LIFE na rzecz przedsi!biorstw bardziej przyjaznych "rodowisku

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "LIFE na rzecz przedsi!biorstw bardziej przyjaznych "rodowisku"

Transkrypt

1 L I F E I I I LIFE na rzecz przedsi!biorstw bardziej przyjaznych "rodowisku Przyk!ady innowacyjnego podej"cia do poprawy efektywno"ci "rodowiskowej europejskich przedsi#biorstw

2 KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS.!RODOWISKA LIFE ( Instrument finansowy na rzecz!rodowiska ) jest programem rozpocz"tym przez Komisj" Europejsk# i koordynowanym przez Dyrekcj" Generaln# ds. $rodowiska (wydzia% LIFE BU-E.4). Publikacja LIFE na rzecz przedsi"biorstw bardziej przyjaznych #rodowisku. Przyk$ady innowacyjnego podej#cia do poprawy efektywno#ci #rodowiskowej europejskich przedsi"biorstw nie musi odzwierciedla! opinii instytucji Unii Europejskiej. Autorzy: Nora Schiessler, Tim Hudson, Ed Thorpe. Dzia$ wydawniczy: Eamon O Hara (Astrale GEIE-AEIDL). Redaktor g$ówny: Philip Owen, Komisja Europejska, DG ds. "rodowiska, dzia# LIFE BU-9, 02/1, 200 rue de la Loi, B-1049 Bruksela. Koordynatorzy serii LIFE Focus: Simon Goss (koordynator ds. komunikacji LIFE), Evelyne Jussiant (koordynator ds. publikacji DG "rodowisko). Szata graficzna: Daniel Renders, Anita Cortés (Astrale EEIG-AEIDL). Wspó$praca: Remo Savoia, Igor Jelinski, Pekka Hänninen, Marion Pinatel, Agnese Roccato, Mariona Salvatella, Mathilde Snel, Audrey Thenard. Podzi"kowania: Dzi$kujemy wszystkim beneficjentom projektu LIFE, którzy dzi$ki swoim komentarzom, zdj$ciom i innym u%ytecznym materia#om przyczynili si$ do powstania niniejszego raportu. Zdj"cia: Ok#adka: LIFE02 ENV/NL/000114, Komisja Europejska, LIFE06 ENV/D/ Thomas Mayer, Tim Hudson, Zawarto&!: Na podstawie omawianych projektów, o ile nie zaznaczono inaczej Niniejszy numer LIFE Focus wydawany jest w Anglii w nak#adzie egzemplarzy a tak%e dost$pny w Internecie. Europe Direct jest serwisem informacyjnym udzielaj'cym odpowiedzi na pytania dotycz'ce Unii Europejskiej. Nowy bezp#atny nr telefonu: Wiele dodatkowych informacji o Unii Europejskiej jest dost$pnych w Internecie. Mo%na je uzyska! na serwerze Europa (http://europa.eu). Luksemburg: Urz'd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich, 2008 r. ISBN ISSN CYFROWY IDENTYFIKATOR DOKUMENTU ELEKTRONICZNEGO (DOI): /88514 Wspólnoty Europejskie, 2009 r. Wykorzystanie tre&ci niniejszej publikacji jest dozwolone pod warunkiem podania (ród#a. Wydanie polskie: Narodowy Fundusz Ochrony!rodowiska i Gospodarki Wodnej Krajowy Punkt Kontaktowy LIFE+ ul. Konstruktorska 3a, Warszawa tel. (+48-22) , (+48-22) , fax. (+48-22) ISBN (wydanie polskie) Printed in Poland Wydrukowano na papierze ekologicznym Edixion posiadaj'cym Certyfikat European Flower Green.

3 LIFE Focus I LIFE na rzecz przedsi!biorstw bardziej przyjaznych "rodowisku I str. 1 Przedmowa do wydania polskiego... 2 PRZEDMOWA... 3 Europejskie &rodowisko biznesu... 4 Bardziej ekologiczne firmy w UE: polityka i prawodawstwo... 5 LIFE: wspieranie innowacyjnych ekologicznych dzia#a) w biznesie i przemy&le... 9 PODSTAWOWE BRAN!E PRZEMYS"U ECOSB: ograniczenie emisji podczas przetwarzania p#yt drewnianych CLEAN DECO: wzorcowy przyk#ad ekologicznych metod produkcyjnych Zero Emission Lacquer: ekologiczne amortyzatory. 18 Cool Tech: zmniejszenie oddzia#ywania substancji do ch#odzenia metali Nowy system ESD: czystsza i bardziej ekologiczna technologia produkcji drutu stalowego BASTA: lepsze standardy budowlane TURYSTYKA Eko-kemping: jeszcze bli%ej natury Zielony certyfikat: oznakowanie ekologiczne w turystyce wiejskiej Sutoureelm: komputerowe narz$dzia w s#u%bie zrównowa%onej turystyki PRZEMYS" SPO!YWCZY CLB: przyjazne dla &rodowiska odcukrzanie w przetwórstwie ziemniaka RETOXMET: kontrola zanieczyszcze) przy u%yciu dro%d%y ENVACIO: opakowania do ry%u pozbawione zanieczyszcze) PRZEMYS" MASZYNOWY I SEKTOR SYSTEMÓW TELEINFORMATYCZNYCH. 34 CO 2 Ref: Ch#odzenie przyjazne dla klimatu powrót do przysz#o&ci IPP Tel: rozwi'zania telekomunikacyjne na ca#e %ycie i d#u%ej INOCAST: odlewanie ekologicznych bloków silnika EDIT: ekoprojekt w #a)cuchu dostaw dla nowych pojazdów PRZEMYS" ODZIE!OWY I SEKTOR WZORNICTWA.. 42 Ponowne wykorzystanie k%pieli barwi%cej: laserowe ci$cie odpadów PROWATER: ponowne wykorzystanie wody w obróbce tkanin na mokro Resitex: pomoc w upowszechnianiu zielonego podej&cia Ekologiczny przemys# skórzany w Europie Kolejne udane i obiecuj%ce projekty Lista dost"pnych publikacji LIFE... 58

4 LIFE NA RZECZ PRZEDSI&BIORSTW BARDZIEJ PRZYJAZNYCH!RODOWISKU. PRZYK'ADY INNOWACYJNEGO PODEJ!CIA DO POPRAWY EFEKTYWNO!CI!RODOWISKOWEJ EUROPEJSKICH PRZEDSI&BIORSTW. Szanowni Pa)stwo, Wdra%anie Instrumentu Finansowego LIFE+ w Polsce ma ju% kilkuletni' histori$. Od 5 wrze&nia 2008 roku decyzj' Ministra "rodowiska Narodowy Fundusz Ochrony "rodowiska i Gospodarki Wodnej zosta# powo#any jako Krajowa Instytucja Wdra- %aj'ca LIFE+. Od tego czasu NFO"iGW wprowadzi# wyj'tkowy na skal$ europejsk' system instytucjonalnego i finansowego wsparcia projektów LIFE+. W dotychczasowej formule trudno by#o beneficjentom zbilansowa! planowane zadania, gdy% pomoc unijna wynosi#a, w zale%no&ci od celu przedsi$wzi$cia, od 50 do 75% kosztów kwalifikowanych. NFO"iGW uruchomi# mechanizm wspó#finansowania projektów LIFE+, dzi$ki któremu beneficjenci mog' realizowa! projekty LIFE+ wnosz'c jedynie 5% w#asnego wk#adu finansowego. Na ten cel przeznaczamy w ramach programu priorytetowego Wspó#- finansowanie LIFE+ prawie 250 mln z#otych, które wydatkowane b$d' w latach Nasze dzia#ania obejmuj' tak%e m.in.: promocj$ instrumentu w&ród potencjalnych beneficjentów, szkolenia dla wnioskodawców, bezpo&redni' pomoc w przygotowaniu wniosków oraz reprezentowanie Polski przed Komisj' Europejsk'. Pragn'c zapozna! polskich wnioskodawców z dotychczasowymi osi'gni$ciami LIFE postanowili&my przet#umaczy! cz$&! angielskoj$zycznych publikacji KE. Jako jedn' z pierwszych przekazujemy Pa)stwu polsk' wersj$ opracowania pt. Breathing LIFE into greener businesses. Demonstrating innovative approaches to improving the environmental performance of European Businesses, które przedstawia najciekawsze projekty LIFE s#u%'ce ograniczeniu negatywnego wp#ywu dzia#alno&ci gospodarczej przedsi$biorstw na &rodowisko. Mamy nadziej$, %e informacje zawarte w publikacji LIFE na rzecz przedsi"biorstw bardziej przyjaznych!rodowisku. Przyk%ady innowacyjnego podej!cia do poprawy efektywno!ci!rodowiskowej europejskich przedsi"biorstw, b$d' inspiracj' dla polskich przedsi$biorców do wdro%enia nowoczesnych, pro&rodowiskowych technologii oraz potwierdzeniem, %e inwestowanie w zielone technologie mo%e by! op#acalne. Innowacyjne lub demonstracyjne projekty s#u%'ce temu celowi mog' uzyska! dofinansowanie Komisji Europejskiej w ramach LIFE+. Jan Wiater Zast$pca Prezesa NFO"iGW Leszek Jóskowiak Dyrektor Departamentu Ochrony Przyrody Andrzej Muter Kierownik Wydzia#u ds. Projektów UE

5 LIFE Focus I LIFE na rzecz przedsi!biorstw bardziej przyjaznych "rodowisku I str. 3 Philip Owen Europejskie przedsi$biorstwa odgrywaj' pierwszoplanow' rol$ w kszta#towaniu zrównowa%onej przysz#o&ci &rodowiska i gospodarki, nie tylko ze wzgl$du na fakt, %e wiele rodzajów dzia#alno&ci gospodarczej zale%nych jest od naturalnych zasobów ziemi, ale równie% dlatego, %e cz$sto gospodarka mo%e wywiera! negatywny wp#yw zarówno na dost$pno&! zasobów naturalnych w d#u%szej perspektywie, jak i na przysz#' jako&! zasobów &rodowiskowych. Koncepcja zrównowa%onego rozwoju jest odpowiedzi' Unii Europejskiej na wyzwanie, by rozwój gospodarczy po#'czy! z wy%szym poziomem ochrony &rodowiska. Zrównowa%ony rozwój ma za zadanie znale(! sposób na ograniczenie szkodliwego wp#ywu na &rodowisko, a jednocze&nie umo%liwi! przedsi$biorstwom konkurencj$ i pomy&lny rozwój na globalnym rynku, oraz tworzy! nowe, bardziej atrakcyjne miejsca pracy. Zrównowa%ony rozwój to jeden z celów Unii sformu#owanych w Traktacie Amsterdamskim. Od tego czasu by# on systematycznie uzupe#niany szczegó#owymi rozwi'zaniami prawnymi w zakresie ochrony &rodowiska. Ochron$ &rodowiska uwzgl$dniono tak%e w innych obszarach polityki Wspólnoty. Otrzymujemy wyra(ne sygna#y, %e wiele bran% przemys#u zmierza do czystszych i bardziej zrównowa%onych procesów produkcyjnych, wychodz'cych naprzeciw wysokim europejskim standardom ochrony &rodowiska. Na przyk#ad w latach emisja oko#o po#owy zanieczyszcze), monitorowanych przez Europejski Rejestr Emisji Zanieczyszcze), spad#a o 10%, a zaledwie jedna szósta emisji zanieczyszcze) wzros#a o 10%. Polityka ochrony &rodowiska nie musi wywiera! negatywnego wp#ywu na wyniki przedsi$biorstw. Mo%e ona pe#ni! rol$ przewodnika, a niekiedy nawet lidera w zmniejszaniu kosztów i zwi$kszaniu wydajno&ci oraz efektywno&ci. Coraz cz$&ciej równowaga ekologiczna pozwala uzyska! przewag$ konkurencyjn' europejskich przedsi$biorstw. Przemys# ekologiczny sta# si$ jedn' z najsilniejszych bran% europejskich: roczny wzrost wynosi tu 5% i znacznie przewy%sza wyniki w innych sektorach. Technologia to bro) obosieczna. Post$p technologiczny tworzy wyzwania ekologiczne, ale mo%e te% podsuwa! rozwi'- zania konkretnych problemów. Zrównowa%ona, zamo%na gospodarka europejska zale%y zarazem od innowacji i rozwoju technologii. Program Komisji Europejskiej LIFE (Instrument Finansowy na rzecz &rodowiska) odgrywa istotn' rol$ w promowaniu innowacyjnych metod zrównowa%onej produkcji w europejskim przemy&le i przedsi$biorczo&ci. Obecnie ponad 480 projektów wspó#finansowanych przez program LIFE dotyczy przedsi$biorczo&ci i wielu sektorów przemys#u. Odpowiadaj' one na wyzwania zwi'zane z ochron' &rodowiska. Dodatkowe wsparcie finansowe innowacyjnych, przyjaznych &rodowisku technologii mo%liwe jest dzi$ki Programowi ramowemu na rzecz konkurencyjno&ci i innowacyjno&ci (CIP) Komisji Europejskiej. Program ten wspiera sektor handlowy i prywatny. Niniejsza broszura LIFE Focus potwierdza opini$ Komisarza UE ds. "rodowiska, Stavrosa Dimasa, %e ekologiczne rozwi'zania s' wygran' dla obu stron: przedsi$biorstw i &rodowiska. Omówiono tu dziewi$tna&cie zako)czonych sukcesem projektów LIFE z 11 krajów. To niewielka, lecz warto&ciowa cz$&! licznych inicjatyw programu, wspieraj'cych przedsi$biorstwa w uzyskiwaniu lepszych wyników w zakresie efektywno&ci &rodowiskowej. W ka%dej cz$&ci publikacji przedstawiono jedn' z g#ównych bran% europejskiego przemys#u. Omówiono tam dobre praktyki, które mog' stanowi! inspiracj$ i przyk#ad dla przedsi$biorstw na terenie Unii Europejskiej. Mam nadziej$, %e te przyk#ady podkre&l' mo%liwe do osi'gni$cia korzy&ci gospodarcze i b$d' stanowi! motywacj$ do wdro%enia rozwi'za) przyjaznych &rodowisku dla kolejnych przedsi$biorstw. Przecie% innowacje ekologiczne mog' przys#u%y! si$ zarówno biznesowi, jak i &rodowisku. Philip Owen Dyrektor dzia#u LIFE Dyrekcja Generalna ds. "rodowiska Komisja Europejska

