Jaki jest Wszechświat?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jaki jest Wszechświat?"

Transkrypt

1 1 Jaki jest Wszechświat? Od najmłodszych lat posługujemy się terminem KOSMOS. Lubimy gry komputerowe czy filmy, których akcja rozgrywa się w Kosmosie, na przykład Gwiezdne Wojny. Znamy takie słowa, jak gwiazda, planeta, satelita, kometa. Ale czy tak naprawdę rozumiemy wszystkie te nazwy? Poznawanie Kosmosu zaczniemy od wyjaśnienia podstawowych terminów Co to jest Wszechświat? Wyjaśnienie pojęcia WSZECHŚWIAT nie jest proste. Rozumiemy go jako całość materialnego bytu wszystkie istniejące formy materii i energii. Materia we wszechświecie jest zgromadzona w gwiazdach, planetach, satelitach, planetoidach i innych obiektach, które nazywamy ciałami niebieskimi. Tworzą one wielkie skupiska zwane galaktykami. Trudno określić, ile jest galaktyk. W poznawalnej części Kosmosu ich ilość szacuje się na sto miliardów. Wiek Wszechświata ocenia się na około 14 miliardów lat. Moment, w którym powstał, nazywamy Wielkim Wybuchem. 8! Pamiętaj! Terminy WSZECHŚWIAT i KOSMOS w naukach przyrodniczych oznaczają to samo.

2 Jakie ciała niebieskie znajdują się w Kosmosie? Gwiazdy gazowe ciała niebieskie świecące własnym światłem. Najbliższą Ziemi gwiazdą jest Słońce wielka kula gazowa, która dostarcza nam światła i ciepła. Planety ciała niebieskie krążące wokół gwiazdy; nie świecą własnym światłem. Ziemia jest jedną z planet krążących wokół Słońca. Naturalne satelity ciała niebieskie krążące wokół planet. Naturalnym satelitą Ziemi jest Księżyc, który podobnie jak nasza planeta jest oświetlany przez zez Słońce. Planetoidy znacznie mniejsze od planet ciała niebieskie krążące wokół Słońca. Planetoidy mogą mieć średnicę od kilku do 1000 metrów; często mają nieregularne kształty. Meteoroidy okruchy skalne o różnych rozmiarach poruszające się w Kosmosie. Meteoroidy, które wtargną w atmosferę ziemską, spalają się. Widoczne wówczas smugi światła to meteory, potocznie nazywane spadającymi gwiazdami. Gdy meteor spadnie na Ziemię, nazywamy go meteorytem. Komety małe ciała niebieskie z charakterystycznym świecącym warkoczem, krążące wokół gwiazdy. Najbardziej znaną kometą jest kometa Halleya. Pojawia się ona w pobliżu Ziemi mniej więcej co 76 lat. Ostatnio można ją było obserwować w 1986 roku _053_dzial_1_indeks.indd :49

3 1.2. Jak duży jest Wszechświat? Na pewno nieraz, patrząc nocą w bezchmurne niebo, zastanawialiście się, jak duży jest Wszechświat. Odpowiedź na to pytanie jest wielką zagadką, którą badacze Kosmosu starają się rozwiązać od wieków. Co raz odkrywają w nim nowe tajemnice. Wszechświat jest ogromny i się rozszerza. Nie można też określić jego granic. O tym, jak wielki jest Kosmos, świadczą odległości do ciał niebieskich, które obserwujemy gołym okiem z powierzchni Ziemi, a także do tych, które można oglądać przez teleskopy. Astronomowie potrafią obliczyć odległości do najdalszych obiektów w Kosmosie i w ten sposób określić rozmiary, które możemy poznać przy obecnym stanie wiedzy i techniki. ciekawostka Dzisiejszy poziom techniki pozwala na odkrywanie coraz to nowych tajemnic Wszechświata. Ułatwia to fakt, że obserwacje ciał niebieskich i zjawisk zachodzących w Kosmosie mogą prowadzić zarówno naukowcy w swoich stacjach badawczych, jak i amatorzy, miłośnicy astronomii korzystający z komputerowych programów astronomicznych. Aleksander Wolszczan, polski astronom pracujący w USA; w 1992 roku odkrył pierwszy pozasłoneczny układ planetarny. Maciej Małkowski i Piotr Tylenda, uczniowie X Liceum Ogólnokształcącego z Zespołu Szkół im. prof. Stefana Banacha w Toruniu; odkryli w 2007 roku dwie nowe asteroidy. 10

4 1.3. Odległości w Kosmosie Co już umiemy? W pobliżu szkoły Ewa i Michał mierzą odległość między dwiema latarniami. Jakie znasz inne sposoby określania odległości w terenie? Potrafimy mierzyć odległości w terenie i posługiwać się jednostkami miary. Są to przeważnie metry i kilometry. A w jakich jednostkach mierzymy odległości w Kosmosie? W Kosmosie najmniejsze odległości wyrażamy w kilometrach, na przykład odległość z Ziemi do Księżyca wynosi km, a do Słońca około km. Większe odległości w Kosmosie podajemy na przykład w minutach, godzinach, dniach, miesiącach i latach świetlnych. Odległości do najdalszych obiektów we Wszechświecie wyrażamy w tysiącach, milionach, a nawet miliardach lat świetlnych, pamiętając, że światło przebywa 300 tys. km w czasie 1 sekundy. Na przykład odległość do najdalszych gwiazd widocznych z Ziemi gołym okiem wynosi około 2000 lat świetlnych. Oznacza to, że światło wysłane przez te gwiazdy potrzebuje 2000 lat, aby dotrzeć do Ziemi. Odległość z Ziemi do obiektów we Wszechświecie w jednostkach świetlnych! Pamiętaj! Rok świetlny to odległość, jaką światło przebywa w Kosmosie w ciągu roku. Słońce Pluton Proxima Centauri gwiazda znajdująca się najbliżej Słońca najdalsze gwiazdy widoczne gołym okiem najbliższa nam galaktyka w Andromedzie najdalsze rejony Wszechświata dostępne dla obserwacji 8 minut 20 sekund 5 godzin 29 minut 4,28 lat ok lat 2,4 miliona lat 13 miliardów lat 11

