Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie"

Transkrypt

1 Akademia Górniczo-Hutnicza im. St. Staszica w Krakowie Wydział Odlewnictwa AGH Pracownia Ochrony Środowiska Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie (Instrukcja do ćwiczenia) Opracowanie: prof. dr hab. Mariusz Holtzer, dr inż. Angelika Kmita Kraków, 2015

2 Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia jest identyfikacja związków wydzielających się w procesie pirolizy w pirolizerze (Py) materiałów stosowanych w odlewnictwie np: żywicy, katalizatora, spoiwa odlewniczego lub masy formierskiej metodą chromatografii gazowej (GC) sprzężonej ze spektrometrią masową (MS) czyli Py/GC/MS. Jest to technika pozwalająca wyznaczyć masę cząsteczkową badanego związku oraz masy fragmentów na jakie ten związek rozpada się w wyniku jonizacji w spektrometrze masowym. Przebieg ćwiczenia: 1. Przygotowanie próbek do badań metodą Py/GC/MS 2. Zapoznanie się z budową i działaniem układu chromatografu gazowego Focus GC sprzężonego ze spektrometrem masowym ISQ firmy Thermo Scientific (GC/MS) 3. Zapoznanie się z budową i działaniem pirolizera CDS 4. Wprowadzenie próbek do pirolizera 5. Wykonanie analizy w układzie sprzężonym GC/MS 6. Odczytanie i interpretacja widma masowego 7. Przygotowanie sprawozdania z ćwiczenia Zagadnienie do ćwiczeń i kolokwium 1. Piroliza (definicja, zastosowanie), 2. Budowa spektrometru masowego, 3. Metody jonizacji związków, 4. Podział analizatorów mas, 5. Na jakie pytania odpowiada spektrometria mas, 6. Masa atomowa, cząsteczkowa, izotopowa (definicje), 7. Rodzaje jonów w widmie masowym, opis. W instrukcji stosowane są następujące pojęcia: Spektroskopia mas (masowa), Spektrometr mas. WPROWADZENIE Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie Strona 2

3 W odlewnictwie spektroskopia masowa znajduje zastosowanie w identyfikacji jakościowej i analizie ilościowej związków organicznych emitowanych podczas procesu produkcji odlewu. Jednym ze źródeł emisji gazów są stosowane w technologiach mas formierskich spoiwa, które obejmują żywice, katalizatory, utwardzacze czy nośniki węgla błyszczącego (w masach z bentonitem), ulegające w wysokiej temperaturze rozkładowi termicznemu. Efektem tego procesu jest powstawanie szeregu mniej lub bardziej szkodliwych związków. Mogą to być np. fenol, formaldehyd, alkohol furfurylowy, związki z grupy BTEX (benzen, toluen, etylobenzen i ksyleny) oraz WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne). Dlatego też w punktu widzenia ochrony zdrowia człowieka, a także środowiska ważna jest znajomość rodzaju i ilości wydzielających się substancji szkodliwych. Podwójne sprzężenie metod: pirolizy, chromatografii gazowej i spektroskopii masowej (Py/GC/MS) daje najlepsze efekty w badaniach składu jakościowego oraz ilościowego analizowanego pirolizatu. Pirolizer pełni funkcję dozownika badanej próbki. Zaletą spektroskopii masowej jest niewątpliwie to, iż do przeprowadzenia analizy wystarcza bardzo mała ilość próbki rzędu 1 μl lub 1 mg. Przypomnienie: Piroliza jest to proces rozkładu termicznego analizowanej substancji prowadzony poprzez poddawanie jej działaniu wysokiej temperatury (w bardzo krótkim czasie, kilka milisekund), w warunkach beztlenowych lub przy ograniczonym dostępie tlenu. Jest to proces wysokotemperaturowy, bezkatalityczny. W trakcie pirolizy bardziej złożone związki chemiczne zwykle ulegają rozkładowi do bardziej prostych związków chemicznych o mniejszej masie cząsteczkowej. Piroliza jest wykorzystywana miedzy innymi do: produkcji materiałów ceramicznych, produkcji materiałów bardzo odpornych na działanie wysokiej temperatury, utylizacji odpadów przemysłowych lub komunalnych, produkcji koksu itp. Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie Strona 3

4 SPEKTROSKOPIA MASOWA Spektroskopia masowa (MS Mass Spectroscopy) jest to technika analityczna zaliczana do metod spektroskopowych o bardzo wysokiej czułości. Ze względu na jej uniwersalność i duży zakres analizowanych mas związków, obszar jej zastosowania jest bardzo szeroki. Technikę tą wykorzystuje sie między innymi w: fizyce jądrowej, hydrologii, oceanografii, badaniach środowiskowych, biochemii, medycyna, farmakologii oraz kryminalistyce. Dzięki nowatorskim pracom prowadzonym na Wydziale Odlewnictwa AGH ta nowoczesna technika analityczna jest wykorzystywana w ostatnich latach również w odlewnictwie. Spektroskopia masowa opiera się na pomiarze stosunku masy jonu (m) do jego ładunku elektrycznego (z) czyli określa (m/z) jonów obecnych w fazie gazowej. Jest metodą pozwalająca wyznaczyć masę cząsteczkową badanego związku oraz masy fragmentów na jakie ten związek rozpada się w trakcie jonizacji w spektrometrze masowym. Spektroskopia masowa (MS) daje możliwość np.: identyfikowania i oznaczania ilościowego określonych pierwiastków chemicznych w badanych próbkach, identyfikowania i oznaczania ilościowego określonych związków chemicznych w badanych próbkach, pomiaru mas atomowych pierwiastków i mas cząsteczkowych związków chemicznych, analizy składu i obrazowania powierzchni ciał stałych np. urządzeń półprzewodnikowych, ustalania budowy cząsteczek związków chemicznych określenia stopnia czystości danego związku (np. stwierdzenie obecności więcej niż jednego jonu molekularnego), oznaczenia składu jakościowego i ilościowego mieszaniny związków (spektroskopia masowa sprzężona z chromatografia gazową). Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie Strona 4

5 PODSTAWOWE ELEMENTY WCHODZĄCE W SKŁAD APARATURY MS W zależności od przeznaczenia oraz wymaganej dokładności prowadzonych pomiarów rozróżniamy szereg modeli spektrometrów mas. Jednak we wszystkich układach występują podstawowe elementy przedstawione na rysunku 1. Rys. 1. Schemat blokowy spektrometru mas 1: układ wprowadzenia próbki: w zależności od rodzaju badanej próbki (lotność i trwałość w wysokiej temperaturze) istnieje kilka sposobów wprowadzania badanego materiału do spektrometru mas. Jednak zwykle badana substancja przeprowadzana jest w gaz o ciśnieniu rzędu 10-4 Pa. Próżnia, która panuje w całym aparacie uniemożliwia zderzenia między powstającymi jonami i cząsteczkami. Dzięki temu ruch jonów nie jest zakłócany i określany jest przez oddziaływanie cząstki z polem magnetycznym. 2: źródło jonów jonizator: jest to komora, do której kierowana jest badana substancja w stanie gazowym gdzie ulega jonizacji. Działanie spektrometru mas opiera się na odchylaniu strumienia jonów badanej substancji w polu magnetycznym. Dlatego też cząstki muszą mieć ładunek elektryczny. Proces jonizacji cząstek może przebiegać z wykorzystaniem różnych technik, które doprowadzają do pękania wiązań chemicznych, efektem czego jest powstanie kationorodnika. Jeżeli powstała molekuła ma jeszcze wystarczająco dużo energii może ona ulegać dalszej fragmentacji. 3: analizator masy: wydostające się z jonizatora jony dodatnie, wpadają w obszar przyspieszającego pola elektrostatycznego o napięciu U rzędu 2 do 8 kv i są przekierowywane do analizatora. W analizatorze następuje rozdział jonów o takich samych wartościach masy do ładunku (m/z). Szeroko stosowane spektrometry mas (tzw. o małej zdolności rozdzielczej) mają zdolność do rozróżniania jonów o masach różniących się o jedną jednostkę masy atomowej (1 unit; 1 u = 1, kg). Przykładowo jony o takich samych Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie Strona 5

