RACE NAUKOWE. Agrobiznes 2003 J akosc jako podstawowy instrument konkurencyjnosci w agrobiznesie. Nr 983. Tom 2. Akademii Ekonomicznej



Podobne dokumenty
KONKURENCYJNOŚĆ PRODUKCJI SEKTORA ROLNEGO UKRAINY. Profesor dr hab. Tatjana Mostenska Państwowy Uniwersytet Przetwórstwa Żywności Ukrainy

INSTYTUT EKONOMIKI ROLNICTWA I GOSPODARKI ZYWNOSCIOWEJ PANSTWOWY INSTYTUT BADAWCZY. Propozycje rozwiqzan. a konkurencyjnosc. gospodarki zywnosciowej

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Rozwój i rola polskiego przemysłu spożywczego w warunkach akcesji do Unii Europejskiej

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż.

Certyfikaty żywności w Polsce oraz UE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

Rozdział 1. POTRZEBY CZŁOWIEKA I MIEJSCE WŚRÓD NICH PRODUKTÓW AGROBIZNESU

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

DOBRE PRAKTYKI SEKTOROWY PROGRAM OPERACYJNY WZROST KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁANIE 2.1 WSPARCIE NA DORADZTWO

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

Rynek drobiu: dobra koniunktura w branży

Rynek drobiu: dobra koniunktura w branży

Ocena porównawcza sektora rolno-spożywczego Polski i Ukrainy

Rolniczy handel detaliczny informacje podstawowe

Szanowny Pan Kazimierz Czekaj Radny Województwa Małopolskiego

Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym

OGLOSZENIE O ZAMOWIENIU - usiugi ^ y^p^^

Rozdział 1. Podstawy teoretyczne agrobiznesu Pojęcie agrobiznesu Inne określenia agrobiznesu... 17

Pirfawy: Sprzatanie powierzchni wewn^trznych w budynkach S^du Rejonowego w Pulawach Mumer ogtoszenia: ; data zamieszczenia:

Prof. dr hab. Hanna Klikocka

Prawo żywnościowe praktyczna interpretacja. Warszawa r.

PLAN DZIAŁANIA KT 35 ds. Mleka i Przetworów Mlecznych

Działania Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie zrównoważonej produkcji sektora rolno-spożywczego

Numer ogłoszenia: ; data zamieszczenia: OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe.

Obligatoryjne i nieobligatoryjne systemy zarządzania jakością stosowane w produkcji i przetwórstwie surowców rolnych

Działalność naukowo-badawcza na rzecz konkurencyjności eksportu rolno-spożywczego

TENDENCJE ZMIAN I DYNAMIKA HANDLU ROLNO- SPOŻYWCZEGO PO AKCESJI DO UNII EUROPEJSKIEJ

Rolniczy handel detaliczny już działa! Zarejestruj działalność!

ozawarcia umowy ramowej

FUNKCJONOWANIE RYNKU OGRODNICZEGO

Sylabus przedmiotu: cukrowniczy. Data wydruku: Dla rocznika: 2015/2016. Kierunek: Opis przedmiotu

Międzynarodowa konkurencyjność przemysłu spożywczego w okresie członkostwa Polski w Unii Europejskiej

Systemy zapewnienia i zarządzania bezpieczeństwem i jakością żywności oraz stopień ich wdrożenia w przemyśle spożywczym

_ ~~en. T~D~U.SZ.A.!~:P~~lUS~}~} ~ _

Certyfikacja suplementy diety Krajowa Rada Suplementów i OdŜywek oraz Dekra Certification Sp. z o.o.

ALEKSANDER MAKSIMCZUK. Tom I Transformacja systemowa i ksztaltowanie siq nowej jakosci polskich granic panstwowych

Znaczenie jakości żywności dla rozwoju MSP w sektorze rolno-spożywczym

Ocena porównawcza sektora rolno-spożywczego Polski i Ukrainy

Projekt wspoffinasowany przez Szwajcari^ w ramach szwajcarskiego program wspofpracy z nowymi krajami czionkowskimi Unii Europejskiej

U C H W A L A NR /2014

UNIWERSYTET PRZYRODNICZY W POZNANIU. Karolina Pawlak

Tworzenie lub rozwój inkubatorów przetwórstwa lokalnego w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata

Obszary inteligentnych specjalizacji

PROW na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata

Rolniczy Handel Detaliczny. PIW Kłobuck

RYNEK PRODUKTÓW MLECZNYCH

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KUCHARZ

Rolniczy Handel Detaliczny

oczekiwaniom naszych klientów, zdecydowaliśmy się na formie. Nowa pakowalnia została zaprojektowana oraz zbudowana

Sytuacja ekonomiczno-finansowa sektora cukrowniczego

Numer ogłoszenia: ; data zamieszczenia: OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe.