5 ? 1.4. Co widzimy na niebie z powierzchni Ziemi? Ludzie od zawsze obserwowali niebo, a na nim gwiazdy, które układają się w zbiory tworzące rozmaite kształty. Są to gwiazdozbiory, którym nadano różne nazwy. Mamy więc gwiazdozbiór Lwa, Raka, Łabędzia i wiele, wiele innych. Nie z każdego miejsca na Ziemi możemy obserwować te same gwiazdozbiory. Na przykład mieszkańcy półkuli południowej nie zobaczą Wielkiej i Małej Niedźwiedzicy czy Gwiazdy Polarnej, które można obserwować na półkuli północnej. Gwiazdę Polarną mieszkańcy półkuli północnej od wieków wykorzystują do wyznaczania kierunku północnego i do orientacji w terenie. Niebo, które widzimy z naszego miejsca obserwacji, to sklepienie niebieskie. Ma ono kształt półkuli rozpostartej nad widnokręgiem i jest częścią sfery niebieskiej, która otacza Ziemię. To na niej właśnie obserwujemy gwiazdy, planety i inne ciała niebieskie. Co już umiemy? Ewa i Michał odnaleźli na niebie Wielki i Mały Wóz. Przypomnij, w jaki sposób znajdą Gwiazdę Polarną? Jak inaczej można wyznaczyć kierunek północny i pozostałe kierunki świata? Które ciała niebieskie możesz obserwować na sklepieniu niebieskim w dzień, a które w nocy? sfera północna nieba 12 północny biegun niebieski biegun północny biegun południowy równik niebieski nadir zenit obserwator równik ziemski oś obrotu Ziemi sfera południowa nieba południowy biegun niebieski! Pamiętaj! Sfera niebieska to powierzchnia wyobrażonej kuli, w której środku znajduje się Ziemia. Dla obserwatora na półkuli północnej jest widoczna tylko połowa sfery niebieskiej i znajdujące się na niej ciała niebieskie.

6 doświadczenie Rozpoznajemy gwiazdozbiory Co będzie potrzebne? mapa nieba dla danego miesiąca Jak to zrobić? 1. Na obserwację nieba wybierz bezchmurną noc i miejsce z daleka od miejskich świateł. 2. Umieść nad głową mapę i zorientuj ją skieruj mapę tak, aby kierunek północny na mapie pokrył się z kierunkiem północnym w rzeczywistości. 3. Porównaj układ gwiazd w rzeczywistości z mapą i rozpoznaj najlepiej widoczne gwiazdozbiory. 4. Zanotuj ich nazwy i zapisz, po której stronie nieba się one znajdują. Powtórzenie podsumowanie np. w latach świetlnych. wchodzą gwiazdy, planety, planetoidy i inne ciała niebieskie. gwiazdy, Księżyc, planety i inne ciała niebieskie oraz zjawiska astronomiczne. gwiazdozbiorami. Mapy nieba sporządzane dla poszczególnych miesięcy, a nawet dni i godzin ułatwiają ich rozpoznanie na niebie. Znajdziesz je na stronach internetowych poświęconych astronomii. zadania domowe 1. Wyjaśnij własnymi słowami, jak rozumiesz pojęcie Wszechświat. 2. Wymień nazwy znanych ci ciał niebieskich, które znajdują się w Kosmosie i określ charakterystyczną cechę każdego z nich. 3. Na podstawie mapy nieba północnego lub odpowiednich stron internetowych (np. podaj nazwy kilku gwiazdozbiorów. Zaobserwuj je na sklepieniu niebieskim. 4. Odszukaj w internecie wiadomości o najnowszych odkryciach w Kosmosie i przygotuj krótką notatkę na ten temat. Adres przydatnej witryny internetowej: 13

ETAP II. Astronomia to nauka. pochodzeniem i ewolucją. planet i gwiazd. na wydarzenia na Ziemi.

ETAP II. Astronomia to nauka. pochodzeniem i ewolucją. planet i gwiazd. na wydarzenia na Ziemi. ETAP II Konkurencja I Ach te definicje! (każda poprawnie ułożona definicja warta jest aż dwa punkty) Astronomia to nauka o ciałach niebieskich zajmująca się badaniem ich położenia, ruchów, odległości i

Bardziej szczegółowo

Odległość kątowa. Liceum Klasy I III Doświadczenie konkursowe 1

Odległość kątowa. Liceum Klasy I III Doświadczenie konkursowe 1 Liceum Klasy I III Doświadczenie konkursowe 1 Rok 2015 1. Wstęp teoretyczny Patrząc na niebo po zachodzie Słońca mamy wrażenie, że znajdujemy się pod rozgwieżdżoną kopułą. Kopuła ta stanowi połowę tzw.

Bardziej szczegółowo

Elementy astronomii w nauczaniu przyrody. dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011

Elementy astronomii w nauczaniu przyrody. dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011 Elementy astronomii w nauczaniu przyrody dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011 Szkic referatu Krótki przegląd wątków tematycznych przedmiotu Przyroda w podstawie MEN Astronomiczne zasoby

Bardziej szczegółowo

Galaktyki i Gwiazdozbiory

Galaktyki i Gwiazdozbiory Galaktyki i Gwiazdozbiory Co to jest Galaktyka? Galaktyka (z gr. γαλα mleko) duży, grawitacyjnie związany układ gwiazd, pyłu i gazu międzygwiazdowego oraz niewidocznej ciemnej materii. Typowa galaktyka

Bardziej szczegółowo

Kroki: A Windows to the Universe Citizen Science Event. windows2universe.org/starcount. 29 października - 12 listopada 2010

Kroki: A Windows to the Universe Citizen Science Event. windows2universe.org/starcount. 29 października - 12 listopada 2010 Kroki: CZEGO potrzebuję? Długopis lub ołówek Latarka z czerwonym światłem lub do trybu nocnego GPS, dostęp do Internetu lub mapa topograficzna Wydrukowany Przewodnik obserwatora z formularzem raportu JAK

Bardziej szczegółowo

Tellurium szkolne [ BAP_1134000.doc ]

Tellurium szkolne [ BAP_1134000.doc ] Tellurium szkolne [ ] Prezentacja produktu Przeznaczenie dydaktyczne. Kosmograf CONATEX ma stanowić pomoc dydaktyczną w wyjaśnianiu i demonstracji układu «ZIEMIA - KSIĘŻYC - SŁOŃCE», zjawiska nocy i dni,

Bardziej szczegółowo

( W.Ogłoza, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Pracownia Astronomiczna)

( W.Ogłoza, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Pracownia Astronomiczna) TEMAT: Analiza zdjęć ciał niebieskich POJĘCIA: budowa i rozmiary składników Układu Słonecznego POMOCE: fotografie róŝnych ciał niebieskich, przybory kreślarskie, kalkulator ZADANIE: Wykorzystując załączone

Bardziej szczegółowo

KARTA PROJEKTU. Szkoła Podstawowa nr 7 w Brodnicy. Problemy, które chcemy rozwiązać:

KARTA PROJEKTU. Szkoła Podstawowa nr 7 w Brodnicy. Problemy, które chcemy rozwiązać: KARTA PROJEKTU Szkoła: Temat projektu/ zakres tematyczny: Szkoła Podstawowa nr 7 w Brodnicy Tajemnice Kosmosu projekt astronomiczny Zespół projektowy: Nauczyciel opiekun: Problemy, które chcemy rozwiązać:

Bardziej szczegółowo

Treści prezentowane w filmie:

Treści prezentowane w filmie: PRZEWODNIK DLA NAUCZYCIELI PRZEWODNIK PO FILMIE DLA NAUCZYCIELI Hubble 3D to trójwymiarowy film dokumentalny, przedstawiający wyprawę serwisową do Kosmicznego Teleskopu Hubble a. Teleskop juŝ od 20 lat

