Metodologia Ratingu Kredytowego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Metodologia Ratingu Kredytowego"

Transkrypt

1 Metodologia Ratingu Kredytowego AGENCJA RATINGOWA: Warszawa, styczeń 2015

2 Spis treści WSTĘP 4 1 OGÓLNE ZASADY RATINGU KREDYTOWEGO RATING DŁUGOTERMINOWY RATING KRÓTKOTERMINOWY RATING MIĘDZYNARODOWY RATING KRAJOWY PERSPEKTYWA RATINGU KREDYTOWEGO DŁUGOTERMINOWEGO RATING ZAMÓWIONY I NIEZAMÓWIONY RATING PUBLICZNY I NIEPUBLICZNY PRAWDOPODOBIEŃSTWO NIEWYPŁACALNOŚCI 11 2 METODOLOGIA RATINGU KREDYTOWEGO ANALIZA OTOCZENIA RYNKOWEGO 13 ANALIZA MAKROEKONOMICZNA I RYZYKO KRAJU 13 ANALIZA KONKURENCJI I PODMIOTÓW PORÓWNYWALNYCH 14 OTOCZENIE REGULACYJNE 14 RYZYKO BRANŻY 15 SEZONOWOŚĆ 15 WIELKOŚĆ PODMIOTU ANALIZA JAKOŚCIOWA PODMIOTU 16 KADRA ZARZĄDZAJĄCA I ŁAD ORGANIZACYJNY 16 DYWERSYFIKACJA PODMIOTOWA 17 SYSTEM INFORMACJI ZARZĄDCZEJ I ZARZĄDZANIA RYZYKIEM 17 POSIADANE WŁASNOŚCI INTELEKTUALNE 18 WPŁYW NA DEGRADACJĘ ŚRODOWISKA NATURALNEGO I CZYNNIKI SPOŁECZNE 18 3 METODOLOGIA RATINGU KREDYTOWEGO PRZEDSIĘBIORSTW NIEFINANSOWYCH DZIAŁALNOŚĆ OPERACYJNA STRATEGIA DŁUGOTERMINOWA ŹRÓDŁA I KOSZTY FINANSOWANIA 22 4 METODOLOGIA RATINGU KREDYTOWEGO INSTYTUCJI FINANSOWYCH STRATEGIA ZARZADZANIA RYZYKIEM PORTFEL INSTYTUCJI FINANSOWEJ EFEKTYWNOŚĆ DZIAŁALNOŚCI PŁYNNOŚĆ FINANSOWA ADEKWATNOŚĆ KAPITAŁOWA DŹWIGNIA FINANSOWA 28 5 METODOLOGIA RATINGU KREDYTOWEGO JEDNOSTEK FINANSÓW PUBLICZNYCH RYZYKO SYSTEMOWE ANALIZA BUDŻETOWA 29 2 S t r o n a

3 5.3 SIŁA EKONOMICZNA ŹRÓDŁA FINANSOWANIA DŁUGOTERMINOWE PERSPEKTYWY ROZWOJU WSPARCIE NADZWYCZAJNE 30 6 METODOLOGIA RATINGU KREDYTOWEGO EMISJI (IS) RÓŻNICA OCENY EMISJI OD OCENY EMITENTA OPCJA WCZEŚNIEJSZEGO WYKUPU ZABEZPIECZENIE PRZEDMIOTOWE ZABEZPIECZENIE PODMIOTOWE 34 7 RATING WSPARCIA FINANSOWEGO (FRCR) 35 8 RATING KONDYCJI FINANSOWEJ (FCCR) 36 3 S t r o n a