6 wartościach m/z np. C 2 H + 4 i N + 2, które mają m/z = 28 dadzą piki przy tych samych wartościach. Nie będą rozróżnione przez tego typu spektrometr. Bowiem do bardzo dokładnych analiz służą spektrometry o bardzo dużej rozdzielczości. Potrafią one rozdzielić jony, których stosunek masy do ładunku (m/z) różni się nawet o 0,0001 u, co pozwala na łatwiejszą interpretację widm masowych. Przykładowo stosunek masy jonu do jego ładunku (m/z) możemy wyznaczyć wykorzystując analizator magnetyczny lub mierząc czas przelotu wiązki jonów przez analizator (rys.2). Rys. 2. Przykładowe wyznaczanie stosunku masy do ładunku jonu (m/z), z wykorzystaniem analizatora magnetycznego lub analizatora czasu przelotu [5] 4: detektor jonów i rejestrator: docierające do detektora jony o określonym stosunku masy do ładunku (m/z) wzbudzają tzw. prąd jonowy. Detektor zamienia sygnał z postaci tzw. prądu jonowego na sygnał elektryczny, który w następnej kolejności rejestrowany jest przez komputer. W detektorze jony o takich samych wartościach m/z są zliczane, co daje możliwość, poza prowadzeniem analizy jakościowej, także prowadzenia analizy ilościowej. Dane ze spektrometru mas najczęściej przedstawiane są w formie tabeli lub w postaci widma masowego. Rodzaje stosowanych detektorów: powielacz elektronowy, detektor mikrokanalikowy, fotopowielacz. Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie Strona 6

7 METODA JONIZACJI Spośród wielu metod jonizacji próbki najczęściej w spektroskopii masowej wykorzystuje się: Jonizację elektronami (Electron Ionisation, EI). Jonizacja próbki następuje w wysokiej próżni przy pomocy wiązki elektronów o energii ok. 70 ev. Jonizowana substancja bombardowana jest elektronami w źródle jonów. Efektem wybicia (oderwania) elektronu jest powstanie kationorodnika zgodnie z reakcją przedstawioną poniżej: Jon wzbudzony może ulegać dalszej fragmentacji. Na rys. 3 przedstawiono schemat spektrometru mas z jonizacją elektronową (IE). Rys. 3. Schemat budowy spektrometru mas z jonizacją elektronową [6] Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie Strona 7

8 PODZIAŁ ANALIZATORÓW MASY Zakres mas, rozdzielczość, dokładność oraz przepuszczalność to najważniejsze parametry charakteryzujące analizator w spektrometrze mas. Wśród stosowanych analizatorów rozróżniamy: Analizator kwadrupolowy (Q). Zbudowany jest z 4 prętów. Pełni on funkcje filtra masy i w danym momencie przepuszcza jony o określonym stosunku masy jonu do jego ładunku (m/z). Istnieje możliwość takiego ustawienia analizatora kwadrupolowego, aby przepuszczał jony o szerokim lub wąskim zakresie m/z. Schemat spektrometru mas z analizatorem kwadrupolowym przedstawiony jest na rys. 4 a, b. Rys.4 a) Zestaw Thermo Scientific FocusISQ GC/MS składający się z spektrometru mas Focus ISQ z analizatorem kwadrupolowym i jednokanałowego chromatografu gazowego FOCUS [4, 5] Pułapkę jonową (IT), Analizator czasu przelotu (TOF), Analizator magnetyczny (B), Analizator cyklotronowy (ICR). Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie Strona 8

9 SPOSOBY PREZENTOWANIA WYNIKÓW UZYSKANYCH TECHNIKĄ SPEKTROSKOPII MASOWEJ (MS) WIDMO MASOWE (SPEKTRUM) Zwykle wyniki pomiarów uzyskane techniką MS przedstawiane są w formie widma masowego (rys. 5), rzadziej w postaci tabeli. Widmo masowe jest graficznym obrazem przebiegu jonizacji i fragmentacji cząsteczki analizowanego związku chemicznego. W widmie masowym na osi poziomej przedstawione są wartości masy jonu do ładunku jonu (m/z) jest to wielkość bezwymiarowa. Odnoszą się one jednak do wartości masy w jednostkach masy atomowej (u) i ładunku podawanego jako wielokrotność ładunku elementarnego wynoszącego 1, C. Na osi pionowej przedstawiona jest intensywność względna pojawiających się w detektorze jonów o określonym stosunku (m/z) (w postaci pików), która jest proporcjonalna do liczby jonów zarejestrowanych przez spektrometr. Intensywność względną oznacza się w stosunku do jonu o najwyższym natężeniu, dla którego przyjmuje się wartość 100% (jon główny). Wartość intensywności pozostałych pików jest ich procentowym udziałem liczonym w stosunku do piku głównego. W spektrometrze mas o wysokiej rozdzielczości (dokładność do 0,0001 u) wymagane jest posługiwanie się w obliczeniach masami izotopowymi pierwiastków (np. 16 O 15,9949 u ; 18 O 17,9992 u). Jeżeli widmo zostało wykonane aparatem o małej rozdzielczości z dokładnością do jednej jednostki masy atomowej, to wystarczy posługiwać się masami z dokładnością do jedności ( np. 16 O 16 u). Należy pamiętać, że określając budowę cząsteczki, której występowanie związane jest z pojawieniem się piku o określonym stosunku m/z trzeba zawsze mieć na uwadze, że występuje ona tylko w formie jonu dodatniego. Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie Strona 9

10 Rys.5 Przykładowe widmo masowe (1 propanol C 3 H 7 OH). Podstawowe rodzaje jonów obserwowanych w widmie masowym Jon molekularny: M + (zwany również jonem cząsteczkowym, masowym lub macierzystym) powstaje w procesie jonizacji cząsteczki związku w wyniku oderwania elektronu. Pojawia się najczęściej w ostatniej grupie pików, przy najwyższych wartościach m/z (z pominięciem pików izotopowych). Intensywność piku molekularnego zależy od energii jonizacji. W przypadku spektrometru z jonizacją elektronową wartość m/z, przy której występuje pik molekularny odpowiada wartości masy cząsteczkowej badanego związku (z uwagi na pominięcie masy elektronu). Jony fragmentacyjne: Wzrost energii jonizacji wywołuje rozpad jonu molekularnego, czyli fragmentację. Najczęściej rozpadowi ulegają słabe wiązania (o niskiej energii), natomiast wiązania mocne (o dużej energii) typu np. C=O rzadko ulegają fragmentacji. Piki izotopowe: Ze względu na rozdzielczość danego spektrometru, który rozdziela jony różniące się o jedną jednostkę masy atomowej lub o jej część ułamkową, jon molekularny lub jon fragmentacyjny może występować w widmie jako grupa pików pochodzących od jonów o identycznym składzie pierwiastkowym, ale składających się z różnych izotopów. Za pikiem jonu molekularnego pojawia się pik jonu izotopowego M + +1, M + +2., najczęściej o dużo mniejszej intensywności. Na podstawie porównania intensywności piku molekularnego (danego jonu) z jego pikiem izotopowym istnieje możliwość określenia ilości atomów węgla w cząsteczce (lub też w jej fragmencie). Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie Strona 10