Bardziej szczegółowo

języka obcego i sprawności językowych. Korelacja języka angielskiego z innymi przedmiotami to

języka obcego i sprawności językowych. Korelacja języka angielskiego z innymi przedmiotami to W obecnych czasach dzieci i młodzież mają kontakt z językiem obcym w zasadzie cały czas. Od najmłodszych lat chodzą na kursy, konwersacje, uczą się języków z telewizji, płyt, gier komputerowych. Młodym

Bardziej szczegółowo

Aplikacje informatyczne w Astronomii. Internet źródło informacji i planowanie obserwacji astronomicznych

Aplikacje informatyczne w Astronomii. Internet źródło informacji i planowanie obserwacji astronomicznych Aplikacje informatyczne w Astronomii Internet źródło informacji i planowanie obserwacji astronomicznych Skrót kursu: Tydzień I wstęp i planowanie pokazów popularnonaukowych a) współrzędne niebieskie układy

Bardziej szczegółowo

RUCH OBROTOWY I OBIEGOWY ZIEMI

RUCH OBROTOWY I OBIEGOWY ZIEMI 1. Wpisz w odpowiednich miejscach następujące nazwy: Równik, Zwrotnika Raka, Zwrotnik Koziorożca iegun Południowy, iegun Północny Koło Podbiegunowe Południowe Koło Podbiegunowe Południowe RUCH OROTOWY

Bardziej szczegółowo

Wenus na tle Słońca. Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek. Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego

Wenus na tle Słońca. Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek. Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego Wenus na tle Słońca Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego Instytut Astronomiczny UWr Czym się zajmujemy? uczymy studentów, prowadzimy badania naukowe (astrofizyka

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Jak poznać Wszechświat, jeśli nie mamy bezpośredniego dostępu do każdej jego części? Ta trudność jest codziennością dla astronomii. Obiekty astronomiczne

Bardziej szczegółowo

Fizyka. Kurs przygotowawczy. na studia inżynierskie. mgr Kamila Haule

Fizyka. Kurs przygotowawczy. na studia inżynierskie. mgr Kamila Haule Fizyka Kurs przygotowawczy na studia inżynierskie mgr Kamila Haule Grawitacja Grawitacja we Wszechświecie Planety przyciągają Księżyce Ziemia przyciąga Ciebie Słońce przyciąga Ziemię i inne planety Gwiazdy

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający wiadomości z rozdziału I i II

Test sprawdzający wiadomości z rozdziału I i II Test sprawdzający wiadomości z rozdziału I i II Zadanie 1 Do poniższych poleceń dobierz najlepsze źródło informacji. Uwaga: do każdego polecenia dobierz tylko jedno źródło informacji. Polecenie Źródło

Bardziej szczegółowo

Kamil Adamaszek Piotr Siedlecki

Kamil Adamaszek Piotr Siedlecki Kamil Adamaszek Piotr Siedlecki Budowa Marsa Mars jest czwartą planetą od Słońca w Układzie Słonecznym. Nazwa planety pochodzi od imienia rzymskiego boga wojny Mars. Zawdzięcza ją swej barwie, która przy

Bardziej szczegółowo

METODY PROJEKTU BADAWCZEGO W NAUCZANIU FIZYKI

METODY PROJEKTU BADAWCZEGO W NAUCZANIU FIZYKI METODY PROJEKTU BADAWCZEGO W NAUCZANIU FIZYKI PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE LEKCJI OPRACOWAŁA BOGUMIŁA LEWUSZEWSKA Pojęcie projektu jako metody nauczania Projekt to duże przedsięwzięcie indywidualne lub grupowe

Bardziej szczegółowo

Wyścig. W nieznanej przestrzeni daleko od ziemi krążą swym torem planety, spadają gwiazdy, widział je każdy warkocze ciągną komety.

Wyścig. W nieznanej przestrzeni daleko od ziemi krążą swym torem planety, spadają gwiazdy, widział je każdy warkocze ciągną komety. Tomasz Łopaciński kl. 1 TM Wyścig W nieznanej przestrzeni daleko od ziemi krążą swym torem planety, spadają gwiazdy, widział je każdy warkocze ciągną komety. Przedwczoraj, dzisiaj, jutro bez końca trwał

Bardziej szczegółowo

2. Ziemia we Wszechświecie

2. Ziemia we Wszechświecie 2. Ziemia we Wszechświecie 5 4 6 3 Horyzont N O 2 1 Rysunek 2.1 Punkty orientacyjne na sferze niebieskiej z horyzontem dla obserwatora O stojącego w Krakowie 21 III w punkcie o współrzędnych geograficznych

Bardziej szczegółowo

Wielki astronom Mikołaj Kopernik

Wielki astronom Mikołaj Kopernik Wielki astronom Mikołaj Kopernik 1. Cele lekcji Cel ogólny: Poznanie sylwetki Mikołaja Kopernika. a) Wiadomości Uczeń wie, kim był Mikołaj Kopernik. b) Umiejętności Uczeń potrafi udzielać odpowiedzi na

Bardziej szczegółowo

I Ty możesz zostać odkrywcą komety. Prezentacja projektu Sungrazing Comets podczas Festiwalu Nauki w Krakowie.

I Ty możesz zostać odkrywcą komety. Prezentacja projektu Sungrazing Comets podczas Festiwalu Nauki w Krakowie. I Ty możesz zostać odkrywcą komety. Prezentacja projektu Sungrazing Comets podczas Festiwalu Nauki w Krakowie. -Michał Kusiak- Obserwatorium Astronomiczne UJ Czy zdarza Ci się, choć czasem zarwać noc,

Bardziej szczegółowo

Odkrywania i poza Układ Słoneczny w polskim

Odkrywania i poza Układ Słoneczny w polskim Odkrywania i poza Układ Słoneczny w polskim Exploring the Solar System and Beyond in Polish Opracowany przez Nam Nguyen Głębokie Pole Hubble'a Ultra strzał 2014 Exploring the Solar System, a celem Beyond

Bardziej szczegółowo

Źródło: ESA/ A.Fujii. Świat Konstelacji

Źródło: ESA/ A.Fujii. Świat Konstelacji Źródło: ESA/ A.Fujii Świat Konstelacji 135 Wstęp W pogodną bezksiężycową noc na niebie możemy dostrzec jasną łunę skupionych gwiazd. To nasza Galaktyka - Droga Mleczna. W rzeczywistości znajdujemy się

Bardziej szczegółowo

CD-ROM pt.: Ziemia we Wszechœwiecie spis treœci

CD-ROM pt.: Ziemia we Wszechœwiecie spis treœci I. WSZECHŒWIAT Struktura Wszechœwiata Co to jest Wszechœwiat? Jak zbudowany jest Wszechœwiat? Rozk³ad materii we Wszechœwiecie Pary galaktyk Lokalna Grupa Galaktyk Gromady Galaktyk Supergromady galaktyk

Bardziej szczegółowo

kółko astronomiczne wielkie wydarzenia planetarium zloty

kółko astronomiczne wielkie wydarzenia planetarium zloty Nie dałoby się napisać pracy na temat Astronomia i ja bez próby choćby mglistego i ogólnego zdefiniowania, czym właściwie jest dla mnie astronomia. Dlatego postanowiłam wypisać kilka haseł, które najbardziej

Bardziej szczegółowo

Geografia jako nauka. Współrzędne geograficzne.

