Zmiany w normie ISO i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa,

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 2015-04-16"

Transkrypt

1 Zmiany w istniejących systemach zarządzania środowiskowego zbudowanych wg normy ISO 14001:2004, wynikające z nowego wydania ISO (wybrane przykłady) Grzegorz Ścibisz Warszawa, 16. kwietnia 2015 Niniejsza prezentacja powstała dzięki decyzji Stowarzyszenia Polskie Forum ISO o finansowaniu udziału przedstawiciela Polski w pracach Komitetu Technicznego 207 Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej(ISO). Wykorzystywanie jej treści w całości lub fragmentach jest dopuszczalne pod warunkiem podania źródła. 1

2 Członkowie wspierający Najistotniejsze zagadnienia 1. Nowa* terminologia. 2. Podkreślenie znaczenia otoczenia i zainteresowanych stron. 3. Wyraźniejsze wyartykułowanie oczekiwań w ramach zaangażowania najwyższego kierownictwa. 4. Podejście oparte na identyfikacji ryzyk(i szans). 5. Nacisk na powiązanie ze strategią biznesową. 6. Przesunięcie akcentów w komunikacji w stronę większej aktywności. 7. Uwzględnienie cyklu życia dla towarów i usług (m.in. poprzez wymagania dla dostawców, informowanie odbiorców). 2

3 ISO 14001:2004 Zakres normy W niniejszej normie międzynarodowej podano wymagania dotyczące systemu zarządzania środowiskowego w celu umożliwienia organizacji opracowania i wdrożenia polityki oraz celów uwzględniających wymagania prawne i inne, do których spełnienia organizacja się zobowiązała, oraz informacje dotyczące znaczących aspektów środowiskowych. Niniejsza norma ma zastosowanie do tych aspektów środowiskowych, które organizacja zidentyfikowała i które może nadzorować oraz tych, na które może mieć wpływ. W normie nie określono szczegółowych kryteriów efektów działalności środowiskowej. ISO 14001:2015 Zakres normy Niniejsza Norma Międzynarodowa określa wymagania dla systemu zarządzania środowiskowego w organizacjach zamierzających ustanowić, utrzymywać i ciągle doskonalić strukturę, mającą na celu zarządzanie swoimi obowiązkami dotyczącymi środowiska w sposób wzmacniający środowiskowy element zrównoważonego rozwoju. Założone efekty stosowania systemu zarządzania środowiskowego są korzystne dla środowiska, danej organizacji i jej grup zainteresowanych. Zgodnie z polityką środowiskową organizacji te założone efekty SZŚ obejmują: - poprawę wyników środowiskowych;* - wypełnianie zobowiązań związanych ze zgodnością, - realizację celów środowiskowych. 3

4 Strona zainteresowana ISO 14001:2004 Osoba lub grupa związana z efektami działalności środowiskowej (3.10) organizacji (3.16), albo na którą mają wpływ efekty tej działalności. ISO 14001:2015 Osoba lub organizacja(3.1), która może wpływać na, lub na którą mogą wpływać, albo której wydaje się, że są narażone na decyzje lub działalność (organizacji). Uwaga 2: Wyrażenie wydawać się narażonym oznacza, że to postrzeganie jest znane organizacji. Nowe terminy Cykl życia kolejne i powiązane etapy systemu wyrobu, od pozyskania surowców lub generowania z zasobów naturalnych do przetwarzania po zakończeniu użytkowania. Uwaga 1: Cykl życia obejmuje działania, wyroby i usługi i może obejmować wykorzystywane towary i usługi, takie jak przetwarzanie po zakończeniu użytkowania wyrobów i dostawę usług, na przykład projektowanie, wytwarzanie, transport, pakowania, końcowego użycia lub usuwania. 4

5 Ryzyko Skutek (miara) niepewności (uzyskania) celów(3.16) Uwaga 1: Skutek jest odchyleniem od stanu oczekiwanego pozytywnego lub negatywnego. Uwaga 2: Niepewność jest stanem, także częściowym, braku informacji co do zrozumienia lub wiedzy o zdarzeniu, jego konsekwencjach lub prawdopodobieństwie. Uwaga 3: Ryzyko jest często charakteryzowane przez odniesienie do potencjalnych zdarzeń i konsekwencji, lub jako kombinacja powyższych. Uwaga 4: Ryzyko jest często wyrażane jako kombinacja konsekwencji zdarzenia (włączając zmiany w warunkach) i związanego prawdopodobieństwa zaistnienia. Ryzyka i szanse W języku potocznym ryzyko oznacza jakąś miarę/ocenę zagrożenia czy niebezpieczeństwa wynikającego albo z prawdopodobnych zdarzeń od nas niezależnych, albo z możliwych konsekwencji podjęcia decyzji -jest wskaźnikiem stanu lub zdarzenia, które może prowadzić do strat. Jednak musimy pamiętać, że potencjalne (niepewne) zdarzenie może mieć niekorzystny wpływ na cele (ZAGROŻENIE), ale również może mieć korzystny wpływ na cele (SZANSA). Identyfikując ryzyka organizacja musi pamiętać również o szansach. 5

6 Wymaganie Potrzeba lub oczekiwanie, które jest ustalone, ogólnie rozumiane lub obligatoryjne. Uwaga 1: Ogólnie rozumiane oznacza, że jest to zwyczajowa lub powszechna praktyka dla organizacja(3.1) i grup zainteresowanych (3.5), którą rozważana potrzeba lub oczekiwanie wywołuje. Uwaga 2: Specyficzne wymagania jest tym, które jest ustalone, na przykład udokumentowana informacja(3.7). Uwaga 3: Wymagania inne niż prawne stają się obligatoryjne jeśli organizacja decyduje się je spełnić. Obowiązek zgodności Wymaganie (3.21) które organizacja (3.1) musi spełniaćlub które wybrała do spełniania Uwaga 1: Obowiązki zgodności są związane z systemem zarządzania środowiskowego. Powstają z wymagań przymusowych, takich jak stosowane ustawy i rozporządzenia lub dobrowolnych zobowiązań, takich jak normy przemysłowe i organizacyjne, powiązań kontraktowych, zasad dobrego kierowania oraz norm społecznych i etycznych. 6