11 Przypomnienie: Jednostka ładunku elementarnego: ładunek elektronu o wartości e = 1, C Masa atomowa (u) (Atom Mass Unit, a.m.u.) jest zdefiniowana jako 1/12 masy atomu izotopu węgla C 12. Jednostka ta nazywana jest również j Dalton (Da). 1 Da = 1 u = 1, kg Masa cząsteczkowa jest to suma mas atomowych pierwiastków wchodzących w skład cząsteczki. Przykładowo masa atomu tlenu (O) wynosi 16 O = 15,9949 u. Masa cząsteczkowa tlenu (O 2 ) wynosi 31,9898 u. W widmie masowym na osi poziomej podana jest wartość m/z. Przyjmując, że masa atomowa m wyrażona jest w Daltonach, a ładunek z w wielokrotnościach ładunku elektronu (C), to jednostką stosunku masy do ładunku (m/z) jest tomson (Th). Przykładowo jon o masie m = 300 Da i ładunku z = 2e ma wartość m/z = 150 Th. Masa izotopowa jest to masa obliczana na podstawie dokładnych mas atomowych wybranych izotopów pierwiastków wchodzących w skład cząsteczki i wyrażona w jednostkach masy atomowej. Izotopy są to atomy tego samego pierwiastka, które różnią się liczbą neutronów w jądrze (liczbą masową). Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie Strona 11

12 PODSTAWY INTERPRETACJI WIDMA MASOWEGO 1. Interpretując widmo masowe należy uwzględnić czy widmo masowe zostało wykonane na spektrometrze mas o dużej rozdzielczości (wtedy w obliczeniach należy posługiwać sie masami izotopowymi pierwiastków). Natomiast, jeżeli widmo zostało wykonane na spektrometrze o małej rozdzielczości, to do obliczeń wystarczy użyć mas atomowych z dokładnością do jedności. 2. Do detektora jonów w spektrometrze masowym mogą docierać tylko jony o ładunku dodatnim. Należy mieć to na uwadze określając budowę interpretowanej cząsteczki. 3. Budowa znanego związku polega w pierwszej kolejności na sprawdzeniu czy masa cząsteczkowa (liczona dla najlżejszych izotopów) jest równa wartości m/z piku molekularnego. W drugiej kolejności sprawdza się obecność jonów występujących w grupie związków, do której zalicza się analizowana próbka. 4. Interpretacja widm masowych dla nieznanej substancji jest znacznie trudniejsza. Jedną z metod ustalenia struktury takiego związku jest droga eliminacji polegająca na stwierdzeniu obecności lub braku następujących pików: Jony izotopowe M + +2 są związane z obecnością chloru lub bromu, Jon molekularny o nieparzystej wartości m/z wskazuje na obecność azotu Jeżeli w widmie masowym występuje intensywny pik o wartości m/z = 91 z dużym prawdopodobieństwem możemy stwierdzić obecność jonu tropyliowego (najbardziej charakterystyczny dla alkilowych pochodnych benzenu), Pik o wartości m/z = 30 na ogół związany jest z jonem w alifatycznych aminach pierwszorzędowych Pik o wartości m/z = 31 związany jest najczęściej z jonami dla alkoholi pierwszorzędowych, Piki oddalone od siebie o 14 jednostek mogą świadczyć o występowaniu w analizowanym związku długich prostych łańcuchów, Dla cząstek nie zawierających atomów azotu można z pewnym przybliżeniem obliczyć liczbę atomów węgla w cząsteczce. Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie Strona 12

13 UKŁAD PY/GC/MS Pirolityczna chromatografia gazowa sprzężona ze spektroskopią masową polega na częściowym lub całkowitym rozkładzie próbki z utworzeniem lotnych produktów, które z kolei są rozdzielane metodą GC. Pirolizer połączony jest z dozownikiem lub też go zastępuje. Rozkład badanej próbki zachodzi w przepływającym gazie nośnym (He), a produkty lotne są bezpośrednio wprowadzane na kolumnę chromatograficzną, na której następuje rozdzielenie mieszaniny na poszczególne składniki w czasie. Wszystkie substancje wychodzące z chromatografu gazowego kierowane są do komory jonizacyjnej w spektrometrze masowym. Spektrometr analizuje kolejno poszczególne związki chemiczne w miarę opuszczania przez nie kolumny chromatograficznej. Technika ta jest jedną z najskuteczniejszych metod identyfikacji jakościowej, jak i ilościowej złożonych substancji. Schemat blokowy układu GC/MS Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie Strona 13

14 Instrukcja przygotowana na podstawie: 1. W. Zieliński, A. Rajca: Metody spektroskopowe i ich zastosowanie do identyfikacji związków organicznych. 2. R. Johnstone: Spektrometria masowa w chemii organicznej B. Drożdż: Spektroskopia Masowa, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Katedra Chemii Organicznej, Kraków J. Hepter: Pirolityczna chromatografia gazowa i jej nowe możliwości w analizie polimerów, Polimery 200, 45, nr M. D. McKinley, C.A. Lytle, W. Bertsch.: Pyrolisis of core resins used in metal casting. AFS Transactions, vol 107, A. Kotarba, Piotr Legutko.: Spektrometria mas w badaniu materiałów. Uniwersytet Jagielloński, Kraków K. Małek, L. M. Proniewicz: Wybrane metody spektroskopii i spektrometrii molekularnej w analizie strukturalnej, Wyd. UJ., Kraków 2005, str P. Rutkowski: Produkty chemiczne. Oznaczanie składu chemicznego bio-oleju metodą GC/MS. Politechnika Wrocławska, Wrocław E. de Hoffman, J. Charette, V. Stroobant: Spektrometria mas. 13. Biblioteka widm masowych: NIST MS serach, A. S. Płaziak: Spektrometria masowa związków organicznych, Wyd. Naukowe UAM. 15. W. Szczepaniak: Metody instrumentalne w analizie chemicznej, PWN, Warszawa 2002 Zastosowanie spektroskopii masowej w odlewnictwie Strona 14

Identyfikacja węglowodorów aromatycznych techniką GC-MS

Identyfikacja węglowodorów aromatycznych techniką GC-MS Identyfikacja węglowodorów aromatycznych techniką GC-MS Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1.Wstęp teoretyczny Zagadnienie rozdzielania mieszanin związków

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia. Spotkanie pierwsze. Prowadzący: Dr Barbara Gil

Spektroskopia. Spotkanie pierwsze. Prowadzący: Dr Barbara Gil Spektroskopia Spotkanie pierwsze Prowadzący: Dr Barbara Gil Temat rozwaŝań Spektroskopia nauka o powstawaniu i interpretacji widm powstających w wyniku oddziaływań wszelkich rodzajów promieniowania na

Bardziej szczegółowo

Spektrometria mas (1)

Spektrometria mas (1) pracował: Wojciech Augustyniak Spektrometria mas (1) Spektrometr masowy ma źródło jonów, które jonizuje próbkę Jony wędrują w polu elektromagnetycznym do detektora Metody jonizacji: - elektronowa (EI)

Bardziej szczegółowo

dobry punkt wyjściowy do analizy nieznanego związku

dobry punkt wyjściowy do analizy nieznanego związku spektrometria mas dobry punkt wyjściowy do analizy nieznanego związku cele: wyznaczenie masy cząsteczkowej związku wyznaczenie wzoru empirycznego określenie fragmentów cząsteczki określenie niedoboru wodoru

Bardziej szczegółowo

Próżnia w badaniach materiałów

Próżnia w badaniach materiałów Próżnia w badaniach materiałów Pomiary ciśnień parcjalnych Konstanty Marszałek Kraków 2011 Analiza składu masowego gazów znajduje coraz większe zastosowanie ze względu na liczne zastosowania zarówno w

Bardziej szczegółowo

Proteomika. Spektrometria mas. i jej zastosowanie do badań białek

Proteomika. Spektrometria mas. i jej zastosowanie do badań białek Proteomika Spektrometria mas i jej zastosowanie do badań białek Spektrometria mas (MS) Metoda pozwalająca na pomiar stosunku masy do ładunku jonów (m/z) m/z można przeliczyć na masę jednostką m/z jest

Bardziej szczegółowo

Krzywe energii potencjalnej dla molekuły dwuatomowej ilustracja przejść dysocjacyjnych IDENTYFIKACJA ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH

Krzywe energii potencjalnej dla molekuły dwuatomowej ilustracja przejść dysocjacyjnych IDENTYFIKACJA ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH SPEKTRMETRIA MAS Krzywe energii potencjalnej dla molekuły dwuatomowej ilustracja przejść dysocjacyjnych Analiza ścieżek fragmentacji Metody termochemiczne Pomiar energii jonizacji, entalpii tworzenia jonów

Bardziej szczegółowo

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32 Spis treści 5 Spis treści Przedmowa do wydania czwartego 11 Przedmowa do wydania trzeciego 13 1. Wiadomości ogólne z metod spektroskopowych 15 1.1. Podstawowe wielkości metod spektroskopowych 15 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

Produkty chemiczne. Ćw. W4. Oznaczanie składu chemicznego bio-oleju metodą GC-MS. Opracowane przez: Piotr Rutkowski

Produkty chemiczne. Ćw. W4. Oznaczanie składu chemicznego bio-oleju metodą GC-MS. Opracowane przez: Piotr Rutkowski Produkty chemiczne Ćw. W4. Oznaczanie składu chemicznego bio-oleju metodą GC-MS Opracowane przez: Piotr Rutkowski Wrocław 2014 Spektrometria mas sprzężona z chromatografia gazową jest techniką analityczną

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego O O

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego O O Zastosowanie spektrometrii mas do określania struktury związków organicznych (opracowała Anna Kolasa) Uwaga: Informacje na temat nowych technik jonizacji, budowy analizatorów, nowych metod detekcji jonów

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia masowa Materiały do ćwiczeń

Spektroskopia masowa Materiały do ćwiczeń Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum Katedra Chemii Organicznej Spektroskopia masowa Materiały do ćwiczeń Kraków 2011 2 Spis treści Wstęp 2 Budowa spektrometru masowego 2 Układ wprowadzenia próbki

Bardziej szczegółowo

Schemat ideowy spektrometru mas z podwójnym ogniskowaniem przedstawiono na rys. 1. Pierwsze ogniskowanie według energii jonów odbywa się w sektorze

Schemat ideowy spektrometru mas z podwójnym ogniskowaniem przedstawiono na rys. 1. Pierwsze ogniskowanie według energii jonów odbywa się w sektorze Spektrometria mas Spektrometria mas Początek spektrometrii mas wiązany jest z nazwiskiem Thomsona, który w roku 1911 za pomocą odchylania wiązki jonów w polu magnetycznym wykrył trwałe izotopy neonu, oraz

Bardziej szczegółowo

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Ćwiczenie 1 Zastosowanie statystyki do oceny metod ilościowych Błąd gruby, systematyczny, przypadkowy, dokładność, precyzja, przedział

Bardziej szczegółowo

Techniki immunochemiczne. opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami

Techniki immunochemiczne. opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami Techniki immunochemiczne opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami Oznaczanie immunochemiczne RIA - ( ang. Radio Immuno Assay) techniki radioimmunologiczne EIA -

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI SEPARACYJNE ĆWICZENIE. Temat: Problemy identyfikacji lotnych kwasów tłuszczowych przy zastosowaniu układu GC-MS (SCAN, SIM, indeksy retencji)

TECHNIKI SEPARACYJNE ĆWICZENIE. Temat: Problemy identyfikacji lotnych kwasów tłuszczowych przy zastosowaniu układu GC-MS (SCAN, SIM, indeksy retencji) TECHNIKI SEPARACYJNE ĆWICZENIE Temat: Problemy identyfikacji lotnych kwasów tłuszczowych przy zastosowaniu układu GC-MS (SCAN, SIM, indeksy retencji) Prowadzący: mgr inż. Anna Banel 1 1. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIA SPEKTROMETRII MAS W CHEMII ORGANICZNEJ I BIOCHEMII WYKŁAD I PODSTAWY SPEKTROMETRII MAS

ZASTOSOWANIA SPEKTROMETRII MAS W CHEMII ORGANICZNEJ I BIOCHEMII WYKŁAD I PODSTAWY SPEKTROMETRII MAS ZASTOSOWANIA SPEKTROMETRII MAS W CHEMII ORGANICZNEJ I BIOCHEMII WYKŁAD I PODSTAWY SPEKTROMETRII MAS ZAKRESY PROMIENIOWANIA ELEKTROMAGNETYCZNEGO, WYKORZYSTYWANEGO WNAJWAŻNIEJSZYCH METODACH SPEKTRALNYCH

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ŚLADOWYCH ZANIECZYSZCZEŃ ŚRODOWISKA I ROK OŚ II. OznaczanieBTEX i n-alkanów w wodzie zanieczyszczonej benzyną metodą GC/FID oraz GC/MS 1

ANALIZA ŚLADOWYCH ZANIECZYSZCZEŃ ŚRODOWISKA I ROK OŚ II. OznaczanieBTEX i n-alkanów w wodzie zanieczyszczonej benzyną metodą GC/FID oraz GC/MS 1 OznaczanieBTEX i n-alkanów w wodzie zanieczyszczonej benzyną metodą GC/FID oraz GC/MS 1 ANALIZA ŚLADOWYCH ZANIECZYSZCZEŃ ŚRODOWISKA I ROK OŚ II Ćwiczenie 5 Oznaczanie BTEX oraz n-alkanów w wodzie zanieczyszczonej

Bardziej szczegółowo

Proteomika. Spektrometria mas. i jej zastosowanie do badań białek

Proteomika. Spektrometria mas. i jej zastosowanie do badań białek Proteomika Spektrometria mas i jej zastosowanie do badań białek Spektrometria mas (MS) Metoda pozwalająca na pomiar stosunku masy do ładunku jonów (m/z) m/z można przeliczyć na masę jednostką m/z jest

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia masowa Materiały do ćwiczeń

Spektroskopia masowa Materiały do ćwiczeń Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum Katedra Chemii rganicznej Spektroskopia masowa Materiały do ćwiczeń Kraków 2016 2 Spis treści Wstęp 4 Budowa spektrometru masowego 4 Układ wprowadzenia próbki

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE ZAWARTOŚCI POTASU

WYZNACZANIE ZAWARTOŚCI POTASU POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW obowiązuje w r. akad. 2017 / 2018 WYZNACZANIE ZAWARTOŚCI POTASU W STAŁEJ PRÓBCE SOLI Opiekun ćwiczenia: Miejsce ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

podstawami stechiometrii, czyli działu chemii zajmującymi są obliczeniami jest prawo zachowania masy oraz prawo stałości składu

podstawami stechiometrii, czyli działu chemii zajmującymi są obliczeniami jest prawo zachowania masy oraz prawo stałości składu Podstawy obliczeń chemicznych podstawami stechiometrii, czyli działu chemii zajmującymi są obliczeniami jest prawo zachowania masy oraz prawo stałości składu prawo zachowania masy mówi, że w reakcji chemicznej

Bardziej szczegółowo

Mol, masa molowa, objętość molowa gazu

Mol, masa molowa, objętość molowa gazu Mol, masa molowa, objętość molowa gazu Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Mol Mol jest miarą liczności materii. 1 mol dowolnych indywiduów

Bardziej szczegółowo

SPEKTROMETRIA IRMS. (Isotope Ratio Mass Spectrometry) Pomiar stosunków izotopowych (R) pierwiastków lekkich (H, C, O, N, S)

SPEKTROMETRIA IRMS. (Isotope Ratio Mass Spectrometry) Pomiar stosunków izotopowych (R) pierwiastków lekkich (H, C, O, N, S) SPEKTROMETRIA IRMS (Isotope Ratio Mass Spectrometry) Pomiar stosunków izotopowych (R) pierwiastków lekkich (H, C, O, N, S) R = 2 H/ 1 H; 13 C/ 12 C; 15 N/ 14 N; 18 O/ 16 O ( 17 O/ 16 O), 34 S/ 32 S Konstrukcja

Bardziej szczegółowo

Co to jest spektrometria mas?