Geografia jako nauka. Współrzędne geograficzne. Geografia (semestr 3 / gimnazjum) Lekcja numer 1 Temat: Geografia jako nauka. Współrzędne geograficzne. Geografia jest nauką opisującą świat, w którym żyjemy. Wyraz geographia (z języka greckiego) oznacza

Bardziej szczegółowo

Anna Malinowska Fotografowanie pozornego ruchu sfery niebieskiej

Anna Malinowska Fotografowanie pozornego ruchu sfery niebieskiej Anna Malinowska Fotografowanie pozornego ruchu sfery niebieskiej Konieczność zrobienia zdjęć bardzo mnie zdenerwowała (jak chyba zresztą wszystkich uczestników studiów podyplomowych Nauczyciel fizyki w

Bardziej szczegółowo

przeprowadzonych dnia 27. II. 2015 r

przeprowadzonych dnia 27. II. 2015 r Prowadząca: Agata Wiącek SCENARIUSZ ZAJĘĆ Z DZIEĆMI 6 LETNIMI przeprowadzonych dnia 27. II. 2015 r TEMAT: Zgaduj-zgadula nt. Wszystko o kosmosie - rozwiązywanie zagadek i zadań na temat dotyczący kosmosu

Bardziej szczegółowo

Optyka 2012/13 powtórzenie

Optyka 2012/13 powtórzenie strona 1 Imię i nazwisko ucznia Data...... Klasa... Zadanie 1. Słońce w ciągu dnia przemieszcza się na niebie ze wschodu na zachód. W którym kierunku obraca się Ziemia? Zadanie 2. Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Czy zastanawiałeś się kiedyś nad tym

Czy zastanawiałeś się kiedyś nad tym DO CIEBIE Czy zastanawiałeś się kiedyś nad tym skąd się wzięliśmy? Kim jesteśmy? Dlaczego żyjemy? Czy nasze istnienie jest wynikiem przypadku? jaki jest sens życia? Żyjemy, by odnieść sukces? Miło spędzić

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu. Mechanika układów planetarnych (Ukł. Słonecznego)

Plan wykładu. Mechanika układów planetarnych (Ukł. Słonecznego) Mechanika nieba Marcin Kiraga: kiraga@astrouw.edu.pl 30 godzin wykładu + 30 godzin ćwiczeń wykłady poniedziałki - godzina 15:15 ćwiczenia wtorki - godzina 12:15 Warunki zaliczenia ćwiczeń: prace domowe

Bardziej szczegółowo

Ziemia jest gigantycznym magnesem. Każdy namagnesowany obiekt znajdujący się w jej pobliżu doświadcza wpływu ziemskiego magnetycznego pola, które

Ziemia jest gigantycznym magnesem. Każdy namagnesowany obiekt znajdujący się w jej pobliżu doświadcza wpływu ziemskiego magnetycznego pola, które Ziemia jest gigantycznym magnesem. Każdy namagnesowany obiekt znajdujący się w jej pobliżu doświadcza wpływu ziemskiego magnetycznego pola, które przypomina pole ogromnego magnesu sztabkowego. Jak w magnesie

Bardziej szczegółowo

Konkurs Astronomiczny Astrolabium II Edycja 26 marca 2014 roku Klasy I III Liceum Ogólnokształcącego Test Konkursowy

Konkurs Astronomiczny Astrolabium II Edycja 26 marca 2014 roku Klasy I III Liceum Ogólnokształcącego Test Konkursowy Instrukcja Zaznacz prawidłową odpowiedź. Tylko jedna odpowiedź jest poprawna. Czas na rozwiązanie testu wynosi 75 minut.. Do obserwacji Słońca wykorzystuje się filtr Hα, który przepuszcza z widma słonecznego

Bardziej szczegółowo

Projekt ASTRONOM 2015 dofinansowany ze środków Warszawskich Inicjatyw Edukacyjnych i objęty honorowym patronatem Burmistrza Dzielnicy Ursynów

Projekt ASTRONOM 2015 dofinansowany ze środków Warszawskich Inicjatyw Edukacyjnych i objęty honorowym patronatem Burmistrza Dzielnicy Ursynów Organizator: Sponsor: Patronat honorowy: Trzy nauczycielki : pp.krystyna Brodzik, Magdalena Rozborska i Justyna Walendzik od wielu lat prowadziły w naszej szkole Konkurs Wiedzy Astronomicznej. Na spotkaniu

Bardziej szczegółowo

I JA I MOJE OTOCZENIE

I JA I MOJE OTOCZENIE POLECAMY I JA I MOJE OTOCZENIE Zadanie 1. Uzupełnij tekst, wykorzystując wyrazy pomocnicze z ramki. wieczorem, najtrudniejszego, krótkie, porze, przyjemność, posiłki, czynnie, porze Po przyjściu ze szkoły

Bardziej szczegółowo

Ogród Doświadczeń im. Stanisława Lema w Krakowie tu króluje FIZYKA! Zapraszamy na dodatkowe, jesienne seminaria!

Ogród Doświadczeń im. Stanisława Lema w Krakowie tu króluje FIZYKA! Zapraszamy na dodatkowe, jesienne seminaria! Ogród Doświadczeń im. Stanisława Lema w Krakowie tu króluje FIZYKA! Zapraszamy na dodatkowe, jesienne seminaria! Serdecznie zapraszamy studentów Uniwersytetu Śląskiego Dzieci na jesienne, dodatkowe seminarium.

Bardziej szczegółowo

Andrzej Boczarowski. E-podręcznik dla ucznia. 25 września 2014 III. gimnazjum

Andrzej Boczarowski. E-podręcznik dla ucznia. 25 września 2014 III. gimnazjum Świat pod lupą Geografia Opis: Niniejszym pragniemy zaprezentować Państwu lekcje z e-podręcznika do nauki geografii w gimnazjum. Obejmują one powiązane ze sobą treści dotyczące geografii jako nauki i jej

Bardziej szczegółowo

Autor: Monika Babisz Spis treści

Autor: Monika Babisz Spis treści Autor: Monika Babisz Spis treści Spis treści 1 Czym jest gwiazda?... 3 2 Czym jest gwiazdozbiór?... 3 3 Gwiazdozbiór Ryby... 4 4 Co to jest znak zodiaku?... 5 4.1 Zapach dla ryb... 7 4.2 Cytaty dla ryb...