6 Europejskie!rodowisko biznesu W 2008 r. w obszarze gospodarki krajów UE-27 dzia!a!o ponad 19 mln przedsi"biorstw. Maj# one potencja!, aby stworzy$ w przysz!o%ci Europ" dobrze prosperuj#c# i zrównowa&on# pod wzgl"dem %rodowiska. Jednak&e dzia!alno%$ przedsi"biorstw i procesy przemys!owe odciskaj# pi"tno na %rodowisku i ze spo!ecznego i gospodarczego punktu widzenia stanowi# d!ugoterminowe zagro&enie. Dobrobyt gospodarczy Europy i jego przysz#y wzrost zale%y w du%ym stopniu od zasobów naturalnych i us#ug &rodowiskowych, w tym: surowców takich jak minera#y czy biomasa, oraz zasobów biologicznych; mediów &rodowiskowych powietrza, wody i gleby; zasobów energetycznych: wiatru, energii geotermalnej, energii p#ywów i energii s#onecznej; oraz obszaru l'du, który wykorzystuje si$ do produkcji %ywno&ci, wytwarzania materia#ów i produkowania energii lub traktuje jak g'bk$ wch#aniaj'c' zanieczyszczenia lub odpady. Przedsi$biorstwa wykorzystuj' zasoby naturalne i us#ugi &rodowiskowe do wytwarzania produktów i bogacenia si$. Jednak%e ich dzia#alno&! wci'% odciska pi$tno na &rodowisku. Ostatnie pi$!dziesi$ciolecie to okres gwa#townych i daleko posuni$tych zmian w ekosystemach, spowodowanych przez dzia#alno&! cz#owieka i rosn'ce zapotrzebowanie na %ywno&!, s#odk' wod$, drewno, w#ókna i paliwo. Do dobrze znanych problemów &rodowiskowych zwi'zanych ze wzrostem zapotrzebowania na zasoby naturalne, takich jak wylesianie, utrata ró%norodno&ci biologicznej i degradacja gleby, dochodz' nowe zagro%enia wynikaj'ce z industrializacji, np. rosn'cy poziom emisji gazów cieplarnianych, zanieczyszczenie wody i powietrza, wzrost ilo&ci odpadów, pustynnienie i zanieczyszczenie chemiczne. Degradacja &rodowiska i uszczuplanie zasobów naturalnych b$d' trwa! dopóty, dopóki nie opracuje si$ praktycznych rozwi'za) tego problemu. Nie ulega w'tpliwo&ci, %e obecnych wzorów wykorzystania zasobów w Europie i na &wiecie nie mo%na uzna! za zrównowa%one. Wyzwania Ogromnym wyzwaniem dla podmiotów odpowiedzialnych za podejmowanie decyzji jest usprawnienie i stymulowanie wzrostu bez uszczerbku dla &rodowiska naturalnego. Nale%y stworzy! oparte na innowacjach, zrównowa%one schematy rozwoju gospodarczego i przemys#owego, korzystne Fot. Tim Hudson Bardziej ekologiczna dzia%alno!& gospodarcza tworzy wyzwania, ale i mo'liwo!ci dla przemys%u UE zarówno dla przedsi$biorstw jak i dla &rodowiska. Wysoki poziom ochrony &rodowiska, zrównowa%one wykorzystanie zasobów, wzrost gospodarczy i spójno&! spo#eczn' uznaje si$ za elementy wspieraj'ce osi'gni$cie celów wyznaczonych przez UE. Cele te znalaz#y odzwierciedlenie w wielu aktach prawnych i politykach dotycz'cych &rodowiska, jak równie% w rozwa%aniach na jego temat we wszystkich sektorach polityki. Inne instrumenty polityki maj' na celu promowanie rozwoju dzia#alno&ci przemys#owej przyjaznej &rodowisku. i możliwości Osi'gni$cie tych celów b$dzie wymaga#o od biznesu podj$cia wysi#ku, ale przyjazna &rodowisku gospodarka mo%e jednocze&nie umo%liwi! przedsi$biorcom zmniejszenie kosztów, zdobywanie nowych rynków lub uzyskanie przewagi konkurencyjnej na obecnych rynkach. Próby unikni$cia problemów &rodowiskowych u podstaw s' zazwyczaj mniej kosztowne ni% pó(niejsze ich naprawianie, a firmy dbaj'ce o &rodowisko cz$sto szybko odzyskuj' pocz'tkowo poniesione nak#ady: np. wzrost efektywno- &ci energetycznej i zmniejszenie ilo- &ci odpadów cz$sto przek#adaj' si$ na rzeczywiste oszcz$dno&ci w eksploatacji. Ponadto przedsi$biorstwa, które wprowadzaj' innowacje aby zmaksymalizowa! efektywno&! wykorzystania zasobów mog' w ten sposób równie% poprawi! wizerunek swojej marki na rynku. Przedsi$biorstwa europejskie uznaj'ce, %e dobra efektywno&! &rodowiskowa mo%e przynie&! korzy&ci w postaci wi$kszej konkurencyjno&ci i op#acalno&ci gospodarczej, ju% poczyni#y znacz'cy post$p w dziedzinie zmniejszania oddzia#ywania na &rodowisko. Wynika to w du%ej mierze z faktu, %e w#a&nie przedsi$biorstwa jako pierwsze zosta#y obj$te wspólnotowymi przepisami w zakresie ochrony &rodowiska. Co wi$cej sektor, w którym dzia- #aj' firmy korzystaj'ce z technologii &rodowiskowych, staje si$ coraz bardziej dynamiczny. Europejskie ga#$zie przemys#u ekologicznego odnotowa#y spory poziom rocznego wzrostu, który wyniós# oko#o 5% w porównaniu z po#ow' lat 90 ubieg#ego stulecia. Obecnie jest to jeden z najbardziej licz'cych si$ graczy w przemy&le europejskim. Warto równie% pami$ta!, %e w wielu sektorach przemys#u ekologicznego istnieje potencja# do tworzenia nowych, lepszych miejsc pracy, co zrekompensuje straty poniesione w sektorach bardziej tradycyjnych. UE b$dzie kontynuowa! wysi#ki podj$te w kierunku osi'gni$cia bardziej ekologicznych praktyk przemys#owych. Kluczowe zagadnienia to: praktyczne i realne sposoby nowego, lepszego wykorzystania strumieni odpadów przemys#owych; poprawa wydajno&ci zasobów, efektywno&ci i op#acalno&ci; poprawa struktury konsumpcji; poprawa ogólnej efektywno&ci &rodowiskowej produktów w ca#ym cyklu %ycia; wzrost zapotrzebowania na przyjazne &rodowisku produkty i technologie produkcji; propagowanie eko-innowacji i ekotechnologii; skrócenie czasu na przekszta#cenie pomys#ów pochodz'cych z bada) nad ekologicznymi technologiami w komercyjne produkty handlowe; w#'czanie kwestii zwi'zanych ze &rodowiskiem do procesów produkcji wszystkich towarów.

7 LIFE Focus I LIFE na rzecz przedsi!biorstw bardziej przyjaznych "rodowisku I str. 5 Bardziej ekologiczne firmy w UE: polityka i prawodawstwo Unia Europejska jest %wiadoma, &e niektóre rodzaje dzia!alno%ci gospodarczej mog# stanowi$ dla %rodowiska naturalnego znaczne obci#&enie. Od 2001 r. UE szczególn# wag" przywi#zuje do stosowania strategicznego podej%cia w!#czaj#cego cele %rodowiskowe do polityk i programów gospodarczych i spo!ecznych. Fot. European Commission W%#czanie kwestii!rodowiska do innych polityk Wspólnoty ma zasadnicze znaczenie dla Unii Europejskiej Prawo europejskie wyznacza zasady ukierunkowane na zapobieganie zanieczyszczeniom i napraw$ potencjalnych szkód wyrz'dzanych przez przedsi$biorstwa. Przewiduje równie% &rodki promowania rozwoju dzia#alno&ci gospodarczej przyjaznej &rodowisku. Celem UE jest ograniczenie ryzyka zwi'zanego z potencjalnym, negatywnym wp#ywem przedsi$biorstw na &rodowisko, nie ograniczaj'c jednak rozwoju przedsi$biorczo&ci. Za#o%enie to obejmuje wiele dzia#a) naprawczych dla konkretnych problemów &rodowiska naturalnego. Jednak%e nie mo%na osi'gn'! wystarczaj'cego poziomu ochrony &rodowiska i propagowania zrównowa%onego rozwoju tylko poprzez przepisy i polityki na rzecz &rodowiska. W art. 6 Traktatu ustanawiaj'cego Wspólnot$ Europejsk', Unia Europejska uznaje potrzeb$ znalezienia rozwi'za) zmierzaj'cych do w#'czania kwestii &rodowiska i zrównowa%onego rozwoju we wszystkie obszary polityki. Obejmuje to równie% podstawowe zasady dzia#alno&ci Wspólnoty na rzecz &rodowiska, zw#aszcza zasad$ ostro%- no&ci i zasad$ zanieczyszczaj'cy p#aci, które wprowadzono artyku#em 174 Traktatu WE. Konkretne akty prawne dotyczące środowiska Kilka oddzielnych aktów prawnych zajmuje si$ spraw' odprowadzania przez przedsi$biorstwa substancji do gleby, w tym przepisami dotycz'- cymi biodegradowalno&ci detergentów, trwa#ych zanieczyszcze) organicznych, azotanów i rt$ci. Konkretne sektory, których dzia#alno&! wywiera wp#yw na stan gleby, uwzgl$dniono w innych aktach prawnych. Dotycz' one sk#adowisk odpadów, przemys#u wydobywczego i rolnictwa. Przysz#e dzia#ania na rzecz ochrony gleby zawarto w komunikacie Strategia tematyczna w dziedzinie ochrony gleby przyj$tym przez Komisj$ w 2006 r. oraz w projekcie dyrektywy ramowej w sprawie gleby, który obecnie omawiany jest przez Parlament Europejski i Rad$ Europy. Inne przepisy prawa UE reguluj' zagadnienia zwi'zane z: odprowadzaniem &cieków w poszczególnych ga#$ziach przemys#u i rolnictwa, &ciekami komunalnymi i niebezpiecznymi substancjami. Maj' one na celu zminimalizowanie zanieczyszcze) i popraw$ jako&ci wody pitnej, rzek, jezior i mórz w Europie. Najwa%niejszym europejskim aktem prawnym jest Ramowa Dyrektywa Wodna, która ustanawia normy jako&ci wody zarówno dla wód powierzchniowych jak i podziemnych. Europejskie przepisy dotycz'ce #cieków komunalnych reguluj' odprowadzanie do wód substancji pochodz'cych z ró%nych sektorów gospodarki, zw#aszcza sektora produkcji %ywno&ci. W projekcie Strategii tematycznej dotycz'cej zanieczyszczenia powietrza uj$to po&rednie cele zwi'zane z zanieczyszczeniem powietrza w UE, a tak%e odpowiednie &rodki

8 do ich osi'gni$cia. Strategia ta jest &ci- &le powi'zana z Dyrektyw' w sprawie oceny i zarz'dzania jako#ci% otaczaj%cego powietrza, która podkre&la wag$ walki z emisj' zanieczyszcze) u ich (ród#a oraz opracowywania i wdra%ania &rodków redukcji emisji na szczeblach lokalnym, krajowym i wspólnotowym. W celu zmniejszenia zakwaszenia, eutrofizacji i powstawania ozonu troposferycznego, UE ustanowi#a równie% limity emisji zanieczyszcze) z du%ych obiektów energetycznego spalania oraz emisji niektórych zwi'zków chemicznych np.: dwutlenku siarki, tlenku azotu, py#u i o#owiu; lotnych zwi'zków organicznych oraz amoniaku. Zmniejszenie emisji CO 2 jest celem europejskiego systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS). Zosta# on zaprojektowany, by wspiera! pa)stwa cz#onkowskie UE w wype#- nieniu zobowi'za) mi$dzynarodowego porozumienia w sprawie zmiany klimatu Protoko#u z Kioto zwi$kszaj'c przy tym op#acalno&! eokonomiczn'. W ca#ej UE system obejmuje instalacji zu%ywaj'cych du%e ilo&ci energii, w tym obiekty energetycznego spalania, rafinerie naftowe, piece koksownicze, huty stali i %elaza. Tak%e fabryki wytwarzaj'ce cement, szk#o, wapno, kostk$ brukow', wyroby ceramiczne, mas$ celulozow' i papier s' obj$te systemem ETS. Tocz' si$ dyskusje na temat uj$cia w ETS równie% gazów cieplarnianych (innych ni% CO 2 ) i obj$cia tym systemem tak%e przedsi$biorstw przemys#owych b$d'cych g#ównymi emitentami zanieczyszcze). Fot. LIFE05 ENV/D/ Prawo UE reguluje, jakie materia%y dopuszcza si" do u'ycia w sprz"cie elektronicznym Kilka aktów prawnych i inicjatyw na szczeblu wspólnotowym ma za zadanie popraw$ efektywno#ci energetycznej na obszarze UE. Szacuje si$ na przyk#ad, %e w przemy&le wytwórczym mo%liwe jest zmniejszenie wykorzystania energii o 25%. Dlatego wprowadzono ujednolicone normy maj'ce na celu popraw$ efektywno&ci powierzchni handlowych, zw#aszcza dzi$ki stosowanym w takich obiektach instalacjom grzewczym i klimatyzacyjnym. Osobno uj$to kwesti$ maksymalnego poziomu ha$asu, jaki mog' emitowa! urz'dzenia u%ywane na zewn'trz w budownictwie i innych sektorach przemys#u, takie jak: spr$%arki, koparko-#adowarki, pi#y, mieszarki lub kosiarki ogrodowe. Producenci musz' zagwarantowa!, %e produkowane przez nich urz'dzenia spe#niaj' jednolite normy dla ha#asu i maj' odpowiednie oznaczenia. U%ytkownicy natomiast maj' obowi'zek u%ywa! sprz$tu, który spe#nia te normy. Przepisy BHP nak#adaj' na pracodawców dodatkowo obowi'zek ochrony pracowników nara%onych w miejscu REACH ma na celu ochron"!rodowiska i zdrowia cz%owieka, a tak'e zwi"kszenie innowacyjno!ci przemys%u chemicznego Unii Europejskiej pracy na ha#as przewy%szaj'cy okre- &lone limity. Przepisy prawa europejskiego szczegó#owo reguluj' zagadnienia zarz'- dzania odpadami oraz ich utylizacji. W my&l zasady odpowiedzialno&ci producenta przedsi$biorstwa musz' zapewni! efektywn', bezpieczn' i przyjazn' &rodowisku metod$ utylizacji generowanych i wykorzystywanych odpadów; ponosz' równie% koszty tych dzia#a). Dyrektywa ramowa o odpadach zawiera wytyczne dla zarz'dzania odpadami w pa)stwach cz#onkowskich, po&rednio lub bezpo&rednio wp#ywaj'c na wszystkie inne akty prawne UE odnosz'ce si$ do odpadów. Odpady w formie opakowa), pojazdów, baterii, olejów, sprz$tu elektrotechnicznego i elektronicznego, %ywno&ci, osadów &ciekowych, polichlorowanych bifenyli i polichlorowanych trifenyli (PCB i PCT) a tak%e odpadów niebezpiecznych uj$to w odr$bnych przepisach. Równie% recykling, sk#adowanie, spalanie i przewo%enie odpadów zosta#y prawnie uregulowane. Przyj$te w 2005 r. Strategie tematyczne w sprawie zapobiegania powstawaniu odpadów i ich recyklingu oraz w sprawie zrównowa- %onego wykorzystywania zasobów naturalnych umacniaj' podej&cie ukierunkowane na zagadnienia d#ugo&ci %ycia produktów, zach$caj' przedsi$biorstwa do przyjmowania bardziej przyjaznych &rodowisku systemów zarz'dzania odpadami, zmniejszania ilo&ci generowanych odpadów, minimalizowania wp#ywu na &rodowisko i redukcji zu%ycia zasobów naturalnych. Sposób kontroli &rodków chemicznych we Wspólnocie zmieni# si$ gruntownie pod koniec 2006 r., gdy przyj$to unijne rozporz'dzenie w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwole( i stosowanych ogranicze( w zakresie chemikaliów (REACH). Rozporz'dzenie to nak#ada na firmy produkuj'ce lub wykorzystuj'ce &rodki chemiczne obowi'zek zapewnia, %e substancje te s' bezpieczne. Najbardziej niebezpieczne substancje b$d' stopniowo wycofywane i zast$powane bezpieczniejszymi. Zgodnie z tymi przepisami to przedsi$biorstwa musz' udowodni!, %e produkowane lub wykorzystywane zwi'zki chemiczne s' bezpieczne przepisy obowi'zuj'ce wcze&niej nak#ada#y ten obowi'zek na w#adze. Ponadto