Co to jest spektrometria mas? Co to jest spektrometria mas? Jest to nowoczesna technika analityczna pozwalająca na dokładne wyznaczenie masy analizowanej substancji Dokładność pomiaru może się wahać od jednego miejsca dziesiętnego

Bardziej szczegółowo

I ,11-1, 1, C, , 1, C

I ,11-1, 1, C, , 1, C Materiał powtórzeniowy - budowa atomu - cząstki elementarne, izotopy, promieniotwórczość naturalna, okres półtrwania, średnia masa atomowa z przykładowymi zadaniami I. Cząstki elementarne atomu 1. Elektrony

Bardziej szczegółowo

Podstawy chromatografii i technik elektromigracyjnych / Zygfryd Witkiewicz, Joanna Kałużna-Czaplińska. wyd. 6-1 w PWN. Warszawa, cop.

Podstawy chromatografii i technik elektromigracyjnych / Zygfryd Witkiewicz, Joanna Kałużna-Czaplińska. wyd. 6-1 w PWN. Warszawa, cop. Podstawy chromatografii i technik elektromigracyjnych / Zygfryd Witkiewicz, Joanna Kałużna-Czaplińska. wyd. 6-1 w PWN. Warszawa, cop. 2017 Spis treści Przedmowa 11 1. Wprowadzenie 13 1.1. Krótka historia

Bardziej szczegółowo

Pomiar energii wiązania deuteronu. Celem ćwiczenia jest wyznaczenie energii wiązania deuteronu

Pomiar energii wiązania deuteronu. Celem ćwiczenia jest wyznaczenie energii wiązania deuteronu J1 Pomiar energii wiązania deuteronu Celem ćwiczenia jest wyznaczenie energii wiązania deuteronu Przygotowanie: 1) Model deuteronu. Własności deuteronu jako źródło informacji o siłach jądrowych [4] ) Oddziaływanie

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych 1. Wielkości i jednostki stosowane do wyrażania ilości materii 1.1 Masa atomowa, cząsteczkowa, mol Masa atomowa Atomy mają

Bardziej szczegółowo

Ilościowa analiza mieszaniny alkoholi techniką GC/FID

Ilościowa analiza mieszaniny alkoholi techniką GC/FID Ilościowa analiza mieszaniny alkoholi techniką GC/FID WPROWADZENIE Pojęcie chromatografii obejmuje grupę metod separacji substancji, w których występują diw siły: siła powodująca ruch cząsteczek w określonym

Bardziej szczegółowo

Energetyka w Środowisku Naturalnym

Energetyka w Środowisku Naturalnym Energetyka w Środowisku Naturalnym Energia w Środowisku -technika ograniczenia i koszty Wykład 12 17/24 stycznia 2017 Zygmunt Szefliński Środowiskowe Laboratorium Ciężkich Jonów szef@fuw.edu.pl http://www.fuw.edu.pl/~szef/

Bardziej szczegółowo

Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych)

Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych) Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych) Metody instrumentalne podział ze względu na uzyskane informację. 1. Analiza struktury; XRD (dyfrakcja

Bardziej szczegółowo

Analiza aktywacyjna składu chemicznego na przykładzie zawartości Mn w stali.

Analiza aktywacyjna składu chemicznego na przykładzie zawartości Mn w stali. Analiza aktywacyjna składu chemicznego na przykładzie zawartości Mn w stali. Projekt ćwiczenia w Laboratorium Fizyki i Techniki Jądrowej na Wydziale Fizyki Politechniki Warszawskiej. dr Julian Srebrny

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO

SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO NR 113/TZ/IM/2013 Zestaw ma umożliwiać analizę termiczną próbki w symultanicznym układzie

Bardziej szczegółowo

Spektroskopowe metody identyfikacji związków organicznych

Spektroskopowe metody identyfikacji związków organicznych Spektroskopowe metody identyfikacji związków organicznych Wstęp Spektroskopia jest metodą analityczną zajmującą się analizą widm powstających w wyniku oddziaływania promieniowania elektromagnetycznego

Bardziej szczegółowo

Podstawy chromatografii i technik elektromigracyjnych / Zygfryd Witkiewicz, Joanna Kałużna-Czaplińska. wyd. 5, 4 dodr. Warszawa, 2015.

Podstawy chromatografii i technik elektromigracyjnych / Zygfryd Witkiewicz, Joanna Kałużna-Czaplińska. wyd. 5, 4 dodr. Warszawa, 2015. Podstawy chromatografii i technik elektromigracyjnych / Zygfryd Witkiewicz, Joanna Kałużna-Czaplińska. wyd. 5, 4 dodr. Warszawa, 2015 Spis treści Przedmowa 11 1. Wprowadzenie 13 1.1. Krótka historia chromatografii

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Streszczenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego jest jedną z technik spektroskopii absorpcyjnej mającej zastosowanie w chemii,

Bardziej szczegółowo

Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej

Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wstęp teoretyczny Zagadnienie rozdzielania

Bardziej szczegółowo

Techniki analityczne. Podział technik analitycznych. Metody spektroskopowe. Spektroskopia elektronowa

Techniki analityczne. Podział technik analitycznych. Metody spektroskopowe. Spektroskopia elektronowa Podział technik analitycznych Techniki analityczne Techniki elektrochemiczne: pehametria, selektywne elektrody membranowe, polarografia i metody pokrewne (woltamperometria, chronowoltamperometria inwersyjna

Bardziej szczegółowo

Jonizacja plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP)

Jonizacja plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP) Jonizacja plazmą wzbudzaną indukcyjnie (ICP) Inductively Coupled Plasma Ionization Opracowane z wykorzystaniem materiałów dr Katarzyny Pawlak z Wydziału Chemicznego PW Schemat spektrometru ICP MS Rozpylacz

Bardziej szczegółowo

Energetyka konwencjonalna odnawialna i jądrowa

Energetyka konwencjonalna odnawialna i jądrowa Energetyka konwencjonalna odnawialna i jądrowa Wykład 8-27.XI.2018 Zygmunt Szefliński Środowiskowe Laboratorium Ciężkich Jonów szef@fuw.edu.pl http://www.fuw.edu.pl/~szef/ Wykład 8 Energia atomowa i jądrowa

Bardziej szczegółowo

Zadanie 3. Analiza jakościowa auksyn metodą chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC-MS). WPROWADZENIE

Zadanie 3. Analiza jakościowa auksyn metodą chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC-MS). WPROWADZENIE Zadanie 3. Analiza jakościowa auksyn metodą chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC-MS). WPROWADZENIE Chromatografia jest metodą rozdzielania składników jednorodnych mieszanin w wyniku

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia charakterystycznych strat energii elektronów EELS (Electron Energy-Loss Spectroscopy)

Spektroskopia charakterystycznych strat energii elektronów EELS (Electron Energy-Loss Spectroscopy) Spektroskopia charakterystycznych strat energii elektronów EELS (Electron Energy-Loss Spectroscopy) Oddziaływanie elektronów ze stałą, krystaliczną próbką wstecznie rozproszone elektrony elektrony pierwotne

Bardziej szczegółowo

ANALITYKA W KONTROLI JAKOŚCI WYKŁAD 2 ANALIZA ŚLADÓW

ANALITYKA W KONTROLI JAKOŚCI WYKŁAD 2 ANALIZA ŚLADÓW ANALITYKA W KONTROLI JAKOŚCI WYKŁAD 2 ANALIZA ŚLADÓW 100% - 1% składnik główny 1% - 0.01% składnik uboczny poniżej 0.01% składnik śladowy Oznaczenie na poziomie 1 ppm (0.0001%) odpowiada w przybliżeniu