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną

POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI PO AKCESJI DO UNII EUROPEJSKIEJ

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego

Program. Termin realizacji: r, r, r, r

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

TECHNOLOG ŻYWNOŚCI WCZORAJ, DZIŚ I JUTRO

Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości

WPŁYW FUNDUSZY STRUKTURALNYCH na przekształcenia obszarów wiejskich w Polsce. Dr Marek Wigier IERiGŻ-PIB Warszawa, październik 2007

Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych

INFORMACJE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW ROZPOCZYNAJĄCYCH / PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ W SEKTORZE SPOŻYWCZYM

PLATFORMA ŻYWNOŚCIOWA

Praca dyplomowa. Ocena zarządzania jakością według normy ISO 9001 w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego Autor: Justyna Gniady

Funkcjonowanie i zadania Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa

Jak aplikacje Infor Food & Beverage ułatwiają spełnienie wymogów certyfikacji bezpieczeństwa żywności i pomagają chronić markę produktu?

Szkolenia dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie

Sektor buraka cukrowego - stan i perspektywy

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Budowanie przewagi konkurencyjnej Istota, metody, techniki

Certyfikacje wyrobów i rekomendacje

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego

POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA

PRACE NAUKOWE POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO

Obserwatorium 100 dni w Unii Europejskiej

Opis struktury zagadnień rozważanych w obszarach badawczych projektu Quality of Life w czasie spotkania #1 Perspektywa Dynamiki Systemów

Zachodniopomorskie rolnictwo w latach

CENY ŻYWNOŚCI W PROCESIE RYNKOWYCH PRZEMIAN POLSKIEJ GOSPODARKI ( )

PLAN STUDIÓW STACJONARNYCH I STOPNIA. Forma zajęć. forma zaliczenia. wykłady. Razem. wykład. Ćw/konw/zaj.t. ćwiczenia

Założenia projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników

KOPIA Wg rozdzielnika

Konkurencyjność polskiego eksportu rolno-spożywczego

PROTOKÓŁ Nr... KONTROLI SANITARNO WETERYNARYJNEJ ZAKŁAD MLECZARSKI

Rolniczy handel detaliczny - wymagania prawne. Departament Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Ekologiczny smak sukcesu.

Spis treści. Rozdział 1. Zarys teorii marketingu oraz jego znaczenie na rynku żywnościowym...

Oznakowanie żywności ekologicznej. Renata Lubas

LISTA KONTROLNA SPIWET-00/ kontrola stała i doraźna (zakład produkujący produkty pochodzenia zwierzęcego) Data rozpoczęcia/zakończenia kontroli:

Interwencja na rynkach produktów rolnych w Polsce

OFICYNA WYDAWNICZA SZKOLA GLÖWNA HANDLOWA W WARSZAWIE OFICYNA WYDAWNICZA WARSZAWA 201 2

Założenia projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników

ORGANIZACJA PROCESÓW DYSTRYBUCJI W DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW PRODUKCYJNYCH, HANDLOWYCH I USŁUGOWYCH

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. file:///c:/docume~1/mpasek/ustawi~1/temp/ html

Jan Siekierski B Wydawnictwo Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie Kraków 2010

SYSTEM HACCP W GASTRONOMII HOTELOWEJ. Opracował: mgr Jakub Pleskacz

Wstęp. 1 Założenia i cele EMAS 2 EMAS w Polsce 3 Wdrażanie i rejestracja w EMAS

Polska w Onii Europejskiej

WZROST KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW SEKTOROWY PROGRAM OPERACYJNY

Transkrypt:

Nr 983 RACE NAUKOWE Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wroclawiu Agrobiznes 2003 J akosc jako podstawowy instrument konkurencyjnosci w agrobiznesie Tom 2 Redaktor naukowy Stanislaw Urban im. Oskara Langego we Wroclawiu E Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej Wroclaw 2003 (I)

Recenzenci Wies/aw Musia/. Teodor Nietupski, Stallis/aw Pajqczkowski. Alldrzej Radwall, Boiella Tallska-Hus, Opracowanie wydawnicze i korekta Zesp6/ Projekt okladki Bcata D~bska Kopiowanie i powielanie w jakiejkolwiek formic wymaga pisemnej zgody Wydawcy Copyright by Akademia Ekonomiczna we Wroclawiu Wroclaw 2003 PL ISSN 0324-8445 Druk i oprawa: Drukarnia "MarMar" Wroclaw, ul. Hauke-Bosaka 21 Naklad 250 egz.

PRACE NAUKOWE AKADEMII EKONOMICZNEJ WE WROCLA WIU Nr983 --------------------- 2003 Agrobiznes 2003 Jakosc jako podstawowy instrument konkurencyjnosci wagrobiznesie Grazyna Rembielak JAKOSC JAKO PODST AWOWY INSTRUMENT KONKURENCYJNOSCI W PRZEMYSLE MLECZARSKIM NA PRZYKLADZIE WYBRANYCH MLECZARNI WOJEWODZTW A LODZKIEGO 1. Przemysl mleczarski w Polsce Mleko i jego przetwory to jedne z najwamiejszych produktow spozywczych maj<tcych podstawowe znaczenie w prawidlowym odzywianiu si ludzi. Przemysl spozywczy zalicza si w Polscc do najwazniejszych dziedzin gospodarki, odnosi si to zarowno do rozmiarow produkcji sprzedanej (ponad 20% wartosci sprzedazy calego polskiego przemyslu), jak i liczby zakladow (ok. 30 tys.) oraz zatrudnienia (411 tys.osob, tj. 8,4% ogolem zatrudnionych w gospodarce, a ok. 16% zatrudnionych ogolem w przemysle). Jego udzial w produkcji przemyslu ogolem wynosi blisko 24%. Wytworzona przez polski przemysl (wraz z przemyslem napojow i przemyslem tytoniowym) wartosc dodana brutto wynosi ok. 6 mid USD, co stanowi ponad 4% wartosci dodanej brutto wytworzonej w calej gospodarce narodowej i okolo 6% PKB (Sektorowy... 2003). Mleczarstwo w Polsce traktowane jest jako branza strategiczna w gospodarce zywnosciowej. W produkcji globalnej rolnictwa udzial mleka wynosi 8-14%, a w towarowej 13-16%. Natomiast w wydatkach na zywnosc mleko i jego produkty stanowi<t 11-17% (Palasz 2002, s. 283-284). W 2001 r. produkcja mleka w Polsce wyniosla 11,6 mid litrow, z czego produkcja towarowa stanowila 8,4 mid (w tym udzial klasy ekstra 58%). W skupie i przetworstwie mleka dominuj<t mleczamie spoldzielcze, a ich udzial jest szacowany na ponad 80%, w sprzedazy rynkowej zas na ponad 70%. W 2001 r. na terenie Polski prowadzilo dzialalnosc ok. 330 spoldzielni mleczarskich, z czego 280 zatrudnialo ponad 50 pracownikow. Do liczby tej nalezy dodac ok. 130 firm prywatnych, z udzialem lub bez udzialu kapitalu zagranicznego. Sposrod istniej<tcych ok. 400 zakladow mleczarskich w 2002 r. jedynie 38 posiadalo uprawnienia do eksportu do UE. Ich udzial w rynku wynosi jednak 40%. Wedlug szacunkow Inspekcji Weterynaryjnej kolejne 171 zakladow do momentu integracji osi'illnie standardy UE. Poprawa jakosci surowca, 252