9 LIFE Focus I LIFE na rzecz przedsi!biorstw bardziej przyjaznych "rodowisku I str. 7 Dlatego te% IPP podejmuje kwesti$ zarz'dzania &rodowiskowego produktem g#ównie pod k'tem jego cyklu )ycia. Aby zminimalizowa! negatywny wp#yw produktu na &rodowisko nale%y przyjrze! si$ wszystkim etapom jego istnienia i podj'! dzia#ania tam, gdzie b$d' one najbardziej skuteczne. W#'czanie tej koncepcji w procesy przemys#owe ma sprawi!, %e produkty b$d' bardziej przyjazne &rodowisku i mniej zasoboch#onne. Wymaga to pracy wielu ekspertów na ka%dym z wymienionych wy%ej etapów, cho! odpowiedzialno&! spoczywa tak%e na konsumentach. Fot. LIFE06 ENV/IT/ Ekologiczna polityka propaguje zast"powanie wysoko zanieczyszczaj#cych i szkodliwych dla zdrowia metod produkcji technologiami zrównowa'onymi i zaawansowanymi ekologicznie kolejna dyrektywa Dyrektywa w sprawie kontroli niebezpiecze)- stwa powa%nych awarii zwi'zanych z substancjami niebezpiecznymi ma na celu minimalizacj$ ryzyka wypadków przemys#owych oraz ich konsekwencji. Inn' dyrektyw' wa%n' z punktu widzenia przedsi$biorców europejskich jest Dyrektywa dotycz'ca zintegrowanego zapobiegania i kontroli zanieczyszcze( (IPPC). Dyrektywa IPPC jest kamieniem milowym w prawodawstwie UE zwi'zanym z instalacjami przemys#owymi i dzia#alno&ci' rolnicz', zaklasyfikowanymi jako obiekty o wysokim potencjale zanieczyszcze). Osoby zarz'dzaj'ce przedsi$biorstwami s' prawnie zobowi'zane do uzyskania pozwolenia zawieraj'cego wymogi dotycz'ce ochrony powietrza, wody i gleby, minimalizacji ilo&ci odpadów, zapobiegania wypadkom, a tak%e je&li to konieczne oczyszczania terenu. Wymogi te nale%y opiera! na zasadzie najlepszych dost$pnych technik (BAT), aby zapewni!, %e przedsi$biorstwa wykorzystuj' mo%liwie najczystsze technologie. W przypadku urz'dze) elektrycznych i elektronicznych, Dyrektywa dotycz'ca produktów wykorzystuj'cych energi$ ustanawia zasady ekoprojektu, a Dyrektywy w sprawie zu%ytego sprz"tu elektrotechnicznego i elektronicznego i ogranicze) stosowania niektórych niebezpiecznych substancji wskazuj' materia#y, które mo%na wykorzystywa! w sprz$cie elektrycznym i elektronicznym oraz precyzuj' sposób post$powania z takim sprz$tem, gdy staje si$ odpadem. Te same kwestie w odniesieniu do pojazdów drogowych nadaj'cych si$ do z#omowania reguluje Dyrektywa w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji. Promowanie polityki ekologicznej Promowanie przyjaznej &rodowisku produkcji, a tak%e u%ytkowania i utylizacji produktów jest priorytetem wy%ej wspomnianych inicjatyw polityki UE. Przedsi$biorstwa maj' obowi'zek podda! si$ kontrolom prawnym, ale jednocze&nie mog' korzysta! z mo%liwo&ci oferowanych w kilku aktach prawnych i inicjatywach promuj'cych dzia#alno&! ekologicznych przedsi$biorstw. Zintegrowan% Polityk" Produktow% (IPP) wykorzystuje si$ do promowania zrównowa%onej produkcji i konsumpcji dzi$ki obserwowaniu i przewidywaniu zagro%e) dla &rodowiska, jak równie% reagowaniu na ich ewentualne wyst$powanie. Wymaga to rozwa- %enia obecnego i przysz#ego wp#ywu na &rodowisko poszczególnych etapów %ycia produktu, pocz'wszy od wydobycia zasobów naturalnych, poprzez zaprojektowanie produktu, wytworzenie, zmontowanie, marketing, dystrybucj$, sprzeda% i u%ytkowanie, na wyrzuceniu jako odpad ko)cz'c. Prawodawstwo UE i wsparcie innowacji poprawi%o zarz#dzanie pojazdami wycofanymi z eksploatacji IPP zajmuje si$ mi$dzy innymi sposobami promowania bardziej ekologicznych produktów i us#ug na rynku. Jednym tego aspektem jest propagowanie ekologicznych zamówie( publicznych, w których zamawiaj'ca instytucja publiczna ustanawia kryteria &rodowiskowe, które nale%y uwzgl$dni! przy wyborze produktów, us#ug lub robót. Innowacyjne i ekologiczne przedsi$biorstwa stale wykorzystuj' mo%liwo&ci p#yn'ce z ekologicznych zamówie) publicznych. W ramach polityki europejskiej maj'- cej na celu wspieranie dobrowolnych dzia#a) na rzecz ochrony &rodowiska, Komisja ustanowi#a System Ekozarz%dzania i Audytu (EMAS). EMAS jest narz$dziem do zarz'dzania dla firm i innych organizacji, wspomagaj'cym ocen$, sprawozdawczo&! i popraw$ efektywno&ci &rodowiskowej. Od 1995 r. jest dost$pne dla przedsi$biorstw z sektorów przemys#owych, a od 2001 r. równie% dla pozosta#ych sektorów gospodarki. W czerwcu 2008 r. Komisja Europejska przedstawi#a propozycje zmian systemu, które mia#y zwi$kszy! zainteresowanie firm i zmniejszy! obci'%enia administracyjne, w szczególno&ci dla ma#ych i &rednich przedsi$biorstw (MSP). Natomiast inny unijny program oznakowania ekologicznego zaprojektowano, aby zach$ca# przedsi$biorców do wprowadzania na rynek oraz znakowania produktów i us#ug przyjaznych dla &rodowiska. Przedsi$biorstwa

10 mog' ubiega! si$ o przyznanie znaku ekologicznego, kiedy efektywno&! ekologiczna ich produktu lub us#ugi zostanie uznana za dobr'. Konsumenci z #atwo&ci' odró%niaj' produkty, które otrzyma#y ekologiczny znak. Jest to uniwersalne logo marki kwiat. Przewiduje si$ rozszerzenie systemu o wi$ksz' liczb$ produktów i us#ug. Aby uzupe#ni! te instrumenty polityki i zapewni! odpowiednie dzia- #ania tam, gdzie jeszcze istniej' luki, Komisja Europejska w czerwcu 2008 r. przedstawi#a seri$ projektów maj'cych na celu popraw$ efektywno&ci &rodowiskowej produktów i zwi$kszenie zapotrzebowania na bardziej zrównowa%one towary i technologie produkcyjne. Plan dzia$ania na rzecz zrównowa)onej konsumpcji i produkcji oraz zrównowa)onej polityki przemys$owej wspiera popraw$ charakterystyki energetycznej i ekologiczno&ci produktów oraz promocj$ takich produktów. Natomiast komunikat zatytu#owany Zamówienia publiczne na rzecz poprawy stanu #rodowiska stanowi prób$ promowania realizacji ekologicznych zamówie) publicznych. Pojawi#y si$ równie% projekty zmian w programach oznakowania ekologicznego i EMAS oraz poprawek do dyrektywy dotycz%cej ekoprojektu dla produktów wykorzystuj%cych energi". Parlament Europejski i Rada UE omówi' te nowe propozycje w ci'gu najbli%szych miesi$cy. Plan Dzia#ania w dziedzinie Technologii "rodowiskowych (ETAP) z 2004 r. ma na celu usuni$cie przeszkód finansowych, ekonomicznych i instytucjonalnych, aby stymulowa! rozwój i stosowanie technologii &rodowiskowych chroni'cych &rodowisko naturalne, przyczyniaj'c si$ jednocze&nie do poprawy konkurencyjno&ci i wzrostu gospodarczego. Europejskie oznakowanie ekologiczne zach"ca przedsi"biorstwa do podnoszenia swojej efektywno!ci!rodowiskowej, co w efekcie przyniosi popraw" wizerunku firmy Integrowanie środowiska Kluczowymi osi'gni$ciami na polu w#'czania kwestii &rodowiskowych w polityki Wspólnoty s' Proces z Cardiff, Strategia zrównowa%onego rozwoju UE i Szósty Program Dzia#a) na Rzecz "rodowiska. Proces z Cardiff, zapocz'tkowany zgodnie z art. 6 Traktatu WE, by# efektem szczytu w Cardiff, który odby# si$ w czerwcu 1998 r. Pa)stwa cz#onkowskie UE ustanowi#y strategie rozwoju dla przemys#u, energii, spraw gospodarczych i finansowych, a tak%e sze&- ciu innych sektorów, których dzia#alno&! odgrywa wyj'tkow' rol$ dla kwestii &rodowiska. Strategia zrównowa)onego rozwoju, przyj$ta przez Rad$ Europejsk' podczas szczytu w Göteborgu w 2001 r. przyjmuje problemy &rodowiska naturalnego takie jak zmiana klimatu za priorytetowe jako najwa%niejsze powinno&ci pa)stw cz#onkowskich. W rezultacie Strategi$ Lizbo)sk' jej aspekty gospodarcze i spo#eczne poszerzono o wymiar &rodowiskowy. Mia#o to na celu skoordynowanie polityk UE poprzez odniesienie si$ do gospodarki, &rodowiska i problemów spo- #ecznych w kontek&cie zrównowa%onego rozwoju. Wszystkie przyj$te w UE sektorowe polityki integracji musz' obecnie przewi'zywa! szczególn' wag$ do zrównowa%onego rozwoju, zw#aszcza przy wprowadzaniu zmian. Programy Dzia$a( na Rzecz!rodowiska (EAP) okre&laj' priorytety i cele Europejskiej polityki ochrony &rodowiska i ustanawiaj' &rodki, jakie nale%y podj'! w celu realizacji Strategii zrównowa%onego rozwoju UE. Szósty Wspólnotowy Program Dzia#a) na Rzecz "rodowiska (6. EAP), przyj$ty w 2002 r. potwierdzi# wag$ zasady w#'czania ochrony &rodowiska w inne polityki UE. Po#o%y# on podwaliny pod horyzontalne strategie tematyczne potrzebne, by uzyska! pozytywn' synergi$ z celami Strategii Lizbo)skiej wzrostem i zatrudnieniem. 6. EAP ustanowi# równie% dodatkowe mechanizmy wdra%ania zapisów Traktatu dotycz'cych integracji i dalszego rozwijania wska(ników monitoruj'cych proces integracji. Polityki i inicjatywy UE, w tym te wymienione powy%ej cho! nie tylko, pokazuj' zakres dzia#a) podejmowanych na szczeblu UE w celu ochrony &rodowiska i propagowania, a gdy trzeba równie% narzucania, transformacji do ekologicznego i czystszego otoczenia biznesu. Zrównowa%ony wzrost gospodarczy w UE zale%y oczywi&cie od zdolno&ci przedsi$biorstw do skutecznego radzenia sobie z problemami &rodowiska naturalnego i wykorzystywania mo%liwo&ci, jakie daje &rodowisko. Program LIFE i jego nast$pca, LIFE+, to jedne z wielu narz$dzi s#u%'cych promowaniu takich proekologicznych praktyk biznesowych. W 2007 r. Unia Europejska wprowadzi#a LIFE+ i wzbogaci#a go o wspieranie ekologicznych technologii i zwi$kszanie zrozumienia dla kwestii &rodowiskowych w praktyce biznesu. Wi$kszo&! dzia#a) w ramach LIFE+ skupia si$ na dzia#alno&ci przedsi$biorców w unijnym sektorze publicznym. Firmy sektora prywatnego mog' obecnie otrzyma! wsparcie na ekologiczne ulepszenia w ramach eko-innowacyjnego nurtu Programu ramowego na rzecz konkurencyjno&ci i innowacyjno&ci (CIP) prowadzonego przez Komisj$ Europejsk'.

11 LIFE Focus I LIFE na rzecz przedsi!biorstw bardziej przyjaznych "rodowisku I str. 9 LIFE: wspieranie innowacyjnych ekologicznych dzia"a# w biznesie i przemy!le Skuteczne w!#czanie zrównowa&onego rozwoju w polityk" przemys!ow# nie mo&e wynika$ wy!#cznie z wymogów prawnych. Potrzeba do tego tak&e pozytywnych bod'ców stymuluj#cych ekologiczne dzia!ania w biznesie. Zmiana podej%cia przedsi"biorstw spowodowana jest g!ównie rosn#c# liczb# dobrowolnych inicjatyw, podyktowanych potrzebami rynku. Mo&na przytoczy$ wiele racjonalnych, z &ycia wzi"tych przyk!adów tego typu praktyk. W#'czanie zagadnie) &rodowiskowych w polityk$ przemys#ow' jest istotnym celem Unii Europejskiej i jej pa)stw cz#onkowskich. Jednak%e poprawa efektywno&ci &rodowiskowej nast$puje nie tylko w wyniku egzekwowania konkretnych przepisów prawa unijnego lub krajowego, ale tak%e dzi$ki perspektywie politycznych i finansowych korzy&ci, jakie mo%na uzyska! po wprowadzeniu zmian w podstawowych formach dzia#alno&ci przedsi$biorstw w Europie. UE posiada instrumenty sprzyjaj'ce takiemu nastawieniu. Zaprojektowano je, aby promowa! rozwój dzia#alno&ci gospodarczej przyjaznej &rodowisku, wspiera! konkurencyjno&! firm, które spe#niaj' normy &rodowiskowe, a tak%e pomaga! tym przedsi$biorstwom, które podejmuj' dzia#ania maj'ce na celu popraw$ stanu &rodowiska naturalnego. W&ród form pomocy znajduje si$ finansowanie z programu Komisji Europejskiej LIFE, który jest unijnym instrumentem finansowym na rzecz &rodowiska. Program LIFE wspiera opracowywanie ekologicznych komputerów Fot. LIFE05 ENV/L/ Fot. LIFE00 ENV/IRL/ Dla producentów z UE LIFE jest popularnym i po'ytecznym instrumentem wspieraj#cym ekologiczny biznes LIFE stale przyczynia si$ do rozwoju i wdra%ania inicjatyw nastawionych na popraw$ efektywno&ci &rodowiskowej w wielu sektorach przemys#u. Jeden z komponentów programu LIFE-&rodowisko k#adzie nacisk na wspó#finansowanie projektów pilota%owych i demonstracyjnych, które przyczyniaj' si$ do zmniejszenia dystansu pomi$dzy wynikami prac jednostek rozwojowo- -badawczych a ich zastosowaniem na szerok' skal$ w przemy&le. Wi$cej szczegó#ów na temat wspólnotowego finansowania technologii i przedsi$wzi$! ekologicznych w roku 2007 przedstawiono na stronie 54. Jedna trzecia wszystkich projektów LIFE środowisko przyczynia się do powstawania ekologicznego biznesu W ci'gu ostatnich 17 lat program LIFE udowodni#, %e przestrzeganie przepisów prawa &rodowiskowego i lepsze zarz'dzanie ryzykiem &rodowiskowym oraz oddzia#ywaniem na &rodowisko mo%e i&! w parze ze znacz'- cymi korzy&ciami gospodarczymi. Te ostatnie to m.in. nowe mo%liwo&ci dla przedsi$biorstw, stymulowanie innowacyjnych pomys#ów, ograniczenie kosztów i poprawa wizerunku firmy. Od 1992 r. w ramach LIFE wspó#finansowano ponad 480 projektów zwi'- zanych z ekologiczn' dzia#alno&ci' w biznesie i przemy&le. Oznacza to, %e oko#o jedna trzecia wszystkich projektów realizowanych w ramach LIFE- &rodowisko dotyczy#a dzia#a) przemys#owych lub gospodarczych. Tak%e wiele projektów LIFE w pa)stwach trzecich przyczyni#o si$ do rozwoju ekologicznego biznesu. Tematyka projektów beneficjentów programu LIFE uwzgl$dni#a wszystkie wyzwania &rodowiskowe kluczowe dla Europy. S' to mi$dzy innymi: ochrona wody, gospodarka odpadami, ograniczenie zanieczyszczenia powietrza i poziomu ha#asu, czyste technologie, ochrona gleby, zrównowa%one wykorzystanie zasobów, zmniejszenie oddzia#ywania produktów na &rodowi-

