz, kształty przedmiotu.

Bardziej szczegółowo

D FAŁSZ D PRAWDA ",==,./. ',<:"'''4''0''7'''' '-' '-_._-._._._._.-.-_.-...,

D FAŁSZ D PRAWDA ,==,./. ',<:'''4''0''7'''' '-' '-_._-._._._._.-.-_.-..., Obraz Ziemi. Ziemia we Wszechświecie 12. Informacje geograficzne przedstawia się na mapach za pomocą różnych metod. Zaznacz poprawne przyporządkowanie m~tody do danej mapy. A. Metoda Izolinii - mapa izobar.

Bardziej szczegółowo

Fizyka i Chemia Ziemi

Fizyka i Chemia Ziemi Fizyka i Chemia Ziemi Temat 5: Zjawiska w układzie Ziemia - Księżyc T.J. Jopek jopek@amu.edu.pl IOA UAM 2012-01-26 T.J.Jopek, Fizyka i chemia Ziemi 1 Ruch orbitalny Księżyca Obserwowane tarcze Księżyca

Bardziej szczegółowo

Anna Malinowska Fotografowanie pozornego ruchu sfery niebieskiej

Anna Malinowska Fotografowanie pozornego ruchu sfery niebieskiej Anna Malinowska Fotografowanie pozornego ruchu sfery niebieskiej Konieczność zrobienia zdjęć bardzo mnie zdenerwowała (jak chyba zresztą wszystkich uczestników studiów podyplomowych Nauczyciel fizyki w

Bardziej szczegółowo

Kopiowanie zdjęć z aparatu cyfrowego do komputera. Na samych początku przygotujmy miejsce na dysku komputera.

Kopiowanie zdjęć z aparatu cyfrowego do komputera. Na samych początku przygotujmy miejsce na dysku komputera. Kopiowanie zdjęć z aparatu cyfrowego do komputera. Na samych początku przygotujmy miejsce na dysku komputera. W tym celu kliknijmy Start (aby rozpocząć pracę) [to ta ikonka z logiem okienka, zupełnie takim

Bardziej szczegółowo

ZAĆMIENIA. Zaćmienia Słońca

ZAĆMIENIA. Zaćmienia Słońca ZAĆMIENIA Zaćmienia Słońca 1. Całkowite zaćmienie Słońca 20 marca 2015. Pas fazy całkowitej zaćmienia rozpocznie się 20 marca 2015 o godzinie 9 h 10 m na północnym Atlantyku, prawie 500 km na południe

Bardziej szczegółowo

Użycie przestrzeni papieru i odnośników - ćwiczenie

Użycie przestrzeni papieru i odnośników - ćwiczenie Użycie przestrzeni papieru i odnośników - ćwiczenie Informacje ogólne Korzystanie z ćwiczeń Podczas rysowania w AutoCADzie, praca ta zwykle odbywa się w przestrzeni modelu. Przed wydrukowaniem rysunku,

Bardziej szczegółowo

Zestaw 1. Rozmiary kątowe str. 1 / 5

Zestaw 1. Rozmiary kątowe str. 1 / 5 Materiały edukacyjne Tranzyt Wenus 2012 Zestaw 1. Rozmiary kątowe Czy zauważyliście, że drzewo, które znajduje się daleko wydaje się być dużo mniejsze od tego co jest blisko? To zjawisko nazywane jest

Bardziej szczegółowo

Czy Słońce zawsze świeci tak samo?

Czy Słońce zawsze świeci tak samo? Odkrywcy świata Autor: Anna Romańska, Marcin Piotrowicz Lekcja 5 i 6: Czy Słońce zawsze świeci tak samo? Zajęcia doświadczalne wprowadzające w cykl Energia Słońca. Uczeń poprzez obserwacje poznaje zależności

Bardziej szczegółowo

Prosta astrofotografia planetarna i księżycowa. Piotr Biniarz

Prosta astrofotografia planetarna i księżycowa. Piotr Biniarz Prosta astrofotografia planetarna i księżycowa. Piotr Biniarz Wielu astronomów-amatorów swoją przygodę z astrofotografią zaczyna od kamer internetowych. Po zakupie teleskopu także zdecydowałem się na podobny

Bardziej szczegółowo

Dodatek B - Histogram

Dodatek B - Histogram Dodatek B - Histogram Histogram to nic innego, jak wykres pokazujący ile elementów od czarnego (od lewej) do białego (prawy koniec histogramu) zostało zarejestrowanych na zdjęciu. Może przedstawiać uśredniony

Bardziej szczegółowo

nawigację zliczeniową, która polega na określaniu pozycji na podstawie pomiaru przebytej drogi i jej kierunku.

