Wykorzystanie analizy DNA w diagnostyce izolowanej postaci głuchoty. Identyfikacja mutacji del35g w genie GJB2.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wykorzystanie analizy DNA w diagnostyce izolowanej postaci głuchoty. Identyfikacja mutacji del35g w genie GJB2."

Transkrypt

1 INSTYTUT MATKI I DZIECKA ZAKŁAD GENETYKI MEDYCZNEJ Kierownik Zakładu Prof. dr hab. med. Tadeusz Mazurczak TADEUSZ MAZURCZAK, WOJCIECH WISZNIEWSKI, EWA NOWAKOWSKA- SZYRWIŃSKA, ŁUCJA SOBIESZCZAŃSKA-RADZISZEWSKA, EWA OBERSZTYN, JERZY BAL Wykorzystanie analizy DNA w diagnostyce izolowanej postaci głuchoty. Identyfikacja mutacji del35g w genie GJB2. EKSPERTYZA NAUKOWA Wykonana na zlecenie Ministerstwa Zdrowia Warszawa 2002

2 SPIS TREŚCI 1. USZKODZENIE SŁUCHU JEST NAJCZĘSTSZYM DEFEKTEM NARZĄDÓW ZMYSŁU U LUDZI 2. PODŁOŻE UTRATY SŁUCHU 3. GENETYKA NIEDOSŁUCHU 3.1. UTRATA SŁUCHU ZWIĄZANA Z ZESPOŁAMI WAD 3.2. SAMOISTNE POSTACI NIEDOSŁUCHU 4. GŁUCHOTA typu DFNB GEN GJB MUTACJE GENU GJB2 5. GRUPA BADANA 6. WYNIKI 7. PODSUMOWANIE I WNIOSKI 7.1. PATOLOGIA MOLEKULARNA 7.2. KWALIFIKACJA CHORYCH DO BADAŃ MOLEKULARNYCH 7.3. TEST MOLEKULARNY 7.4. POSTĘPOWANIE DIAGNOSTYCZNE 7.5 PERSPEKTYWY TERAPEUTYCZNE 8. METODY 8.1. IZOLACJA DNA 8.2. POWIELANIE DNA METODĄ PCR 8.3. SEKWENCJONOWANIE PROPODUKTÓW PCR 8.4. BADANIE PRZESIEWOWE MUTACJI 35DELG METODA ASO PRZYGOTOWANIE FILTRÓW PRZYGOTOWANIE SONDY HYBRYDYZACJA METODA AS-PCR 9.5 BADANIE PRZESIWOWE MUTACJI 314DEL14 9. PISMIENNICTWO 10. BAZY DANYCH 11. PISMIENNICTWO PRACOWNIKÓW IMiD Z ZAKRESU MOLEKULARNYCH ASPEKTÓW GŁUCHOTY 2

3 Badania epidemiologiczne dowodzą, że uwarunkowania genetyczne stanowią istotny czynnik etiologiczny głuchoty. Równocześnie przełom jaki dokonał się w genetyce niedosłuchu jak też w biologii molekularnej doprowadził do lepszego poznania tła genetycznego niedosłuchu i identyfikacji wielu genów, których defekty odpowiedzialne są za wystąpienia najczęstszej postaci głuchoty prelingwalnej. Dodatkowym motywem podjecia badań i przygotowania ekspertyzy jest perspektywa wprowadzenia diagnostyki molekularnej do selektywnych badań przesiewowych, co umożliwiłoby szybką weryfikację rozpoznania klinicznego a przez to skuteczną terapię oraz objęcie rodzin ryzyka głuchoty poradnictwem genetycznym. Cele jakie postawiono przed ekspertyzą obejmowały: 1. Określenie przydatności stosowanych technik biologii molekularnej do diagnostyki DFNB1. 2. Weryfikację molekularną rozpoznania klinicznego DFNB1. 3. Określenie toku diagnostycznego dla chorych z rozpoznaniem klinicznym głuchoty prelingwalnej. 1. USZKODZENIE SŁUCHU JEST NAJCZĘSTSZYM DEFEKTEM NARZĄDÓW ZMYSŁU U LUDZI Ucho człowieka ucho jest jednostką anatomiczną spełniającą zarówno funkcje narządu słuchu jak i równowagi. Anatomicznie i czynnościowo wyróżnia się trzy składowe narządu słuchu: 1) ucho zewnętrzne, w którym dźwięki i wibracje ulegają wzmocnieniu i przenoszone są wzdłuż przewodu słuchowego do błony bębenkowej; 2) ucho środkowe, przenoszące drgania z ucha zewnętrznego do ucha wewnętrznego poprzez układ trzech kosteczek słuchowych: młoteczek, kowadełko i strzemiączko; 3) ucho wewnętrzne, które zamienia fale akustyczne w impulsy nerwowe oraz rejestruje zmiany położenia ciała. 3

4 Utrata słuchu może być wywołana uszkodzeniem każdego elementu narządu słuchu począwszy od zewnętrznego przewodu słuchowego, a skończywszy na ośrodkowym układzie nerwowym. Choroby ucha zewnętrznego i środkowego mogą zakłócać mechaniczne przewodzenie bodźców akustycznych i powodują niedosłuch typu przewodzeniowego. Najczęstsze przyczyny tego typu niedosłuchu to: niedrożność zewnętrznego przewodu słuchowego, zgrubienie lub perforacja błony bębenkowej, unieruchomienie lub resorpcja elementów kostnych ucha środkowego, niedrożność trąbki słuchowej. Uszkodzenie jednego z elementów ucha wewnętrznego i drogi słuchowej, począwszy od komórek słuchowych, a skończywszy na korze słuchowej może prowadzić do zaburzeń percepcji wrażeń słuchowych. Niedosłuch tego typu określany jest mianem odbiorczego 1 (Nadol 1993, Skarżyński 1998). O ile uszkodzenia centralnych dróg słuchowych zazwyczaj upośledzają słyszenie w niewielkim stopniu, o tyle patologie ucha wewnętrznego często prowadzą do całkowitej utraty słuchu. Jest to związane z budową histologiczną narządu Cortiego, w którym występuje jedynie komórek włoskowatych, z których znaczenie strategiczne w odbiorze dźwięków odgrywa jedynie Z drugiej strony liczba neuronów zaangażowanych w tworzenie dróg słuchowych sięga setek tysięcy. Uszkodzenie nawet niewielkiej liczby komórek receptorowych prowadzi w konsekwencji do upośledzenia słyszenia (Nobili i wsp., 1998). Utrata słuchu prowadzi do poważnego ograniczenia zdolności poznawczych oraz nierzadko jest też przyczyną izolacji dziecka i problemów w jego rozwoju psychospołecznym. Nasilenie tych zaburzeń zależy od wielu czynników, przede wszystkim od stopnia utraty słuchu i czasu jego pojawienia się jak też wieku dziecka, w którym choroba została rozpoznana. Niedosłuch jest najczęstszym defektem narządów zmysłu u ludzi i dotyczy około 10% społeczeństwa. Według 1 niedosłuch odbiorczy = niedosłuch zmysłowo-nerwowy 4

5 międzynarodowych danych epidemiologicznych jedno dziecko na 1000 jest dotknięte głębokim niedosłuchem od urodzenia lub wczesnego dzieciństwa. Kolejne dziecko na 1000 traci słuch przed osiągnięciem dorosłości. W krajach rozwiniętych ciężkie upośledzenie słuchu (próg słyszenia powyżej 65 db) dotyczy 0,3% populacji w wieku lat i około 2,3% u osób lat (Petit 1996; Nadol 1993; Morton 1991; Gorlin i wsp., 1995). Ze względu na stopień uszkodzenia słuchu, niedosłuch jest klasyfikowany jako: lekki, umiarkowany, ciężki i głęboki. Określenie głuchota 2 powinno używać się do opisu głębokiej formy niedosłuchu (Tab. 1). Tabela 1 KLASYFIKACJA TYPÓW NIEDOSŁUCHU Typ Stopień niedosłuchu utraty słuchu (db) Rozwój mowy Lekki zaburzenia artykulacji Umiarkowany Ciężki Głęboki > 80 utrata słuchu wywiera znaczny wpływ na opanowanie mowy, wymaga aparatowania głuche dziecko nie jest w stanie nauczyć się mówić nawet z pomocą aparatu słuchowego Na podstawie czasu ujawnienia się zaburzeń słyszenia wyróżnia się niedosłuch prelingwalny, gdy początek utraty słuchu ma miejsce przed rozwojem zdolności mowy (przed upływem 2 r.ż.), perilingwalny (w granicach 2 r.ż.) oraz postlingwalny, gdy zdolność ta jest już opanowana (po 2 r.ż.). Spośród w/w form niedosłuchu, postać prelingwalna w największym stopniu upośledza funkcjonowanie człowieka gdyż stopień uszkodzenia słuchu jest najczęściej głęboki, a czas 2 W publikacjach ukazujących się w ostatnich latach można zaobserwować konsekwentne odchodzenie od określania utarty słuchu terminem głuchota" i zastępowanie go bardziej ogólnym niedosłuch". Ta zmiana nomenklatury stwarza problemy w interpretacji danych zawartych w starszych publikacjach z uwagi na powszechne wtedy wymienne 5