12 Rys. 1: Odsetek projektów LIFE-środowisko zajmujących się kwestiami związanymi z przemysłem i biznesem Od 1992 r. w ramach LIFE-!rodowisko wsparcia finansowego udzielono ponad 480 projektom, które przyczyni%y si" do rozwoju ekologicznej dzia%alno!ci przemys%owej i biznesowej (Nale'y zauwa'y&, 'e %#czny bud'et dotyczy% lat 2000 i 2001) sko dzi$ki zintegrowanym politykom produktowym. Program LIFE obj'# równie% wiele sektorów przemys#u i biznesu, z których najwa%niejsze to: przetwórstwo spo%ywcze, produkcja samochodów, produkcja %elaza i stali, przemys# drzewny oraz zak#ady wytwarzaj'ce skór$ i tekstylia. W ró%nych okresach realizacji programu wsparcie tych dzia#a) przez LIFE pozostawa#o na mniej wi$cej jednakowym poziomie, cho! w ostatnich latach nieco wzros#o. Nale%y jednak zauwa%y!, %e w czasie realizacji LIFE II ( ) odnotowano rekordow' liczb$ projektów LIFE-&rodowisko skierowanych do biznesu i przemys#u. W 1997 r. projekty te stanowi#y po#ow$ przedsi$wzi$! realizowanych w ramach tego komponentu. Nie dziwi fakt, %e przedsi$biorstwa prywatne stanowi' najwi$kszy odsetek (#'cznie 63%) beneficjentów programu w przypadku projektów zwi'zanych ze kwestiami istotnymi dla biznesu i przemys#u. Szczegó- Rys. 2: Projekty LIFE-środowisko zajmujące się kwestiami związanymi z przemysłem i biznesem według podejścia #owy przegl'd projektów zatwierdzonych w ramach LIFE pokazuje, %e najwi$ksz' aktywno&ci' na rzecz rozwoju ekologicznego biznesu charakteryzuj' si$ M"P (27%), tu% za nimi znajduj' si$ przedsi$biorstwa mi$dzynarodowe (26%). Inni aktywni uczestnicy procesu tworzenia praktyk biznesowych sprzyjaj'cych &rodowisku to: uniwersytety i instytucje badawcze (15%) oraz organizacje sektora publicznego takie jak w#adze lokalne (8%) oraz w#adze regionalne i krajowe (5%). Udzia# przedsi$biorstw publicznych, stowarzysze) zawodowych i du%ych firm jest mniej wi$cej jednakowy (po 4%). Liczby te nie tylko wskazuj' na rosn'ce zainteresowanie sektora prywatnego tworzeniem coraz bardziej ekologicznego sektora biznesu i wykorzystywaniem okazji do stymulowania innowacji i tworzenia nowych perspektyw gospodarczych, ale równie% odzwierciedlaj' zaanga%owanie Unii we wspieranie ma#ych i &rednich przedsi$biorstw w wype#nianiu zobowi'za) zwi'zanych z ochron' &rodowiska. Liczby te pokazuj', %e dzi$ki LIFE pojawi# si$ wa%ny mechanizm wspólnotowy na rzecz pomocy M"P w spe#nieniu ró%norodnych wymogów &rodowiskowych. Analiza danych z pa)stw cz#onkowskich wskazuje, %e wi$kszo&! projektów zwi'zanych z tworzeniem ekologicznego biznesu wdra- %ano w pa)stwach cz#onkowskich o znacznym zapleczu przemys#owym. List$ otwieraj' W#ochy (84) i Hiszpania (73), kolejne miejsca zajmuj' Niemcy (60), Holandia (53) i Francja (45). Analiza proporcji realizowanych w poszczególnych pa)stwach cz#onkowskich projektów LIFE-&rodowisko zwi'zanych z biznesem daje w pe#ni zbilansowany obraz. Dziewi$tna&cie pa)stw otrzyma#o z LIFE wsparcie na dzia#ania na rzecz tworzenia ekologicznego biznesu, w dwunastu z tych krajów udzia# procentowy wynosi od 22% do 37% zatwierdzonych projektów. Liczby te potwierdzaj', %e firmy i organizacje w ca#ej Europie doceniaj' znaczenie poprawy efektywno&ci &rodowiskowej i u%yteczno&! programu Rys. 3: Projekty LIFE-środowisko według podejścia 15% 2% 7% 49% 44% 83% Technologie Metody i narz!dzia Podnoszenie "wiadomo"ci Technologie Metody i narz!dzia Podnoszenie "wiadomo"ci

13 LIFE Focus I LIFE na rzecz przedsi!biorstw bardziej przyjaznych "rodowisku I str. 11 Rys. 4: Odsetek projektów LIFE-środowisko związanych z przemysłem i biznesem według typu beneficjenta ,9 26, ,8 10 8,6 5 4,5 4,3 4,3 3,9 2,3 4,3 0 MSP Przedsi!biorstwa mi!dzynarodowe Uniwersytety i instytucje badawcze W#adze lokalne Fot. LIFE00 ENV/E/ W#adze regionalne i krajowe Przedsi!biorstwa publiczne Stowarzyszenia zawodowe Du$e przedsi!biorstwa Przedsi!biorstwa mieszane Inne LIFE jako instrumentu do osi'gania tego celu. Lepsza efektywno&! ekologiczna dzia- #alno&ci biznesowej wymaga zmiany postawy i zobowi'zania do wdra%ania praktycznych ulepsze) na rzecz &rodowiska, takich jak oszcz$dno&! energii, wody i zasobów naturalnych, minimalizacja ilo&ci odpadów, zmniejszanie poziomu ha#asu i zanieczyszczenia powietrza. Mo%na to osi'gn'! poprzez udoskonalanie metod pracy, ale przede wszystkim poprzez opracowywanie nowych technologii. Dlatego te%, podczas gdy ogólnie tylko po#owa projektów w ramach LIFE-&rodowisko zajmuje si$ tward' technologi', oko#o% wszystkich projektów LIFE zwi'zanych z biznesem skupia si$ na technologiach w ogóle. budowy maszyn i systemów, bran%e zwi'zane z odzie%' i wzornictwem. Wiele z wybranych projektów wyra(- nie podkre&la potencja# programu LIFE jako instrumentu sprzyjaj'cego osi'ganiu efektów korzystnych dla wszystkich stron. Dodatkowo interesuj'ce projekty zwi'zane z tworzeniem ekologicznego biznesu wymieniono na ko)cu tej publikacji (zob. s. 54). Wi$kszo&! z tych projektów mo%na odnale(! w bazie projektów na stronie internetowej LIFE: Projekty LIFE z powodzeniem obrazuj# mo'liwo!ci zmniejszenia kosztów dzi"ki podniesieniu wydajno!ci ekologicznej np. dzi"ki ponownemu w%#czeniu materia%ów odpadowych w proces produkcji Rozpowszechnianie dobrych praktyk Wymiana informacji i dobrych praktyk ma kluczowe znaczenie dla poprawy efektywno&ci &rodowiskowej biznesu i przemys#u. Dlatego te% celem niniejszej publikacji LIFE Focus jest podnoszenie &wiadomo- &ci a przede wszystkim pokazanie, jak wydajno&! ekologiczna pozwala osi'gn'! korzy&ci ekonomiczne i redukcj$ kosztów. Szczegó#owo opisano tu dziewi$tna&cie projektów, o kolejnych dziesi$ciu wspomniano. Przedstawione projekty wdra%ano w jedenastu pa)stwach cz#onkowskich. Zaprezentowano je w podziale wed#ug g#ównych dzia#ów przemys#u w Europie, czyli: bran%e podstawowe; turystyka; bran%e zwi'zane z %ywno&- ci' i naukami biologicznymi; bran%e * Klasyfikacj" t" oparto na powszechnych wyzwaniach i podobie(stwach pomi"dzy poszczególnymi ga%"ziami przemys%u. Zob. Wdra'anie wspólnotowego programu lizbo(skiego: Ramy polityczne dla wzmocnienia przemys%u UE w kierunku bardziej zintegrowanego podej-!cia do polityki przemys%owej (COM(2005) 474 ostateczna).

14 Podstawowe bran#e przemys$u Podstawowe bran#e przemys$u Podstawowe europejskie ga$"zie przemys$u (metalowy, chemiczny i drewniany) zapewniaj% surowce dla wi"kszo#ci europejskich ga$"zi przemys$u, co przek$ada si" na ok. 40% unijnej warto#ci dodanej generowanej przez sektor wytwórczy. Podstawowe ga$"zie przemys$u, jako dostawcy tak istotnych produktów, s% jednocze#nie *ród$em innowacji wprowadzanych w innych sektorach. G$ówne wyzwania przed jakimi stoj% te ga$"zie przemys$u dotycz% zu)ycia energii oraz ograniczania zanieczyszcze(. Szczególnie wa)ne dla europejskiego przemys$u chemicznego s%: unijne rozporz%dzenie REACH oraz inne kluczowe ekologiczne narz"dzia legislacyjne odnosz%ce si" do emisji gazów, jako#ci wody i gospodarki odpadami. Wiele podstawowych ga$"zi przemys$u korzysta ze wsparcia programu LIFE aby przyczyni+ si" do promowania zielonych technologii w biznesie, np. dzia$a( maj%cych na celu ograniczanie zanieczyszczenia lotnymi zwi%zkami organicznymi (LZO), nowych przyjaznych dla #rodowiska procesów produkcyjnych, alternatywnych rozwi%za( produkcyjnych zmniejszaj%cych ilo#+ odpadów toksycznych oraz innowacyjnych cz"sto kierowanych przez przemys$ procedur samoregulacji.

15 LIFE Focus I LIFE na rzecz przedsi!biorstw bardziej przyjaznych "rodowisku I str. 13 ECOSB: ograniczenie emisji podczas przetwarzania p"yt drewnianych Luksemburskie przedsi"biorstwo przetwórstwa drzewnego z powodzeniem korzysta ze wsparcia programu LIFE przy wprowadzaniu nowej technologii produkcyjnej, która znacz#co ogranicza emisj" lotnych zwi#zków organicznych (LZO) zwi"kszaj#c tym samym wydajno%$ %rodowiskow# drewnianych paneli powszechnie stosowanych w przemy%le budowlanym. P#yty OSB (ang. oriented strand boards) to p#yty drewnopochodne sk#adaj'ce si$ z trzech warstw wysuszonych wiórów drzewnych sklejonych i sprasowanych pod wp#ywem wysokiej temperatury. P#yty OSB, powszechnie u%ywane w sektorze budowlanym, s' l%ejsze i bardziej wytrzyma#e od zwyk#ych drewnianych desek. Podczas tradycyjnego procesu produkcji p#yt OSB wytwarzane s' du%e ilo&ci lotnych zwi'zków organicznych, które s' pochodn' g#ównie naturalnych terpenów oraz wosków wyst$puj'cych w mi$kkich surowcach drzewnych. Wspomniane lotne zwi'zki organiczne stanowi' powa%ne zagro%enie zanieczyszczenia odorami, które mo%e zmusi! producentów p#yt OSB do stawienia czo#a powa%nym wyzwaniom zwi'zanym z zarz'dzaniem &rodowiskowym. Po zako)czeniu produkcji lotne zwi'zki organiczne z produktów drzewnych mog' tak%e prowadzi! do syndromu chorych budynków (SBS ang. sick building syndrome), w wyniku którego pracownicy choruj' w zwi'zku z oddzia- #ywaniem &rodowiska pracy. Wywiera to negatywny wp#yw na dzia#alno&! europejskich przedsi$biorstw. Ekologiczne oferty Luksemburskie przedsi$biorstwo przetwórstwa drzewnego Kronospan skutecznie wykorzystuje dofinansowanie z programu LIFE w dzia#aniach dotycz'cych emisji lotnych zwi'zków organicznych z p#yt OSB. Kronospan to przedsi$biorstwo rodzinne prowadz'ce dzia#alno&! w Niemczech, Polsce, Republice Czeskiej oraz w Sanem w po#udniowym Luksemburgu. Istnieje ju% od ponad stu lat i cieszy si$ dobr' reputacj' dostawcy wysokiej jako&ci produktów drzewnych dla przemys#u budowlanego i meblowego. Zak#ad w Sanem w Wielkim Ksi$stwie Luksemburga obejmuje teren o powierzchni 30 hektarów i zatrudnia ponad 300 pracowników z okolicznych obszarów wiejskich. Marko Becker z przedsi"biorstwa Kronospan demonstruje ko(cowy proces suszenia p%yt ECOSB Za#o%enia ekologiczne s' mocno osadzone w dzia#alno&ci przedsi$biorstwa nastawionej na zrównowa%ony rozwój i innowacyjno&!. Naszym celem jest produkowanie wysokiej jako&ci produktów drzewnych o wysokiej warto&ci ekologicznej dla mo%liwie najwi$kszej korzy&ci naszych klientów i naszego &rodowiska podkre&la Marko Becker, kierownik dzia#u Energy and Environment w zak#adzie w Luksemburgu. Surowce odnawialne stanowi' podstaw$ naszych produktów. Nasz wk#ad w ochron$ &rodowiska polega na wydajnym korzystaniu z zasobów naturalnych, optymalnym wykorzystaniu energii odnawialnej oraz konsekwentnym poszukiwaniu mo%liwo&ci udoskonalenia naszej dzia#alno- &ci dodaje Becker. Powy%sze strategiczne cele sformu#owano we wniosku LIFE przedsi$biorstwa Kronospan zak#adaj'cym wspó#prac$ z niemieckim instytutem Fraunhofer- Wilhelm-Klauditz-Institut für Holzforschung (FhG-WKI). Ta uczelnia techniczna wykorzystuje gam$ systemów przetwarzania drewna oraz przeprowadza badania stosowane nad &rodowiskiem. Istotnego wsparcia dla realizacji