4 WSTĘP Rating kredytowy w rozumieniu agencji Rating (dalej określanej jako Agencja ) to opinia na temat zdolności kredytowej ocenianego podmiotu, długu lub zobowiązania finansowego, dłużnych papierów wartościowych, akcji uprzywilejowanych lub innych instrumentów finansowych, emitenta takich długów lub zobowiązań finansowych, dłużnych papierów wartościowych, akcji uprzywilejowanych lub innych instrumentów finansowych, wystawiona na podstawie niniejszej Metodologii. Niniejsza metodologia ratingu kredytowego określa sposób postepowania i procedury związane z nadawaniem, zmianą i przeglądem ratingu kredytowego (zamówionego lub niezamówionego) i perspektywy z nim związanej: 1. Przedsiębiorstwom niefinansowym, 2. Instytucjom finansowym (w tym ubezpieczeniowym), 3. Jednostkom finansów publicznych, 4. Pojedynczym emisjom i programom emisji. Przez instytucję finansową (FI) rozumie się podmiot, którego podstawowym przedmiotem działalności jest udzielanie kredytów i pożyczek, przyjmowanie depozytów, leasing, faktoring, udzielanie ubezpieczeń, poręczeń i gwarancji oraz inwestowanie w instrumenty finansowe na własny rachunek. Przez jednostkę finansów publicznych (GOV) rozumie się rząd państwa lub samorządową jednostkę budżetową, oraz przedsiębiorstwo zależne od tej jednostki, a także agencje rządową lub samorządową. Przedsiębiorstwo niefinansowe (CORP) to niebędący instytucją finansową i jednostką finansów publicznych podmiot prowadzący działalność gospodarczą na zasadach komercyjnych lub niekomercyjnych, w tym również przedsięwzięcie inwestycyjne. Rating kredytowy podmiotu (emitenta) dotyczy zdolności tego podmiotu do wywiązania się ze wszystkich wyemitowanych przez niego zobowiązań. Rating kredytowy emisji lub programu emisji (IS) dotyczy zdolności tego podmiotu do wywiązania się z zobowiązań wyemitowanych w ramach ocenianej emisji lub programu emisji. W przypadku, kiedy przedmiotem podstawowej działalności emitenta jest częściowo działalność finansowa i częściowo niefinansowa, analityk ratingowy, biorąc pod uwagę istotność określonej działalności emitenta na dzień oceny i oczekiwanej w przyszłości, dokonuje wyboru odpowiedniego dla danej jednostki podejścia do oceny ratingowej lub łączy podejścia w celu otrzymania miarodajnego wyniku oceny ratingowej. W przypadku, kiedy podmiotem oceny jest pozostający pod kontrolą jednostki samorządowej podmiot działający na zasadach komercyjnych lub częściowo komercyjnych (np. w formie spółki kapitałowej lub partnerstwa publiczno-prywatnego), analityk ratingowy, kierując się zasadą najlepszego dopasowania, dokonuje wyboru właściwego podejścia oceny ratingowej spośród opisanych w tym dokumencie (dla finansów publicznych, dla podmiotów niefinansowych lub dla podmiotów finansowych) lub łączy podejścia w celu otrzymania miarodajnego wyniku oceny ratingowej. Każdorazowo, raport z oceny ratingu kredytowego wskazuje na zastosowane podejście metodologiczne, właściwe dla danego podmiotu wraz z uzasadnieniem. Uzasadnienia wymaga również fakt łączenia poszczególnych metodologii. Metodologia ratingu kredytowego podmiotów finansowych i niefinansowych nie uwzględnia nadzwyczajnego wsparcia ocenianego podmiotu ze strony osób trzecich (np. właścicieli, jednostek samorządowych lub rządowych) lub pomocy systemowej w przypadku, kiedy takie dofinansowanie jest możliwe lub byłoby potrzebne ze względu na złą kondycję finansową ocenianego podmiotu. Jednakże uwzględnienie w metodologii znajdują sytuacje, w których następuje dofinansowanie wynikające z typowej działalności podmiotu, zawartych porozumień i umów lub jest elementem charakterystycznym dla danej działalności. Uwzględnienie w ocenie emitenta nadzwyczajnego wsparcia ze strony osób trzecich znajduje odzwierciedlenie w Ratingu Wsparcia Finansowego, którego zasady zostały opisane w punkcie 7 niniejszego dokumentu. Rating Kredytowy dla podmiotu na temat, którego Agencja nie dysponuje pełnym zakresem wymaganych danych i informacji, a posiada co najmniej informacje finansowe z trzech ostatnich lat 4 S t r o n a