6 ujawnienia choroby w najważniejszym okresie rozwoju mowy zaburza jej rozwój (Parving i Newton, 1994). U osób z niedosłuchem, zmiany chorobowe mogą dotyczyć elementów ucha odpowiedzialnych za przewodzenie impulsów dźwiękowych oraz ich rejestrację i przetwarzanie. W zależności od umiejscowienia defektu utratę słuchu klasyfikuje się na: przewodzeniową, czuciowo-nerwową oraz tzw. postać mieszaną (Nadol 1993). 2. PODŁOŻE UTRATY SŁUCHU Etiopatogeneza utraty słuchu jest złożona i stanowi kombinację czynników genetycznych i środowiskowych. Do najczęstszych czynników środowiskowych odpowiedzialnych za uszkodzenie narządu słuchu należą: infekcje okołoporodowe, urazy ucha wewnętrznego i mózgu, leki ototoksyczne (Nadol 1993) (Tab. 2). By usystematyzować rozważania nad etiologią niedosłuchu należy rozpatrywać ją oddzielnie dla form prei postlingwalnych. Większość prelingwalnych form niedosłuchu ma charakter wrodzony, część rozpoznawana jest jednak później, we wczesnym dzieciństwie przed rozpoczęciem nauki mowy. Według badań epidemiologicznych przeprowadzonych wśród uczniów szkół podstawowych w Stanach Zjednoczonych udział czynników genetycznych w patogenezie prelingwalnej utraty słuchu szacowany jest na 60%. Wartość ta systematycznie wzrasta w krajach rozwiniętych co związane jest z polepszeniem opieki zdrowotnej i obniżeniem udziału chorób infekcyjnych powikłanych głuchotą (Morton, 1991; Marazita i wsp., 1993). Cechą wyróżniającą niedosłuch prelingwalny jest ciężkie bądź głębokie upośledzenie słuchu, a także brak progresji utraty słuchu w miarę upływu czasu (Denoyelle i wsp., 1998). stosowanie obu terminów. 6

7 Niedosłuch postlingwalny ma odmienną etiologię i większe zróżnicowanie przebiegu klinicznego. O ile rola czynników genetycznych w patogenezie formy prelingwalnej Tabela 2 ETIOLOGIA UTRATY SŁUCHU ETIOLOGIA UTRATY SŁUCHUTyp utraty słuchu Mechanizm Przyczyny Przewodzeniowy Czuciowonerwowy Mieszany zakłócenia przekazania dźwięku z zewnętrznego kanału słuchowego do ucha wewnętrznego utrata wtórna w stosunku do uszkodzenia ucha wewnętrznego lub nerwu słuchowego mechanizmy prowadzące do czuciowo-nerwowej i przewodzeniowej utraty słuchu -nieprawidłowości w budowie zewnętrznego kanału słuchowego i kosteczek słuchowych -zaburzenia drożności trąbki słuchowej -zapalenia ucha środkowego -ciała obce -otoskleroza -genetyczne -wirusowe infekcje wrodzone -zamartwica okołoporodowa -wcześniactwo -żółtaczka jąder podstawy mózgu -infekcje postnatalne (świnka, zapalenie opon mózgowordzeniowych) -urazy -leki ototoksyczne -czynniki środowiskowe (np. hałas) j.w. jest znaczna o tyle w odniesieniu do różnych form niedosłuchu ujawniające się w wieku dorosłym przeważa pogląd o decydującym znaczeniu czynników środowiskowych. Utrata słuchu może mieć różnorodny przebieg: od w miarę częstej postaci łagodnej do głuchoty włącznie. U wielu chorych obserwuje się pogarszanie słuchu w miarę upływu czasu, a także wybiórcze upośledzenie percepcji określonych 7

8 częstotliwości. Niedosłuch postlingwalny dotyczy znacznej części populacji. Według szacunkowych danych występuje u 10% osób w wieku 60 lat i 50% osób po 80 r.ż. Nie ma on jednak tak dramatycznych konsekwecji jak głęboki niedosłuch 8

9 UTRATA SŁUCHU 1,2-2,3 na 1000 urodzeń Ryc.2 Genetyka głuchoty ZESPOŁY DYSMORFICZNE 30% przypadków wrodzonej utrat słuchu POSTAĆ IZOLOWANA 70% przypadków wrodzonej utraty słuchu Dziedziczenie mitochondrialne <1% wśród przypadków izolowanej utraty słuchu Dziedziczenie sprzężone z płcią Dziedziczenie autosomalne dominujące Dziedziczenie autosomalne recesywne 27 loci (DFNB) 5% wśród przypadków izolowanej utraty słuchu (6 loci DFN) 20% wśród przypadków izolowanej utraty słuchu (29 loci DFNA) 75% wśród przypadków izolowanej utraty słuchu (28 loci DFNB) 50% wszystkich mutacji w loci DFNB DFNB1 (gen GJB2) 50% wszystkich mutacji w loci DFNB różne mutacje 10% wszystkich mutacji w genie GJB2 mutacja 35delG 90% wszystkich mutacji w genie GJB2 2% bezobjawowych nosicieli w populacji ogólnej Ryc.1 Genetyka utraty słuchu. prelingwalny (Gorlin i wsp.; 1995; Petit 1996; Davis 1989; Willems 2000). 3. GENETYKA NIEDOSŁUCHU Niedosłuch może być spowodowany mutacją w jednym genie (postać monogenowa) lub też wynikać z kombinacji mutacji 9

10 różnych genów i czynników środowiskowych (postać wieloczynnikowa). Genetycy podzielili postaci monogenowe niedosłuchu na dwie grupy: niedosłuch związany z zespołami dysmorficznymi, w którym utrata bądź ograniczenie słuchu jest jednym z elementów składających się na obraz zespołu wad i/lub cech dysmorficznych oraz na niedosłuch samoistny (izolowany) w którym utracie słuchu nie towarzyszą dodatkowe wady. Wśród różnych form niedosłuchu uwarunkowanego genetycznie dominują postaci samoistne stanowiące około 70% wszystkich dziedzicznych form głuchoty (Gorlin i wsp., 1995; Kalatzis i Petit, 1998). W ostatnich latach lawinowo powiększa się lista zidentyfikowanych loci i genów odpowiedzialnych za izolowane postaci niedosłuchu. Do chwili obecnej zidentyfikowano około 100 loci segregujących łącznie z różnymi postaciami niedosłuchu (Morton 1991; Willems 2000). Historycznie, pierwsze doniesienia były poświęcone niemal wyłącznie zespołom chorobowym ze współistniejącą głuchotą gdyż te ostanie dzięki wyrazistemu fenotypowi mogły być klasyfikowane w jednorodne grupy, w których analiza sprzężeń i klonowanie pozycyjne było wykonalne. Z drugiej strony wieloletnie opóźnienie badań nad izolowanymi postaciami głuchoty powodowane było trudnościami analizy sprzężeń dokonywanej dla pojedynczych rodzin obciążonych tą samą postacią choroby. 3.1 UTRATA SŁUCHU ZWIĄZANA Z ZESPOŁAMI WAD Obecnie przyjmuje się, że około 30% przypadków głuchoty dziedzicznej, stanowią chorzy, u których niedosłuch jest tylko jednym zespołem wad lub cech dysmorficznych. Do chwili obecnej opisano ponad czterysta różnych zespołów, a w wielu przypadkach scharakteryzowano podłoże molekularne choroby. Obraz audiologiczny stwierdzany u chorych jest bardzo różnorodny. Utrata słuchu ma najczęściej charakter przewodzeniowy bądź mieszany. Stopień upośledzenia słyszenia bywa również zróżnicowany, 10