Bardziej szczegółowo

ZOO galaktyk i odkrywanie egzoplanet poprzez EU-HOU w internecie. dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK

ZOO galaktyk i odkrywanie egzoplanet poprzez EU-HOU w internecie. dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK ZOO galaktyk i odkrywanie egzoplanet poprzez EU-HOU w internecie dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK Plan prezentacji Astronomia w komputerze: krótki wstęp przewodnik Galaktyczne ZOO i ZOONIVERSE

Bardziej szczegółowo

ASTRONOMIA. Autor wyraził zgodę na zamieszczenie niniejszej wersji elektronicznej podręcznika do użytku publicznego

ASTRONOMIA. Autor wyraził zgodę na zamieszczenie niniejszej wersji elektronicznej podręcznika do użytku publicznego ASTRONOMIA KONRAD RUDNICKI Wersja elektroniczna opracowana przez częstochowskich miłośników astronomii dla potrzeb samokształceniowych w oparciu o dawniejszy licealny podręcznik astronomii autorstwa Konrada

Bardziej szczegółowo

Zorza polarna- zjawisko świetlne obserwowane w górnej atmosferze w pobliżu biegunów

Zorza polarna- zjawisko świetlne obserwowane w górnej atmosferze w pobliżu biegunów Zorza polarna- zjawisko świetlne obserwowane w górnej atmosferze w pobliżu biegunów magnetycznych planty, która posiada silne pole magnetyczne o charakterze dipolowym (dwubiegunowym). Na Ziemie zorze występują

Bardziej szczegółowo

Nauczycielski test sprawdzający Odkrywamy tajemnice naszej planety Opracowanie: Agnieszka Lietz

Nauczycielski test sprawdzający Odkrywamy tajemnice naszej planety Opracowanie: Agnieszka Lietz Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli Pracownia Zarządzania i Diagnozy Edukacyjnej Nauczycielski test sprawdzający Odkrywamy tajemnice naszej planety Opracowanie: Agnieszka Lietz PROMOTOR JAN

Bardziej szczegółowo

Dlaczego jesteśmy JOHN GRIBBIN. Przełożył Adam Tuz

Dlaczego jesteśmy JOHN GRIBBIN. Przełożył Adam Tuz Dlaczego jesteśmy Dlaczego jesteśmy Cud powstania życia na Ziemi JOHN GRIBBIN Przełożył Adam Tuz Tytuł oryginału the reason why The Miracle of Life on Earth Copyright John and Mary Gribbin, 2011 First

Bardziej szczegółowo

Sztuczny satelita Ziemi. Ruch w polu grawitacyjnym

Sztuczny satelita Ziemi. Ruch w polu grawitacyjnym Sztuczny satelita Ziemi Ruch w polu grawitacyjnym Sztuczny satelita Ziemi Jest to obiekt, któremu na pewnej wysokości nad powierzchnią Ziemi nadano prędkość wystarczającą do uzyskania przez niego ruchu

Bardziej szczegółowo

XII Festiwal Sztuki Małego Dziecka Kosmos Temat projektu: KOSMICZNE PRZYGODY PRZEDSZKOLAKÓW Tematy projektu realizowane w oparciu o Podstawę

XII Festiwal Sztuki Małego Dziecka Kosmos Temat projektu: KOSMICZNE PRZYGODY PRZEDSZKOLAKÓW Tematy projektu realizowane w oparciu o Podstawę XII Festiwal Sztuki Małego Dziecka Kosmos Temat projektu: KOSMICZNE PRZYGODY PRZEDSZKOLAKÓW Tematy projektu realizowane w oparciu o Podstawę Programową Wychowania Przedszkolnego: 1. Ziemia nasza niezwykła

Bardziej szczegółowo

Astronomia. Studium Podyplomowe Fizyki z Astronomią. Marcin Kiraga kiraga@astrouw.edu.pl

Astronomia. Studium Podyplomowe Fizyki z Astronomią. Marcin Kiraga kiraga@astrouw.edu.pl Astronomia Studium Podyplomowe Fizyki z Astronomią Marcin Kiraga kiraga@astrouw.edu.pl Plan wykładów. Historia astronomii, opis podstawowych zjawisk na niebie, opis sfery niebieskiej, astronomiczne układy

Bardziej szczegółowo

Planetarium Uncle Milton Instrukcja obsługi Nr produktu: 190710

Planetarium Uncle Milton Instrukcja obsługi Nr produktu: 190710 Planetarium Uncle Milton Instrukcja obsługi Nr produktu: 190710 Pobierz ekscytującą wycieczkę audio po nocnym niebie ze strony UncleMilton.com! Kod strony STAT1143 Odkrywaj Wszechświat! Witaj w niesamowitym

Bardziej szczegółowo

Bezpłatny dodatek do podręcznika. Pozna. rozp znaj. Obiekty w kosmosie

Bezpłatny dodatek do podręcznika. Pozna. rozp znaj. Obiekty w kosmosie Bezpłatny dodatek do podręcznika Pozna rozp znaj Obiekty w kosmosie 1 Autor: Weronika Śliwa Objaśnienia znaków użytych w opisach ciał niebieskich czas, w którym światło słoneczne dociera do danego ciała

Bardziej szczegółowo

Tomasz Ściężor. Almanach Astronomiczny na rok 2013

Tomasz Ściężor. Almanach Astronomiczny na rok 2013 Tomasz Ściężor Almanach Astronomiczny na rok 2013 Klub Astronomiczny Regulus Kraków 2012 1 Skład komputerowy almanachu wykonał autor publikacji Tomasz Ściężor Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJE AKTYWNOŚCI W ZAKRESIE PERCEPCJI SŁUCHOWEJ

PROPOZYCJE AKTYWNOŚCI W ZAKRESIE PERCEPCJI SŁUCHOWEJ PROPOZYCJE AKTYWNOŚCI W ZAKRESIE PERCEPCJI SŁUCHOWEJ Temat ośrodka tygodniowego: Ziemia jest okrągła? Temat ośrodka dziennego: Czy Ziemia jest okrągła? Kształtowane umiejętności ucznia w zakresie poszczególnych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MERYTORYCZNY PROJEKTU ASTROBAZA

PROGRAM MERYTORYCZNY PROJEKTU ASTROBAZA PROGRAM MERYTORYCZNY PROJEKTU ASTROBAZA Autor: Wiesław Skórzyński Pracownia Astronomii Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Nauczycieli w Toruniu TORUŃ 2012 1 SPIS TREŚCI: I. Wstęp inicjatorzy i idea

Bardziej szczegółowo

WYŚLIJ ZDJĘCIE W KOSMOS!