5 (chyba że okres działalności podmiotu jest krótszy, to z tego okresu), może zostać sporządzony na zasadach Ratingu Kondycji Finansowej opisanych w punkcie 8 tego dokumentu. 5 S t r o n a

6 1 OGÓLNE ZASADY RATINGU KREDYTOWEGO Agencja może przyznawać rating kredytowy emitenta w ujęciu krajowym i międzynarodowym w perspektywie długoterminowej i krótkoterminowej. Rating kredytowy emisji lub programu emisji nadaje się w perspektywie czasu trwania (terminu wykupu) ocenianych instrumentów, jeżeli jest określony lub w perspektywie długoterminowej, jeżeli termin wykupu instrumentów finansowych nie został określony. Brak wyraźnego wskazania, czy rating kredytowy jest krajowy czy międzynarodowy oznacza rating kredytowy międzynarodowy. Rating krajowy musi być wyraźnie oznaczony jako krajowy, a ocena ratingowa, oznaczona indeksem charakterystycznym dla danego kraju (np. rating długoterminowy na poziomie A w ujęciu krajowym dla Polski będzie oznaczony A(PL), a rating krótkoterminowy na poziomie ST-1 dla Polski będzie oznaczony ST-1(PL). Skala ratingu kredytowego krótkoterminowego jest inna niż skala ratingu kredytowego długoterminowego, co pozwala odróżnić rating kredytowy krótkoterminowy od długoterminowego. 1.1 RATING DŁUGOTERMINOWY Rating kredytowy długoterminowy jest oceną ryzyka niewypłacalności podmiotu w stosunku do wyemitowanych zobowiązań w perspektywie średniego ważonego czasu trwania tych zobowiązań. Ocena ratingowa długoterminowa odbywa się w 21-stopniowej skali zarówno w przypadku ratingu krajowego jak i międzynarodowego. Skalę i charakterystykę ocen w perspektywie długoterminowej prezentuje tabela poniżej: Tabela 1 Skala i charakterystyka oceny ratingu kredytowego długoterminowego krajowego i międzynarodowego. L.p. Skala Charakterystyka 1 AAA Najwyższa zdolność do obsługi zadłużenia. Emitent charakteryzuje się wyjątkowo dobrą zdolnością do regulowania zobowiązań i w perspektywie długoterminowej jest wyjątkowo odporny na zmiany rynkowe i ryzyka wewnętrzne. Emitent ma wyjątkowo silną pozycję na rynku. 2 AA+ Emitent wykazuje bardzo silną zdolność do obsługi zadłużenia i bardzo niskie ryzyko utraty wypłacalności w perspektywie długoterminowej. Emitent ma dobrą pozycję na rynku 3 AA i charakteryzuje się odpornością na większość ryzyk generowanych z otoczenia i struktur 4 AA- wewnętrznych. 5 A+ Emitent wykazuje relatywnie niskie ryzyko utraty zdolności do regulowania zobowiązań w perspektywie długoterminowej i charakteryzuje się dobrą pozycją na rynku. Jednak 6 A w perspektywie długoterminowej mogą wystąpić zdarzenia, które będą miały negatywny wpływ na 7 A- elastyczność operacyjną lub finansową emitenta. 8 BBB+ Emitent charakteryzuje się rozsądnym poziomem zdolności do obsługi zadłużenia, jednak jego pozycja rynkowa i ograniczona zdolność do reagowania na czynniki ryzyka zewnętrznego lub 9 BBB wewnętrznego wskazują na relatywnie wysokie ryzyko zaistnienia zdarzeń w przyszłości, które 10 BBB- w negatywny sposób przełożą się na kondycję ekonomiczną emitenta. 11 BB+ Emitent posiada struktury pozwalające na zabezpieczenie wypłacalności zaciągniętych zobowiązań, jednak kondycja finansowa i pozycja rynkowa emitenta wskazuje na relatywnie 12 BB wysokie ryzyko terminowego regulowania zobowiązań długoterminowych. Ryzyko zaistnienia 13 BBnegatywnych zdarzeń ograniczających płynność finansową emitenta w krótkim terminie jest relatywnie wysokie. 14 B+ Struktury emitenta nie pozwalają na pokrycie całości zobowiązań zaciągniętych przez emitenta, a jego kondycja finansowa i ekonomiczna oraz pozycja na rynku wskazują na wysokie ryzyko 15 B utraty zdolności do bieżącego regulowania zobowiązań. Istnieje relatywnie duże ryzyko utraty 16 B- zdolności funkcjonowania na skutek negatywnych zdarzeń w przyszłości. 17 CCC Bardzo wysokie ryzyko utraty zdolności do spłaty zobowiązań w krótkim terminie i wysokie ryzyko niespłacenia przeważającej części zobowiązań. Występuje wysokie ryzyko lub zidentyfikowano 18 CC opóźnienia w spłacie bieżących zobowiązań. Bardzo duże ryzyko zaistnienia zdarzeń w krótkim 19 C terminie powodujących utratę możliwości dalszego funkcjonowania emitenta. Condition default (kondycja niewypłacalności) - kondycja finansowa emitenta wskazuje na brak 20 CD zdolności do obsługi krótkoterminowych zobowiązań lub oczekiwane jest zaprzestanie spłaty całości lub części długu w okresie krótkoterminowym. 21 D Default (niewypłacalność) zaprzestanie spłaty części lub całości zadłużenia, odsetek albo złożony wniosek o ogłoszenie upadłości. Źródło: opracowanie własne W skali ratingu kredytowego długoterminowego, wyróżnia się dwa poziomy jakości: I. Rating kredytowy inwestycyjny to rating kredytowy mieszczący się w przedziale ocen od AAA do BBB- i wskazuje on na relatywnie niskie ryzyko inwestycyjne w instrumenty emitowane przez oceniany podmiot. 6 S t r o n a