organizacja skupu oraz dostosowanie mleczami do wymaganych warunkow sanitamych jest priorytetem w modemizacji sektora. Kolejnym jest poprawa technologii i dostosowanie jej do wymagan ochrony srodowiska oraz modemizacja linii technologicznych (Sektorowy... 2003, s. 17). 2. Konkurencyjnosc polskiego przemyslu mleczarskiego Akcesja Polski do Unii Europejskiej sprawia, iz konieczna jest modemizacja sektora przetworstwa artykulow rolnych w zakresie standardow weterynaryjnych, higienicznych i ochrony srodowiska. Dotyczy to szczegolnie sektora mleczarskiego, mif(snego i utylizacyjnego, a w mniejszym stopniu takze drobiarskiego. Wymagane standardy spelnia obecnie tylko: 38 zakladow mleczarskich, 60 zakladow mif(snych, 29 zakladow drobiarskich (stanowi1t one kategorie A). Dalszych 2186 ma szanse dostosowac sif( do wymagan unijnych przed I stycznia 2004 r. (kat. B I), a kolejnych 466 w okresie przejsciowym (kat. B2) Sektorowy... 2003, s. 16). W celu poprawy konkurencyjnosci polskiego przetworstwa spozywczego przedsif(biorstwa powinny skierowac swoje dzialania na kontynuowanie procesow modemizacji technologicznych w swoich zakladach. Do poprawy konkurencyjnosci przetworstwa wazne s1ttakze takie dzialaniajak (Sektorowy... 2003, s. 17): - wprowadzenie nowoczesnych systemow zapewnienia jakosci zywnosci i stabilnosci cech jakosciowych wedlug norm ISO i HACCP; - rozwijanie integracji przetworstwa z producentami surowcow, w celu ksztaltowania cech podazy odpowiednich dla poszczegolnych procesow przetworczych; - wprowadzanie nowoczesnej logistyki, kontroli, systemow zafz1tdzania i marketingu; - przebudowa zaplecza magazynowego, zarz1tdzania zapasami i ekspedycji wyrobow gotowych. Aby zapewnic polskim przedsif(biorstwom takie same szanse w konkurowaniu z przedsif(biorstwami zagranicznymi na rynku zarowno krajowym, jak i mif(dzynarodowym, nalezy dostosowac warunki produkcji do standardow mif(dzynarodowych, ktore maj1t na celu zapewnienie bezpieczenstwa zywnosci. Zmiany w przedsif(biorstwach powinny zatem \ dotyczyc poprawy standardow higienicznych, sanitarnych i jakosciowych w produkcji Zywnosci. Polski sektor rolno-zywnosciowy powinien skierowac swoje dzialania w kierunku sprostania wymaganiom rynku, dotyczy to nie tylko wspomnianych wymagan jakosciowych, ale takze z punktu widzenia poszerzenia oferty asortymentowej. 3. Rola jakosci w przypadku produktow mleczarskich W warunkach gospodarki rynkowej przedsif(biorstwa powinny zwracac uwagf( nie tylko na instrumenty marketingu, takie jak: produkt, cena, promocja i dystrybucja, ale rowniez na jakosc wytwarzanych przez siebie produktow. Wiadomo, iz w miarf( rozwoju handlu oraz udoskonalania technik produkcji jakosc stala sif( spraw1t kluczow1t w przypadku podpisywania kontraktow handlowych oraz okresleniu wymagan, jakim musi sprostac produkt, aby mogl zaistniec na rynku. Nowoczesny proces zafz1tdzania przez jakosc (total quality management) wprowadza nowe rozumienie jakosci, ktorej nie wyznaczaj1t fizyczne cechy produktu ani jego 253