nawigację zliczeniową, która polega na określaniu pozycji na podstawie pomiaru przebytej drogi i jej kierunku. 14 Nawigacja dla żeglarzy nawigację zliczeniową, która polega na określaniu pozycji na podstawie pomiaru przebytej drogi i jej kierunku. Rozwiązania drugiego problemu nawigacji, tj. wyznaczenia bezpiecznej

Bardziej szczegółowo

PODRĘCZNA INSTRUKCJA ASTRO-EXCELA

PODRĘCZNA INSTRUKCJA ASTRO-EXCELA 2015 rok Janusz Bańkowski, Bełchatów Patronat programu SOS PTMA PODRĘCZNA INSTRUKCJA ASTRO-EXCELA Wstęp Arkusz kalkulacyjny MS Excel to doskonałe narzędzie obliczeniowe wszechstronnego użytku. Za pomocą

Bardziej szczegółowo

1. Rozwiąż krzyżówkę i zapisz hasło.

1. Rozwiąż krzyżówkę i zapisz hasło. KARTY PRACY 1 CZĘŚĆ KARTA PRACY NR 1 IMIĘ:... DATA: 1. Rozwiąż krzyżówkę i zapisz hasło. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 1. Nazwa miesiąca, w którym rozpoczynasz rok szkolny. 2. Jeden z dwunastu w roku.

Bardziej szczegółowo

Badanie faz Księżyca oraz ich wpływu na poziom wody mórz i oceanów na Ziemi

Badanie faz Księżyca oraz ich wpływu na poziom wody mórz i oceanów na Ziemi Badanie faz Księżyca oraz ich wpływu na poziom wody mórz i oceanów na Ziemi Projekt badawczy wykonała: Nina Bąkowska kl. IIA Publiczne Gimnazjum w Pokoju 2014 rok Spis treści: I. Opis faz Księżyca II.

Bardziej szczegółowo

Katedra Zarządzania i Inżynierii Produkcji 2013r. Materiały pomocnicze do zajęć laboratoryjnych

Katedra Zarządzania i Inżynierii Produkcji 2013r. Materiały pomocnicze do zajęć laboratoryjnych Materiały pomocnicze do zajęć laboratoryjnych 1 Używane w trakcie ćwiczeń moduły programu Autodesk Inventor 2008 Tworzenie złożenia Tworzenie dokumentacji płaskiej Tworzenie części Obserwacja modelu/manipulacja

Bardziej szczegółowo

Kontrola wiadomości Grawitacja i elementy astronomii

Kontrola wiadomości Grawitacja i elementy astronomii Kontrola wiadomości Grawitacja i elementy astronomii I LO im. Stefana Żeromskiego w Lęborku 15 października Kartkówka w klasie IA - 20 minut Grupa 1 1 Wykonaj rysunek ilustrujący sposób wyznaczania odległości

Bardziej szczegółowo

Jak przesłać mapę do urządzenia lub na kartę pamięci?

Jak przesłać mapę do urządzenia lub na kartę pamięci? Jak przesłać mapę do urządzenia lub na kartę pamięci? Poniższe instrukcje opisują procedury dla programu MapSource w wersji 6.14.1. Jeśli posiadasz starszą wersję możesz dokonać aktualizacji programu pobierając

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 8 Temat: Obserwacja i analiza linii sił pola magnetycznego.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 8 Temat: Obserwacja i analiza linii sił pola magnetycznego. LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 8 Temat: Obserwacja i analiza linii sił pola magnetycznego. Zestaw ćwiczeniowy zawiera cztery magnesy (dwa małe i dwa duże)

Bardziej szczegółowo

CorelDRAW. 1. Rysunek rastrowy a wektorowy. 2. Opis okna programu

CorelDRAW. 1. Rysunek rastrowy a wektorowy. 2. Opis okna programu 1. Rysunek rastrowy a wektorowy CorelDRAW Różnice między rysunkiem rastrowym (czasami nazywanym bitmapą) a wektorowym są olbrzymie. Szczególnie widoczne są podczas skalowania (czyli zmiany rozmiaru) rysunku

Bardziej szczegółowo

LIV Olimpiada Astronomiczna 2010 / 2011 Zawody III stopnia

LIV Olimpiada Astronomiczna 2010 / 2011 Zawody III stopnia LIV Olimpiada Astronomiczna 2010 / 2011 Zawody III stopnia 1. Wskutek efektów relatywistycznych mierzony całkowity strumień promieniowania od gwiazdy, która porusza się w kierunku obserwatora z prędkością

Bardziej szczegółowo