16 Podstawowe bran#e przemys$u Fot. Tim Hudson projektu udzieli#o tak%e luksemburskie Centrum Bada) nad Technologiami "rodowiskowymi (ang. Resource Centre for Environmental Technologies). Trzy instytucje wyspecjalizowane w bran%y po#'czy#y swoje si#y w projekcie LIFE ECOSB na rok 2005, którego celem by#o opracowanie i wdro%enie nowego przyjaznego &rodowisku procesu produkcji konstrukcyjnych p#yt drewnopochodnych. Działania innowacyjne EcoDry, nowy proces technologiczny partnerów programu LIFE, mia# by! oparty na innowacyjnym systemie zamkni$tego obiegu s#u%'- cego do wysuszania surowców OSB. Dzi$ki niemu cz'steczki drewna by#yby osuszane przed procesem prasowania przez jednoczesne oczyszczanie z zanieczyszcze) gazowych metod' spopielania. Chcieli&my zmieni! nasz tradycyjny system produkcji p#yt OSB, %eby umo%liwi! przechwycenie cz'steczek lotnych zwi'zków organicznych do pary przegrzanej w miar$ ich ulatniania podczas procesu osuszania wiórów drzewnych. Para by#aby ponownie dostarczana do suszarki w celu zapewnienia zamkni$tego obiegu. Dodatkowa para wytworzona w procesie suszenia by#aby kierowana do pieca, w którym neutralizowane s' zwi'zki organiczne. To powinno ograniczy! zapotrzebowanie na oczyszczanie gazów wydzielanych do atmosfery za pomoc' filtru elektrostatycznego wyja&nia Becker. Zak#adano tak%e, %e zastosowanie pary w procesie osuszania wiórów drzewnych wp#ynie pozytywnie na ograniczenie ilo&ci LZO w gotowych p#ytach Potwierdzenie wsparcia programu LIFE na p%ytach ECOSB OSB. Osuszanie par' mia#o bowiem stanowi! rodzaj destylacji, znacznie redukuj'cej zawarto&! LZO w wysuszonych wiórach drzewnych. Co wi$cej, zmniejszy#aby si$ równie% emisja dwutlenku w$gla, poniewa% system zamkni$tego obiegu zak#ada spalanie mniejszej ilo&ci powietrza i utrzymanie bardziej stabilnej temperatury w komorze grzewczej, co przek#ada si$ na ni%sz' emisj$ tlenku w$gla w trakcie produkcji p#yt OSB. Kolejn' innowacj' przewidywan' w nowym ekologicznym procesie produkcji ECOSB by#o wprowadzenie wielopaliwowej wypalarki, która utylizowa#aby py# drzewny powsta#y podczas produkcji w celu wykorzystania go jako paliwa do ogrzewania suszarki. Wymiennik ciep#a ograniczy#by do minimum utrat$ ciep#a. Innym planowanym rozwi'zaniem na rzecz wydajno&ci by#o wprowadzenie nowych ostrzy do ci$cia wiórów drzewnych, które ci$#yby drewno pod wi$kszym k'tem umo%liwiaj'c tym samym bardziej op#acaln' produkcj$ Zak#adano, %e powy%sze propozycje znacz'co zmniejsz' emisj$ LZO oraz wywr' pozytywny wp#yw na ca#y cykl %ycia produktu. Wyznaczono ambitne cele, by zapewni! optymaln' wydajno&! dzia#alno&ci przedsi$biorstwa oraz uzyska! najlepsz' efektywno&! wydatkowania funduszy otrzymanych w ramach programu LIFE. Pocz'tkowa analiza wykaza#a, %e nowy system zamkni$tego obiegu doprowadzi do: redukcji podstawowej emisji LZO o 90% oraz zawarto&ci LZO w p#ytach po procesie osuszania o 75%; ograniczenia emisji CO 2 na m 3 p#yty o ok. 7%, odpowiednio 10,3 kg na ka%dy m2; oraz zmniejszenia zu%ycia energii termicznej o przynajmniej 10% i energii elektrycznej o przynajmniej 5%. Opracowano tak%e program monitoringu, maj'cy na celu wykrycie wszelkich zagro%e) dla realizacji powy%szych celów. Uzyskane efekty mia#y by! rozpropagowane w ramach dzia#a) promocyjnych przewidzianych we wniosku do LIFE oraz wykorzystane do zarz'dzania &rodowiskowego w firmie. Wysoko ocenione wyniki projektu Przedsi$biorstwo Kronospan jest bardzo zadowolone z wyników projektu LIFE, którego wszystkie cele zosta#y osi'gni$te. Na ró%nych etapach kontroli zbadano poszczególne parametry eksploatacyjne oraz rozpoznano cykl procedur gwarantuj'cych uzyskanie zamierzonych wyników technicznych, ekonomicznych oraz ekologicznych. Jako&! p#yt OSB wyprodukowanych przy u%yciu technologii ecodry jest &wietna, a sam system ecodry jest obecnie wykorzystywany przez Kronospan przy produkcji ró%nych rodzajów p#yt w zak#adzie w Luksemburgu. W zale%no&ci od grubo&c i p#yty OSB mog' by! stosowane w warunkach niskiej b'd( wysokiej wilgotno- &ci oraz wykorzysty wane do ró%nych celów, m.in. do pokrycia &cian, pod- #óg, do tworzenia konstrukcji i innych rozwi'za) zrób to sam. Alexander Bircumshaw, kierownik linii produkcyjnej OSB w luksemburskim zak#adzie uwa%a, %e system ecodry ju% teraz znacznie przyczyni# si$ do poprawy standardów ekologicznych w europejskim przemy&le budowlanym. Nasz nowy proces produkcji pozwala na redukcj$ emisji oraz na wykorzystanie m#odszego, szybciej rosn'cego drewna, dzi$ki czemu powstaje szansa na ograniczenie emisji dwutlenku w$gla w sektorze budowlanym dodaje. Obecnie zak#ad w Sanem produkuje m 3 nowych p#yt ECOSB rocznie. Na podstawie korzy&ci dla &rodowiska naturalnego osi'gni$tych dzi$ki systemowi ecodry wspieranemu przez program LIFE, Kronoplast aktywnie promuje p#yty jako kluczowy ekologiczny produkt firmy.

17 LIFE Focus I LIFE na rzecz przedsi!biorstw bardziej przyjaznych "rodowisku I str. 15 Wszystkie g#ówne za#o%enia ekologiczne projektu LIFE zosta#y zrealizowane lub przekroczone; analiza cyklu %yciowego (LCA) nowego procesu produkcji p#yt wykaza#a, %e projekt ECOSB przyczyni# si$ do redukcji oddzia#ywania na &rodowisko w zak#adzie Kronospan o 25-50%. Emisja LZO podczas samego procesu produkcji zosta#a zmniejszona o 97%, emisja z gotowych p#yt spad#a o 90%. O 40% zmniejszy#o si$ wydzielanie woni. Spad#o tak%e zu%ycie kleju. Emisja gazów cieplarnianych ze zu%ycia energii oraz emisja LZO zosta#y zredukowane o 19%, pobór mocy o 15% z 751,5 kwh do 651 kwh. Powy%sze rezultaty s' w du%ym stopniu przypisywane odzyskiwaniu energii cieplnej przez wymiennik ciep#a, który pozwoli# na 12-procentowe zmniejszenie zu%ycia energii potrzebnej na ogrzanie suszarki. Dzi$ki nowemu systemowi wiórowania zu%ywa si$ o 3% mniej drewna. Z kolei dzi$ki bardziej wydajnemu systemowi zamkni$tego obiegu o 27% spad#o zu%ycie energii elektrycznej potrzebnej do zasilenia linii produkcyjnej. Analiza LCA wykazuje, i% emisja gazów cieplarnianych podczas ca#ego procesu produkcji zmniejszy#a si$ o 10%. Po otrzymaniu wyników finansowanej przez program W nowym procesie produkcyjnym wykorzystuje si" m%odsze, szybciej rosn#ce, drzewo, co poprawia efektywno!&!rodowiskow# LIFE analizy LCA wprowadzono nowy rodzaj mniej toksycznego kleju. Przedstawione korzy&ci &rodowiskowe przek#adaj' si$ na wymierne zyski przedsi$biorstwa, jako %e nowy ekologiczny system zamkni$tego obiegu stosowany w produkcji p#yt OSB prowadzi do zmniejszenia kosztów o ok. 3,5% (przy cenach z 2004 r.). Ta oczywista ekonomiczna zaleta projektu bardzo pomog#a Kronospanowi w przezwyci$%eniu problemów zwi'zanych z gwa#townym wzrostem cen surowców drzewnych. Działalność ekologiczna Wszystkie p#yty ECOSB posiadaj' certyfikat programu na rzecz zagospodarowania zasobów le&nych PEFC (ang. Programme for the Endorsement of Forest Certification). To mi$dzynarodowe &wiadectwo standardów ekologicznych zosta#o przyznane w ramach zapewnienia nabywców p#yt ECOSB, i% p#yty te powstaj' przy u%yciu metod promuj'cych zrównowa%on' gospodark$ le&n'. Kolejne wyrazy uznania wobec rozwi'za) przyjaznych &rodowisku p#yn$#y od Federacji Przedsi$biorców Luksemburga (FEDIL), która og#osi#a Kronospan laureatem nagrody Environmental Award Scheme za nowy system osuszania wykorzystuj'cy obieg zamkni$ty. To wa%ne wyró%nienie odzwierciedla zaanga%owanie Kronospanu w udoskonalanie standardów zarz'dzania &rodowiskowego. Firma chcia#aby zach$ci! innych producentów p#yt drewnianych do prowadzenia dzia#a) na rzecz ochrony &rodowiska. Powy%- sze zadanie u#atwi#a strategia rozpowszechniania projektu LIFE, dzi$ki której do tej pory zaprezentowano innym przedsi$biorstwom przetwórstwa drzewnego, jak warto&ciowy jest system ecodry. Przyk#adem oddzia#ywania wspomnianej strategii jest linia produkcyjna w Niemczech, która obecnie wprowadza proces ograniczania emisji LZO. Technologia osuszania systemem obiegu zamkni$tego ma przed sob' bezpieczn' przysz#o&!, a my podczas projektu LIFE nauczyli&my si$ bardzo wiele. Obecnie badamy, w jaki sposób mo%emy wykorzysta! udoskonalenia p#yt OSB w produkcji p#yt MDF (ang. medium-density fibreboard) przyznaje z dum' Marko Becker (Kronospan). Takie zmiany mog#yby znacznie zwi$kszy! zakres rozwoju w ramach projektu ECOSB oraz wzmocni! d#ugoterminowe oddzia#ywanie wsparcia programu LIFE na europejskie zak#ady przetwórstwa drzewnego. Zespó% odpowiedzialny za realizacje projektu laureatem nagrody FEDIL Environmental Award Fot. Tim Hudson Numer Projektu: LIFE05 ENV/L/ Nazwa projektu: Nowe przyjazne &rodowisku p#yty OSB Beneficjent: Kronospan Luxembourg S.A. Czas trwania: stycze) 2005 grudzie) 2007 Ca!kowity bud"et: Udzia! LIFE: (maksimum) Strona internetowa: Kontakt: Marko Becker

18 Podstawowe bran#e przemys$u CLEAN DECO: wzorcowy przyk"ad ekologicznych metod produkcyjnych BEST PROJECTS AWARD W ramach w!oskiego projektu LIFE zaprezentowano czystsze i bardziej op!acalne alternatywy dla tradycyjnych metod galwanizacji. Przetestowano nowe zastosowania technik fizycznego osadzania z fazy gazowej (PVD ang. physical vapour deposition) w procesach zdobienia kranów. Znaleziono w ten sposób nowe rozwi#zania, które pomog# zmniejszy$ ryzyko zanieczyszczenia spowodowanego emisj# zasadowych i kwa%nych osadów i %cieków. Mniejsze zanieczyszczenia i dłuższa trwałość W ramach projektu CLEAN DECO zrealizowano wszystkie wst$pne za#o%enia. Przetestowano trzy dekoracyjne kolory pow#ok z#oty, srebrny i antracytowy o podobnym wygl'dzie po#ysku do pow#ok galwanicznych. Wykazano wyra(n' ró%nic$ w trwa#o&ci powlekanych elementów na korzy&! techniki PVD. Krany z pow#ok' PVD okaza#y si$ cztery razy trwalsze od tych z pow#ok' galwaniczn'. Uda#o si$ po#'czy! d#u%sz' trwa#o&! produktów z dzia#alno&ci' na rzecz &rodowiska oraz ograniczeniem kosztów. W trakcie trwania projektu LIFE zanotowano nast$puj'ce oszcz$dno&ci zwi'zane ze zu%yciem zasobów: Nowe ekologiczne pokrycia PVD maj# szerok# gam" zastosowa( PVD to termin obejmuj'cy ró%ne techniki, w których stosuje si$ komor$ pró%- niow' w celu przekszta#cenia materia- #ów powlekaj'cych, takich jak tytan lub chrom, w par$ jonow'. Do realizacji projektu beneficjent wykorzysta# swój wyspecjalizowany oddzia#, Genta-Platit, posiadaj'cy 30-letnie do&wiadczenie i odpowiedni atest ISO, do wdro%enia techniki PVD. Celem projektu by#o wykazanie, %e stosowana do dekoracyjnego platerowania technika PVD mo%e dostarczy! korzy&ci zarówno &rodowiskowe, jaki ekonomiczne. Dzi$ki programowi LIFE, beneficjent zbudowa# demonstracyjn' instalacj$, która pozwoli#a osi'gn'!: redukcj$ zawarto&ci chromu w &ciekach i toksycznym osadzie &ciekowym, zmniejszenie zale%no&ci od anhydrytu chromu niebezpiecznego surowca, ograniczenie kosztów w wyniku bardziej wydajnego zu%ycia wody i energii. Dodatkowo, pomys#odawcy projektu za#o%yli, %e przy zastosowaniu technik PVD mo%na b$dzie wyprodukowa! pow#oki lepsze jako&ciowo w porównaniu z pow#okami galwanicznymi, wzmacniaj'c w ten sposób pozycj$ firmy na rynku poprzez udoskonalenie gamy produktów. zu%ycie surowców spad#o o 80%; podstawowa ilo&! odpadów zmniejszy#a si$ o 40%; ca#kowicie wyeliminowano produkcj$ odpadów z zawarto&ci' chromu; znacznie spad#o zu%ycie p#ynów w procesie produkcji oraz znacznie zredukowano ilo&! u%ywanych niebezpiecznych &rodków chemicznych lub nawet wyeliminowano ich zu%ycie ca#kowicie. A co po LIFE? Nowe możliwości Sukces projektu przyczyni# si$ do wzrostu zaanga%owania Genta-Platit w rozpowszechnianie technik PVD na wi$ksz' skal$ w demonstracyjnych instalacjach wspó#finansowanych przez program LIFE. Przeprowadzono kolejne testy na ró%nych rodzajach metalowych przedmiotów, tym samym rozszerzaj'c zastosowanie technologii PVD poza zaplanowany na pocz'tku