7 4 Kontekst organizacji 4.1 Zrozumienie organizacji i jej kontekstu Organizacja powinna określić zewnętrzne i wewnętrzne czynniki, które są istotne dla celu jej działania i które mogą wpływać na jej zdolność do osiągania zamierzonych rezultatów systemu zarządzania środowiskowego. Takie zagadnienia powinny zawierać warunki środowiskowe podlegające wpływom organizacji lub zdolne do wpływania na organizację. Kontekst organizacji KONTEKST ZEWNĘTRZNY / WEWNĘTRZNY środowisko zewnętrzne i wewnętrzne, w którym organizacja dąży do osiągnięcia swoich celów. Ocena zewnętrznegokontekstu organizacji może uwzględniać między innymi : a) aspekty społeczne i kulturowe, polityczne, prawne, regulacyjne, finansowe, technologiczne, ekonomiczne, konkurencyjne środowisko; b) kluczowe czynniki i trendy mające wpływ na cele organizacji oraz c) relacje z zewnętrznymi interesariuszami, ich postrzeganie i wartości.* 7

8 Kontekst organizacji Ocena wewnętrznegokontekstu organizacji może uwzględniać między innymi następujące elementy: ład organizacyjny i strukturę organizacyjną; ustanowione polityki, cele i strategie; zasoby i wiedzę (np. kapitał, czas, ludzie, procesy, systemy i technologie); systemy informacyjne, przepływy informacji, procesy podejmowania decyzji (formalne i nieformalne); relacje z wewnętrznymi interesariuszami, ich postrzeganie i wartości; kulturę organizacyjną; normy, wytyczne i modele przyjęte przez organizację; oraz formę i zakres relacji zawartych w umowach. 4 Kontekst organizacji 4.2 Zrozumienie potrzeb i oczekiwań stron zainteresowanych Organizacja powinna określić: strony zainteresowane odpowiednie dla jej systemu zarządzania środowiskowego; odpowiednie potrzeby i oczekiwania (tj. wymagania) tych stron zainteresowanych; które z tych potrzeb i oczekiwań stają się obowiązkami zgodności. 8

9 Oczekiwania wobec organizacji Organizacja będzie musiała nie tylko zidentyfikować strony zainteresowane, ale ich potrzeby i oczekiwania oraz ocenić, czy któreś z tych potrzeb i oczekiwań są / mogą być obowiązkami zgodności dla organizacji. W poprzedniej normie strony zainteresowane pojawiały się tylko w kontekście ustanawiania celów i komunikacji. Potrzeby i oczekiwania interesariuszy Zrozumienie potrzeb i oczekiwań stron zainteresowanych (poprzez np. komunikację i konsultacje z nimi) są ważne z uwagi na ICH OCENĘ naszych działań i wpływów na środowisko. To postrzeganie może być odmienne w zależności od różnic w wartościach, potrzebach, założeniach, koncepcjach i obawach interesariuszy. Ponieważ ich spojrzenie może mieć istotny wpływ na podejmowanie decyzji w ramach SZŚ, zaleca się zidentyfikowanie i zapisanie postrzegania interesariuszy. 9

10 4.3 Określenie zakresu SZŚ Organizacja powinna określić granice i obszar stosowalności systemu zarządzania środowiskowego dla ustanowienia jego zakresu. Dla określenia tego zakresu organizacja powinna rozważyć: czynniki zewnętrzne i wewnętrzne opisane w p. 4.1; obowiązki zgodności opisane w p. 4.2; swoje jednostki organizacyjne, funkcję i granice fizyczne; swoje działania, wyroby i usługi; swoje władze i możliwość sprawowania nadzoru i wywierania wpływu. 4.3 Określenie zakresu SZŚ c.d. Jeśli jest zdefiniowany zakres, wszystkie działania, wyroby i usługi organizacji objęte tym zakresem powinny być włączone w zakres systemu zarządzania środowiskowego. Zakres powinien być utrzymywany jako udokumentowana informacja i być dostępny dla grup zainteresowanych. Dla porównania treść z ISO 14001:2004 Organizacja powinna określić i udokumentować zakres systemu zarządzania środowiskowego. Organizacja będzie musiała szerzej opisać zakres SZŚ, najprawdopodobniej w księdze SZŚ jeżeli istnieje. 10

11 5.1 Przywództwo i zobowiązanie Najwyższe kierownictwo* powinno demonstrować przywództwo i zobowiązanie pod względem systemu zarządzania środowiskowego przez: branie odpowiedzialności za skuteczność systemu zarządzania środowiskowego; zapewnienie, że polityka i cele środowiskowe są ustanowione i kompatybilne z kierunkiem strategicznym i kontekstem organizacji; zapewnienie integracji wymagań systemu zarządzania środowiskowego z procesami biznesowymi organizacji; zapewnienie dostępności zasobów niezbędnych dla systemu zarządzania środowiskowego; 5.1 Przywództwo i zobowiązanie komunikowanie ważności skutecznego zarządzania środowiskowego i zgodności z wymaganiami systemu zarządzania środowiskowego; zapewnienie, że system zarządzania środowiskowego osiąga zamierzone wyniki; kierowanie i wspieranie osób dla wnoszenia wkładu w skuteczność systemu zarządzania środowiskowego; promowanie ciągłego doskonalenia *) ; wspieranie innych stosownych ról zarządzania dla zademonstrowania ich przywództwa wg ich obszarów odpowiedzialności. Jest również powinnością najwyższego kierownictwa wykonywanie przeglądów zarządzania (bez zmian). 11