11 począwszy od lekkiego upośledzenia słuchu aż po przypadki głuchoty. Niedobór słuchu ujawnia się zazwyczaj w okresie prelingwalnym, a jego przebieg może mieć charakter postępujący lub stacjonarny. Utracie słuchu towarzyszą nieprawidłowości ze strony innych układów i narządów np. zaburzenia widzenia, wady twarzoczaszki, zmiany skórne, cechy dysplazji szkieletowych, zaburzenia metaboliczne lub neurologiczne oraz różnego stopnia niesprawność intelektualna (Gorlin i wsp., 1995; Petit 1996). Zespoły wad z niedosłuchem dziedziczą się (zmiany w genomie jadrowym) w sposób autosomalny recesywny lub dominujący względnie sprzężony z chromosomem X. Podłoże molekularne najczęstszych zespołów zostało poznane. W wielu z nich znane są geny, spektrum mutacji odpowiedzialnych za chorobę, a także molekularne mechanizmy komórkowe prowadzące do powstania niedosłuchu. Geny odpowiedzialne za tego typu niedosłuch kodują białka pełniące różnorodne funkcje: enzymy, czynniki transkrypcyjne, składniki cytoszkieletu, składniki macierzy zewnątrzkomórkowej i inne (Willems 2000). Osobną grupę patogenetyczną stanowią tzw. choroby mitochondrialne np.: MERRF (ang. myoclonic epilepsy and ragged-red fibers), MELAS (ang. mitochondrial encefalopathy with lactic acidosis and stroke like episodes) czy zespół Kearnsa-Sayre. U chorych stwierdza się objawy kliniczne ze strony wielu tkanek i narządów np: neuropatie, myopatie, kardiomyopatie, retinopatie oraz cukrzycę, którym towarzyszy postępująca utrata słuchu. U podłoża tych schorzeń leżą mutacje mitochondrialnego DNA (mtdna). Genom mitochondrialny koduje 13 białek, 22 typy trna oraz 2 typy rrna. Mutacje w obrębie tych genów upośledzają podstawowe zadania mitochondriów: produkcję energii i kontrolę apoptozy. Ich efekty są najwcześniej widoczne w tkankach o wysokim zapotrzebowaniu energetycznym. Mutacje mtdna odpowiedzialne są również za 1% izolowanych postaci 11

12 głuchoty (Fischel-Ghodsian 1995, 1999; Estivill i wsp., 1998b; Prezant i wsp., 1993). 3.2 SAMOISTNE POSTACI NIEDOSŁUCHU Samoistne postaci niedosłuchu charakteryzują się występowaniem uszkodzenia słuchu bez towarzyszących im zaburzeń ze stron innych układów i narządów. Jest to grupa niejednorodna a różnice dotyczą podłoża molekularnego, sposobu dziedziczenia, objawów i przebiegu klinicznego. Do chwili obecnej zidentyfikowano 63 loci sprzężonych z utratą słuchu, które dla izolowanych postaci określane są skrótem - DFN (ang. deafness). W tej grupie 29 stanowią loci dla postaci dziedziczących się w sposób autosomalny dominujący (DFNA), 28 - autosomalny recesywny (DFNB), a 6 jest zlokalizowanych na chromosomie X (DFN) (Hereditary Hearing Loss Homepage, dane z ). W przypadku genetycznie uwarunkowanego niedosłuchu prelingwalnego, formy DFNB są najczęstsze i spotykane u około 75% badanych powodując u nich głęboki niedosłuch typu odbiorczego wywołany nieodwracalnym uszkodzeniem funkcji ślimaka. Z kolei częstość występowania DFNA jest oceniana na około 20%, a DFN - 5% (Ryc. 1) (Petit 1996; Kalatzis i Petit, 1998). Utrata słuchu o początku w okresie postlingwalnym jest o wiele częstsza niż postać prelingwalna i ma zazwyczaj podłoże wielogenowe. Postaci jednogenowe tej odmiany niedosłuchu najczęściej dziedziczą się w sposób autosomalny dominujący. Niedosłuch postlingwalny może mieć charakter postępujący, przewodzeniowy, odbiorczy lub mieszany zazwyczaj o lżejszym przebiegu niż DFNB. Przykładem może być otoskleroza - najczęstsza przyczyna genetycznie uwarunkowanego, przewodzeniowego uszkodzenia słuchu (0,2 1% populacji). Choroba ta dziedziczy się w sposób autosomalny dominujący, ma niepełną penetrację i ujawnia się u młodzych dorosłych. W jej przebiegu dochodzi do ogniskowej przebudowy i kostnienia głównie w niszy okienka 12

13 owalnego (postać strzemiączkowa), co prowadzi do unieruchomienia strzemiączka i w konsekwencji całego łańcucha kosteczek słuchowych. Utrata słuchu w otosklerozie może mieć początkowo charakter przewodzeniowy, potem odbiorczy kiedy to zaburzenia kostnienia obejmą swym zasięgiem ślimak. Otoskleroza jest chorobą o złożonym i nie do końca wyjaśnionym podłożu genetycznym. Do tej pory udało się zmapować na chromosomie 15q25-q26 pierwszy locus, ze spodziewanych kilku loci (Nadol 1993; Tomek i wsp., 1998; Skarżyński 1998). 4. GŁUCHOTA DFNB1 Spośród wszystkich genów uwikłanych w patogenezę niedosłuchu, jeden GJB2, odpowiedzialny za DFNB1, jest szczególny z uwagi na wysoką częstość jego mutacji stwierdzanych wśród osób głuchych. Badania molekularne wykazały obecność mutacji w obu allelach genu GJB2 u około 50% wszystkich przypadków recesywnej postaci głuchoty samoistnej w populacji kaukaskiej. Jest ona jedną z najczęstszych chorób uwarunkowanych genetycznie o autosomalnie recesywnym sposobie dziedziczenia. W niektórych populacjach np. krajach basenu Morza Śródziemnego jej częstość występowania jest podobna do częstości mutacji odpowiedzialnych za wystąpienie najczęstszej choroby o tym sposobie dziedziczenia w populacji kaukaskiej mukowiscydozy (Zelante i wsp., 1997; Denoyelle i wsp., 1997; Estivill i wsp., 1998a; Carasquillo i wsp., 1997). Utrata słuchu powodowana defektem genu GJB2 jest samoistna, nerwowo-czuciowa i obustronna. Głuchota ma charakter prelingwalny, jednak rozpoznanie choroby bywa nierzadko opóźnione. Wśród chorych z niedosłuchem postlingwalnym, zarówno rodzinnym jak i sporadycznym nie znaleziono mutacji w genie GJB2. Stopień upośledzenia słuchu jest zróżnicowany od lekkiego do głębokiego, choć w większości przypadków dominuje utrata słuchu głębokiego 13

14 stopnia (około 60%). Badania Denoyelle i wsp. (1999) przeprowadzone wśród dzieci z niedosłuchem prelingwalnym wykazały, że mutacje genu GJB2 występują odpowiednio u 55% dzieci z głębokim niedosłuchem, 48% - ciężkim, a 42% umiarkowanym. Te same badania wykazały, że upośledzenie słuchu w około 70% przypadków nie ulega zmianie w miarę upływu czasu. U części pacjentów obserwuje się jednak stopniową progresję, zwykle łagodną (5-10 db) aż do wieku osiągnięcia dojrzałości (Tab. 3). Badania audiometryczne pacjentów z DFNB1 są niecharakterystyczne choć wśród badanych najczęściej obserwuje się płaską krzywą audiometryczną dla obu uszu. Pacjenci mają upośledzony odbiór wszystkich częstotliwości bądź wybiórczo wysokich (nie występuje wybiórcze osłabienie odbioru niskich i średnich częstotliwości). W przypadku głuchoty tego typu stwierdza się zróżnicowanie stopnia niedosłuchu w obrębie rodzin np. między rodzeństwem o identycznym genotypie w locus DFNB1. W cytowanej wcześniej pracy Dennoyelle i wsp. (1999), u połowy rodzin stopień uszkodzenia słuchu u krewnych o identycznym genotypie dla GJB2 był różny. Badania obrazowe techniką tomografii komputerowej oraz próby błędnikowe nie wykazują odchyleń od normy (Denoyelle i wsp., 1999; Estivill i wsp., 1998a; Marlin i wsp., 1998; Cohn i wsp., 1999a; Cohn i Kelley, 1999b; Murgia i wsp., 1999). W chorobach o autosomalnie recesywnym sposobie dziedziczenia, nosiciele defektywnych alleli nie wykazują cech choroby. W przypadku nosicieli mutacji w locus DFNB1, niektórzy autorzy postulują obecność zmian subklinicznych np. w wyniku badania otoemisji akustycznej (Morell i wsp., 1998) GEN GJB2 Badania prowadzone w kilku niezależnych zespołach doprowadziły w 1997 roku do identyfikacji genu 14