potrzeby -zwi~kszenie ochrona atrakcyjnose sprostanie zapewnienie poziomu nabywc6w udzialu konkurencji, dochod6w hand korzystnych Iowa w rynku, produktu, ze sprzedazy, cen techniczne, technologiczne i produkcyjne walory. Jest to poj~cle jakosci, kt6ra ma "zachwycie" nabywc~, konsumenta i uzytkownika (Sztucki 1996), s. 113). Wielu przedsi~biorc6w zrozumialo juz, ze inwestycja w popraw~ jakosci to jeden z najlepszych sposob6w uzyskania przewagi nad konkurentami. Bardzo trafnie korzysci plyn1lce z wysokiej jakosci produktu definiuje Juran (rys. 1). - - Korzysci ptyn:}ce z wysokiej Korzysci - produkt6w, gwarancjl, obnizenie zmniejszenie jakosci braku wskaznika stopnia liczby odpowiedzialnosci produktu wadliwosci niezadowolenia wybrakowanych bl~d6w, produktow z tytulu - -ograniczenie wzrost skr6cenie klient6w, na podniesienie rynek, produkcji, czasu kontroli jakosci wprowadzania jakosci, dostaw produktu - zwi~kszanie satysfakcji nabywc6w, Rys. I. Korzysci plyn1lce z wysokiej jakosci produktu Zr6dlo: opracowanie wlasne na podstawie (Juran 1989, s. 16-18). Przy nasilaj1lcej si~ konkurencji wysoka jakose staje si~ wymogiem, kt6ry musz1l spelniae wszystkie gal~zie przemyslu, a w szczeg61nosci przemysl spozywczy, stanowi1lcy wazn1l gal~zi1l w gospodarce narodowej. S. Urban stwierdza, ze poprawy wymaga jakose produkt6w mleczarskich. Wysoka jakose produkt6w jest bardzo potrzebna przy nasilaj1lcej si~ konkurencji. Po wyczerpaniu si~ mozliwosci marketingu cenowego, maj1lcego zazwyczaj pierwotny, prymitywny charakter, nieodzowny staje si~ r6wniez marketing jakosciowy. Potrzeba stosowania marketingu jakosciowego w mleczarstwie wynika z zaostrzaj1lcej si~ konkurencji i rosn1lcych wymagan konsument6w (Urban 1999, s. 248). W przypadku mleka wymogi jakosciowe S1luj~te w normie PN-A-86002: 1999 Mleko surowe do skupu, m6wi1lcej, iz mleko "nie powinno bye niczym uzupelniane i niczego pozbawiane" (PN-A-86002 1999). Zgodnie z podan1l norm1l nie wolno dostarczae ani skupowae surowego mleka 0 nast~puj1lcych cechach: "zafalszowanego", pochodz1lcego od kr6w chorych i b~d1lcych w trakcie leczenia, 254

uzyskanego zaraz po zakollczeniu leczenia krowy, ale przed uptywem zalecanego przez weterynarza okresu karencji dla stosowanego leku, uzyskanego p6zniej niz trzy tygodnie przed wycieleniem i wczesniej niz szese tygodni po wycieleniu, podlegaj<\.cego zakazowi skupu przez weterynarza. Kryteria przyjc(ciamleka surowego do skupu stanowi<\.: wygl<\.d- ptyn jednolitego bialego koloru, z odcieniem kremowym, bez zanieczyszczen mechanicznych widocznych gotym okiem, zapach - powinien bye swiezy, bez obcych domieszek, temperatura - powinna wynosie do 8 C w przypadku codziennego odbioru, mleko nie odbierane codziennie powinno bye schladzane do temperatury 6 C lub nizej, kwasowose (swiezose) - powinna bye okreslonajako: - kwasowose miareczkowa od 6- rsh lub proba alizarolowa lub ph od 6,6-6,8 (PN-A 86002 1999). Nalezy podkreslie, ze na wysok<\.jakose surowcgo mlcka maj<\.wplyw warunki, w jakich s<\.trzymane zwierzc(ta, czystose pomieszczen, urz<\.dzenstosowanych do doju oraz przestrzeganie zasad higieny przez przetworcow mleka. W celu utrzymania wysokiego poziomu jakosci wie1e mleczami decyduje sic(na wdrozenie zasad tzw. HACCP, czyli "Systemu analizy zagrozen krytycznych punktow kontroli", co z pewnosci<\. przyczyni sic( do poprawy jakosci produkowanych przez nich wyrobow mleczarskich. Zaklady produkujqce zywnose czc(stowdrazaj<\. zamiennie b<\.diwspomniany system HACCP, b<\.di ISO 900 1:2000. Mozliwe jest jednak wdrazanie obu systemow rownoczesnie, poniewaz s'l. one spojne. Oba systemy maj<\.prewencyjny charakter, a ich podstaw<\.jest zasada, ze lepiej jest zapobiegae niedogodnosciom, niz likwidowae skutki ich wyst'i.pienia (Przybylowski, Krawczyk 2002). Warto jednak wyjasnie pewn<\. rmnicc( w przypadku obydwu systemow jakosci, mianowicie podczas gdy system zarz'l.dzania jakosci'l. zgodny z norm<\.iso 9001 :2000 jest system em dobrowolnym, zapewniaj'l.cym wlasciw'l. jakose zywnosci, to system HACCP jest obowi<\.zkowy. Obowi<\.zek wdrazania tego systemu, od dnia I stycznia 2004 r., zostal nalozony na przedsic(biorstwa spozywcze Ustaw<\. z dnia 11.05.2001 0 warunkach \ zdrowotnych Zywnosci i zywienia (Ustawa 2001). Natomiast w przypadku branzy mic(sneji mleczarskiej systemy zarz'l.dzania bezpieczenstwem zdrowotnym zywnosci s<\. ju2: obligatoryjne. System HACCP obejmuje nastc(puj<\.cezasady i tryb postc(powania: I. Zidentyfikowanie i ocenc( zagrozen jakosci zdrowotnej zywnosci oraz ryzyka ich wyst'i.pienia, a takze ustalenie srodkow kontroli i metod przeciwdzialania tym zagrozeniom. 2. Okreslenie krytycznych punktow kontroli w celu wyeliminowania lub zminimalizowania wystc(powania zagrozen. 3. Ustalenie dla kazdego krytycznego punktu kontroli wymagan (parametrow), jakie powinien spelniae, i okreslenie granic tolerancji (limitow krytycznych). 4. Ustalenie i wprowadzenie systemu monitorowania krytycznych punktow kontroli. 5. Ustalenie dzialan koryguj<\.cych, jezeli krytyczny punkt kontroli nie spelnia wymagan, 0 ktorych mowa w punkcie 3. 6. Ustalenie procedur weryfikacji w celu potwierdzenia, ze system HACCP jest skuteczny i zgodny z planem. 255