12 5.3 Role, odpowiedzialności i uprawnienia Nie ma wprost wymagania powołania przedstawiciela kierownictwa (pełnomocnika), natomiast jest wymaganie w pkt. 5.3: Najwyższe kierownictwo powinno przydzielić obowiązki (odpowiedzialności) i uprawnienia dla: a) zapewnienia, że system zarządzania środowiskowego jest zgodny z wymaganiami niniejszej Normy Międzynarodowej; b) raportowania rezultatów systemu zarządzania środowiskowego, włączając w to wyniki środowiskowe, do najwyższego kierownictwa. co w ISO 14001:2004 było wprost wymienionymi zadaniami przedstawiciela kierownictwa (4.4.1). Podejście oparte na identyfikacji ryzyk Podczas planowania dla systemu zarządzania środowiskowego organizacja powinna rozważyć: -zagadnienia opisane w p. 4.1 i -wymagania opisane w p i - zakres systemu zarządzania środowiskowego oraz określić ryzyka i szanse związane z : - aspektami środowiskowymi (patrz 6.1.2), - obowiązkami zgodności (patrz 6.1.3) oraz -innymi zagadnieniami i wymaganiami, określonymi w 4.1 i

13 Ryzyko środowiskowe Co to jest ryzyko środowiskowe? Jest to takie ryzyko, którego następstwa miałyby wpływ (negatywny lub pozytywny) na środowisko. Na przykład ryzyko niespełnienia wymagań przez organizację nie zawsze będzie ryzykiem środowiskowym Aspekty środowiskowe W zdefiniowanym obszarze systemu zarządzania środowiskowego organizacja powinna: identyfikować aspekty środowiskowe swoich działań, wyrobów i usług, które może nadzorować i na które może mieć wpływ, oraz powiązane z nimi wpływy środowiskowe, biorąc pod uwagę perspektywę cyklu życia. Aspekty środowiskowe mogą mieć skutek w postaci ryzyka związanego z wpływami środowiskowymi zarówno niekorzystnymi (zagrożenia), jak i korzystnymi (szanse). 13

14 Ocena aspektów środowiskowych Jeżeli połączymy wymaganie, że organizacja powinna określić te aspekty, które mają lub mogą mieć znaczący wpływ na środowisko, tj. znaczące aspekty środowiskowe, poprzez zastosowanie ustalonych kryteriów, z wymaganiem określenia ryzyka i szans związanych z aspektami środowiskowymi to możemy uzyskać bardziej precyzyjną ocenę aspektów środowiskowych. Do tego przydatne będą jeszcze kolejne elementy Obowiązki zgodności Organizacja powinna: a) identyfikować i mieć dostęp do obowiązków zgodności związanych z jej aspektami środowiskowymi; b) określić jak te obowiązki zgodności stosują się do organizacji, c) wziąć pod uwagę te obowiązki zgodności podczas ustanawiania, wdrażania i utrzymywania jej systemu zarządzania środowiskowego. Organizacja powinna utrzymywać udokumentowaną informację o swoich obowiązkach zgodności. UWAGA: Obowiązki zgodności mogą skutkować ryzykamii szansami dla organizacji. 14

15 6.2.1 Cele środowiskowe Organizacja powinna ustanowić cele środowiskowe na odpowiednich funkcjach i poziomach: biorąc pod uwagę znaczące aspekty środowiskowe i powiązane obowiązki zgodności; uwzględniając ryzyka i szanse. Ryzyko wykorzystane w ocenie aspektów Biorąc pod uwagę te wymagania: - identyfikacji i oceny aspektów, - identyfikacji obowiązków zgodności (wymagań), - identyfikacji ryzykw powiązaniu z aspektami i wymaganiami (obowiązkiem zgodności), - udokumentowania powyższych wyników, najbardziej optymalnym rozwiązaniem wydaje się, przygotowanie takiej procedury identyfikacji i oceny aspektów, która jako kryteria oceny będzie miało zarówno tradycyjne ryzyko dla środowiska (najczęściej kombinacja wielkości i prawdopodobieństwa wystąpienia) oraz ryzyko związane z niedotrzymaniemwymagania (zamiast często występującego samego istnienia wymagania dla danego aspektu). 15

16 Jak połączyć obecną identyfikację aspektów środowiskowych z identyfikacją ryzyk? Ponadto ze względu na fakt, że istniejące SZŚ powinny mieć powiązania wymagań prawnych i innych z zidentyfikowanymi aspektami środowiskowymi (najczęściej w postaci list lub tabel aspektów z powiązanymi wymaganiami prawnymi)rozsądne wydaje się uzupełnienie tych list (tabel) o dodatkowe kolumny zawierające ryzyka w odniesieniu do tych wymagań. Tak ocenione aspekty ułożą się w hierarchię łatwą do analizy pod kątem różnych kryteriów, np.: - wpływu na środowisko, - ryzyka dla organizacji (niekoniecznie tożsamego z powyższym). Trzy grupy aspektów środowiskowych? Ponadto rozwiązuje się pewien problem z oceną aspektów środowiskowych, który do tej pory występował mianowicie wydanie normy z 2004 r. skupiało się na aspektach znaczących w sensie znaczącego wpływu na środowisko. Zazwyczaj występowała grupa aspektów, która z racji wpływu na środowisko nie była znacząca, natomiast z racji istnienia dla nich wymagań środowiskowych wymagała zajmowania się nimi przez organizację i w części organizacji traktowano je jako znaczące nie do końca zgodnie z definicją. Obecnie ma to mniejsze znaczenie, bo równie ważnym czynnikiem zajmowania się danym aspektem jest ryzyko z nim związane. Mogą być więc równolegle aspekty znaczące dla środowiska, aspekty znaczące dla organizacji i aspekty nieznaczące. 16