15 zlokalizowanego w locus DFNB1, który jak się okazało koduje białko połączenia szczelinowego - koneksynę 26 (GJB2 lub Cx 26). Locus DFNB1 znajduje się na chromosomie 13q12 i po raz pierwszy został opisany w 1994 na podstawie analizy sprzężeń przeprowadzonych w dwóch rodzinach tunezyjskich (Guilford, 1994). Późniejsze prace sprecyzowały położenie DFNB1 względem markerów genetycznych i zawęziły badany region do 14 cm (Gasparini i wsp., 1997). Tabela 3 CECHY KLINICZNE GLUCHOTY TYPU DFNB1 Cechy kliniczne głuchoty DFNB1 - początek w okresie prelingwalnym - upośledzenie słuchu: zazwyczaj głębokie - podobny stopień utraty słuchu w obu uszach - upośledzenie odbioru zazwyczaj wszystkich częstotliwości - zróżnicowany w obrębie rodziny stopień upośledzenia słuchu - zazwyczaj niepostępujący charakter upośledzenia słuchu - brak zmian patologicznych ucha wewnętrznego w badaniach radiologicznych - prawidłowe testy przedsionkowe Gen GJB2 został sklonowany przez dwa niezależne zespoły badawcze. Pierwszy zastosował strategię genu kandydata badając chorych z głuchotą oraz rogowcem dłoni i stóp pod kątem mutacji w GJB2 i zidentyfikował mutacje w GJB2 (Kelsell i wsp., 1997). Drugi zespół kontynuował klonowanie pozycyjne analizując rodziny DFNB1 co zaowocowało zawężeniem badanego region do odcinka 5cM. Badania te doprowadziły do powiązania locus DFNB1 z genem GJB2, a także umożliwiły identyfikację najczęstszych uszkodzeń tego genu (Zelante i wsp., 1997). Gen GJB2 złożony jest z dwóch eksonów, z których pierwszy pełni jedynie funkcje w regulacji ekspresji genu podczas gdy drugi niesie pełną sekwencje białka. Produktem ekspresji genu jest transkrypt o długości ok pz odnajdywany w wielu tkankach organizmu. Białko składa się z 227 aminokwasów i ma 4 domeny przezbłonowe (Willecke i wsp., 1990). 15

16 Kodowana w genie GJB2 koneksyna 26 należy do dużej rodziny białek odpowiedzialnych za tworzenie złącz synaptycznych typu gap junction. Obecnie znanych jest około 13 przedstawicieli tej rodziny białek. Koneksyny, ze względu na strukturę białka podzielono na dwie klasy: klasę α i β. Koneksyna 26 należy do klasy białek β (ang. gap junction protein β2 GJB2). Cechą wspólną wszystkich koneksyn jest uproszczona budowa genu, w którym cały region kodujący jest zawarty w jednym eksonie. Złącza typu gap junction mają charakter międzykomórkowego kanału koneksonu, złożonego z 2 półkanałów (koneksonów) zakotwiczonych odpowiednio w błonach komórkowych stykających się komórek. Każdy półkanał składa się z 6 podjednostek (koneksyn) ułożonych promieniście wokół centralnego poru (White i Paul., 1999). W skład pojedynczego koneksonu mogą wchodzić identyczne koneksyny tworząc koneksony homomeryczne lub różne - heteromeryczne. Teoretyczne daje to możliwość różnorodnych kombinacji zarówno w składzie jakościowym jak i rozkładzie przestrzennym podjednostek w obrębie koneksonu. Powoduje to, że takie złącza mają unikatowe właściwości w odniesieniu do przepuszczalności molekularnej. Istnienie heteromerycznych koneksonów zostało potwierdzone w badaniach in vivo (Jiang i wsp., 1996). Koneksyny są obecne w komórkach organizmów wielokomórkowych i tworzą ścisłe połączenia między komórkami. Dzięki nim możliwy jest przepływ jonów oraz metabolitów o małej masie cząsteczkowej (poniżej 1000 Da). Tego typu złącza uczestniczą również w przewodzeniu impulsów w tkankach pobudliwych. W tkankach niepobudliwych przepływ wtórnych przekaźników oraz jonów przyczynia się do koordynacji i ujednolicenia komórek tworzących narządy i układy (Bruzzone i wsp., 1985). Mutacje w obrębie genów koneksyn prowadzą do wielu chorób zarówno u ludzi (Tab. 4) jak i u zwierząt doświadczalnych. 16

17 Koneksony złożone z Cx 26 biorą udział w krążeniu jonów potasu. W ślimaku koneksyna 26 występuje w 2 typach komórek: komórkach rąbka blaszki spiralnej, bruzdy wewnętrznej i zewnętrznej, komórkach wspomagających, nabłonku czuciowym (I grupa) oraz komórkach rąbka blaszki spiralnej, więzadła spiralnego i prążka naczyniowego (II grupa) (Kikuchi i wsp., 1995). Patofizjologia utraty słuchu w DFNB1 nie jest do końca wyjaśniona. Brak ekspresji Cx 26 zaburza obieg potasu w układzie: synapsy komórki włoskowate komórki wspomagające endolimfa. Prowadzi to do miejscowego zatrucia narządu Cortiego przez potas co w konsekwencji skutkuje utratą słuchu (Johnstone i wsp., 1989; Oesterle i Dallos, 1990; Somjen, 1979). Koneksyna 26 ma zdolność tworzenia kompleksów z innymi białkami z tej rodziny. Jedna z hipotez tłumaczy zróżnicowanie kliniczne postaci DFNB1 przynajmniej częściową kompensacją utraconej funkcji genu GJB2 na skutek tworzenia heterotypowych kanałów np. z koneksynami 32, 46 czy 50 (White i Paul., 1999). Badania wykonane dla szeregu zmutowanych alleli genu GJB2 wykazały, że za przyczynę utraty funkcji białka Cx 26 odpowiadają: przyśpieszona proteoliza, upośledzony transport Cx 26 na błonę komórkową, zmiany struktury przestrzennej białka zaburzające transport czy niezdolność do asocjacji w heksamery. Badania funkcji Cx 26 wyjaśniły istnienie pewnych odstępstw od generalnego wzorca choroby obserwowanych dla niektórych alleli np. autosomalny dominujący wzór dziedziczenia M34T. Mutacja ta spotykana jest u około 3,2% osób z DFNB1 i zazwyczaj prowadzi do łagodnej bądź umiarkowanej utraty słuchu. W niektórych rodzinach przyjmuje jednak charakter dominujący, a utracie słuchu towarzyszy rogowiec stóp i dłoni (PPK) (Denoyelle i wsp., 1998; Kelsell i wsp., 2000). 17

18 Tabela 4 CHOROBY CZŁOWIEKA O ETIOLOGII KONEKSYNOWEJ (WHITE I PAUL., 1999) Koneksyna Funkcja Choroba Objawy -zespół demielinizacyjny Cx 32 umożliwiają transport odżywczy i jonów między cytoplazmą okołojądrową a okołoaksonalną w komórkach Schwanna choroba Charcot- Marie-Tooth (1:2500, X) związany z uszkodzeniem komórek Schwanna -postępująca degeneracja nerwów obwodowych -osłabienie mięśni dystalnych i postępująca atrofia -osłabienie czucia powierzchownego i głębokiego Cx 31 (GJB3) uszkodzenie słuchu erytrokerat odermia zmienna (EKV) -uszkodzenie słuchu różnego stopnia i o różnej penetracji lub erytrokeratoder-mia zmienna w zależności od mutacji Cx 31 Cx 30 (GJB6) Cx 50 łączą komórki soczewki w funkcjonalne syncytium, transport odżywczy, homeostaza jonowa uszkodzenie słuchu zaćma wrodzona -zaburzenia odbioru środkowych i wysokich tonów -zmętnienia soczewki Badania nad koneksyną 26 wykazały ponadto, że poziom tego białka jest obniżony w komórkach nowotworowych (złośliwe nowotwory pochodzenia epidermalnego) co powoduje, że część autorów zalicza koneksynę 26 do przedstawicieli II klasy genów supresji nowotworowej (White i Paul., 1999). 18