WYŚLIJ ZDJĘCIE W KOSMOS! Warszawa, 9.01.2013 WYŚLIJ ZDJĘCIE W KOSMOS! Możesz się znaleźć na "pokładzie" polskiego satelity! Dzięki uruchomionej właśnie akcji WYŚLIJ ZDJĘCIE W KOSMOS każdy może wziąć symboliczny udział w misji

Bardziej szczegółowo

TARNOWSKIE GÓRY + GÓRNY ŚLĄSK

TARNOWSKIE GÓRY + GÓRNY ŚLĄSK K. Orłowski, V. Wojeńska 05-500 PIASECZNO UL. DWORCOWA 18 lokal użytkowy 4 POLAND TEL/FAX 22-716 71 11 TEL 22-716 71 17, 737 12 26 TARNOWSKIE GÓRY + GÓRNY ŚLĄSK 3 dni 1 Dzień 6.30 Wyjazd spod szkoły, przejazd

Bardziej szczegółowo

W poszukiwaniu życia pozaziemskiego

W poszukiwaniu życia pozaziemskiego W poszukiwaniu życia pozaziemskiego Czy istnieje życie we Wszechświecie? 1473 1543 r. TAK, bo: zasada kopernikaoska mówi, że Ziemia nie jest wyróżnionym miejscem we Wszechświecie Biblioteka Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Oferta dydaktyczna na rok 2013-2014 dla szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych

Oferta dydaktyczna na rok 2013-2014 dla szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych Oferta dydaktyczna na rok 2013-2014 dla szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych Seanse filmowe w technice fulldome Seanse filmowe poprzedzone są pokazem prezentującym wygląd aktualnego

Bardziej szczegółowo

Słońce to juŝ polska specjalność

Słońce to juŝ polska specjalność Słońce to juŝ polska specjalność 9 sierpnia 2005 r. Słońce - wielka elektrownia termojądrowa - produkuje nieustannie, od prawie pięciu miliardów lat, niewyobraŝalne ilości energii. "Jego moc, czyli całkowita

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA PRZYRODY W KLASIE VI

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA PRZYRODY W KLASIE VI DKW-4014-54/00 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA PRZYRODY W KLASIE VI Miesiąc L.p. Tematyka Materiał nauczania Korelacja Ścieżki edukacyjne 1. "Czego się jeszcze dowiem na lekcjach przyrody w klasie VI?" Zapoznanie

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA

BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA Słońce to jeden z najciekawszych obiektów do amatorskich badań astronomicznych. W porównaniu do innych jest to obiekt wyjątkowo łatwy do znalezienia każdy potrafi wskazać położenie

Bardziej szczegółowo

Oferta dydaktyczna na rok 2014-2015 dla szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych

Oferta dydaktyczna na rok 2014-2015 dla szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych Oferta dydaktyczna na rok 2014-2015 dla szkół podstawowych, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych Seanse filmowe w technice fulldome Seanse filmowe poprzedzone są pokazem prezentującym wygląd aktualnego

Bardziej szczegółowo

Układ Słoneczny wściekle się broni

Układ Słoneczny wściekle się broni Układ Słoneczny wściekle się broni TOMASZ ROŻEK Gazeta Wyborcza nr 199, wydanie waw z dnia 26/08/2006-27/08/2006 Z DRUGIEJ STRONY, str. 2 Awantura wśród astronomów po relegowaniu Plutona z Układu Słonecznego.

Bardziej szczegółowo

mgr Roman Rusin nauczyciel fizyki w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 w Kwidzynie

mgr Roman Rusin nauczyciel fizyki w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 w Kwidzynie Indywidualny plan nauczania z przedmiotu Fizyka, opracowany na podstawie programu,,ciekawi świata autorstwa Adama Ogazy, nr w Szkolnym Zestawie Programów Nauczania 12/NPP/ZSP1/2012 dla kl. I TL a na rok

Bardziej szczegółowo

teleskop Cassegraina - posiada paraboliczne zwierciadło główne oraz mniejsze wtórne, eliptyczne

teleskop Cassegraina - posiada paraboliczne zwierciadło główne oraz mniejsze wtórne, eliptyczne TELESKOP ZWIERCIADLANY (reflektor) - jego podstawowymi częściami są: zwierciadło, okular i tubus. Mają niższą sprawność optyczną od refraktorów i zwykle dają niższy kontrast na skutek centralnego przesłonięcia

Bardziej szczegółowo

Kartkówka powtórzeniowa nr 2

Kartkówka powtórzeniowa nr 2 Terminarz: 3g 7 lutego 3b, 3e 8 lutego 3a, 3c, 3f 9 lutego Kartkówka powtórzeniowa nr 2 Zagadnienia: 1. czas słoneczny 2. ruch obrotowy i obiegowy Słońca 3. dni charakterystyczne, oświetlenie Ziemi Ad.

Bardziej szczegółowo

12.1 Słońce. Ogromna moc promieniowania Słońca to skutek zarówno ogromnych rozmiarów, jak i wysokiej temperatury powierzchni.

12.1 Słońce. Ogromna moc promieniowania Słońca to skutek zarówno ogromnych rozmiarów, jak i wysokiej temperatury powierzchni. 12.1 Słońce Słońce jest potężnym źródłem promieniowania, gdyż jest obiektem bardzo gorącym. Moc promieniowania Słońca to całkowita ilość energii, jaką emituje ono w jednostce czasu we wszystkich kierunkach.

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka 4. Pole grawitacyjne. Praca. Moc.Energia zadania z arkusza I 4.8 4.1 4.9 4.2 4.10 4.3 4.4 4.11 4.12 4.5 4.13 4.14 4.6 4.15 4.7 4.16 4.17 4. Pole grawitacyjne. Praca. Moc.Energia - 1 - 4.18 4.27 4.19 4.20

Bardziej szczegółowo

Temat zajęć: Poznawanie właściwości i zastosowań magnesu. Rodzaj zajęć: lekcja wprowadzająca nowe pojęcia z zakresu oddziaływań (siły magnetyczne)

Temat zajęć: Poznawanie właściwości i zastosowań magnesu. Rodzaj zajęć: lekcja wprowadzająca nowe pojęcia z zakresu oddziaływań (siły magnetyczne) POZNAJEMY ZJAWISKO MAGNETYZMU Temat zajęć: Poznawanie właściwości i zastosowań magnesu Poziom nauczania: klasa VI Czas trwania zajęć: 2 x po 45 minut Rodzaj zajęć: lekcja wprowadzająca nowe pojęcia z zakresu

Bardziej szczegółowo

Maksimum aktywności Leonidów 2009

Maksimum aktywności Leonidów 2009 Warszawa, 10 listopada 2009 Pracownia Komet i Meteorów Informacja prasowa Tekst: Mariusz Wiśniewski, PKiM Wszelkie prawa do zdjęć należą do autorów Maksimum aktywności Leonidów 2009 Pytanie: Gdzie w Warszawie

Bardziej szczegółowo

ZIEMIA W UKŁADZIE SŁONECZNYM TEST SKŁADA SIĘ Z 16 ZADAŃ, NA JEGO ROZWIĄZANIE MASZ 90 MINUT. 1. Poniżej przedstawiono informacje dotyczące jednej doby