7. Opracowanie dokumentacji systemu HACCP dotyc~cej etapow jego wprowadzania oraz ustalenie sposobu rejestrowania i przechowywania danych oraz archiwizowania dokumentacji systemu (Berdowski, Berdowski, Kilkowska 2002). System I-IACCP pozwala zidentyfikowae wszelkie zagrozenia zwi~zane z produkcj~ zywnosci i umozliwia staly nadzor nad najwazniejszymi punktami procesu technologicznego. Z kolei norma ISO 900 1:2000 podaje, jakie wymagania powinna spelnie organizacja, aby produkowane przez ni~ wyroby spelnialy oczekiwania klientow, natomiast nie precyzuje, w jaki sposob tego dokonae. Oznacza to, ze wybor metody jest dowolny, liczy si«jedynie osi~ni«cie wymaganego efektu. 4. Zagadnienie jakosci w wybranych przedsi~biorstwach mleczarskich wojewodztwa lodzkiego W celu przeanalizowania problemu stosowania systemow jakosci w przedsi«biorstwach przemyslu mleczarskiego zdecydowano si«na przeprowadzenie badaj1 w tym zakresie w szesciu wybranych mleczamiach wojewodztwa lodzkiego. W tym celu przeprowadzono wywiad, w ktorym zapytano m.in. 0 to, czy badane przedsi«biorstwo posiada certyfikaty jakosci b~di ubiega si«0 ich uzyskanie. Wyniki badania pokazujq, ze polowa badanych wprowadzila systemy jakosci HACCP oraz ISO 900 I :2000, a takze certyfikaty Unii Europejskiej na eksport mleka w proszku. Z pozostalych przedsi«biorstw jedynie jedno nie ubiega si«0 uzyskanie certyfikatow jakosci. W przeprowadzonym badaniu starano si«takze uzyskae informacje, czy przedsi«biorstwa podejmuj~ dzialania w celu poprawy jakosci produkowanych wyrobow i na czym te dzialania polcgaj~. Okazalo si«, ze wszystkie sposrod badanych przedsi«biorstw mleczarskich przeprowadzaj~ tego typu dzialania i glownie polegaj~ one na: - zmianie parku maszynowego na nowoczesny z calkowitym wyeliminowaniem kontaktu surowca z powietrzem w procesie technologicznym, - wykorzystywaniu opakowan pozwalaj~cych na wydluzenie terminu przydatnosci do spozycia, - podejmowaniu dzialan na rzecz dostawcow mleka, polegaj~cych na otrzymywaniu surowca lepszej jakosci, np. montowanie schladzalnikow mleka, - wprowadzaniu rezimow higieniczno-technologicznych oraz stosowaniu nowoczesnych szczepionek bakteryjnych. Na koniec poproszono badane przedsi«biorstwa 0 ocenl( postrzegania jakosci wlasnych produktow przez klientow. Oceny podano w skali 1-5, przypisuj~c I-ocen«najnizszq, a 5-ocenl( najwyzsz~. Wszyscy badani ocenili postrzeganie jakosci na 4. Swiadczy to 0 dose dobrej ocenie jakosci w mleczamiach, jednakze widae, ze badane przedsi«biorstwa maj~ swiadomose koniecznosci dokonywania poprawy obecnego stanu rzeczy, gdyz zadna z badanych mleczami nie wystawila sobieoceny bardzo dobrej. Na podkreslenie zasluguje rowniez fakt, ze jedna sposrod badanych mleczami, mianowicie Okrl(gowa Spoldzielnia Mleczarska Radomsko produkuje wyroby klasy extra i promuje je pod mark~ "dobre". Marka ta stala si«wlasnosci~ firmy w paidziemiku 200 I r. Fakt ten stal si«bardzo pomocny w ugruntowaniu pozycji firmy w branzy mleczarskiej, gdyz mocna marka stala si«synonimem wysokiej jakosci wyrobow. Podsumowuj~c, wysoka jakose pomaga stworzye korzystny wizerunek przedsi«biorstwa i jego produktow. Dla przedstawienia wizerunku wytwarzanych i 256