7 II. Rating kredytowy spekulacyjny to rating kredytowy mieszczący się w przedziale ocen od BB+ do D i wskazuje on na wysokie ryzyko inwestycyjne w instrumenty emitowane przez oceniany podmiot. 1.2 RATING KRÓTKOTERMINOWY Rating kredytowy krótkoterminowy jest oceną ryzyka niewypłacalności podmiotu w stosunku do ocenianej emisji lub wszystkich wyemitowanych zobowiązań w perspektywie jednego roku. Ocena ratingowa krótkoterminowa odbywa się w 7-stopniowej skali zarówno w przypadku ratingu krajowego jak i międzynarodowego. Skalę i charakterystykę ocen w perspektywie krótkoterminowej prezentuje tabela poniżej: Tabela 2 Skala i charakterystyka ocen ratingu krótkoterminowego krajowego i międzynarodowego L.p. Skala Charakterystyka 1 ST-1+ Podmiot charakteryzuje się bardzo dobrą kondycją finansową i niskim ryzykiem wystąpienia ryzyk w krótkim terminie. Ryzyko zaprzestania obsługi zadłużenia w krótkim okresie jest bardzo małe. 2 ST-1 Podmiot charakteryzuje się dobrą kondycją finansową i niskim ryzykiem wystąpienia ryzyk w krótkim terminie. Ryzyko zaprzestania obsługi zadłużenia w krótkim okresie jest bardzo małe. 3 ST-2 Podmiot charakteryzuje się dobrą kondycją finansową i niskim ryzykiem wystąpienia ryzyk w krótkim terminie. Ryzyko zaprzestania obsługi zadłużenia w krótkim okresie jest stosunkowo niewielkie, jednak mogą wystąpić pewne zdarzenia, które w perspektywie roku mogą wpłynąć negatywnie na zdolność podmiotu do obsługi zadłużenia. 4 ST-3 Ryzyko zaprzestania obsługi zobowiązań w krótkim terminie określa się na wysokie i istnieje wysokie ryzyko wystąpienia zdarzeń w krótkim terminie, które wpłyną negatywie na oceniany podmiot, jednak istnieją zasoby do sfinansowania spłaty znacznej części zadłużenia. 5 ST-4 Ryzyko zaprzestania obsługi zobowiązań w krótkim terminie określa się na wysokie i istnieje wysokie ryzyko wystąpienia zdarzeń w krótkim terminie, które wpłyną negatywie na oceniany podmiot, a istniejące zasoby mogą nie być wystraczające do sfinansowania spłaty znacznej części zadłużenia. 6 CD Condition default (kondycja niewypłacalności) - kondycja finansowa emitenta wskazuje na brak zdolności do obsługi krótkoterminowych zobowiązań lub oczekiwane zaprzestanie spłaty całości lub części długu w okresie krótkoterminowym. 7 D Default (niewypłacalność) zaprzestanie spłaty części lub całości zadłużenia, odsetek albo złożony wniosek o ogłoszenie upadłości. Źródło: opracowanie własne Relację skali ratingu kredytowego krótkoterminowego do ratingu kredytowego długoterminowego prezentuje tabela poniżej: Tabela 3 Relacja skali ratingu kredytowego krótkoterminowego do długoterminowego L.p. Skala ratingu krótkoterminowego Przedział skali ratingu długoterminowego 1 ST-1+ (AAA) - (A-) 2 ST-1 (A-) - (BBB) 3 ST-2 (BBB) - (BBB-) 4 ST-3 (BB+) - (B-) 5 ST-4 (B+) - (C) 6 CD CD 7 D D Źródło: opracowanie własne 1.3 RATING MIĘDZYNARODOWY Rating kredytowy międzynarodowy realizowany jest w ujęciu rynku międzynarodowego i pozycji emitenta lub ocenianych instrumentów na międzynarodowym rynku finansowym oraz gospodarki globalnej. W ocenie ratingowej międzynarodowej, Agencja bierze pod uwagę funkcjonowanie danego podmiotu na rynku globalnym, pozycję kraju siedziby ocenianego podmiotu i jego gospodarki na rynku międzynarodowym. 1.4 RATING KRAJOWY Rating kredytowy krajowy realizowany jest przez pryzmat kraju i jego gospodarki, gdzie oceniany podmiot ma swoją siedzibę lub koncentruje swoją działalność. 7 S t r o n a