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIA SPEKTROMETRII MAS W CHEMII ORGANICZNEJ I BIOCHEMII

ZASTOSOWANIA SPEKTROMETRII MAS W CHEMII ORGANICZNEJ I BIOCHEMII ZASTOSOWANIA SPEKTROMETRII MAS W CHEMII ORGANICZNEJ I BIOCHEMII WYKŁAD I PODSTAWY SPEKTROMETRII MAS Prof. dr hab. Witold Danikiewicz Instytut Chemii Organicznej PAN Warszawa ZAKRESY PROMIENIOWANIA ELEKTROMAGNETYCZNEGO,

Bardziej szczegółowo

Jakościowa i ilościowa analiza mieszaniny alkoholi techniką chromatografii gazowej

Jakościowa i ilościowa analiza mieszaniny alkoholi techniką chromatografii gazowej Jakościowa i ilościowa analiza mieszaniny alkoholi techniką chromatografii gazowej WPROWADZENIE Pojęcie chromatografii obejmuje grupę metod separacji substancji, w których występują diw siły: siła powodująca

Bardziej szczegółowo

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1)

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1) Przykład sprawozdania z analizy w nawiasach (czerwonym kolorem) podano numery odnośników zawierających uwagi dotyczące kolejnych podpunktów sprawozdania Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) analiza Wynik przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE Z CHEMII klasa I

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE Z CHEMII klasa I WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE Z CHEMII klasa I Aby uzyskać ocenę wyższą niż dana ocena, uczeń musi opanować wiadomości i umiejętności dotyczące danej oceny oraz ocen od niej niższych. Dział:

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Towaroznawstwo Kod przedmiotu: LS03282; LN03282 Ćwiczenie 4 POMIARY REFRAKTOMETRYCZNE Autorzy: dr

Bardziej szczegółowo

SPEKTROSKOPIA NMR. No. 0

SPEKTROSKOPIA NMR. No. 0 No. 0 Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego, spektroskopia MRJ, spektroskopia NMR jedna z najczęściej stosowanych obecnie technik spektroskopowych w chemii i medycynie. Spektroskopia ta polega

Bardziej szczegółowo

Masowo-spektrometryczne badania reakcji jonowo-molekularnych w mieszaninach amoniaku i argonu

Masowo-spektrometryczne badania reakcji jonowo-molekularnych w mieszaninach amoniaku i argonu ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKLODOWSKA LUBLIN POLONIA VOL. XLVI/XLVII, 48 SECTIO AAA 1991/1992 Instytut Fizyki UMCS L. WÓJCIK, K. BEDERSKI Masowo-spektrometryczne badania reakcji jonowo-molekularnych

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 5 : Badanie licznika proporcjonalnego neutronów termicznych

Ćwiczenie nr 5 : Badanie licznika proporcjonalnego neutronów termicznych Ćwiczenie nr 5 : Badanie licznika proporcjonalnego neutronów termicznych Oskar Gawlik, Jacek Grela 16 lutego 29 1 Teoria 1.1 Licznik proporcjonalny Jest to jeden z liczników gazowych jonizacyjnych, występujący

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY CHEMICZNE Ćwiczenie nr 3 Oznaczanie zawartości oksygenatów w paliwach metodą FTIR

PRODUKTY CHEMICZNE Ćwiczenie nr 3 Oznaczanie zawartości oksygenatów w paliwach metodą FTIR PRODUKTY CHEMICZNE Ćwiczenie nr 3 Oznaczanie zawartości oksygenatów w paliwach metodą FTIR WSTĘP Metody spektroskopowe Spektroskopia bada i teoretycznie wyjaśnia oddziaływania pomiędzy materią będącą zbiorowiskiem

Bardziej szczegółowo

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej!

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! Stąd konieczność opracowania metod przeprowadzania próbek innych

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne)

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) mgr inż. Maria Sadowska mgr Katarzyna Furmanek mgr inż. Marcin Młodawski Laboratorium prowadzi prace badawcze w zakresie: Utylizacji

Bardziej szczegółowo

Jak analizować widmo IR?

Jak analizować widmo IR? Jak analizować widmo IR? Literatura: W. Zieliński, A. Rajca, Metody spektroskopowe i ich zastosowanie do identyfikacji związków organicznych. WNT. R. M. Silverstein, F. X. Webster, D. J. Kiemle, Spektroskopowe

Bardziej szczegółowo

dr Małgorzata Czerwicka Zakład Analizy Środowiska Instytut Ochrony Środowiska i Zdrowia Człowieka Wydział Chemii UG

dr Małgorzata Czerwicka Zakład Analizy Środowiska Instytut Ochrony Środowiska i Zdrowia Człowieka Wydział Chemii UG dr Małgorzata Czerwicka Zakład Analizy Środowiska Instytut Ochrony Środowiska i Zdrowia Człowieka Wydział Chemii UG Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Zadanie 3. (2 pkt) Uzupełnij zapis, podając liczbę masową i atomową produktu przemiany oraz jego symbol chemiczny. Th... + α

Zadanie 3. (2 pkt) Uzupełnij zapis, podając liczbę masową i atomową produktu przemiany oraz jego symbol chemiczny. Th... + α Zadanie: 1 (2 pkt) Określ liczbę atomową pierwiastka powstającego w wyniku rozpadów promieniotwórczych izotopu radu 223 88Ra, w czasie których emitowane są 4 cząstki α i 2 cząstki β. Podaj symbol tego

Bardziej szczegółowo

Pracownia Jądrowa. dr Urszula Majewska. Spektrometria scyntylacyjna promieniowania γ.

Pracownia Jądrowa. dr Urszula Majewska. Spektrometria scyntylacyjna promieniowania γ. Ćwiczenie nr 1 Spektrometria scyntylacyjna promieniowania γ. 3. Oddziaływanie promieniowania γ z materią: Z elektronami: zjawisko fotoelektryczne, rozpraszanie Rayleigha, zjawisko Comptona, rozpraszanie

Bardziej szczegółowo

Podstawy akceleratorowej spektrometrii mas. Techniki pomiarowe

Podstawy akceleratorowej spektrometrii mas. Techniki pomiarowe Podstawy akceleratorowej spektrometrii mas Techniki pomiarowe Podstawy spektrometrii mas Spektrometria mas jest narzędziem znajdującym szerokie zastosowanie w badaniach fizycznych i chemicznych. Umożliwia

Bardziej szczegółowo

NEUTRONOWA ANALIZA AKTYWACYJNA ANALITYKA W KONTROLI JAKOŚCI PODSTAWOWE INFORMACJE O REAKCJACH JĄDROWYCH - NEUTRONOWA ANALIZA AKTYWACYJNA

NEUTRONOWA ANALIZA AKTYWACYJNA ANALITYKA W KONTROLI JAKOŚCI PODSTAWOWE INFORMACJE O REAKCJACH JĄDROWYCH - NEUTRONOWA ANALIZA AKTYWACYJNA ANALITYKA W KONTROLI JAKOŚCI WYKŁAD 3 NEUTRONOWA ANALIZA AKTYWACYJNA - PODSTAWOWE INFORMACJE O REAKCJACH JĄDROWYCH - NEUTRONOWA ANALIZA AKTYWACYJNA REAKCJE JĄDROWE Rozpad promieniotwórczy: A B + y + ΔE

Bardziej szczegółowo

OCENA SZKODLIWOŚCI MATERIAŁÓW WIĄŻĄCYCH STOSOWANYCH DO MAS FORMIERSKICH I RDZENIOWYCH NOWEJ GENERACJI

OCENA SZKODLIWOŚCI MATERIAŁÓW WIĄŻĄCYCH STOSOWANYCH DO MAS FORMIERSKICH I RDZENIOWYCH NOWEJ GENERACJI AGH Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie OCENA SZKODLIWOŚCI MATERIAŁÓW WIĄŻĄCYCH STOSOWANYCH DO MAS FORMIERSKICH I RDZENIOWYCH NOWEJ GENERACJI Pod redakcją: Prof. dr hab. Mariusz