ZIEMIA W UKŁADZIE SŁONECZNYM TEST SKŁADA SIĘ Z 16 ZADAŃ, NA JEGO ROZWIĄZANIE MASZ 90 MINUT. 1. Poniżej przedstawiono informacje dotyczące jednej doby ZIEMIA W UKŁADZIE SŁONECZNYM TEST SKŁADA SIĘ Z 16 ZADAŃ, NA JEGO ROZWIĄZANIE MASZ 90 MINUT. Powodzenia 1. Poniżej przedstawiono informacje dotyczące jednej doby roku. (0-6p.) wsch. 7.21 zach. 15.28 LISTOPAD

Bardziej szczegółowo

Liczmy gwiazdy, dopóki jest co liczyć

Liczmy gwiazdy, dopóki jest co liczyć Liczmy gwiazdy, dopóki jest co liczyć Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny UWr Zakład Fizyki Słońca, CBK PAN Gdzie podziało się niebo? Świetlny smog Skala problemu Jasność/ciemność nieba Komu szkodzi zanieczyszczenie

Bardziej szczegółowo

f = -50 cm ma zdolność skupiającą

f = -50 cm ma zdolność skupiającą 19. KIAKOPIA 1. Wstęp W oku miarowym wymiary struktur oka, ich wzajemne odległości, promienie krzywizn powierzchni załamujących światło oraz wartości współczynników załamania ośrodków, przez które światło

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia fizyczne świadczące o ruchu obrotowym Ziemi

Doświadczenia fizyczne świadczące o ruchu obrotowym Ziemi Doświadczenia fizyczne świadczące o ruchu obrotowym Ziemi Spis treści: I. Wstęp. II. Rozwój poglądów na budowę Wszechświata. III. Ruch obrotowy Ziemi. IV. Doświadczenia fizyczne świadczące o ruchu obrotowym

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»»

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»» ««*» ( # * *»» CZĘŚĆ I. POJĘCIA PODSTAWOWE 1. Co to jest fizyka? 11 2. Wielkości fizyczne 11 3. Prawa fizyki 17 4. Teorie fizyki 19 5. Układ jednostek SI 20 6. Stałe fizyczne 20 CZĘŚĆ II. MECHANIKA 7.

Bardziej szczegółowo

Wobec powyższego ruch planet odbywa się ruchem spiralnym, a nie jak nam się wydaje po okręgu, gdyż wtedy mielibyśmy nieustanny rok świstaka.

Wobec powyższego ruch planet odbywa się ruchem spiralnym, a nie jak nam się wydaje po okręgu, gdyż wtedy mielibyśmy nieustanny rok świstaka. Spirala czasu Czy doświadczasz czegoś co w prosty sposób można nazwać przyspieszeniem czasu? Odczuwasz, że dni mijają coraz szybciej? Przestajesz liczyć minuty i godziny? Żyjesz raczej od tygodnia do tygodnia,

Bardziej szczegółowo

Tomasz Ściężor. Almanach Astronomiczny na rok 2015

Tomasz Ściężor. Almanach Astronomiczny na rok 2015 Tomasz Ściężor Almanach Astronomiczny na rok 2015 Polskie Towarzystwo Astronomiczne Warszawa 2014 RECENZENT Jerzy M. Kreiner OPRACOWANIE TECHNICZNE I SKŁAD Tomasz Ściężor Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna

Bardziej szczegółowo

Soczewkowanie grawitacyjne

Soczewkowanie grawitacyjne Soczewkowanie grawitacyjne Obserwatorium Astronomiczne UW Plan Ugięcie światła - trochę historii Co to jest soczewkowanie Punktowa masa Soczewkowanie galaktyk... kwazarów... kosmologiczne Mikrosoczewkowanie

Bardziej szczegółowo

ALEKSANDRA I DANIEL MIZIELIŃSCY

ALEKSANDRA I DANIEL MIZIELIŃSCY ALEKSANDRA I DANIEL MIZIELIŃSCY tu jesteśmy na okładce: Droga Mleczna, czyli galaktyka, w której znajduje się nasz Układ Słoneczny. DX Cancri Wolf 359 Gwiazda Luytena Procjon A Epsilon Eridani Procjon

Bardziej szczegółowo

Warsztaty astronomiczne na zajęciach pozalekcyjnych w szkołach podstawowych

Warsztaty astronomiczne na zajęciach pozalekcyjnych w szkołach podstawowych Warsztaty astronomiczne na zajęciach pozalekcyjnych w szkołach podstawowych Beata Dyduch 1, Halina Klisiewicz 2, Waldemar Ogłoza 3 1 Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, studentka III roku fizyki 2 Szkoła

Bardziej szczegółowo

Zadanie 3 Który rysunek przedstawia przekrój jeziora górskiego wykonany wzdłuż odcinka EF?

Zadanie 3 Który rysunek przedstawia przekrój jeziora górskiego wykonany wzdłuż odcinka EF? Informacje do zadań 1. i 2. Na mapie przedstawiono podział Polski na województwa. Zadanie 1 Miasta wojewódzkie oznaczone numerami od 1 do 4 to A. 1-Wrocław, 2-Białystok, 3-Poznań, 4-Kielce. B. 1-Poznań,

Bardziej szczegółowo

Wycieczka po Załęczańskim Niebie

Wycieczka po Załęczańskim Niebie Wycieczka po Załęczańskim Niebie Strona 1 z 25 Prezentowana kolekcja zdjęć została wykonana przez uczestników tegorocznych letnich obozów astronomicznych (w dniach 28.07 25.08.2002) zorganizowanych przez

Bardziej szczegółowo

Obliczenia geograficzne - przykłady

Obliczenia geograficzne - przykłady bliczenia geograficzne - przykłady Zmiany temperatury wraz z wysokością Wilgotne powietrze na każde 100 metrów wysokości zmienia swoją temperaturę o 0,5, powietrze suche o 1, natomiast powietrze częściowo

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z fizyki zakres podstawowy

Przedmiotowy system oceniania z fizyki zakres podstawowy Przedmiotowy system oceniania z fizyki zakres podstawowy Celem nauczania jest kształtowanie kompetencji kluczowych, niezbędnych człowiekowi w dorosłym życiu, niezależnie od rodzaju wykształcenia i wykonywanego

Bardziej szczegółowo

Fizyka dla Informatyków Wykład 5 GRAWITACJA

Fizyka dla Informatyków Wykład 5 GRAWITACJA Fizyka dla Informatyków Wykład 5 GRAWITACJA Katedra Informatyki Stosowanej PJWSTK 2009 Spis treści 1 2 3 Prawo ciążenia 4 Spis treści 1 2 3 Prawo ciążenia 4 Spis treści 1 2 3 Prawo ciążenia 4 Spis treści

Bardziej szczegółowo

W jaki sposób wyznaczamy dzień 14 Nisan dla wyznaczenia czasu obchodzenia pamiątki śmierci naszego Pana Jezusa Chrystusa? Wstęp

W jaki sposób wyznaczamy dzień 14 Nisan dla wyznaczenia czasu obchodzenia pamiątki śmierci naszego Pana Jezusa Chrystusa? Wstęp Wstęp Opracowanie to powstało na życzenie braci i sióstr z innych zborów, którzy zadają nam pytania o nasze rozumienie prawidłowego sposobu obliczania miesięcy wg Biblii. Pytania te kierują do nas osoby