8 Ratingu krajowego nie nadaje się rządom krajów, bankom centralnym i instytucjom międzynarodowym. Każdorazowo do oznaczenia ratingowego, nadawany jest symbol kraju, w perspektywie jakiego została nadana ocena ratingu kredytowego krajowego. Oznaczenia dla krajów europejskich uwzględniane w skali oceny prezentuje tabela poniżej: Tabela 4 Oznaczenia krajowe uwzględniane w ocenie ratingu kredytowego krajowego Kraj Oznaczenie Kraj Oznaczenie Kraj Oznaczenie Austria AT Hiszpania ES Rosja RU Belgia BE Holandia NL Rumunia RO Bułgaria BG Irlandia IE Słowacja SK Chorwacja HR Litwa LT Słowenia SI Cypr CY Luksemburg LU Szwajcaria CH Republika Czeska CZ Łotwa LV Szwecja SE Dania DK Malta MT Turcja TR Estonia EE Niemcy DE Ukraina UA Finlandia FI Norwegia NO Węgry HU Francja FR Polska PL Wielka Brytania GB Grecja GR Portugalia PT Włochy IT Źródło: opracowanie własne 1.5 PERSPEKTYWA RATINGU KREDYTOWEGO DŁUGOTERMINOWEGO Perspektywa ratingu kredytowego długoterminowego to parametr określający, jaki kierunek zmiany oceny ratingu kredytowego jest oczekiwany w perspektywie jednego roku od dokonania oceny. Agencja wyróżnia cztery rodzaje Perspektywy, które maja przyporządkowane oznaczenia skrótowe, są to Perspektywy: Pozytywna (P) oznacza, że w okresie najbliższych 12 miesięcy, spodziewany jest wzrost poziomu oceny ratingu kredytowego na skutek zaistnienia zdarzeń wpływających na poprawę ogólnej kondycji podmiotu ocenianego, Negatywna (N) oznacza, że w okresie najbliższych 12 miesięcy, spodziewany jest spadek poziomu oceny ratingu kredytowego na skutek zaistnienia zdarzeń wpływających na pogorszenie ogólnej kondycji podmiotu ocenianego, Stabilna (S) oznacza, że w okresie najbliższych 12 miesięcy, spodziewane jest utrzymanie poziomu oceny ratingu kredytowego na niezmienionym poziomie, Pod obserwacją (O) oznacza, że w okresie najbliższych 12 miesięcy, spodziewana jest zmiana poziomu oceny ratingu kredytowego ze względu na zaistnienie pewnych zdarzeń, których wpływ na ogólną kondycję podmiotu ocenianego nie jest do końca znany. Przyznanie perspektywy ratingu nie przesądza o kierunku zmiany oceny ratingu kredytowego, a wyraża jedynie pogląd analityka ratingowego odnośnie przewidywanej zmiany. Perspektywa nie stanowi zobowiązania Agencji do dokonania zmiany, a w uzasadnionych przypadkach, zmiana poziomu ratingu kredytowego może nie zostać wprowadzona lub zostać wprowadzona w kierunku przeciwnym do zadeklarowanej. 1.6 RATING ZAMÓWIONY I NIEZAMÓWIONY Rating kredytowy niezamówiony to rating kredytowy wykonywany z inicjatywy Agencji bez zlecenia Agencji nadania ratingu kredytowego ze strony jednostki ocenianej, emitenta ocenianych instrumentów finansowych lub jakiegokolwiek innego podmiotu. Rating kredytowy niezamówiony jest wyraźnie oznaczony jako taki i może być nadawany w perspektywie długoterminowej lub krótkoterminowej oraz w skali międzynarodowej lub krajowej, w każdym przypadku z oznaczeniem dodatkowym indeksem (U). Oznacza to, że na przykład rating kredytowy długoterminowy na poziomie AA, dla ratingu kredytowego niezamówionego będzie oznaczony AA(U). Procedura nadania ratingu kredytowego niezamówionego odpowiada procedurze opisanej w niniejszej metodologii, z wyłączeniem sytuacji w której: 8 S t r o n a