17 Powiązanie SZŚ ze strategią biznesową Takie podejście jest też spójne z kolejną nowością w normie. Pojawia się ona m.in. w takich wymaganiach: Najwyższe kierownictwo powinno... zapewnić integrację wymagań systemu zarządzania środowiskowego z procesami biznesowymi organizacji (5.1). Organizacja powinna planować:... jakintegrować i wdrażać działania w procesy jej systemu zarządzania środowiskowego lub w inne procesy biznesowe (6.1.4); Organizacja powinna rozważyć jak te działania dla osiągania celów środowiskowych mogą być zintegrowane z procesami biznesowymi organizacji (włączone w procesy biznesowe) (6.2.2). ISO 14001: Komunikacja Organizacja powinna zaplanować i wdrożyć proces dla wewnętrznych i zewnętrznych przepływów informacji związanych z SZŚ, włączając w to: dla jakich przypadków to komunikować; kiedy komunikować; komu komunikować; jak komunikować. Podczas planowania procesu przepływów informacji organizacja powinna: wziąć pod uwagę obowiązki zgodności; zapewnić, że komunikowana informacja środowiskowa jest spójna z informacją generowaną przez system zarządzania środowiskowego oraz jest wiarygodna. 17

18 ISO 14001: Komunikacja... Organizacja powinna ustanowić, wdrożyć i utrzymywać procedurę(-y):... b) otrzymywania, dokumentowania i udzielania odpowiedzi w procesie komunikowania się z zewnętrznymi stronami zainteresowanymi. Organizacja powinna podjąć decyzję, czy komunikować na zewnątrz informacje o znaczących aspektach środowiskowych. Obecne wydanie nie zawiera wprost takiej możliwości wyboru, nie wymusza również komunikacji na zewnątrz o aspektach środowiskowych, jednak w kontekście innych wymagań (głównie 4.2, 4.3, także 7.4 i 8.1) wydaje się, że zmierza w kierunku komunikowania bardziej aktywnego. Na pewno dobrą praktyką byłoby publikowanie raportów (deklaracji) środowiskowych. Cykl życia i komunikacja Spójnie z perspektywą cyklu życia organizacja powinna: określić wymagania środowiskowe dla zamówień odpowiednio wyrobów lub usług; ustanowić nadzory dla zapewnienia, że wymagania środowiskowe są rozważone w procesie projektowania rozwoju, dostawy, stosowania i postępowania po zakończeniu użytkowania, odpowiednio, wyrobów i usług; komunikować odpowiednie wymaganie(-a) środowiskowe do dostawców zewnętrznych, włączając w to kontrahentów; rozważyć potrzebę dostarczania informacji o potencjalnych znaczących wpływach środowiskowych podczas dostawy wyrobów lub usług oraz podczas stosowania wyrobu i postępowania po zakończeniu jego użytkowania. 18

19 Podsumowanie W świetle wymagań zawartych w normie ISO 14001:2015 organizacje będą musiały przeanalizować i najprawdopodobniej uzupełnić obecnie obowiązujące zasady postępowania w zakresie m.in.: identyfikacji i oceny aspektów środowiskowych (kryteria uwzględniające ryzyka i szansy, oraz cykl życia wyrobu być może więcej aspektów pośrednich); identyfikacji ryzyki szans (w odniesieniu do aspektów, czyli tradycyjnie ryzykśrodowiskowych, w odniesieniu do wymagań prawnych i innych, oraz kontekstu i oczekiwań stron zainteresowanych); ustalania stron zainteresowanych i ich oczekiwań; Podsumowanie identyfikacji i dostępu do wymagań prawnych i innych wymagań oraz okresowej oceny zgodności; komunikacji zewnętrznej, zwłaszcza w stosunku do interesariuszy oraz w kontekście cyklu życia wyrobu; planowania auditówwewnętrznych uwzględnianie ryzyki szans, wykonywania przeglądów systemu przez najwyższe kierownictwo uwzględnianie ryzyk i szans. 19

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

WZ PW Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji IT security trends

WZ PW Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji IT security trends Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji dr inż. Bolesław Szomański Wydział Zarządzania Politechnika Warszawska b.szomański@wz.pw.edu.pl Plan Prezentacji

Bardziej szczegółowo

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne VI Konferencja nt. systemów zarządzania w energetyce Nowe Czarnowo Świnoujście, 21-23 X 2008 Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne Grzegorz Ścibisz Łańcuch dostaw DOSTAWCA

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA Strona: 1 z 6 1. Zaangażowanie kierownictwa Najwyższe kierownictwo SZPZLO Warszawa Ochota przejęło pełną odpowiedzialność za rozwój i ciągłe doskonalenie ustanowionego i wdrożonego zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak Zarządzanie Jakością System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem Dr Mariusz Maciejczak SYSTEM System to zespół powiązanych ze sobą elementów, które stanowią pewną całość. Istotną cechą

Bardziej szczegółowo

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Forum ISO 14000 INEM Polska Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Wymagania norm: ISO 9001, ISO 14001 oraz PN-N-18001 dotyczące dostawców i podwykonawców. Szczyrk, 24 27. 09. 2006r. Maciej Kostrzanowski

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby System zarządzania jakością (ISO 9000:2000) System

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG Wykład 10. SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG NORM ISO 9000 1 1. Rodzina norm ISO 9000: Normy ISO 9000 są od 1987r., a trzecia rodzina norm ISO 9000 z 2000 r. (doskonalona w kolejnych latach) składa się

Bardziej szczegółowo

SKZ System Kontroli Zarządczej

SKZ System Kontroli Zarządczej SKZ System Kontroli Zarządczej KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych Na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy z

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 ZAPEWNIAMY BEZPIECZEŃSTWO Piotr Błoński, Warszawa, 17.03.2016 r. Program 1. Zarządzanie zmianą - zmiany w normie ISO 9001:2015 2. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja ISO. ISO Revisio ISO 9001:2015. Istota nowelizacji. Jak podchodzić do zmian?