19 Tabela 6 MUTACJE W GENIE GJB2 Mutacja Kodon Typ zmiany Domena -3170G - defekt składania transkryptu - M1V 1 substytucja 31del zmiana ramki odczytu 31del zmiana ramki odczytu G12V 12 substytucja IC1 35delG zmiana ramki odczytu 35insG zmiana ramki odczytu 51del12insA zmiana ramki odczytu S19T 19 substytucja W24X 24 terminacja translacji TM1 M34T 34 substytucja V37I 37 substytucja W44C 44 substytucja W44X 44 terminacja translacji G45E 45 substytucja E47X 47 terminacja translacji 167delT 56 zmiana ramki odczytu Q57X 57 terminacja translacji EC1 G59A 59 substytucja del zmiana ramki odczytu Y65X 65 terminacja translacji D66H 66 substytucja R75W 75 substytucja W77R 77 substytucja W77X 77 terminacja translacji 235delC zmiana ramki odczytu V84L 84 substytucja TM2 L90P 90 substytucja 269insT 90 zmiana ramki odczytu V95M 95 substytucja R98Q 98 substytucja H100Y 100 substytucja delAT 100 zmiana ramki odczytu 313del zmiana ramki odczytu delAA 111- zmiana ramki odczytu IC2 S113R 113 substytucja delGAG 120 delecja 1 aminokwasu K122I 122 substytucja Q124X 124 terminacja translacji R127H 127 substytucja Y136X 136 terminacja translacji R143W 143 substytucja 509insA 170 zmiana ramki odczytu TM3 P175T 175 substytucja R184P 184 substytucja S199F 199 substytucja EC delGT 210 zmiana ramki odczytu IC3 IC1, 2, 3 - domeny wewnątrzkomórkowe; TM1, 2, 3, 4 - domeny przezbłonowe; EC1,2 - domeny zewnątrzkomórkowe 19

20 4.2 MUTACJE GENU GJB2 Badania populacyjne mające na celu określenie częstości występowania poszczególnych mutacji genu GJB2 zostały wykonane w wielu krajach (Denoyelle i wsp., 1997; Kelsell i wsp., 1997; Zelante i wsp., 1997; Estivill i wsp., 1998a; Scott i wsp., 1998; Morell i wsp., 1998; Kelley i wsp., 1998; Rabionet i wsp., 2000). Zidentyfikowano 47 różnych mutacji (Tab. 6) oraz określono ich spektrum dla poszczególnych grup etnicznych (Tab. 7). Większość mutacji jest zlokalizowana w regionie kodującym (ekson 2) genu GJB2. Wyjątek stanowi substytucja -3170G>A, wykryta u kilku chorych, a zlokalizowana w 5 końcu eksonu 1. Mutacja ta zaburza prawidłowe składanie transkryptu (Denoyelle i wsp., 1997; Green i wsp., 1999). Wśród pozostałych mutacji przeważają mutacje zmiany sensu. Wykryto również mutacje typu nonsens, delecje ze zmianą ramki odczytu i jedną delecję bez zmiany ramki. Zidentyfikowano również w populacji kontrolnej pięć zmian polimorficznych. Większość opisanych mutacji ma charakter unikatowy i została zidentyfikowana w jednej lub kilku rodzinach. Z drugiej strony istnieje kilka bardzo częstych mutacji, których występowanie zależy od pochodzenia etnicznego badanych. Najczęstszą mutacją występującą w populacji kaukaskiej jest delecja G w pozycji 35 (35delG). W Europie, mutacja ta jest obecna w 70-85% zmutowanych allelach genu GJB2 i stanowi około 40% wszystkich mutacji wykrywanych u chorych z genetycznie uwarunkowaną postacią głuchoty wrodzonej (Denoyelle i wsp., 1997; Estivill i wsp., 1998a). Najwyższa częstość mutacji 35delG wśród zmutowanych alleli GJB2 została znaleziona w populacji basenu Morza Śródziemnego (Zelante i wsp., 1997). W międzynarodowych badaniach epidemiologicznych wykazano, że częstość występowania mutacji 35delG w zdrowej populacji waha się w granicach od 3,3% na Sardynii do 0,5% w Wielkiej Brytanii. Średnia wartość dla populacji Europejskiej została oszacowana na 20

Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu?

Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu? Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu? Pruszewicz według kryterium etiologicznego podzielił zaburzenia słuchu u dzieci na trzy grupy: 1. głuchota dziedziczna i wady rozwojowe, 2. głuchota wrodzona, 3.

Bardziej szczegółowo

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA XX Międzynarodowa konferencja Polskie Stowarzyszenie Choroby Huntingtona Warszawa, 17-18- 19 kwietnia 2015 r. Metody badań i leczenie choroby Huntingtona - aktualności INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH

Bardziej szczegółowo

Fundacja Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. Uniwersytet Medyczny w Poznaniu RAPORT. z realizacji

Fundacja Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. Uniwersytet Medyczny w Poznaniu RAPORT. z realizacji Fundacja Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy Uniwersytet Medyczny w Poznaniu RAPORT z realizacji Programu Powszechnych Przesiewowych Badań Słuchu Noworodków w Polsce w latach 2003-2015 Klinika Otolaryngologii

Bardziej szczegółowo

Program leczenia głuchoty metodą wielokanałowych wszczepów implantów ślimakowych i pniowych.

Program leczenia głuchoty metodą wielokanałowych wszczepów implantów ślimakowych i pniowych. MINISTERSTWO ZDROWIA DEPARTAMENT POLITYKI ZDROWOTNEJ Program polityki zdrowotnej pn.: Program leczenia głuchoty metodą wielokanałowych wszczepów implantów ślimakowych i pniowych. ŚRODKI BUDŻETOWE NA REALIZACJĘ

Bardziej szczegółowo

Program ćwiczeń z przedmiotu BIOLOGIA MOLEKULARNA I GENETYKA, część I dla kierunku Lekarskiego, rok I 2015/2016. Ćwiczenie nr 1 (06-07.10.

Program ćwiczeń z przedmiotu BIOLOGIA MOLEKULARNA I GENETYKA, część I dla kierunku Lekarskiego, rok I 2015/2016. Ćwiczenie nr 1 (06-07.10. Program ćwiczeń z przedmiotu BIOLOGIA MOLEKULARNA I GENETYKA, część I dla kierunku Lekarskiego, rok I 2015/2016 Ćwiczenie nr 1 (06-07.10.2015) Temat: Wprowadzenie 1. Omówienie regulaminu zajęć Temat: Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV

Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV Ćwiczenie 3. Amplifikacja genu ccr5 Homo sapiens wykrywanie delecji Δ32pz warunkującej oporność na wirusa HIV Cel ćwiczenia Określenie podatności na zakażenie wirusem HIV poprzez detekcję homo lub heterozygotyczności

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Zalety w porównaniu z analizą trankryptomu: analiza transkryptomu komórki identyfikacja mrna nie musi jeszcze oznaczać

Bardziej szczegółowo

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow Upośledzenie umysłowe Obniżenie sprawności umysłowej powstałe w okresie rozwojowym. Stan charakteryzujący się istotnie niższą od przeciętnej ogólną

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie. Poniżej i pokrótce przybliżę same treści referatu.