9 Agencja nie posiada istotnych informacji na temat ocenianego podmiotu lub ocenianych instrumentów finansowych lub posiadane informacje są mało wiarygodne, ale posiada wiarygodne informacje finansowe, które są wystarczające do oceny kondycji finansowej danego podmiotu lub instrumentów finansowych w takiej sytuacji agencja nadaje wyłącznie rating kondycji finansowej zgodnie z procedurą opisaną w punkcie 8, Agencja nie posiada istotnych informacji (w tym informacji finansowych) na temat ocenianego podmiotu lub ocenianych instrumentów finansowych lub posiadane informacje są mało wiarygodne w takiej sytuacji Agencja powstrzymuje się od nadania ratingu kredytowego. Porównanie schematu porcesu przyznania pełnego ratingu kredytowego zamówionego i niezamówionego zostało zapreznetowane na nastepnej stronie. 9 S t r o n a

10 RATING ZAMÓWIONY Pozyskanie danych o ocenianym podmiocie i ocena możliwości nadania Ratingu RATING NIEZAMÓWIONY Pozyskanie danych o ocenianym podmiocie i ocena możliwości nadania Ratingu Decyzja o kontynuacji procesu Ratingu Decyzja o wycofaniu, zawieszeniu lub powstrzymaniu się od nadania Ratingu lub potwierdzenie wcześniej przyznanej oceny ratingowej Decyzja o kontynuacji procesu Ratingu Decyzja o wycofaniu, zawieszeniu lub powstrzymaniu się od nadania Ratingu lub potwierdzenie wcześniej przyznanej oceny ratingowej Wywiad z Zarządem (kierownictwem) ocenianego podmiotu, o ile jest konieczny Wywiad z Zarządem (kierownictwem) ocenianego podmiotu o ile jest możliwy Nadanie wstępnej oceny ratingowej i przygotowanie wstępnej wersji raportu Nadanie wstępnej oceny ratingowej i przygotowanie wstępnej wersji raportu Weryfikacja zgodności wstępnej wersji raportu pod względem poprawności metodologii i wyliczeń ewentualna korekta Weryfikacja zgodności wstępnej wersji raportu pod względem poprawności metodologii i wyliczeń i ewentualna korekta Przekazanie wstępnej wersji raportu do podmiotu ocenianego lub emitenta ocenianych instrumentów finansowych i ewentualna korekta Zatwierdzenie ratingu lub zgłoszenie zastrzeżenia przez Komitet Ratingowy Weryfikacja wyników oceny i ponowne przekazanie do Komitetu Ratingowego Zatwierdzenie ratingu lub zgłoszenie zastrzeżenia przez Komitet Ratingowy Weryfikacja wyników oceny i ponowne przekazanie do Komitetu Ratingowego Publikacja ratingu lub przedstawienie wyników ratingu niepublicznego zamawiającemu Publikacja ratingu lub przedstawienie wyników ratingu niepublicznego zamawiającemu Źródło: opracowanie własne 10 S t r o n a