Aktualizacja ISO. ISO Revisio ISO 9001:2015. Istota nowelizacji. Jak podchodzić do zmian? ISO Revisio ISO 9001:2015 Istota nowelizacji Jak podchodzić do zmian? ISO 9001 w skrócie Jak działa ISO 9001? ISO 9001 można wykorzystywać we wszystkich organizacjach (bez względu na ich typ i wielkość)

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r.

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r. Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r. Instrukcja dokonywania samooceny oraz sporządzania oświadczenia o stanie kontroli zarządczej w Szkole Podstawowej nr 4 im. Kawalerów

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów RAPORT OCENA KONTROLI ZARZĄDCZEJ Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów raport za rok: 2015 Strona 1 z 12 I. WSTĘP: Kontrolę zarządczą w jednostkach sektora finansów publicznych stanowi

Bardziej szczegółowo

Założenia i cele nowelizacji normy ISO 14001:2015

Założenia i cele nowelizacji normy ISO 14001:2015 Założenia i cele nowelizacji normy ISO 14001:2015 Andrzej Ociepa Członek TC 207 Zarządzanie środowiskowe przy ISO i KT 270 przy PKN, Ekoekspert Sp. z o.o. Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000

Bardziej szczegółowo

Plan prezentacji. Projektowanie i wdrażanie systemów zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnie z ISO/IEC 27003 dokumentacja ISO/IEC 27003:2010

Plan prezentacji. Projektowanie i wdrażanie systemów zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnie z ISO/IEC 27003 dokumentacja ISO/IEC 27003:2010 Projektowanie i wdrażanie systemów zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnie z ISO/IEC 27003 dokumentacja Plan prezentacji Norma ISO/IEC 27003:2010 Dokumenty wymagane przez ISO/IEC 27001 Przykładowe

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

Norma ISO 26000 Zasady, obszary i działania Wyzwania praktyczne. Dr inż. Zofia Pawłowska

Norma ISO 26000 Zasady, obszary i działania Wyzwania praktyczne. Dr inż. Zofia Pawłowska Norma ISO 26000 Zasady, obszary i działania Wyzwania praktyczne Dr inż. Zofia Pawłowska 1 Odpowiedzialnośd społeczna powinna przenikad każdą decyzję, bez względu na to, czy dotyczy ona pracowników, wyrobów,

Bardziej szczegółowo

Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001

Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001 TÜV Rheinland Polska Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001 Podsumowanie zmian www.tuv.pl Aktualizacja normy ISO 9001:2015 Publikacja nowej wersji normy ISO 9001:2015 jest oczekiwana we wrześniu 2015

Bardziej szczegółowo

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka zatwierdzona przez Zarząd dnia 14 czerwca 2010 roku zmieniona przez Zarząd dnia 28 października 2010r. (Uchwała nr 3/X/2010) Tekst jednolity

Bardziej szczegółowo

ISO Revisions. ISO Revisions ISO 9001. Znaczenie ryzyka w zarządzaniu jakością. Jak podchodzić do zmian?

ISO Revisions. ISO Revisions ISO 9001. Znaczenie ryzyka w zarządzaniu jakością. Jak podchodzić do zmian? ISO 9001 Znaczenie ryzyka w zarządzaniu jakością Jak podchodzić do zmian? Tło historyczne i przegląd aktualizacji wprowadzonych do ISO 9001:2015 Międzynarodowy Standard ISO 9001 podlega przeglądowi w regularnych

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka. Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r.

Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka. Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r. Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r. Zarządzanie ryzykiem - agenda Zarządzanie ryzykiem - definicje Ryzyko - niepewne

Bardziej szczegółowo

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT C- A IDEA SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI BIZNESU. PODSTAWY CSR. Skąd się wziął CSR? Historia społecznej odpowiedzialności biznesu. Koncepcja zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001 Mariola Witek Przedmiot wykładu 1.Rozwój systemów zarządzania jakością (SZJ) 2.Potrzeba posiadania formalnych SZJ 3.Korzyści

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZĄDZANIA ENERGIĄ (SZE) W DZIERŻONIOWIE

SYSTEM ZARZĄDZANIA ENERGIĄ (SZE) W DZIERŻONIOWIE SYSTEM ZARZĄDZANIA ENERGIĄ (SZE) W DZIERŻONIOWIE Na podstawie Normy PN-EN ISO 50001 Dzierżoniów kwiecień 2013 r. 4.1 Wymagania ogólne System Zarządzania Energią (SZE) wprowadza się na terenie Gminy Miejskiej

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności ( )

Ryzyko w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności ( ) Ryzyko w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności ( ) Dr inż. Elżbieta Andrukiewicz Przewodnicząca KT nr 182 Ochrona informacji w systemach teleinformatycznych

Bardziej szczegółowo

Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia

Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia Informacje ogólne Tytuł zasad Zatwierdzone przez Data zatwierdzenia Zakres Cel zasad Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia 17.06.2009 Niniejsze zasady

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Pojęcie i klasyfikacja produktów oraz ich miejsce w strategii firmy - Jerzy Koszałka 1.1. Wstęp 1.2. Rynek jako miejsce oferowania i wymiany produktów 1.3. Pojęcie produktu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15

Spis treści. Przedmowa... 11. Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15 Przedmowa... 11 Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15 1. Charakterystyka zarządzania jakością... 15 1.1. Zarządzanie a kierowanie... 15 1.2. Cel i obiekt zarządzania... 16 1.3. Definiowanie

Bardziej szczegółowo

3. Polityka w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

3. Polityka w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 3. Polityka w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 3.1. Co to jest polityka bezpieczeństwa i higieny pracy? Przystępując do wdrażania systemu zarządzania, kierownictwo wyraża swoje zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r.