Bardziej szczegółowo

Fizyka i Chemia Ziemi

Fizyka i Chemia Ziemi Fizyka i Chemia Ziemi Temat 2: Natura obserwacji astronomicznych T.J. Jopek jopek@amu.edu.pl IOA UAM 2012-01-26 T.J.Jopek, Fizyka i chemia Ziemi 1 Modele Wszechświata Dlaczego współczesne modele są bliższe

Bardziej szczegółowo

Wstęp do astrofizyki I

Wstęp do astrofizyki I Wstęp do astrofizyki I Wykład 9 Tomasz Kwiatkowski 1 grudnia 2010 r. Tomasz Kwiatkowski, Wstęp do astrofizyki I, Wykład 9 1/1 Plan wykładu Tomasz Kwiatkowski, Wstęp do astrofizyki I, Wykład 9 2/1 Odkrycie

Bardziej szczegółowo

Astrometria asteroid - podręcznik studenta

Astrometria asteroid - podręcznik studenta Astrometria asteroid - podręcznik studenta Tłumaczenie i opracowanie: Oryginał : Stanisław B. A. Stawowy Wojciech Kułynycz Instytut Fizyki Akademia Pedagogiczna im. KEN Kraków, 2008 STRONA 1 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Metody wyznaczania masy Drogi Mlecznej

Metody wyznaczania masy Drogi Mlecznej Metody wyznaczania masy Drogi Mlecznej Nasz grupa : Łukasz Bratek, Joanna Jałocha, Marek Kutschera, Szymon Sikora, Piotr Skindzier IFJ PAN, IF UJ Dla poznania masy Galaktyki, kluczową sprawą jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Wstrzyma Słońce, ruszy Ziemię Polskie wydało Go plemię..

Wstrzyma Słońce, ruszy Ziemię Polskie wydało Go plemię.. Wstrzyma Słońce, ruszy Ziemię Polskie wydało Go plemię... Mikołaj Kopernik 1 I.Rys biograficzny Mikołaj Kopernik to bez wątpienia jeden z największych astronomów w historii, nie tylko Polski, ale i całego

Bardziej szczegółowo

Mieszkamy na Ziemi wirującej planecie.

Mieszkamy na Ziemi wirującej planecie. Mieszkamy na Ziemi wirującej planecie. Przez tysiąclecia, patrząc w niebo wyobrażaliśmy sobie, że Słońce, Księżyc i sfera niebieska obracają się wokół Ziemi. Taki obraz Wszechświata harmonizował z przekonaniem

Bardziej szczegółowo

PODRĘCZNA INSTRUKCJA ASTRO-EXCELA

PODRĘCZNA INSTRUKCJA ASTRO-EXCELA 2015 rok Janusz Bańkowski, Bełchatów Patronat programu SOS PTMA PODRĘCZNA INSTRUKCJA ASTRO-EXCELA Wstęp Arkusz kalkulacyjny MS Excel to doskonałe narzędzie obliczeniowe wszechstronnego użytku. Za pomocą

Bardziej szczegółowo

S C E N A R I U S Z L E K C J I. przeprowadzonej w X LO w Krakowie dla uczniów klasy drugiej o profilu matematyczno- fizycznym

S C E N A R I U S Z L E K C J I. przeprowadzonej w X LO w Krakowie dla uczniów klasy drugiej o profilu matematyczno- fizycznym S C E N A R I U S Z L E K C J I F I Z Y K I przeprowadzonej w X LO w Krakowie dla uczniów klasy drugiej o profilu matematyczno- fizycznym autor: Małgorzata Kaźmierczak Temat: Zrozumienie rotacji Drogi

Bardziej szczegółowo

Niebo wielkiego Gdańszczanina a współczesny obraz Wszechświata. dr Jadwiga Biała, Olsztyńskie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne

Niebo wielkiego Gdańszczanina a współczesny obraz Wszechświata. dr Jadwiga Biała, Olsztyńskie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne Niebo wielkiego Gdańszczanina a współczesny obraz Wszechświata dr Jadwiga Biała, Olsztyńskie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne 1. Jan Heweliusz Jan Heweliusz był jednym z największych astronomów

Bardziej szczegółowo

Jak wykorzystać zasoby Internetu do efektywnej nauki geografii w gimnazjum?

Jak wykorzystać zasoby Internetu do efektywnej nauki geografii w gimnazjum? Jak wykorzystać zasoby Internetu do efektywnej nauki geografii w gimnazjum? Spis treści Motto geograficzne Pochodzenie nazwy geografia Definicja geografii Interdyscyplinarny charakter geografii Źródła

Bardziej szczegółowo

Praca kontrolna semestr IV Przyroda... imię i nazwisko słuchacza

Praca kontrolna semestr IV Przyroda... imię i nazwisko słuchacza Praca kontrolna semestr IV Przyroda.... imię i nazwisko słuchacza semestr 1. Ilustracja przedstawia oświetlenie Ziemi w pierwszym dniu jednej z astronomicznych pór roku. Uzupełnij zdania brakującymi informacjami,

Bardziej szczegółowo

Współczesny obraz Wszechświata

Współczesny obraz Wszechświata II Liceum Ogólnokształcące im. A. Frycza Modrzewskiego we Włodawie Autor: Emilia Sidor Opiekun: mgr Mirosław Trociuk Współczesny obraz Wszechświata Bibliografia: Andrzej Woszczyk,,,Współczesny obraz Wszechświata,

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z fizyki i astronomii dla ZSZ w roku szkolnym 2009/2010

Wymagania na poszczególne oceny z fizyki i astronomii dla ZSZ w roku szkolnym 2009/2010 Wymagania na poszczególne oceny z fizyki i astronomii dla ZSZ w roku szkolnym 2009/2010 (wg działów materiału nauczania) Dotyczy programu nauczania o numerze dopuszczenia: DKOS-5002-59/03 1.Ruch i jego

Bardziej szczegółowo

Amatorskie badania Księżyca

Amatorskie badania Księżyca Paweł Kopaczyk Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 7 XIII Liceum Ogólnokształcące ul. Unisławy 26 71-413 Szczecin tel. 91 423-25-66 tel./fax 91 422-27-07 klasa 1 E nauczyciel: mgr Tomasz Skowron Szczecin,

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie WITAMY SERDECZNIE Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie C O P E Święto patrona szkoły R N I 2011 S U C Od Ziemi, po gwiazdy i dalej 1473-1543 IKOŁAJ OPERNIK Największy uczony Nowożytnej

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji matematyki

Konspekt lekcji matematyki Konspekt lekcji matematyki 1) Nauczyciel: Ewelina Śliż ) Przedmiot: Matematyka 3) Szkoła: Gimnazjum 4) Klasa: III 5) Czas trwania lekcji: 45 min 6) Nr programu nauczania: DPN 500 17 /08 7) Jednostka metodyczna:

Bardziej szczegółowo