19 LIFE Focus I LIFE na rzecz przedsi!biorstw bardziej przyjaznych "rodowisku I str. 17 rynek baterii #azienkowych na inne nieprzewidziane segmenty rynkowe produktów, z których jako&ci klienci byli bardzo zadowoleni. W ci'gu czterech lat od zako)czenia projektu LIFE odkryto wiele nowych mo%liwo&ci handlowych, które doprowadzi#y do zwi$kszenia obrotu firmy o ok. 10%. Firma powi$kszy#a swoj' baz$ klientów oraz zrealizowa#a za#o%enie strategiczne w ramach projektu LIFE. Dzi$ki nowym zastosowaniom pokry! PVD Genta-Platit zró%nicowa#o oraz poszerzy#o zakres swojej dzia#alno&ci. Obejmowa#a ona: produkcj$ uchwytów, por$czy oraz innych akcesoriów metalowych do luksusowych motorówek. Okaza#o si$, %e pokrycia PVD zapewniaj' &wietn' ochron$ przed zasoleniem oraz s' wystarczaj'co mocne, aby spe#ni! wymogi wytrzyma#o&ci. specjalistyczn' obróbk$ metalicznych oprawek okularowych. Podpisano kontrakty z dwiema najwi$kszymi na &wiecie firmami optycznymi na zastosowanie technologii PVD do hartowania matryc stosowanych podczas produkcji oprawek oraz do pokrywania samych oprawek. pokrywanie zaworów dop#ywu powietrza w sprz$cie do nurkowania. Obróbka PVD znalaz#a zastosowanie w zabezpieczaniu i uszczelnianiu podwodnych urz'dze) technicznych. zabezpieczanie i dekorowanie luksusowych zegarków. Znany mediola)- ski producent bi%uterii zdecydowa# si$ na zastosowanie pokrycia PVD w swojej limitowanej edycji ekskluzywnych zegarków. wyka)czanie zamków ró%nej wielko- &ci i ró%nych kszta#tów obróbk' PVD. Pokrycia PVD gwarantuj# wysok# jako!& oraz bardziej trwa%e wyko(czenie wyrobu produkcj$ sztu!ców autorskiego projektu przy u%yciu technologii PVD opracowanych w ramach projektu LIFE. pokrycia elementów urz'dze) hazardowych do klubów i kasyn metod' PVD w Genta-Platit. Ponadto kilka firm produkuj'cych akcesoria mody zakupi#o mo%liwo&! zastosowania PVD do obróbki metalowych produktów takich jak sprz'czki, suwaki i guziki. Klienci z bran%y mody sugeruj', %e mo%na by znale(! znacznie wi$cej zastosowa) dla technologii PVD gdyby pokrycia by#y dost$pne w wi$kszej gamie kolorów. Jest to jeden z celów beneficjenta w nieustaj'cym procesie udoskonalania produktu przy jednoczesnym poszukiwaniu nowych zastosowa) i nowych rynków dla ekologicznej alternatywy tradycyjnej galwanizacji. Powstanie nowych mo%liwo&ci mog#oby doprowadzi! do dzia#alno- &ci zak#adu na skal$ przemys#ow'. Z kolei w trakcie pilota%owych etapów projektu beneficjent przyzna#, %e wsparcie LIFE sta#o si$ g#ównym czynnikiem rozwoju przedsi$biorstwa. Innym wa%nym czynnikiem, dzi$ki któremu wprowadzono bardziej ekologiczne metody, by#a skuteczna wspó#praca mi$dzy partnerami i podwykonawcami zaanga%owanymi w projekt LIFE. Szczególnie wa%ne kontakty nawi'zano z innymi przedsi$biorstwami bran%y galwanicznej, które zacz$#y stosowa! technologi$ PVD jako alternatywne rozwi'zanie dla procesu galwanicznego pokrywania chromem. Wzorcowy przykład W 2007 r. osi'gni$cia Genta-Platit zosta#y nagrodzone, gdy projekt CLEAN DECO og#oszono jednym z najlepszych projektów LIFE "rodowisko. Oceniaj'cy podkre&lili jak wa%ny by# wk#ad zespo#u projektowego CLEAN DECO w zaprezentowanie w#asnych dokona) producentom kranów i innym przedsi$biorstwom stosuj'cym tradycyjne metody obróbki galwanicznej. Techniki PVD stanowi' op#acalne alternatywne rozwi'zanie oraz wi'%' si$ z mniejszymi zagro%eniami dla &rodowiska naturalnego ze wzgl$du na redukcj$ odpadów z zawarto&- ci' chromu. Ustawodawstwo unijne, Podczas projektu pilota'owego udowodniono, 'e obróbka PVD mo'e by& stosowana na skal" przemys%ow# zniech$caj'ce do stosowania niebezpiecznych substancji, takich jak np. chrom, równie% mo%e przyczyni! si$ do zwi$kszenia zainteresowania nowymi czystszymi i bardziej wydajnymi technologiami produkcji przemys#owej opracowanymi w trakcie i po zako)czeniu okresu finansowania z programu LIFE. Zas#uguj' one bowiem na opini$ wzoru do na&ladowania. Numer Projektu: LIFE00 ENV/IT/ Nazwa projektu: Opracowanie czystej technologii PVD do produkcji elementów dekoracyjnych Beneficjent: Trattamenti Termici Ferioli & Gianotti S.p.A., W#ochy Czas trwania: wrzesie) 2001 sierpie) 2004 Ca!kowity bud"et: Udzia! LIFE: Strona internetowa: Kontakt: Daniele Franchi

20 Podstawowe bran#e przemys$u Zero Emission Lacquer: ekologiczne amortyzatory Jeden z najwi"kszych producentów amortyzatorów samochodowych w Europie skorzysta! ze wsparcia programu LIFE przy wymianie u&ywanych w procesie produkcyjnym lakierów rozpuszczalnikowych na lakiery wodorozcie(czalne zawieraj#ce poni&ej 1% lotnych zwi#zków organicznych. Dzi"ki programowi LIFE KONI przekszta%ci%o ca%# lini" produkcyjn# amortyzatorów KONI, w swojej holenderskiej fabryce w Oud-Beijerland, produkuje rocznie milion amortyzatorów dla przemys#u samochodowego i kolejowego. Tygodniowo produkuje ok amortyzatorów samochodowych i kolejowych. Praktycznie wszystkie s' pokrywane dodatkow' pow#ok', która zabezpiecza przed korozj', a tak%e uatrakcyjnia ich wygl'd. Kiedy& do pokrywania amortyzatorów u%ywano produktów na bazie potencjalnie szkodliwych rozpuszczalników organicznych. Jednak na podstawie nowych przepisów krajowych oraz dyrektywy Rady w sprawie ograniczenia emisji lotnych zwi'zków organicznych (1999/13/WE), KONI wprowadzi#o nowoczesny ekologiczny system produkcji, oparty na stosowaniu czystszych i bardziej ekologicznych pow#ok. "rodki z programu LIFE wykorzystano do wprowadzenia nowej zmechanizowanej linii produkcyjnej do pokrywania amortyzatorów, która spe#ni#a wymogi dotycz'ce emisji oraz ograniczy#a nieprzyjemny zapach wydobywaj'cy si$ na okoliczne tereny. Specjalnie dla KONI opracowano lakier epoksydowy na bazie wody, praktycznie nie zawieraj'cy lotnych zwi'zków organicznych (LZO). Dzi$ki projektowi LIFE po raz pierwszy w europejskim sektorze produktów metalowych zastosowano tego typu ekologiczne lakiery. Nowy zak#ad rozpocz'# dzia#alno&! pod koniec 2002 r. W ci'gu roku odnotowano nast$puj'ce zmiany korzystne dla &rodowiska: zmniejszenie emisji rozpuszczalników o 99,5% (z do 251 kg rocznie), brak skarg ze strony s'siadów na nieprzyjemne zapachy wydobywaj'ce si$ z fabryki, oraz ogromna poprawa warunków bezpiecze)stwa i higieny pracy ze wzgl$du na brak konieczno&ci noszenia masek przez pracowników obs#uguj'cych rozpylacze do farb przy wykonywaniu wszystkich czynno&ci. Co wa%ne, okaza#o si$, %e jako&! nowego lakieru jest wy%sza od poprzedniego preparatu rozpuszczalnikowego. Poza tym, dzi$ki nowej linii produkcyjnej sfinansowanej przez program LIFE, KONI uda#o si$ unikn'! przeniesienia fabryki w Oud Beijerland tym samym zapobiegaj'c likwidacji wielu stanowisk na lokalnym rynku pracy. Osiągnięcia po zrealizowaniu projektu LIFE Przez pi$! lat po zako)czeniu projektu LIFE utrzymano stabilne tempo rozwoju. Nowy dostawca, Mol Coatings, udoskonali# receptur$ ekologicznego lakieru poprzez wyeliminowanie z niego cynku. Co wi$cej, zast'- piono fosforan %elaza, substancj$ zanieczyszczaj'c', na etapie poprzedzaj'cym spryskiwanie amortyzatorów. Tak%e opakowania lakieru sta#y si$ bardziej przyjazne &rodowisku zamieniono 100-litrowe jednorazowe pojemniki plastikowe na 500-litrowe pojemniki nierdzewne nadaj'ce si$ do ponownego u%ytku. Szacuje si$, %e przy u%yciu nowego ekologicznego lakieru wyprodukowano ju% amortyzatorów, dzi$ki czemu dotychczasowe zu%ycie rozpuszczalników zmniejszy#o si$ o kg. Te dane b$d' szybko wzrasta!, poniewa% KONI stosuje ekologiczny lakier w nowej fabryce w Chinach, która b$dzie produkowa#a amortyzatorów rocznie. Równie% inne sektory przemys#owe wykaza#y zainteresowanie nowym lakierem, m.in. produkuj'ce przyczepy przedsi$biorstwa z Rumunii, Polski i Holandii. Przewiduje si$ wi$ksze zainteresowanie produktem po wprowadzeniu bardziej rygorystycznych przepisów dotycz'cych &rodowiska, które zwi$ksz' popyt na przekszta#canie linii produkcyjnych. Do sierpnia 2008 r. zak#ad KONI finansowany przez program LIFE zaoszcz$dzi# ok. miliona euro przy wydatkach wynosz'cych oko#o 2,5 miliona euro, które firma zainwestowa#a w ekologiczn' lini$ produkcyjn'. Numer Projektu: LIFE00 ENV/NL/ Nazwa projektu: Zero Emission Lacquer Beneficjent: Koni B.V. Czas trwania: lipiec 2001 lipiec 2003 Ca!kowity bud"et: Udzia! LIFE: Strona internetowa: Kontakt: Bert Overweg

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i (rednich Przedsi)biorstw... 9. Streszczenie...

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Maych i (rednich Przedsi)biorstw... 9. Streszczenie... SPIS TRE%CI Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i (rednich Przedsi)biorstw... 9 Streszczenie... 11 1. Zmiany makroekonomiczne w Polsce w latach

Bardziej szczegółowo

Program Ramowy na rzecz Konkurencyjności i Innowacji 2007 2013 (CIP)

Program Ramowy na rzecz Konkurencyjności i Innowacji 2007 2013 (CIP) Program Ramowy na rzecz Konkurencyjności i Innowacji 2007 2013 (CIP) EKOINNOWACJE Dr Zygmunt Krasiński Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE Instytut Podstawowych Problemów Techniki Polska Akademia

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy

Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy Podstaw rozwoju kadego społeczestwa jest jego rozwój gospodarczy, a energia stanowi wan rol w jego realizacji. Z uwagi na cigły

Bardziej szczegółowo

Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Zarys koncepcji Dlaczego taki system jest potrzebny?

Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Zarys koncepcji Dlaczego taki system jest potrzebny? Krajowy System Monitorowania Technologii rodowiskowych Dlaczego taki system jest potrzebny? Zarys koncepcji Sektor technologii rodowiskowych postrzegany jest w Europie i na wiecie jako jeden z najbardziej

Bardziej szczegółowo

Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP)

Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP) str. 1 Załcznik Nr 1 Programy i projekty badawczo-rozwojowe oraz inwestycje współfinansowane ze rodków strukturalnych (działanie 1.4 SPO-WKP) Działanie 1.4 Wzmocnienie współpracy midzy sfer badawczo-rozwojow

Bardziej szczegółowo

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Informacja i Promocja Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Spis treci 1. Wstp... 3 2. Ogólne działania informacyjno - promocyjne... 3 3. Działania informacyjno-promocyjne projektu... 4

Bardziej szczegółowo

EP io default website

EP io default website 26-01-2015 Od regulacji Internetu po bezpieczestwo publiczne debata na temat dylematów ochrony danych Nowoczesna gospodarka opiera si w duej mierze na przetwarzaniu danych, dlatego potrzebne s jasne reguy,

Bardziej szczegółowo

Rynek motoryzacyjny 2011 Europa vs Polska

Rynek motoryzacyjny 2011 Europa vs Polska Rynek motoryzacyjny 2011 Europa vs Polska Rynek cz!"ci motoryzacyjnych nierozerwalnie #$czy si! z parkiem samochodowym, dlatego te% podczas oceny wyników sprzeda%y samochodowych cz!"ci zamiennych nie mo%na

Bardziej szczegółowo

Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych

Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych Andrzej Kalski Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych ! Liczba substancji istniejcych, ujtych w EINECS 100 106 substancji Liczba substancji obecnych w obrocie około 30 000 70 000 substancji

Bardziej szczegółowo

Instrumenty rynku pracy dla osób poszukuj cych pracy, aktualnie podlegaj cych ubezpieczeniu spo ecznemu rolników w pe nym zakresie.

Instrumenty rynku pracy dla osób poszukuj cych pracy, aktualnie podlegaj cych ubezpieczeniu spo ecznemu rolników w pe nym zakresie. Instrumentyrynkupracydlaosóbposzukujcychpracy, aktualniepodlegajcychubezpieczeniuspoecznemurolnikówwpenymzakresie. Zdniem1lutego2009r.weszywycieprzepisyustawyzdnia19grudnia2008r. o zmianie ustawy o promocji

Bardziej szczegółowo

Samorz dy lokalne dla zdrowia mieszka ców program Zdrowe Miasta wiatowej Organizacji Zdrowia. Iwona Iwanicka Stowarzyszenie Zdrowych Miast Polskich

Samorz dy lokalne dla zdrowia mieszka ców program Zdrowe Miasta wiatowej Organizacji Zdrowia. Iwona Iwanicka Stowarzyszenie Zdrowych Miast Polskich Realizacja przez Iwona Iwanicka 1 z 6 Samorzdy lokalne dla zdrowia mieszkaców program Zdrowe Miasta wiatowej Organizacji Zdrowia Iwona Iwanicka Cele programu Zdrowe Miasta Poprawa warunków zdrowotnych

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. in. Lech Dzienis Rektor Politechniki Bia ostockiej

Prof. dr hab. in. Lech Dzienis Rektor Politechniki Bia ostockiej Prof. dr hab. in. Lech Dzienis Rektor Politechniki Biaostockiej Politechnika Biaostocka w latach 2013-2015 zamierza zrealizowa 3 due projekty ukierunkowane na edukacj, dydaktyk, realizacj bada oraz promowanie

Bardziej szczegółowo

MIEJSKIE PRZEDSI"BIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ SP. Z O.O. OLSZTYN WYKORZYSTANIE BIOMASY W INWESTYCJACH MIEJSKICH GDA!SK 26-27.10.