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. zmieniająca uchwałę w sprawie uchwalenia planów studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk dr T Bartosz Kalinowski 17 19 września 2008, Wisła IV Sympozjum Klubu Paragraf 34 1 Informacja a system zarządzania Informacja

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju.

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. SZKOLENIE 2 Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. FAMED Żywiec S.A. Dokumentacja Systemu Zarządzania zgodnego z PN-EN ISO

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Plan kontroli zarządczej na rok 2012 dla Urzędu Gminy Pruszcz Gdański w Pruszczu Gdańskim. Planowa na wartość

Plan kontroli zarządczej na rok 2012 dla Urzędu Gminy Pruszcz Gdański w Pruszczu Gdańskim. Planowa na wartość Plan kontroli zarządczej na rok 2012 dla Urzędu Gminy Pruszcz Gdański w Pruszczu Gdańskim Lp. CEL Nazwa 1. Przejrzysty proces zatrudniana zapewniający wybór najlepszego kandydata na dane stanowisko Wskaźnik

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu

Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu Postanowienia ogólne 1 1. Kontrolę zarządczą w PUP stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia

Bardziej szczegółowo

Autor: Artur Lewandowski. Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski

Autor: Artur Lewandowski. Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski Autor: Artur Lewandowski Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski Przegląd oraz porównanie standardów bezpieczeństwa ISO 27001, COSO, COBIT, ITIL, ISO 20000 Przegląd normy ISO 27001 szczegółowy opis wraz

Bardziej szczegółowo

Metodyka zarządzania ryzykiem w obszarze bezpieczeństwa informacji

Metodyka zarządzania ryzykiem w obszarze bezpieczeństwa informacji 2012 Metodyka zarządzania ryzykiem w obszarze bezpieczeństwa informacji Niniejszy przewodnik dostarcza praktycznych informacji związanych z wdrożeniem metodyki zarządzania ryzykiem w obszarze bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W DZIAŁALNOŚCI POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ FILII w PŁOCKU

SYSTEM ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W DZIAŁALNOŚCI POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ FILII w PŁOCKU P OLITECHNIK A W AR S Z AWSKA FILIA W PŁOCKU ul. Łukasiewicza 17, 09-400 Płock SYSTEM ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W DZIAŁALNOŚCI POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ FILII w PŁOCKU Opracowano na podstawie załącznika do

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem

Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Poznań, 17 listopada 2014 r. AGENDA Innowacyjne podejście do zarządzania przedsiębiorstwem Warunki i

Bardziej szczegółowo

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku ZARZĄDZENIE Nr 84/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku zmieniające zasady organizacji studiów podyplomowych Zarządzanie jakością Na podstawie 7 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 (pojęcie wyrób dotyczy też usług, w tym, o charakterze badań) 4.1. Odpowiedzialność kierownictwa. 4.1.1. Polityka Jakości (krótki dokument sygnowany

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Wawrzyniak Quo vadis BS? Ożarów Mazowiecki, styczeń 2014

Krzysztof Wawrzyniak Quo vadis BS? Ożarów Mazowiecki, styczeń 2014 1 QUO VADIS.. BS? Rekomendacja D dlaczego? Mocne fundamenty to dynamiczny rozwój. Rzeczywistość wdrożeniowa. 2 Determinanty sukcesu w biznesie. strategia, zasoby (ludzie, kompetencje, procedury, technologia)

Bardziej szczegółowo

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 FORUM WYMIANY DOŚWIADCZEŃ DLA KONSULTANTÓW 19-20 listopada 2007r. Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 Grzegorz Grabka Dyrektor Działu Certyfikacji Systemów, Auditor Senior TÜV CERT 1 Zmiany

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Ewa Szczepańska Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Warszawa, dnia 9 kwietnia 2013 r. Agenda Definicje Wytyczne dla zarządzania projektami Wytyczne dla zarządzania ryzykiem Miejsce ryzyka w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych wymagań klientów

PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych wymagań klientów Oferta szkoleniowa CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILIT Y S z k o l e n i a i t r e n i n g i d l a p r a c o w n i k ó w i z a r z ą d ó w PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej

Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej Wiesław Paluszyński Prezes zarządu TI Consulting Plan prezentacji Zdefiniujmy

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym w Końskich

Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym w Końskich Załącznik do Uchwały Zarządu Nr 11/XLI/14 z dnia 30 grudnia 2014r. Załącznik do uchwały Rady Nadzorczej Nr 8/IX/14 z dnia 30 grudnia 2014r. Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym

Bardziej szczegółowo

Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego

Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego J. Krawiec, G. Ożarek Kwiecień, 2010 Plan wystąpienia Ogólny model bezpieczeństwa Jak należy przygotować organizację do wdrożenia systemu zarządzania bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA CERTYFIKACJI

KRYTERIA CERTYFIKACJI KRYTERIA CERTYFIKACJI ZGODNIE Z WYMAGANIAMI AQAP 2110, AQAP 2120, AQAP 2130, AQAP 2105, AQAP 2210 SPIS TREŚCI Rozdział 1 Polityka dotycząca stosowania AQAP w organizacji Str. 3 Rozdział 2 Wymagania dotyczące

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE z dnia 21 czerwca 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały Nr 384/2008 Komisji Nadzoru Finansowego w sprawie wymagań

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

dialog przemiana synergia

dialog przemiana synergia dialog przemiana synergia SYNERGENTIA. Wspieramy Klientów w stabilnym rozwoju, równoważącym potencjał ekonomiczny, społeczny i środowiskowy przez łączenie wiedzy, doświadczenia i rozwiązań z różnych sektorów.