Sprawozdanie. Poniżej i pokrótce przybliżę same treści referatu. Lublin, 25.03.2011 Sprawozdanie W ostatni piątek marca odbyło się kolejne spotkanie Lubelskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Logopedycznego, podczas którego omówiono sprawy bieżące, podsumowano kolejny

Bardziej szczegółowo

Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy

Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy Katarzyna Skręt Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Rzeszowie Hałas Dźwięk wrażenie słuchowe, spowodowane falą

Bardziej szczegółowo

ROLA MIOGENNYCH PRZEDSIONKOWYCH POTENCJAŁÓW WYWOŁANYCH W DIAGNOSTYCE ZAWROTÓW GŁOWY O RÓŻNEJ ETIOLOGII

ROLA MIOGENNYCH PRZEDSIONKOWYCH POTENCJAŁÓW WYWOŁANYCH W DIAGNOSTYCE ZAWROTÓW GŁOWY O RÓŻNEJ ETIOLOGII Dominik Bień ROLA MIOGENNYCH PRZEDSIONKOWYCH POTENCJAŁÓW WYWOŁANYCH W DIAGNOSTYCE ZAWROTÓW GŁOWY O RÓŻNEJ ETIOLOGII ROZPRAWA NA STOPIEŃ DOKTORA NAUK MEDYCZNYCH BADANIA WYKONANO W KLINICE OTORYNOLARYNGOLOGII

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Pamiętając o komplementarności zasad azotowych, dopisz sekwencję nukleotydów brakującej nici DNA. A C C G T G C C A A T C G A...

Pamiętając o komplementarności zasad azotowych, dopisz sekwencję nukleotydów brakującej nici DNA. A C C G T G C C A A T C G A... 1. Zadanie (0 2 p. ) Porównaj mitozę i mejozę, wpisując do tabeli podane określenia oraz cyfry. ta sama co w komórce macierzystej, o połowę mniejsza niż w komórce macierzystej, gamety, komórki budujące

Bardziej szczegółowo

Jednostka chorobowa. 235200 HFE HFE 235200 Wykrycie mutacji w genie HFE odpowiedzialnych za heterochromatozę. Analiza mutacji w kodonach: C282Y, H63D.

Jednostka chorobowa. 235200 HFE HFE 235200 Wykrycie mutacji w genie HFE odpowiedzialnych za heterochromatozę. Analiza mutacji w kodonach: C282Y, H63D. Jednostka chorobowa Jednostka Oznaczenie Chorobowa testu OMIM TM Badany Gen Literatura Gen OMIM TM Opis/cel badania Zakres analizy Materiał biologiczny Czas analizy [dni roboczych] Cena [PLN] HEMOCHROMATOZA

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z biologii

Tematyka zajęć z biologii Tematyka zajęć z biologii klasy: I Lp. Temat zajęć Zakres treści 1 Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową Podstawowe zagadnienia materiału nauczania

Bardziej szczegółowo

Podstawy genetyki człowieka. Cechy wieloczynnikowe

Podstawy genetyki człowieka. Cechy wieloczynnikowe Podstawy genetyki człowieka Cechy wieloczynnikowe Dziedziczenie Mendlowskie - jeden gen = jedna cecha np. allele jednego genu decydują o barwie kwiatów groszku Bardziej złożone - interakcje kilku genów

Bardziej szczegółowo

Genetyka kliniczna nowe wyzwanie dla opieki pediatrycznej. Jacek J. Pietrzyk Klinika Chorób Dzieci Katedra Pediatrii Collegium Medicum UJ

Genetyka kliniczna nowe wyzwanie dla opieki pediatrycznej. Jacek J. Pietrzyk Klinika Chorób Dzieci Katedra Pediatrii Collegium Medicum UJ Genetyka kliniczna nowe wyzwanie dla opieki pediatrycznej Jacek J. Pietrzyk Klinika Chorób Dzieci Katedra Pediatrii Collegium Medicum UJ Kraków, czerwiec 2005 Genetyka kliniczna Kierunki rozwoju Choroby

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

Zaoczne Liceum Ogólnokształcące Pegaz

Zaoczne Liceum Ogólnokształcące Pegaz WYMAGANIA EGZAMINACYJNE ROK SZKOLNY 2015/2016 Semestr jesienny TYP SZKOŁY: liceum ogólnokształcące PRZEDMIOT: biologia SEMESTR: II LICZBA GODZIN W SEMESTRZE: 15 PROGRAM NAUCZANIA: Program nauczania biologii

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 014/015 Kierunek studiów: Dietetyka

Bardziej szczegółowo

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie Wiadomości naukowe o chorobie Huntingtona. Prostym językiem. Napisane przez naukowców. Dla globalnej społeczności HD. Ruch zwiększa recykling komórkowy Ćwiczenia potęgują recykling komórkowy u myszy. Czy

Bardziej szczegółowo

Streszczenie rozprawy doktorskiej lekarz Katarzyny Zybert

Streszczenie rozprawy doktorskiej lekarz Katarzyny Zybert Streszczenie rozprawy doktorskiej lekarz Katarzyny Zybert Badania przesiewowe noworodków w kierunku mukowiscydozy - analiza algorytmów diagnostycznych i konsekwencji klinicznych Mukowiscydoza jest wrodzoną,

Bardziej szczegółowo

Mechanizmy chorób dziedzicznych

Mechanizmy chorób dziedzicznych Mechanizmy chorób dziedzicznych Podział chorób dziedzicznych Choroby jednogenowe Autosomalne Dominujące achondroplazja, neurofibromatoza Recesywne fenyloketonuria, mukowiscydioza Sprzężone z płcią Dominujące

Bardziej szczegółowo

I. STRESZCZENIE Cele pracy:

I. STRESZCZENIE Cele pracy: I. STRESZCZENIE Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest przewlekłym procesem zapalnym, powodującym postępujące i nieodwracalne włóknienie trzustki. Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, prowadząc

Bardziej szczegółowo

Wielospecjalistyczny proces diagnostyczny w kierunku zastosowania implantów ślimakowych

Wielospecjalistyczny proces diagnostyczny w kierunku zastosowania implantów ślimakowych Załącznik nr 2 Wielospecjalistyczny proces diagnostyczny w kierunku zastosowania implantów ślimakowych I. Wprowadzenie Cele diagnostyki: Wybór grupy pacjentów spełniających wskazania medyczne, psychologiczne,

Bardziej szczegółowo

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau Nieinwazyjne badania prenatalne, polegające na ocenia parametrów biochemicznych, takie jak

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie choroby Hurler

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie choroby Hurler Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY HURLER ICD-10 E-76.0 - Mukopolisacharydoza typu I (MPS I) Dziedzina medycyny: pediatria załącznik nr 23 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008

Bardziej szczegółowo

Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory

Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory Iinformacja o intensywności bodźca: 1. Kodowanie intensywności bodźca (we włóknie nerwowym czuciowym) odbywa się za pomocą zmian częstotliwość

Bardziej szczegółowo

Polimorfizm genu mitochondrialnej polimerazy gamma (pol γ) w populacjach ludzkich Europy

Polimorfizm genu mitochondrialnej polimerazy gamma (pol γ) w populacjach ludzkich Europy Polimorfizm genu mitochondrialnej polimerazy gamma (pol γ) w populacjach ludzkich Europy Praca wykonana pod kierunkiem dr hab. Tomasza Grzybowskiego w Katedrze Medycyny Sądowej w Zakładzie Genetyki Molekularnej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA. Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA. Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi Metody badania polimorfizmu/mutacji DNA Aleksandra Sałagacka Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Uniwersytet Medyczny w Łodzi Mutacja Mutacja (łac. mutatio zmiana) - zmiana materialnego

Bardziej szczegółowo

Człowiek mendlowski? Genetyka człowieka w XX i XXI w.

Człowiek mendlowski? Genetyka człowieka w XX i XXI w. Człowiek mendlowski? Genetyka człowieka w XX i XXI w. Informacje Kontakt: Paweł Golik Instytut Genetyki i Biotechnologii, Pawińskiego 5A pgolik@igib.uw.edu.pl Informacje, materiały: http://www.igib.uw.edu.pl/

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 215/2012 z dnia 19 listopada 2012 r. o projekcie programu zdrowotnego województwa łódzkiego Program badań przesiewowych

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia i ochrona przyrody

Zagrożenia i ochrona przyrody Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: Zagrożenia i ochrona przyrody wskazuje zagrożenia atmosfery powstałe w wyniku działalności człowieka, omawia wpływ zanieczyszczeń atmosfery

Bardziej szczegółowo

NIPT Nieinwazyjny Test Prenatalny (ang. Non-Invasive Prenatal Test)

NIPT Nieinwazyjny Test Prenatalny (ang. Non-Invasive Prenatal Test) NIPT Nieinwazyjny Test Prenatalny (ang. Non-Invasive Prenatal Test) Nieinwazyjne badanie krwi kobiety ciężarnej w kierunku wykluczenia najczęstszych trisomii u płodu Cel testu NIPT Celem testu NIPT jest

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

voice to see with your ears

voice to see with your ears voice to see with your ears Łukasz Trzciałkowski gr00by@mat.umk.pl 2007-10-30 Zmysł słuchu to zmysł umożliwiający odbieranie (percepcję) fal dźwiękowych. Jest on wykorzystywany przez organizmy żywe do

Bardziej szczegółowo

Jednostka chorobowa. 3mc 1260. Czas analizy [dni roboczych] Literatura Gen. Cena [PLN] Badany Gen. Materiał biologiczny. Chorobowa OMIM TM.