MIEJSKIE PRZEDSIBIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ SP. Z O.O. OLSZTYN WYKORZYSTANIE BIOMASY W INWESTYCJACH MIEJSKICH GDA!SK 26-27.10. MIEJSKIE PRZEDSI"BIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ SP. Z O.O. OLSZTYN WYKORZYSTANIE BIOMASY W INWESTYCJACH MIEJSKICH GDA!SK 26-27.10.2006 OLSZTYN Stolica Warmii i Mazur Liczba mieszka#ców 174 ty$. Powierzchnia

Bardziej szczegółowo

Program na rzecz Konkurencyjności i Innowacji 2007-2013 (CIP)

Program na rzecz Konkurencyjności i Innowacji 2007-2013 (CIP) Program na rzecz Konkurencyjności i Innowacji 2007-2013 (CIP) Wsparcie EKOINNOWACJI Danuta Dyrszka International Scientific Thematic Network for Environmental Technologies ENVITECH-Net N Co to znaczy ekoinnowacja?

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z dzia!alno"ci Mo-BRUK S.A.

Raport kwartalny z dzia!alnoci Mo-BRUK S.A. Raport kwartalny z dziaalno"ci Mo-BRUK S.A. III kwarta 2011 r. Niecew, 7 listopada 2011 r. Owiadczenie Zarz"du Mo-BRUK S.A. Spóka sporz"dza sprawozdanie zgodnie z przyj#tymi zasadami (polityk") rachunkowo$ci,

Bardziej szczegółowo

Lista kontrolna umowy z podwykonawc

Lista kontrolna umowy z podwykonawc Dane podstawowe projektu:... Zleceniodawca:...... Nazwa podwykonawcy z którym zawierana jest umowa:... Nazwa detalu:... Numer detalu:... Odbiór Czy definicja tymczasowego odbioru jest jasno ustalona? Czy

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel - Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i &rednich Przedsi'biorstw... 9

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel - Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Maych i &rednich Przedsi'biorstw... 9 SPIS TRE%CI Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel - Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i &rednich Przedsi'biorstw... 9 Streszczenie raportu... 11 $. Stan sektora ma!ych i "rednich

Bardziej szczegółowo

Mielec: Dostawa mikroelektrowni wiatrowych Numer og!oszenia: 329766-2011; data zamieszczenia: 11.10.2011 OG!OSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy

Mielec: Dostawa mikroelektrowni wiatrowych Numer og!oszenia: 329766-2011; data zamieszczenia: 11.10.2011 OG!OSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Mielec: Dostawa mikroelektrowni wiatrowych Numer og!oszenia: 329766-2011; data zamieszczenia: 11.10.2011 OG!OSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Zamieszczanie og!oszenia: obowi"zkowe. Og!oszenie dotyczy: zamówienia

Bardziej szczegółowo

72 Beata STACHOWIAK Uniwersytet Miko!aja Kopernika w Toruniu POTRZEBY EDUKACYJNE MIESZKA!CÓW WSI A RYNEK PRACY W SPO"ECZE!STWIE INFORMACYJNYM Pocz"tek XXI wieku dla Polski to czas budowania nowego spo!ecze#stwa,

Bardziej szczegółowo

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Analiza procesu jest narzdziem do osignicia wyszej efektywnoci organizacji (midzy innymi). Wymaga ona zbudowania modelu procesu biznesowego bdcego opisem funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Opinia PKPP Lewiatan do projektu ustawy o wiadczeniu us ug na terytorium RP /druk 2590 cz.1/ z dnia 11.01.2010 r.

Opinia PKPP Lewiatan do projektu ustawy o wiadczeniu us ug na terytorium RP /druk 2590 cz.1/ z dnia 11.01.2010 r. Uwagi ogólne: Opinia PKPP Lewiatan do projektu ustawy o wiadczeniu usug na terytorium RP /druk 2590 cz.1/ z dnia 11.01.2010 r. Ad. Tytu projektu ustawy i przedmiot projektu ustawy o wiadczeniu usug na

Bardziej szczegółowo

Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce

Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Banki komercyjne Spółdzielcze Kasy Oszczdnociowo-Kredytowe Fundusze

Bardziej szczegółowo

EMAS równowanik czy uzupełnienie ISO 14001?

EMAS równowanik czy uzupełnienie ISO 14001? Materiały na konferencj Systemy zarzdzania w energetyce 27-29.04.2004, Szczyrk Andrzej Ociepa Polskie Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia Ekoekspert Sp. z o.o., Warszawa Główny Specjalista EMAS równowanik

Bardziej szczegółowo

Filozofia ekoinnowacji w programie CIP

Filozofia ekoinnowacji w programie CIP Białystok, 29.05.2012 r. Filozofia ekoinnowacji w programie CIP Aneta Maszewska KPK PB UE Ważne dokumenty ETAP czyli Plan Rozwoju Technologii Środowiskowych (Przyjęty w 2004 roku przez Komisję Europejską)

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Projekt informacyjno - szkoleniowy pt. Gmina włacicielem odpadów komunalnych 1. Autor projektu. Urzd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie. 2. Cele

Bardziej szczegółowo

Europejska karta jakości staży i praktyk

Europejska karta jakości staży i praktyk Europejska karta jakości staży i praktyk www.qualityinternships.eu Preambu!a Zwa!ywszy,!e:! dla m"odych ludzi wej#cie na rynek pracy po zako$czeniu edukacji staje si% coraz trudniejsze m"odzi ludzie s&

Bardziej szczegółowo

CELE I ZADANIA RODOWISKOWE Harmonogram działa

CELE I ZADANIA RODOWISKOWE Harmonogram działa CELE I ZADANIA RODOWISKOWE Harmonogram działa Stron 5 WYDANIE I Data wydania: 10.03.2006 r. ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZDZANIA JAKOCI I RODOWISKIEM WG NORMY PN-EN ISO 9001:2000 I PN-EN ISO 14001 Opracowanie

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZDROWIA 2007-2015

NARODOWY PROGRAM ZDROWIA 2007-2015 Teresa Karwowska 1 z 6 NARODOWY PROGRAM ZDROWIA 2007-2015 1 : Okrela gówne kierunki polityki zdrowotnej pastwa Jest prób zjednoczenia wysików rónych organów administracji rzdowej, organizacji pozarzdowych

Bardziej szczegółowo

W POLSCE. Fakty i mity. Energia Odnawialna szans dla gmin

W POLSCE. Fakty i mity. Energia Odnawialna szans dla gmin Fakty i mity ODNAWIALNE o odnawialnychróda ródach energii ENERGII W POLSCE Micha wil Polska Izba Gospodarcza Energii Odnawialnej Micha wil, Tomasz Podgajniak Dyrektor Generalny / Wiceprezes Zarzdu Polska

Bardziej szczegółowo

Wymagania EMAS II. Andrzej Ociepa Ekoekspert Sp. z o.o. Główny Specjalista Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia

Wymagania EMAS II. Andrzej Ociepa Ekoekspert Sp. z o.o. Główny Specjalista Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia Wymagania EMAS II Andrzej Ociepa Ekoekspert Sp. z o.o. Główny Specjalista Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia Cele systemu zarzdzania rodowiskowego Podstawowym celem zaprojektowania i wdroenia systemu

Bardziej szczegółowo

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku.

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku. Warszawa, dnia 22 03 2007 Zrzeszenie Zwizków Zawodowych Energetyków Dotyczy: Informacja prawna dotyczca kwestii wydzielenia Operatora Systemu Dystrybucyjnego w energetyce Argumenty na poparcie idei wydzielenia

Bardziej szczegółowo

Pi lat programu promocji kultury przedsibiorczoci PRZEDSI BIORSTWO FAIR PLAY

Pi lat programu promocji kultury przedsibiorczoci PRZEDSI BIORSTWO FAIR PLAY Pi lat programu promocji kultury przedsibiorczoci PRZEDSI BIORSTWO FAIR PLAY W 22 roku po raz pity zrealizowalimy program Przedsibiorstwo Fair Play. Przez te minione lata, w trakcie realizacji kolejnych

Bardziej szczegółowo

Sektor nieokreślony (małe i średnie przedsiębiorstwa ogółem) - Go to 3

Sektor nieokreślony (małe i średnie przedsiębiorstwa ogółem) - Go to 3 EUROPEJSKA ANKIETA DOTYCZĄCA SEKTORA MŚP ORAZ ŚRODOWISKA Witaj w europejskiej ankiecie dotyczącej sektora MŚP oraz środowiska. Wypełnienie kwestionariusza powinno zająć od 5 do 10 minut. Dziękujemy! Duński

Bardziej szczegółowo

25 lat działalności NFOŚiGW

25 lat działalności NFOŚiGW 25 lat działalności NFOŚiGW Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 25 lat doświadczenia w finansowaniu projektów z obszaru ochrony środowiska powołany w okresie zmian ustrojowych w 1989

Bardziej szczegółowo

Eko-innowacje oraz technologie środowiskowe. Konferencja Inaugurująca projekt POWER w Małopolsce Kraków, 4 marca 2009 r.

Eko-innowacje oraz technologie środowiskowe. Konferencja Inaugurująca projekt POWER w Małopolsce Kraków, 4 marca 2009 r. Eko-innowacje oraz technologie środowiskowe Cel projektu Promocja rozwoju oraz wyboru technologii, które w małym zakresie obciąŝająśrodowisko naturalne w regionach partnerskich Technologie środowiskowe

Bardziej szczegółowo

Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006

Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006 Załcznik nr 5 WZÓR MINISTERSTWO GOSPODARKI I PRACY Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006 Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w ramach działania 1.4:

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiaj cy udost pnia Specyfikacj Istotnych Warunków Zamówienia: www.sar.gov.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiaj cy udost pnia Specyfikacj Istotnych Warunków Zamówienia: www.sar.gov.pl Ogoszenie na stron www, wg ogoszenia o zamówieniu BZP Adres strony internetowej, na której Zamawiajcy udostpnia Specyfikacj Istotnych Warunków Zamówienia: www.sar.gov.pl Gdynia: Budowa budynku stacji ratowniczej

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁA NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁA NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH POWIATOWY PROGRAM DZIAŁA NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załcznik do Uchwały Nr XXVIII/75/03 Rady Powiatu Pabianickiego z dnia 13 listopada 2003 r. (w zakresie : rehabilitacji społecznej, rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Katowice, maj 2014 roku Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Bardziej szczegółowo

OP ATY ZA US UG ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA I OCZYSZCZANIA CIEKÓW A ZASADA SPRAWCA ZANIECZYSZCZENIA P ACI

OP ATY ZA US UG ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA I OCZYSZCZANIA CIEKÓW A ZASADA SPRAWCA ZANIECZYSZCZENIA P ACI STUDIA I PRACE WYDZIAU NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZDZANIA NR 37, t. 2 Ewa Rauba Politechnika Biaostocka OPATY ZA USUG ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA I OCZYSZCZANIA CIEKÓW A ZASADA SPRAWCA ZANIECZYSZCZENIA PACI

Bardziej szczegółowo

Zrównowaona technologia elementem współczesnych metod zarzdzania produkcj

Zrównowaona technologia elementem współczesnych metod zarzdzania produkcj AMME 2001 10th JUBILEE INTERNATIONAL SC IENTIFIC CONFERENCE Zrównowaona technologia elementem współczesnych metod zarzdzania produkcj R. Nowosielski, M. Spilka Zakład Materiałów Nanokrystalicznych i Funkcjonalnych

Bardziej szczegółowo

Środa z Funduszami dla przedsiębiorstw na rozwój

Środa z Funduszami dla przedsiębiorstw na rozwój Środa z Funduszami dla przedsiębiorstw na rozwój Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2 Działanie 1.1 Projekty B+R przedsiębiorstw Poddziałanie 1.1.1. Badania przemysłowe i prace rozwojowe realizowane

Bardziej szczegółowo

Program Sektorowy Recyklingu szansą na finansowanie rozwoju nowych technologii, produktów i usług

Program Sektorowy Recyklingu szansą na finansowanie rozwoju nowych technologii, produktów i usług Program Sektorowy Recyklingu szansą na finansowanie rozwoju nowych technologii, produktów i usług AGENDA 1. Czym są programy sektorowe? 2. Czym są projekty B+R, jak je konstruować i realizować? 3. Program

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

MODEL SEKTORA KONTROLI OBSZARU DO BADANIA P YNNO CI RUCHU LOTNICZEGO

MODEL SEKTORA KONTROLI OBSZARU DO BADANIA P YNNO CI RUCHU LOTNICZEGO Piotr Andrzej Dmochowski Polska Agencja eglugi Powietrznej Jacek Skorupski MODEL SEKTORA KONTROLI OBSZARU DO BADANIA PYNNOCI RUCHU LOTNICZEGO Rkopis dostarczono, kwiecie 2012 Streszczenie: Stay wzrost

Bardziej szczegółowo

POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ. Katowice, dnia 13 maja 2011 rok

POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ. Katowice, dnia 13 maja 2011 rok POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ Katowice, dnia 13 maja 2011 rok Plan prezentacji: 1. Strategia EUROPA 2020 - nowe kierunki dzia aæ Unii Europejskiej do 2020 roku 2. Dzia ania legislacyjne Komisji

Bardziej szczegółowo

CZY I JAK M IERZY? ROI Z KAPITA?U LUDZKIEGO?