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy Ewa Górska Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy EWOLUCJA POGLĄDÓW NA ZAGADNIENIA BEZPIECZEŃSTWA PRACY Hand from root of finger to fingertip Hand frim wist to fingertip Arm from elbow to fingertip

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 na przykładzie Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej Gliwice, dn. 13.03.2014r. System Zarządzania Bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

NORMA ŚRODOWISKOWA DIN EN ISO 14001. PORÓWNANIE WYDAŃ Z 1996r. I Z 2005r.

NORMA ŚRODOWISKOWA DIN EN ISO 14001. PORÓWNANIE WYDAŃ Z 1996r. I Z 2005r. PL0800189 NORMA ŚRODOWISKOWA DIN EN ISO 14001. PORÓWNANIE WYDAŃ Z 1996r. I Z 2005r. MAREK MUCHA TUV Rheinland Polska Sp. z o. o., Warszawa W referacie omówiono europejską normą środowiskową i porównano

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001)

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) ROMAN KOŁODZIEJ IV Konferencja Naukowo-Techniczna,,Utrzymanie ruchu w przemyśle spożywczym Szczyrk, 26 kwietnia 2012 r. 1 PLAN

Bardziej szczegółowo

poprawy konkurencyjności

poprawy konkurencyjności Wdrażanie anie i doskonalenie systemów w zarządzania szansą poprawy konkurencyjności ci organizacji Andrzej Borcz "Przy istniejącej konkurencji firmy, które nie potrafią tworzyć i wcielać w życie doskonałej

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o.

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Konferencja Klubu Polskie Forum ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 Krzysztof Lebdowicz

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH

INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH Załącznik Nr 3 do Zarządzenia Nr 52/2014 Rektora UMCS INSTRUKCJA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W PROJEKTACH I PROGRAMACH STRATEGICZNYCH Spis treści Słownik pojęć... 1 Wprowadzenie... 2 Kroki zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie wewnętrzne Nr 19/2013 Burmistrza Miasta Środa Wielkopolska z dnia 26 września 2013 r.

Zarządzenie wewnętrzne Nr 19/2013 Burmistrza Miasta Środa Wielkopolska z dnia 26 września 2013 r. Zarządzenie wewnętrzne Nr 19/2013 Burmistrza Miasta Środa Wielkopolska z dnia 26 września 2013 r. w sprawie wprowadzenia Procedury zarządzania ryzykiem w Urzędzie Miejskim w Środzie Wielkopolskiej. Na

Bardziej szczegółowo

Wytyczne dotyczące własnej oceny ryzyka i wypłacalności

Wytyczne dotyczące własnej oceny ryzyka i wypłacalności EIOPA-BoS-14/259 PL Wytyczne dotyczące własnej oceny ryzyka i wypłacalności EIOPA Westhafen Tower, Westhafenplatz 1-60327 Frankfurt Germany - Tel. + 49 69-951119-20; Fax. + 49 69-951119-19; email: info@eiopa.europa.eu

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania jakością

Systemy zarządzania jakością Systemy zarządzania jakością cechy, funkcje, etapy wdrażania systemu Prezentacja na spotkanie 3 System zarządzania jakością - czym jest a czym nie jest? System zarządzania jakością jest: zbiorem reguł,

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM Co jest istotą systemu zarządzania środowiskowego wg normy ISO 14001? System zarządzania środowiskowego stanowi część systemu zarządzania organizacji. Istota SZŚ wg normy ISO 14001

Bardziej szczegółowo

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez KONCEPCJA SYSTEMU JAKOŚCI zgodnie z wymaganiami norm ISO serii 9000 dr Lesław Lisak Co to jest norma? Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez upoważnioną

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo dziś i jutro Security InsideOut

Bezpieczeństwo dziś i jutro Security InsideOut Bezpieczeństwo dziś i jutro Security InsideOut Radosław Kaczorek, CISSP, CISA, CIA Partner Zarządzający w IMMUSEC Sp. z o.o. Radosław Oracle Security Kaczorek, Summit CISSP, 2011 CISA, Warszawa CIA Oracle

Bardziej szczegółowo

Szkolenie 2. Zarządzanie programami

Szkolenie 2. Zarządzanie programami UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Projekt Nowoczesny model zarządzania w UMCS umowa nr UDA-POKL.04.01.01-00-036/11-00 Pl. Marii Curie-Skłodowskiej 5, 20-031 Lublin, www.nowoczesny.umcs.lublin.pl

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia z wdrażania systemu zarządzania ryzykiem na przykładzie m.st. Warszawy

Doświadczenia z wdrażania systemu zarządzania ryzykiem na przykładzie m.st. Warszawy Doświadczenia z wdrażania systemu zarządzania ryzykiem na przykładzie m.st. Warszawy Ewa Śleszyńska-Charewicz Pełnomocnik Prezydenta m.st. Warszawy ds. ryzyka Katowice, 1-2.10.2015 r. PLAN PREZENTACJI