Jednostka chorobowa. 3mc 1260. Czas analizy [dni roboczych] Literatura Gen. Cena [PLN] Badany Gen. Materiał biologiczny. Chorobowa OMIM TM. Jednostka chorobowa Jednostka Oznaczenie Chorobowa OMIM TM testu Badany Gen Literatura Gen OMIM TM Opis/cel badania Zakres analizy Materiał biologiczny Czas analizy [dni roboczych] Cena [PLN] HEMOFILIA

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO OLIGOFRENOPEDAGOGIKA

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko...kl...

Imię i nazwisko...kl... Gimnazjum nr 4 im. Ojca Świętego Jana Pawła II we Wrocławiu SPRAWDZIAN GENETYKA GR. A Imię i nazwisko...kl.... 1. Nauka o regułach i mechanizmach dziedziczenia to: (0-1pkt) a) cytologia b) biochemia c)

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Genetyka Kliniczna. Wydział Lekarsko-Stomatologiczny(WLS)

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Genetyka Kliniczna. Wydział Lekarsko-Stomatologiczny(WLS) S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Genetyka Kliniczna Obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Mikrosatelitarne sekwencje DNA

Mikrosatelitarne sekwencje DNA Mikrosatelitarne sekwencje DNA Małgorzata Pałucka Wykorzystanie sekwencji mikrosatelitarnych w jądrowym DNA drzew leśnych do udowodnienia pochodzenia materiału dowodowego w postępowaniu sądowym 27.09.2012

Bardziej szczegółowo

U N I W E R S Y T E T W AR S Z A W S K I

U N I W E R S Y T E T W AR S Z A W S K I I n s t y t u t G e n e t y k i i B i o t e c h n o l o g i i U N I W E R S Y T E T W AR S Z A W S K I W Y D Z I AŁ B I O L O G I I ul. PAWIŃSKIEGO 5A, 02-106 WARSZAWA TEL: (+22) 592-22-44, FAX: (+22)

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE POPULACJAMI ZWIERZĄT 1. RÓWNOWAGA GENETYCZNA POPULACJI. Prowadzący: dr Wioleta Drobik Katedra Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt

ZARZĄDZANIE POPULACJAMI ZWIERZĄT 1. RÓWNOWAGA GENETYCZNA POPULACJI. Prowadzący: dr Wioleta Drobik Katedra Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt ZARZĄDZANIE POPULACJAMI ZWIERZĄT 1. RÓWNOWAGA GENETYCZNA POPULACJI Fot. W. Wołkow Prowadzący: dr Wioleta Drobik Katedra Genetyki i Ogólnej Hodowli Zwierząt POPULACJA Zbiór organizmów żywych, które łączy

Bardziej szczegółowo

II WYDZIAŁ LEKARSKI, II ROK

II WYDZIAŁ LEKARSKI, II ROK II WYDZIAŁ LEKARSKI, II ROK PRZEDMIOT: BIOLOGIA MEDYCZNA (CZĘŚĆ 1 GENETYKA) PROGRAM ĆWICZEŃ 2009/2010 L.p. Data zajęć Temat zajęć 1. 15.02 18.02 Podstawy genetyki klasycznej (podstawowe pojęcia i definicje

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r.. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Genetyka. Kod przedmiotu: 6 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne Biologia na czasie zakres podstawowy

Wymagania edukacyjne Biologia na czasie zakres podstawowy Wymagania edukacyjne Biologia na czasie zakres podstawowy Dział programu Temat Poziom wymagań konieczny (K) podstawowy (P) rozszerzający (R) dopełniający (D) I. Od genu do cechy Budowa i funkcje kwasów

Bardziej szczegółowo

Choroby ultra-rzadkie. Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka

Choroby ultra-rzadkie. Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Choroby ultra-rzadkie Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Definicje, częstość występowania Podstawą definicji chorób rzadkich są dane epidemiologiczne dotyczące występowania choroby w całej populacji

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu Biologia. Podręcznik Biologia na czasie wyd. Nowa Era, zakres podstawowy Rok szkolny 2013/2014

Wymagania edukacyjne z przedmiotu Biologia. Podręcznik Biologia na czasie wyd. Nowa Era, zakres podstawowy Rok szkolny 2013/2014 Wymagania edukacyjne z przedmiotu Biologia. Podręcznik Biologia na czasie wyd. Nowa Era, zakres podstawowy Rok szkolny 2013/2014 Dział programu I. Od genu do cechy Lp. Temat Poziom wymagań dopuszczający

Bardziej szczegółowo

Zmienność genu UDP-glukuronozylotransferazy 1A1 a hiperbilirubinemia noworodków.

Zmienność genu UDP-glukuronozylotransferazy 1A1 a hiperbilirubinemia noworodków. Zmienność genu UDP-glukuronozylotransferazy 1A1 a hiperbilirubinemia noworodków. Katarzyna Mazur-Kominek Współautorzy Tomasz Romanowski, Krzysztof P. Bielawski, Bogumiła Kiełbratowska, Magdalena Słomińska-

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT

PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA ZABURZEŃ WIDZENIA PROWADZĄCYCH DO INWALIDZTWA WZROKOWEGO SKIEROWANY DO DZIECI W WIEKU 1-6 LAT Joanna Sowińska-Szkocka Zespół Poradni Okulistycznych SPS ZOZ ZDROJE Cele programu

Bardziej szczegółowo

Przedmowa 11 Bożydar Latkowski Antoni Prusiński. Wprowadzenie 12 Antoni Prusiński. Część I. Wybrane problemy otoneurologii 21

Przedmowa 11 Bożydar Latkowski Antoni Prusiński. Wprowadzenie 12 Antoni Prusiński. Część I. Wybrane problemy otoneurologii 21 Spis treści Przedmowa 11 Wprowadzenie 12 Część I. Wybrane problemy otoneurologii 21 1. ABC anatomii i fizjologii narządu przedsionkowego jako obwodowego receptora układu równowagi 22 2. Badanie otoneurologiczne

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH

OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH OFERTA BADAŃ GENETYCZNYCH Obowiązuje od stycznia 2014 NEUROLOGIA Załącznik nr 2 Kod badania Jednostka chorobowa Opis do badań Materiał do badań Cena Czas realizacji NEU-01 Badanie mutacji w eksonach 5-8

Bardziej szczegółowo

Bliskie Spotkanie z Biologią. Genetyka populacji

Bliskie Spotkanie z Biologią. Genetyka populacji Bliskie Spotkanie z Biologią Genetyka populacji Plan wykładu 1) Częstości alleli i genotypów w populacji 2) Prawo Hardy ego-weinberga 3) Dryf genetyczny 4) Efekt założyciela i efekt wąskiego gardła 5)

Bardziej szczegółowo

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Onkologiczne Poradnictwo Genetyczne Profilaktyka, diagnostyka i leczenie Postęp, jaki dokonuje się w genetyce, ujawnia coraz większy udział

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Zdrowia Karta przedmiotu obowiązuje w roku akademickim 2012/201 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E załącznik nr 19 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E 75 Zaburzenia przemian sfingolipidów i inne zaburzenia spichrzania

Bardziej szczegółowo

MUTACJE GENETYCZNE. Wykonane przez Malwinę Krasnodębską kl III A

MUTACJE GENETYCZNE. Wykonane przez Malwinę Krasnodębską kl III A MUTACJE GENETYCZNE Wykonane przez Malwinę Krasnodębską kl III A Mutacje - rodzaje - opis Mutacje genowe powstają na skutek wymiany wypadnięcia lub dodatnia jednego albo kilku nukleotydów. Zmiany w liczbie

Bardziej szczegółowo

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY zjawisko dotyczące wolniejszego wykształcenia się zdolności percepcyjnych lub/i ekspresyjnych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program badań prenatalnych

Załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program badań prenatalnych Program badań prenatalnych 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU BADAŃ PRENATALNYCH, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego W ostatnich latach wzrasta systematycznie średni wiek

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym

Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym Analiza mutacji genów EGFR, PIKCA i PTEN w nerwiaku zarodkowym mgr Magdalena Brzeskwiniewicz Promotor: Prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład Biologii i Genetyki Gdański Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

Zakład Genetyki Medycznej przy IMiDz w Warszawie

Zakład Genetyki Medycznej przy IMiDz w Warszawie Zakład Genetyki Medycznej przy IMiDz w Warszawie Zakład Genetyki Medycznej powstał w roku 1973 na mocy decyzji Dyrektora Instytutu Matki i Dziecka, prof. dr hab. n. med. Krystyny Bożkowej, jako jedna z

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną.

Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną. Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną. Monika śuk opiekun: prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład

Bardziej szczegółowo

Percepcja słuchowa istota, przyczyny, przejawy zaburzeń.

Percepcja słuchowa istota, przyczyny, przejawy zaburzeń. mgr Sylwia Chyła nauczyciel mianowany wychowania przedszkolnego Przedszkole Miejskie nr 21 Leszno Percepcja słuchowa istota, przyczyny, przejawy zaburzeń. Słuchem nazywamy wrażliwość na fale dźwiękowe,

Bardziej szczegółowo

Co to jest termografia?

Co to jest termografia? Co to jest termografia? Słowo Termografia Pochodzi od dwóch słów "termo" czyli ciepło i "grafia" rysować, opisywać więc termografia to opisywanie przy pomocy temperatury zmian zachodzących w naszym organiźmie

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO PSYCHOLOGIA GŁUCHYCH

Bardziej szczegółowo

Podstawy genetyki. ESPZiWP 2010

Podstawy genetyki. ESPZiWP 2010 Podstawy genetyki ESPZiWP 2010 Genetyka - nauka o dziedziczności i zmienności organizmów, wyjaśniająca prawa rządzące podobieństwami i różnicami pomiędzy osobnikami spokrewnionymi przez wspólnego przodka

Bardziej szczegółowo

Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe

Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe Marcin Kruszewski Centrum Radiobiologii i Dozymetrii Biologicznej Instytut Chemii

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B. Załącznik nr do zarządzenia Nr./2008/DGL Prezesa NFZ Nazwa programu: PROFILAKTYKA I TERAPIA KRWAWIEŃ U DZIECI Z HEMOFILIĄ A I B. ICD- 10 D 66 Dziedziczny niedobór czynnika VIII D 67 Dziedziczny niedobór

Bardziej szczegółowo

Dziedziczenie recesywne

Dziedziczenie recesywne 12 Zakład Genetyki Medycznej Instytut "Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka" telefon 022 815 74 50 (sekretariat) 022 815 74 51 (poradnia) Dziedziczenie recesywne, Szpital Dziecięcy, Dziekanów Leśny k/o Warszawy

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Genetyka w nowej podstawie programowej

Genetyka w nowej podstawie programowej Genetyka w nowej podstawie programowej Dział Genetyka - III etap edukacyjny Rzetelna realizacja tego działu w gimnazjum jest kluczowa ze względu na to, że biotechnologia i inżynieria genetyczna jest omawiana

Bardziej szczegółowo

Ośrodkowy układ nerwowy. Zmiany morfologiczne i funkcjonalne.

Ośrodkowy układ nerwowy. Zmiany morfologiczne i funkcjonalne. Ośrodkowy układ nerwowy. Zmiany morfologiczne i funkcjonalne. Prof. dr hab. med. Monika Puzianowska-Kuznicka Zakład Geriatrii i Gerontologii, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego Zespół Kliniczno-Badawczy

Bardziej szczegółowo

Kody niepełnosprawności i ich znaczenie

Kody niepełnosprawności i ich znaczenie Kody niepełnosprawności i ich znaczenie Kody niepełnosprawności, będące w istocie symbolami rodzaju schorzenia, mają decydujący wpływ na to, do jakich prac osoba niepełnosprawna może być kierowana, a do

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA)

Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA) Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA) RAPORT GENETYCZNY Wyniki testu dla Pacjent Testowy Pacjent Pacjent Testowy ID pacjenta 0999900004112 Imię i nazwisko pacjenta Pacjent Testowy

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH.

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Załącznik nr 1a Opis programu Nazwa programu: NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH. Nazwa zadania: PROGRAM OPIEKI NAD RODZINAMI WYSOKIEGO, DZIEDZICZNIE UWARUNKOWANEGO RYZYKA ZACHOROWANIA NA

Bardziej szczegółowo

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ Wrocław, 5 kwietnia 2008 I. WCZESNA INTERWENCJA 1. CELE 2. KORZYŚCI II. MODEL OPIEKI NAD MAŁYMI DZIEĆMI Z ZABURZENIAMI

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY

WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY WYDZIAŁ LEKARSKO-DENTYSTYCZNY KATEDRA PROTETYKI STOMATOLOGICZNEJ ANALIZA ZMIAN WARTOŚCI SIŁY RETENCJI W TRÓJELEMENTOWYCH UKŁADACH KORON TELESKOPOWYCH Rozprawa na stopień

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP

Klonowanie molekularne Kurs doskonalący. Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Klonowanie molekularne Kurs doskonalący Zakład Geriatrii i Gerontologii CMKP Etapy klonowania molekularnego 1. Wybór wektora i organizmu gospodarza Po co klonuję (do namnożenia DNA [czy ma być metylowane

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów

Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów Załącznik nr 1 do SIWZ Nazwa i adres Wykonawcy Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów Przedmiot zamówienia; automatyczny system do diagnostyki molekularnej:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

5 lat funkcjonowania JGP i przyjęte kierunki zmian. Daniel Rutkowski p.o. Naczelnika Wydziału Strategii, Analiz i Rozwoju Systemu JGP Centrala NFZ

5 lat funkcjonowania JGP i przyjęte kierunki zmian. Daniel Rutkowski p.o. Naczelnika Wydziału Strategii, Analiz i Rozwoju Systemu JGP Centrala NFZ 5 lat funkcjonowania JGP i przyjęte kierunki zmian Daniel Rutkowski p.o. Naczelnika Wydziału Strategii, Analiz i Rozwoju Systemu JGP Centrala NFZ Potrzeba przeglądu JGP II poł. 2008 r. wdrożenie systemu

Bardziej szczegółowo

marketinginformacja Diagnostyka weterynaryjna Szybkie testy dla rolnictwa +++ dostępne w SalesPlusie +++

marketinginformacja Diagnostyka weterynaryjna Szybkie testy dla rolnictwa +++ dostępne w SalesPlusie +++ marketinginformacja Data 24.10.2014 Numer Autor MI_FS_13_2014_Testy weterynaryjne Philipp Peters Diagnostyka weterynaryjna Szybkie testy dla rolnictwa +++ dostępne w SalesPlusie +++ Dzięki szybkim testom

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

ZAŁĄCZNIK RADA UNII EUROPEJSKIEJ, ZAŁĄCZNIK Projekt konkluzji Rady Wczesne wykrywanie i leczenie zaburzeń komunikacyjnych u dzieci, z uwzględnieniem zastosowania narzędzi e-zdrowia i innowacyjnych rozwiązań RADA UNII EUROPEJSKIEJ, 1. PRZYPOMINA,

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 45/2014 z dnia 7 kwietnia 2014 r. o projekcie programu Program badań przesiewowych słuchu dla uczniów klas pierwszych

Bardziej szczegółowo

GENETYCZNE PODSTAWY ZMIENNOŚCI ORGANIZMÓW ZASADY DZIEDZICZENIA CECH PODSTAWY GENETYKI POPULACYJNEJ

GENETYCZNE PODSTAWY ZMIENNOŚCI ORGANIZMÓW ZASADY DZIEDZICZENIA CECH PODSTAWY GENETYKI POPULACYJNEJ GENETYCZNE PODSTAWY ZMIENNOŚCI ORGANIZMÓW ZASADY DZIEDZICZENIA CECH PODSTAWY GENETYKI POPULACYJNEJ ZMIENNOŚĆ - występowanie dziedzicznych i niedziedzicznych różnic między osobnikami należącymi do tej samej

Bardziej szczegółowo