Bardziej szczegółowo

RECENZJA. rozprawy doktorskiej Pana mgr inż. MICHAŁA KUBECKIEGO. formierskich z żywicami furanowymi"

RECENZJA. rozprawy doktorskiej Pana mgr inż. MICHAŁA KUBECKIEGO. formierskich z żywicami furanowymi Prof. dr hab. inż. Andrzej Baliński Kraków, 16.05.2016 Instytut Odlewnictwa 30-418 Kraków ul. Zakopiańska 73 1 RECENZJA rozprawy doktorskiej Pana mgr inż. MICHAŁA KUBECKIEGO pt.: Oznaczenie wybranych niebezpiecznych

Bardziej szczegółowo

Moduły kształcenia. Efekty kształcenia dla programu kształcenia (kierunku) MK_06 Krystalochemia. MK_01 Chemia fizyczna i jądrowa

Moduły kształcenia. Efekty kształcenia dla programu kształcenia (kierunku) MK_06 Krystalochemia. MK_01 Chemia fizyczna i jądrowa Matryca efektów kształcenia określa relacje między efektami kształcenia zdefiniowanymi dla programu kształcenia (efektami kierunkowymi) i efektami kształcenia zdefiniowanymi dla poszczególnych modułów

Bardziej szczegółowo

I. Substancje i ich przemiany

I. Substancje i ich przemiany NaCoBeZU z chemii dla klasy 1 I. Substancje i ich przemiany 1. Pracownia chemiczna podstawowe szkło i sprzęt laboratoryjny. Przepisy BHP i regulamin pracowni chemicznej zaliczam chemię do nauk przyrodniczych

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3++ Spektrometria promieniowania gamma z licznikiem półprzewodnikowym Ge(Li) kalibracja energetyczna i wydajnościowa

Ćwiczenie 3++ Spektrometria promieniowania gamma z licznikiem półprzewodnikowym Ge(Li) kalibracja energetyczna i wydajnościowa Ćwiczenie 3++ Spektrometria promieniowania gamma z licznikiem półprzewodnikowym Ge(Li) kalibracja energetyczna i wydajnościowa Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się - z metodyką pomiaru aktywności

Bardziej szczegółowo

Spektrometria mas w badaniu. dr hab. Andrzej Kotarba, prof. UJ mgr Piotr Legutko, inż.

Spektrometria mas w badaniu. dr hab. Andrzej Kotarba, prof. UJ mgr Piotr Legutko, inż. Spektrometria mas w badaniu materiałów dr hab. Andrzej Kotarba, prof. UJ mgr Piotr Legutko, inż. Spektrometria mas Technika analityczna, której podstawowym zadaniem jest dokładny pomiar masy pojedynczej

Bardziej szczegółowo

Różne dziwne przewodniki

Różne dziwne przewodniki Różne dziwne przewodniki czyli trzy po trzy o mechanizmach przewodzenia prądu elektrycznego Przewodniki elektronowe Metale Metale (zwane również przewodnikami) charakteryzują się tym, że elektrony ich

Bardziej szczegółowo

Budowa atomu Wiązania chemiczne

Budowa atomu Wiązania chemiczne strona 1/8 Budowa atomu Wiązania chemiczne Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Budowa atomu: jądro i elektrony, składniki jądra, izotopy. Promieniotwórczość i

Bardziej szczegółowo

IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI W CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ

IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI W CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI W CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ Prof. dr hab. inż. Agata Kot-Wasik, prof. zw. PG agawasik@pg.gda.pl 11 Rozdzielenie + detekcja 22 Anality ZNANE Co oznaczamy? Anality NOWE NIEZNANE WWA

Bardziej szczegółowo

CHEMIA. Wymagania szczegółowe. Wymagania ogólne

CHEMIA. Wymagania szczegółowe. Wymagania ogólne CHEMIA Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Uczeń: zapisuje konfiguracje elektronowe atomów pierwiastków do Z = 36 i jonów o podanym ładunku, uwzględniając rozmieszczenie elektronów na podpowłokach [

Bardziej szczegółowo

IDENTYFIKACJA JAKOŚCIOWA NIEZNANEGO ZWIĄZKU ORGANICZNEGO

IDENTYFIKACJA JAKOŚCIOWA NIEZNANEGO ZWIĄZKU ORGANICZNEGO IDENTYFIKACJA JAKOŚCIOWA NIEZNANEGO ZWIĄZKU ORGANICZNEGO Schemat raportu końcowego w ramach ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu Badanie struktury związków organicznych 1. Symbol kodujący identyfikowaną

Bardziej szczegółowo

Politechnika Śląska Wydział Chemiczny Katedra Technologii Chemicznej Organicznej i Petrochemii INSTRUKCJA. Metody analizy związków chemicznych:

Politechnika Śląska Wydział Chemiczny Katedra Technologii Chemicznej Organicznej i Petrochemii INSTRUKCJA. Metody analizy związków chemicznych: Politechnika Śląska Wydział Chemiczny Katedra Technologii Chemicznej Organicznej i Petrochemii INSTRUKCJA Metody analizy związków chemicznych: UPLC-MS U/HPLC Wprowadzenie Chromatografia cieczowa, w swoich

Bardziej szczegółowo

Autorzy: Zbigniew Kąkol, Piotr Morawski

Autorzy: Zbigniew Kąkol, Piotr Morawski Rodzaje rozpadów jądrowych Autorzy: Zbigniew Kąkol, Piotr Morawski Rozpady jądrowe zachodzą zawsze (prędzej czy później) jeśli jądro o pewnej liczbie nukleonów znajdzie się w stanie energetycznym, nie

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie bezwzględnej aktywności źródła 60 Co. Tomasz Winiarski

Wyznaczanie bezwzględnej aktywności źródła 60 Co. Tomasz Winiarski Wyznaczanie bezwzględnej aktywności źródła 60 Co metoda koincydencyjna. Tomasz Winiarski 24 kwietnia 2001 WSTEP TEORETYCZNY Rozpad promieniotwórczy i czas połowicznego zaniku. Rozpad promieniotwórczy polega

Bardziej szczegółowo

Theory Polish (Poland)

Theory Polish (Poland) Q3-1 Wielki Zderzacz Hadronów (10 points) Przeczytaj Ogólne instrukcje znajdujące się w osobnej kopercie zanim zaczniesz rozwiązywać to zadanie. W tym zadaniu będą rozpatrywane zagadnienia fizyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

3. Jaka jest masa atomowa pierwiastka E w następujących związkach? Który to pierwiastek? EO o masie cząsteczkowej 28 [u]

3. Jaka jest masa atomowa pierwiastka E w następujących związkach? Który to pierwiastek? EO o masie cząsteczkowej 28 [u] 1. Masa cząsteczkowa tlenku dwuwartościowego metalu wynosi 56 [u]. Masa atomowa tlenu wynosi 16 [u]. Ustal jaki to metal i podaj jego nazwę. Napisz wzór sumaryczny tego tlenku. 2. Ile razy masa atomowa

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 1 CHROMATOGRAFIA GAZOWA WPROWADZENIE DO TECHNIKI ORAZ ANALIZA JAKOŚCIOWA

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Wysokosprawna chromatografia cieczowa dobór warunków separacji wybranych związków

Wysokosprawna chromatografia cieczowa dobór warunków separacji wybranych związków Wysokosprawna chromatografia cieczowa dobór warunków separacji wybranych związków Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego Opis programu do ćwiczeń Po włączeniu

Bardziej szczegółowo

Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków.

Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Zadanie 1 (0 1) W poniższych zdaniach podano informacje o pierwiastkach i ich tlenkach. Które to tlenki? Wybierz je spośród podanych A

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2013/2014 ETAP SZKOLNY

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2013/2014 ETAP SZKOLNY Imię Nazwisko Czas pracy: 60 minut KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2013/2014 ETAP SZKOLNY Informacje: Uzyskane punkty 1. Sprawdź, czy otrzymałeś/aś łącznie 7 stron. Ewentualny brak

Bardziej szczegółowo

OZNACZENIE JAKOŚCIOWE I ILOŚCIOWE w HPLC

OZNACZENIE JAKOŚCIOWE I ILOŚCIOWE w HPLC OZNACZENIE JAKOŚCIOWE I ILOŚCIOWE w HPLC prof. Marian Kamiński Wydział Chemiczny, Politechnika Gdańska CEL Celem rozdzielania mieszaniny substancji na poszczególne składniki, bądź rozdzielenia tylko wybranych

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Z TECHNOLOGII CHEMICZNEJ

LABORATORIUM Z TECHNOLOGII CHEMICZNEJ WYDZIAŁ CHEMICZNY POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ Katedra Technologii Chemicznej LABORATORIUM Z TECHNOLOGII CHEMICZNEJ Instrukcja do ćwiczenia: Charakterystyka ciał stałych z wykorzystaniem techniki TG-MS Prowadzący:

Bardziej szczegółowo

Fizykochemiczne metody w kryminalistyce. Wykład 7

Fizykochemiczne metody w kryminalistyce. Wykład 7 Fizykochemiczne metody w kryminalistyce Wykład 7 Stosowane metody badawcze: 1. Klasyczna metoda analityczna jakościowa i ilościowa 2. badania rentgenostrukturalne 3. Badania spektroskopowe 4. Metody chromatograficzne

Bardziej szczegółowo

BUDOWA ATOMU KRYSTYNA SITKO

BUDOWA ATOMU KRYSTYNA SITKO BUDOWA ATOMU KRYSTYNA SITKO Ziarnista budowa materii Otaczająca nas materia to świat różnorodnych substancji np. woda, powietrze, drewno, metale. Sprawiają one wrażenie, że mają budowę ciągłą, to znaczy

Bardziej szczegółowo

Metody analizy pierwiastków z zastosowaniem wtórnego promieniowania rentgenowskiego. XRF, SRIXE, PIXE, SEM (EPMA)

Metody analizy pierwiastków z zastosowaniem wtórnego promieniowania rentgenowskiego. XRF, SRIXE, PIXE, SEM (EPMA) Metody analizy pierwiastków z zastosowaniem wtórnego promieniowania rentgenowskiego. XRF, SRIXE, PIXE, SEM (EPMA) Promieniowaniem X nazywa się promieniowanie elektromagnetyczne o długości fali od około

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Z TECHNOLOGII CHEMICZNEJ

LABORATORIUM Z TECHNOLOGII CHEMICZNEJ WYDZIAŁ CHEMICZNY POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ Katedra Technologii Chemicznej LABORATORIUM Z TECHNOLOGII CHEMICZNEJ Instrukcja do ćwiczenia: Charakterystyka ciał stałych z wykorzystaniem techniki TG-MS Pracownia

Bardziej szczegółowo

Wykłady z Chemii Ogólnej i Biochemii. Dr Sławomir Lis

Wykłady z Chemii Ogólnej i Biochemii. Dr Sławomir Lis Wykłady z Chemii Ogólnej i Biochemii Dr Sławomir Lis Chemia, jako nauka zajmuje się otrzymywaniem i wszechstronnym badaniem własności, struktury oraz reakcji chemicznych pierwiastków i ich połączeń. Chemia

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

Detekcja spektrometrii mas

Detekcja spektrometrii mas Detekcja spektrometrii mas Schemat chromatografu gazowego MS Dozownik Detektor Kolumna kapilarna w metodach chromatografii System przetwarzania danych Butla z gazem nośnym Spektrometr mas Wlot próbki do

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu zamówienia

Opis przedmiotu zamówienia 1 Załącznik nr 1 do Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia Opis przedmiotu zamówienia Przedstawione niżej szczegółowe parametry zamawianej aparatury są parametrami minimalnymi. Wykonawca może zaproponować

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny chemia kl. I

Wymagania programowe na poszczególne oceny chemia kl. I I. Substancje i ich przemiany Wymagania programowe na poszczególne oceny chemia kl. I Ocena dopuszczająca [1] zalicza chemię do nauk przyrodniczych stosuje zasady bezpieczeństwa obowiązujące w pracowni

Bardziej szczegółowo

Świat chemii cz. 1, rok szkolny 2016/17 Opis założonych osiągnięć ucznia

Świat chemii cz. 1, rok szkolny 2016/17 Opis założonych osiągnięć ucznia Świat chemii cz. 1, rok szkolny 2016/17 Opis założonych osiągnięć ucznia Osiągnięcia podstawowe Rodzaje i przemiany materii wymienia powtarzające się elementy podręcznika i wskazuje rolę, jaką odgrywają;

Bardziej szczegółowo

OBLICZENIA STECHIOMETRIA STECHIOMETRIA: INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH

OBLICZENIA STECHIOMETRIA STECHIOMETRIA: INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH 1 OBLICZENIA STECHIOMETRIA STECHIOMETRIA: INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH Np.: WYZNACZANIE ILOŚCI SUBSTRATÓW KONIECZNYCH DLA OTRZYMANIA OKREŚLONYCH ILOŚCI PRODUKTU PODSTAWY OBLICZEŃ CHEMICZNYCH

Bardziej szczegółowo

doświadczenie Rutheforda Jądro atomowe składa się z nuklonów: neutronów (obojętnych elektrycznie) i protonów (posiadających ładunek dodatni +e)

doświadczenie Rutheforda Jądro atomowe składa się z nuklonów: neutronów (obojętnych elektrycznie) i protonów (posiadających ładunek dodatni +e) 1 doświadczenie Rutheforda Jądro atomowe składa się z nuklonów: neutronów (obojętnych elektrycznie) i protonów (posiadających ładunek dodatni +e) Ilość protonów w jądrze określa liczba atomowa Z Ilość

Bardziej szczegółowo

Budowa atomu. Izotopy

Budowa atomu. Izotopy Budowa atomu. Izotopy Zadanie. atomu lub jonu Fe 3+ atomowa Z 9 masowa A Liczba protonów elektronów neutronów 64 35 35 36 Konfiguracja elektronowa Zadanie 2. Atom pewnego pierwiastka chemicznego o masie

Bardziej szczegółowo

cz. 1. dr inż. Zbigniew Szklarski

cz. 1. dr inż. Zbigniew Szklarski Wykład 14: Pole magnetyczne cz. 1. dr inż. Zbigniew Szklarski szkla@agh.edu.pl http://layer.uci.agh.edu.pl/z.szklarski/ Wektor indukcji pola magnetycznego, siła Lorentza v F L Jeżeli na dodatni ładunek

Bardziej szczegółowo

Spektrometria Mas. Możesz skorzystać z gotowego programu sprawdzając powyższe parametry.

Spektrometria Mas. Możesz skorzystać z gotowego programu sprawdzając powyższe parametry. Spektrometria Mas Analiza jakościowa i ilościowa benzokainy za pomocą wysokorozdzielczego chromatografu gazowego sprzęgniętego ze spektrometrem mas z jonizacją elektronami (EI) Celem ćwiczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

γ6 Liniowy Model Pozytonowego Tomografu Emisyjnego

γ6 Liniowy Model Pozytonowego Tomografu Emisyjnego γ6 Liniowy Model Pozytonowego Tomografu Emisyjnego Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zaprezentowanie zasady działania pozytonowego tomografu emisyjnego. W doświadczeniu użyjemy detektory scyntylacyjne

Bardziej szczegółowo

Temat Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca. Uczeń:

Temat Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca. Uczeń: Chemia - klasa I (część 2) Wymagania edukacyjne Temat Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca Dział 1. Chemia nieorganiczna Lekcja organizacyjna. Zapoznanie

Bardziej szczegółowo