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Monika Kos, radca ministra Departament Polityki Wydatkowej Warszawa, 13 stycznia 2015 r. Program prezentacji

Bardziej szczegółowo

SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ

SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ Załącznik Nr 3 Do Zarządzenia Nr 56/10 STAROSTY KOSZALIŃSKIEGO z dnia 1 października 2010 r. SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ W STAROSTWIE POWIATOWYM W KOSZALINIE Do sporządzenia samooceny wykorzystano

Bardziej szczegółowo

Świadomy Podatnik projekt Rady Podatkowej PKPP Lewiatan. www.radapodatkowa.pl

Świadomy Podatnik projekt Rady Podatkowej PKPP Lewiatan. www.radapodatkowa.pl Świadomy Podatnik projekt Rady Podatkowej PKPP Lewiatan www.radapodatkowa.pl RYZYKO PODATKOWE Marcin Kolmas Definicja pojęcia ryzyka podatkowego na cele naszego spotkania Co to jest ryzyko podatkowe Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem w bezpieczeństwie informacji

Zarządzanie ryzykiem w bezpieczeństwie informacji Zarządzanie ryzykiem w bezpieczeństwie informacji Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji zyskują coraz większą popularność, zarówno wśród jednostek administracji publicznej jak i firm z sektora

Bardziej szczegółowo

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem TÜVRheinland Polska Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności HACCP, BRC, IFS, ISO 22000 podsumowanie doświadczeń wdrożeniowych i auditorskich mgr inż. Zbigniew Oczadły

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE nr 32/2015 r. Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Króla Jana III Sobieskiego w Legionowie z dnia 23 kwietnia 2015 r.

ZARZĄDZENIE nr 32/2015 r. Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Króla Jana III Sobieskiego w Legionowie z dnia 23 kwietnia 2015 r. ZARZĄDZENIE nr 32/2015 r. Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Króla Jana III Sobieskiego w Legionowie z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie wprowadzenia Polityki zarządzania ryzykiem Na

Bardziej szczegółowo

Juan Pablo Concari Anzuola

Juan Pablo Concari Anzuola PREZENTACJA METODOLOGII WDRAŻANIA CERTYFIKATÓW I ROZWIĄZAŃ STOSOWANYCH W RAMACH CSR I EFR W HISZPAŃSKICH FIRMACH I INSTYTUCJACH Juan Pablo Concari Anzuola Spis ogólny A. PODSTAWOWE ZASADY SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością.

KSIĘGA JAKOŚCI SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością. Wydanie: 4 z dnia 09.06.2009r zmiana: 0 Strona 1 z 6 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością. W Szpitalu Miejskim w Elblągu został ustanowiony, udokumentowany, wdroŝony

Bardziej szczegółowo

Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą

Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą Punkt widzenia audytora i kierownika jednostki Agnieszka Boboli Ministerstwo Finansów w 22.05.2013 r. 1 Agenda Rola kierownika

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 119/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 29 maja 2008r

Zarządzenie Nr 119/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 29 maja 2008r Zarządzenie Nr 119/2008 w sprawie : wprowadzenia procedury Działań Korygujących i Zapobiegawczych w Urzędzie Miasta Czeladź Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust.1, 3 i 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do Zarządzania Środowiskowego

Wprowadzenie do Zarządzania Środowiskowego Wprowadzenie do Zarządzania Środowiskowego co to jest: certyfikat na ISO 14001? certyfikat zgodności z ISO 14001 2 = wydane przez neutralną i wiarygodną organizację zaświadczenie, że w naszej organizacji

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem

Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem Na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr OR.0050.40. 2012.OR Burmistrza Gminy i Miasta Lwówek Śląski z dnia 30 lipca 2012r.

Zarządzenie Nr OR.0050.40. 2012.OR Burmistrza Gminy i Miasta Lwówek Śląski z dnia 30 lipca 2012r. Zarządzenie Nr OR.0050.40. 2012.OR Burmistrza Gminy i Miasta Lwówek Śląski z dnia 30 lipca 2012r. w sprawie organizacji i funkcjonowania kontroli zarządczej w Urzędzie Gminy i Miasta Lwówek Śląski. Na

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA. Działania korygujące i zapobiegawcze

PROCEDURA. Działania korygujące i zapobiegawcze I. Cel Celem niniejszej procedury jest zapewnienie, że prowadzone są skuteczne korygujące i tzn. takie, które eliminują przyczyny rzeczywistych i potencjalnych niezgodności oraz innych niepożądanych sytuacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp 1. Wprowadzenie 2. Zarządzanie ryzykiem systemów informacyjnych

Spis treści Wstęp 1. Wprowadzenie 2. Zarządzanie ryzykiem systemów informacyjnych Wstęp... 13 1. Wprowadzenie... 15 1.1. Co to jest bezpieczeństwo informacji?... 17 1.2. Dlaczego zapewnianie bezpieczeństwa informacji jest potrzebne?... 18 1.3. Cele, strategie i polityki w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

MAPA ZAPEWNIENIA W ORGANIZACJI

MAPA ZAPEWNIENIA W ORGANIZACJI MAPA ZAPEWNIENIA W ORGANIZACJI tel.: 22 694 30 93 fax: 22 694 33 74 e-mail: sekretariat.da@mofnet.gov.pl www.mofnet.gov.pl Ministerstwo Finansów/ Działalność/ Finanse publiczne/kontrola zarządcza i audyt

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki. Warszawa, 25 lutego 2015 r.

Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki. Warszawa, 25 lutego 2015 r. Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki Warszawa, 25 lutego 2015 r. 2 W celu zapewnienia, jak również ciągłego doskonalenia jakości,

Bardziej szczegółowo