sprzedawanych wyrob6w przedsiltbiorstwa maj~ do wyboru wiele instrument6w, jednakze kazdy z nich w inny spos6b wplywa na budowanie swiadomosci oraz postrzeganie ich przez klient6w. W ostatnich latach waga zagadnienia jakosci i standard6w w produkcji wyrob6w mleczarskich znacznie wzrosla. Obecnie widae wyrainie, ze na rynku konkurencyjnym mog~ wygrae jedynie ci producenci, kt6rzy dostosuj~ silt do wymagait jakosciowych stawianych im przez konsument6w, nie wystarczy juz bowiem wyprodukowae tani produkt, powinien on bye przede wszystkim zdrowy, odzywczy, bezpieczny i higieniczny. Literatura Berdowski 1., Berdowski F.J., Kilkowska 1. (2002): Zasady wdraiania nowej normy ISO 9001 wersja 2000 oraz niektore aspekty metody HACCP za1ecane do wdroienia w zakladach mleczarskich. "Przegl~d Mleczarski" nr I. Juran 1.M. (1989): Juran on Leadership for Quality. The Free Press, A Division of MacmiIlian Inc., New York. PN-A-86002: 1999. Mleko surowe do skupu. Palasz L. (2002): Rynek przemyslu mleczarskiego w warunkach integracji z Uniq Europejskq. Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej we Wroctawiu nr 941. Przybylowski P., Krawczyk A. (2002): Kompatybilnosc systemu zarzqdzania jakosciq ISO 9001:2000 i systemu HA CC? w przemysle mleczarskim. "Przegl~d Mleczarski" nr 4. Sektorowy Program Operacyjny "Restrukturyzacja i modernizacja sektora iywnosciowego i rozwoj obszarow wiejskich ". Projekt. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. (2002). http://www.minrol.gov.pi/publikacje/sop_07_10.doc 2003.01.18. Sztucki T. (1996): Marketing przedsi~biorcy i menediera. AW Placet, Warszawa. Urban S. (1999): Marketing produktow spoiywczych. Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, Wroctaw. Ustawa z 11.05.2001r. 0 warunkach zdrowotnych zywnosci i zywienia. DzU 2001, nr 63, poz. 634. QUALITY AS A BASIC INSTRUMENT OF COMPETETIVENESS IN DIARY INDUSTRY ON THE EXAMPLE OF SELECTED DAIRIES OF THE LODZ VOIVODSHIP Summary In the face of rich market competition companies make decisions to undertake various actions in order to win or keep customers. In the paper the role of quality in case of dairy products is presented. As an example there are shown the following quality systems: HACCP and the norm ISO 900 I :2000. In order to illustrate the situation in Poland the results of research conducted in selected dairies of lodzkie voivodship were presented. 257