CZY I JAK M IERZY? ROI Z KAPITA?U LUDZKIEGO? CZY I JAK M IERZY? ROI Z KAPITA?U LUDZKIEGO? KAPITA? LUDZKI A ROI Na pierwszy rzut oka mo?e si? wydawa?,?e kapita?ludzki??ywa tkanak firmy? i?cis?y, ekonomiczny wska?nik, jakim jest ROI nie przystaj? do

Bardziej szczegółowo

Podnoszenie efektywnoci produkcji przy wykorzystaniu istniejcych zasobów

Podnoszenie efektywnoci produkcji przy wykorzystaniu istniejcych zasobów Podnoszenie efektywnoci produkcji przy wykorzystaniu istniejcych zasobów Adam Jednoróg Koordynator ds. Systemów Zarzdzania Produkcj Email: ajednorog@ipscontrol.pl pl ips Control idealny partner w biznesie

Bardziej szczegółowo

Mi dzynarodowe Kwalifikacje Zawodowe (IVQ) w zakresie sprzeda y i marketingu (4410)

Mi dzynarodowe Kwalifikacje Zawodowe (IVQ) w zakresie sprzeda y i marketingu (4410) Midzynarodowe Kwalifikacje Zawodowe (IVQ) w zakresie sprzeday i marketingu (4410) IVQ w zakresie sprzeday i marketingu (4410) Midzynarodowe Kwalifikacje Zawodowe (IVQ) w zakresie sprzeday i marketingu

Bardziej szczegółowo

Krótkie przedstawienie PKE S.A. Elektrowni Jaworzno III

Krótkie przedstawienie PKE S.A. Elektrowni Jaworzno III !"! # $$$ 28 kwiecie 24r Krótkie przedstawienie PKE S.A. Elektrowni Jaworzno III Stan zatrudnienia w latach 1995-24 spadł z poziomu 285 do 178 pracowników, rednia wieku pracowników 45 lat redni sta pracy

Bardziej szczegółowo

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501. POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016 uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.) Proces transformacji ustrojowej Polski nie uwzględniał w swoim planie

Bardziej szczegółowo

Rozwój rynku energii odnawialnej w Polsce wytwarzanej na bazie produktów rolniczych 2

Rozwój rynku energii odnawialnej w Polsce wytwarzanej na bazie produktów rolniczych 2 Andrzej Graczyk 1 Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocawiu Rozwój rynku energii odnawialnej w Polsce wytwarzanej na bazie produktów rolniczych 2 Renewable energy from processing agricultural products; its market

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych

Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych Komisja Europejska zatwierdziła Program Operacyjny Współpracy Międzyregionalnej

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 PO Inteligentny Rozwój 2014-2020 Przyjęty w dniu 8 stycznia 2014 r. przez Radę Ministrów, Jeden z 6 programów operacyjnych zarządzanych z poziomu krajowego

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE (WE) NR 141/2000 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie sierocych produktów leczniczych

ROZPORZDZENIE (WE) NR 141/2000 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie sierocych produktów leczniczych ROZPORZDZENIE (WE) NR 141/2000 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie sierocych produktów leczniczych PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzgldniajc Traktat ustanawiajcy

Bardziej szczegółowo

HORIZON 2020. Naukowych i Innowacji (2014-2020) 2020) Ewa Szkiłądź. Podstawy 7. Programu Ramowego Warszawa, 12 kwietnia 2012

HORIZON 2020. Naukowych i Innowacji (2014-2020) 2020) Ewa Szkiłądź. Podstawy 7. Programu Ramowego Warszawa, 12 kwietnia 2012 Podstawy 7. Programu Ramowego Warszawa, 12 kwietnia 2012 HORIZON 2020 Program Ramowy w zakresie Badań Naukowych i Innowacji (2014-2020) 2020) Ewa Szkiłądź Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych

Bardziej szczegółowo

Finansowanie przetwórstwa owoców i warzyw oraz sokownictwa w ramach PROW 2007-2013

Finansowanie przetwórstwa owoców i warzyw oraz sokownictwa w ramach PROW 2007-2013 Sytuacja na rynku przetworów owocowo-warzywnych i soków a reforma rynku ogrodniczego w UE Finansowanie przetwórstwa owoców i warzyw oraz sokownictwa w ramach PROW 2007-2013 Dr Jerzy Małkowski Pozna, 19

Bardziej szczegółowo

3.8. Ochrona przed naturalnymi niebezpieczestwami 3.9. Ochrona przed promieniowaniem radioaktywnym 3.10. Inne badania nad rodowiskiem

3.8. Ochrona przed naturalnymi niebezpieczestwami 3.9. Ochrona przed promieniowaniem radioaktywnym 3.10. Inne badania nad rodowiskiem NABS 1992 1 Eksploracja i eksploatacja ziemi 1.0. Badania ogólne 1.1. Poszukiwania surowców mineralnych, ropy naftowej i gazu 1.2. Eksploracja i eksploatacja dna morskiego 1.3. Skorupa i płaszcz ziemi

Bardziej szczegółowo

Plan gospodarki niskoemisyjnej dla miasta Mielca

Plan gospodarki niskoemisyjnej dla miasta Mielca Plan gospodarki niskoemisyjnej dla miasta Mielca PO CO MIASTU MIELEC PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ? Pozwala na inwentaryzację emisji (różne od stężenie) gazów cieplarnianych, głównie CO2, innych substancji

Bardziej szczegółowo

Wytyczne dotycz ce systemów gwarancji dla ywno ci * )

Wytyczne dotycz ce systemów gwarancji dla ywno ci * ) Wytyczne dotyczce systemów gwarancji dla ywnoci * ) WPROWADZENIE Agencja ds. Standardów ywnoci uwaa, e systemy gwarancji dla ywnoci mog przyczyni si do szeregu korzyci dla konsumentów oraz wikszej moliwoci

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU KŁOBUCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI W 2005 ROKU.

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU KŁOBUCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI W 2005 ROKU. Załcznik Nr 1 do Uchwały Nr 202/XXI/2004 Rady Powiatu w Kłobucku z dnia 23 listopada 2004 roku PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU KŁOBUCKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI W 2005 ROKU. I. Wstp do załoe rocznego

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM. Województwo mazowieckie było pierwszym województwem w Polsce, w którym okrelone zostały programy ochrony powietrza. Sze rozporzdze Wojewody Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Gospodarka niskoemisyjna

Gospodarka niskoemisyjna Pracownia Badań Strategicznych, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Gospodarka niskoemisyjna dr hab. Joanna Kulczycka, prof. AGH, mgr Marcin Cholewa Kraków, 02.06.2015

Bardziej szczegółowo

inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE

inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE PRZEGLĄD NOWEGO PODPROGRAMU LIFE DOTYCZĄCEGO DZIAŁAŃ NA RZECZ KLIMATU NA LATA 2014 2020 Czym jest nowy podprogram LIFE dotyczący działań

Bardziej szczegółowo

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Rafał Rowiński, Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce Inwestycje w badania i rozwój są jednym ze sposobów wyjścia z kryzysu gospodarczego. Średni

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 Cel zadania: Zaplanować 20-letni plan rozwoju energetyki elektrycznej w Polsce uwzględniając obecny

Bardziej szczegółowo

- 1 - OPIS TECHNICZNY Do projektu wykonawczego modernizacji budynku Komisariatu Policji w Gniewoszowie, pow. Kozienice

- 1 - OPIS TECHNICZNY Do projektu wykonawczego modernizacji budynku Komisariatu Policji w Gniewoszowie, pow. Kozienice - 1 - OPIS TECHNICZNY Do projektu wykonawczego modernizacji budynku Komisariatu Policji w Gniewoszowie, pow. Kozienice 1. OPIS OGÓLNY! " # $%&&' ( )%"&*+!!!!! $,!!$-!!#!"! #. /,0123"45044"67,88 8 ("9(5"%6!!:

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW Opole, 29.01.2016 r. Danuta Michoń Opolski Ośrodek Badań Regionalnych Badania z zakresu innowacji ujęte w PBSSP Podstawowe pojęcia Działalność innowacyjna przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

wicej na: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/product_details/publication?p_product_code=ks-gq-13-006

wicej na: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/product_details/publication?p_product_code=ks-gq-13-006 3. Dług publiczny 3.1 Wytyczne EUROSTAT Zasady dotyczce uznawania zobowiza podmiotu publicznego, jako dług publiczny w projektach ppp, zostały zawarte w decyzji EUROSTAT nr 18/2004 z dnia 11 lutego 2004

Bardziej szczegółowo

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Ewelina Kaatz-Drzeżdżon Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku marzec 2015 Nowy

Bardziej szczegółowo

II. W e ssawne dla przemys u drzewnego

II. W e ssawne dla przemys u drzewnego II. We ssawne dla przemysu drzewnego W przesyowy trudnopalny wg DIN 4102 B1 Szybkozcze Master Grip Prostka symetryczna FLAMEX B-F-se Materia cianka wa: 100% poliuretan poliestrowy z domieszk rodka opóniajcego

Bardziej szczegółowo

Podstawy realizacji LEEAP oraz SEAP

Podstawy realizacji LEEAP oraz SEAP Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski Podstawy realizacji LEEAP

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 Stan realizacji PROW 2007-2013 Alokacja 17,4 mld euro rodki zakontraktowane

Bardziej szczegółowo

MoŜliwości wykorzystania funduszy europejskich w latach 2007-2013

MoŜliwości wykorzystania funduszy europejskich w latach 2007-2013 Warszawa, 30 czerwca 2008 r. MoŜliwości wykorzystania funduszy europejskich w latach 2007-2013 Zygmunt Krasiński Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE Instytut Podstawowych Problemów Techniki

Bardziej szczegółowo

Nawil?aj?cy, koj?cy?el pod prysznic z organicznym ekstraktem z MALWY, 500 ml, Ekos, Pierpaoli

Nawil?aj?cy, koj?cy?el pod prysznic z organicznym ekstraktem z MALWY, 500 ml, Ekos, Pierpaoli Nawil?aj?cy, koj?cy?el pod prysznic z organicznym ekstraktem z MALWY, 500 ml, Ekos, Pierpaoli Ocena: Nie ma jeszcze oceny Cena Cena po rabacie Cena sprzeda?y brutto: 18,69 z? Kwota rabatu: Kwota podatku:

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Dofinansowanie projektów związanych z inwestycjami w OZE w ramach Polskich Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia na lata 2007 2013 moŝe

Bardziej szczegółowo

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Pytanie: Jak wykorzystać praktyczną wiedzę z zakresu wydawania decyzji środowiskowych w celu prawidłowej identyfikacji obszarów

Bardziej szczegółowo

Ułatwianie startu młodym rolnikom

Ułatwianie startu młodym rolnikom Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (PROW 2007-2013) Ułatwianie startu młodym rolnikom Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r. 1 Projekt PO RYBY 2014-2020 został opracowany w oparciu o: przepisy prawa UE: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia

Bardziej szczegółowo

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Elżbieta Budka I posiedzenie Grupy Tematycznej ds. Zrównoważonego Rozwoju Obszarów Wiejskich Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 30 listopada 2010 r.

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiaj cy udost pnia Specyfikacj Istotnych Warunków Zamówienia: www.sar.gov.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiaj cy udost pnia Specyfikacj Istotnych Warunków Zamówienia: www.sar.gov.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiajcy udostpnia Specyfikacj Istotnych Warunków Zamówienia: www.sar.gov.pl Gdynia: sukcesywna dostawa oleju opaowego na potrzeby jednostek organizacyjnych MSPiR,

Bardziej szczegółowo

PLANUJEMY FUNDUSZE EUROPEJSKIE

PLANUJEMY FUNDUSZE EUROPEJSKIE PLANUJEMY FUNDUSZE EUROPEJSKIE Druga połowa 2013 r. to czas intensywnej pracy instytucji zaangażowanych w przygotowanie systemu wdrażania funduszy europejskich w latach 2014 2020. Podczas wakacji opracowano

Bardziej szczegółowo

POIG.01.01.01-30-022/08

POIG.01.01.01-30-022/08 Foresight w drzewnictwie scenariusze rozwoju badań naukowych w Polsce do 2020 roku POIG.01.01.01-30-022/08 Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

MyPowerGrid. Ewidencja i kontrola kosztów poprzez monitoring w czasie rzeczywistym. Grzegorz Gutkowski

MyPowerGrid. Ewidencja i kontrola kosztów poprzez monitoring w czasie rzeczywistym. Grzegorz Gutkowski MyPowerGrid Ewidencja i kontrola kosztów poprzez monitoring w czasie rzeczywistym Grzegorz Gutkowski Efekt Technologies Sp. z o.o. www.efektech.com +48 600 003 946 Sekcja I Kontekst Businessowy Kontekst

Bardziej szczegółowo

Uwaga - Bezpłatne usługi innowacyjne dla firm

Uwaga - Bezpłatne usługi innowacyjne dla firm Uwaga - Bezpłatne usługi innowacyjne dla firm Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie serdecznie zaprasza do skorzystania z bezpłatnych usług innowacyjnych, których celem jest usprawnienie funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o.

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. EKOS Poznań jako nazwa handlowa funkcjonuje na rynku od 1987. Głównymi obszarami działalności

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SYSTEMOWY,,TERAZ CZAS NA CIEBIE

PROJEKT SYSTEMOWY,,TERAZ CZAS NA CIEBIE PROJEKT SYSTEMOWY,,TERAZ CZAS NA CIEBIE wspófinansowany przez Uni Europejsk ze rodków Europejskiego Funduszu Spoecznego w ramach Priorytetu VII Promocja Integracji Spoecznej, Poddziaania 7.1.1 Rozwój i

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 21 marca 2005 r. odmawiajca uwzgldnienia wniosku o zobowizanie Zarzdu Banku, do wykrelenia danych osobowych dotyczcych Skarcego z Bankowego

Bardziej szczegółowo

Amortyzacja rodków trwałych

Amortyzacja rodków trwałych Amortyzacja rodków trwałych Wydawnictwo Podatkowe GOFIN http://www.gofin.pl/podp.php/190/665/ Dodatek do Zeszytów Metodycznych Rachunkowoci z dnia 2003-07-20 Nr 7 Nr kolejny 110 Warto pocztkow rodków trwałych

Bardziej szczegółowo

Zrównowaona technologia materiałowa*

Zrównowaona technologia materiałowa* AMME 23 12th Zrównowaona technologia materiałowa* R. Nowosielski, M. Spilka Zakład Materiałów Nanokrystalicznych i Funkcjonalnych oraz Zrównowaonych Technologii Proekologicznych, Instytut Materiałów Inynierskich

Bardziej szczegółowo

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. PRZEDSIĘBIORSTW I PRZEMYSŁU Wytyczne 1 Bruksela, dnia 1.2.2010 r. - Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania 1. WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

ROLNICZYCH I ICH WP YW NA KOSZTY

ROLNICZYCH I ICH WP YW NA KOSZTY Wspópraca sfery nauki i instytucji rynkowych w za wiejskich oraz lokalnego przemysu sta ROLNICZYCH I ICH WPYW NA KOSZTY Stanisaw Zaj Zakad Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich sza Szkoa Zawodowa w Kro

Bardziej szczegółowo

Akademia Lotus Software 2010

Akademia Lotus Software 2010 Akademia Lotus Software 2010 10-12 marca 2010, Zakopane Dotacje unijne na usprawnienie organizacji Grzegorz Jezierski Business Development Executive EU Funds grzegorz.jezierski@pl.ibm.com 693 93 59 63

Bardziej szczegółowo

Zmi?kczaj?cy p?yn do p?ukania tkanin z dodatkiem olejku lawendowego, 1000 ml, Ekos, Pierpaoli

Zmi?kczaj?cy p?yn do p?ukania tkanin z dodatkiem olejku lawendowego, 1000 ml, Ekos, Pierpaoli Zmi?kczaj?cy p?yn do p?ukania tkanin z dodatkiem olejku lawendowego, 1000 ml, Ekos, Zmi?kczaj?cy p?yn do p?ukania tkanin z dodatkiem olejku lawendowego, 1000 ml, Ekos, Pierpaoli Zmi?kczaj?cy p?yn do p?ukania

Bardziej szczegółowo

Czy smieci to problem?

Czy smieci to problem? edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna Czy smieci to problem? Edukacja ekologiczna w nauczaniu poczatkowym Ziemia nie naley do czowieka, czowiek naley do Ziemi. Cokolwiek przydarzy si Ziemi, przydarzy

Bardziej szczegółowo

Instrument finansowy LIFE+ na rzecz innowacji w ochronie środowisku. Radosław Domagała Wydział ds. projektów UE NFOŚiGW

Instrument finansowy LIFE+ na rzecz innowacji w ochronie środowisku. Radosław Domagała Wydział ds. projektów UE NFOŚiGW Instrument finansowy LIFE+ na rzecz innowacji w ochronie środowisku Radosław Domagała Wydział ds. projektów UE NFOŚiGW Początki programu LIFE Jednolity Akt Europejski (1986) + V Program Działań na Rzecz

Bardziej szczegółowo