11 1.7 RATING PUBLICZNY I NIEPUBLICZNY Rating publiczny oznacza rating kredytowy, który został nadany w celu udostepnienia wyników ratingu jako publicznie dostępnych lub rozpowszechniania w drodze subskrypcji. Rating niepubliczny, oznacza rating kredytowy, który został sporządzony na indywidualne zamówienie i przekazany wyłącznie zamawiającemu, nieprzeznaczony do publicznego ujawniania ani rozpowszechniania w drodze subskrypcji. Rating niepubliczny jest wyraźnie oznaczony jako taki, przez umieszczenie w tytule raportu ratingowego oznaczenia Rating Niepubliczny. Zarówno rating publiczny jak i niepubliczny może być ratingiem zamówionym. Rating publiczny może być ratingiem niezamówionym. Nie nadaje się ratingu niepublicznego będącego ratingiem niezamówionym. 1.8 PRAWDOPODOBIEŃSTWO NIEWYPŁACALNOŚCI W procesie ratingu kredytowego, jednym z najważniejszych jego elementów jest szacowanie prawdopodobieństwa niewypłacalności (PD) ocenianego podmiotu, które w znacznym stopniu determinuje ostateczną ocenę ratingu kredytowego. Na ogólny wynik prawdopodobieństwa niewypłacalności wpływa większość czynników opisanych w kolejnych częściach tego raportu możliwych do skwantyfikowania i określonych jako wielkości liczbowe. Każda ocena ratingu kredytowego odpowiada przedziałom prawdopodobieństwa niewypłacalności, które częściowo nakładają się na siebie. Pojedynczy wynik PD może mieścić się w kilku przedziałach odpowiadających sąsiadującym ze sobą ocenom. Ostateczny przydział wyniku do odpowiedniej oceny odbywa się na podstawie czynników jakościowych i ilościowych, które nie są brane pod uwagę przy szacowaniu PD. Znormalizowane prawdopodobieństwo niewypłacalności przypisane do poszczególnych ocen ratingu kredytowego prezentuje wykres i tabela na następnej stronie. Dolny przedział prawdopodobieństwa niewypłacalności PD(MIN) określa jego poziom w horyzoncie krótkoterminowym, który w tej metodologii jest przyjęty jako okres jednego roku. Górny przedział prawdopodobieństwa niewypłacalności PD(MAX) został określony w tej metodologii, jako prawdopodobieństwo niewypłacalności w długim terminie. Na potrzeby oszacowania tego prawdopodobieństwa przyjęto, że okresem charakterystycznym dla długiego terminu jest okres dziesięciu lat. 11 S t r o n a

12 Tabela 5 Przedział prawdopodobieństwa niewypłacalności (PD) dla poszczególnych ocen ratingu kredytowego RATING PD (MIN) PD (MAX) AAA 0,005% 0,050% AA + 0,008% 0,084% AA 0,014% 0,140% AA - 0,023% 0,235% A + 0,039% 0,394% A 0,066% 0,661% A - 0,110% 1,110% BBB + 0,185% 1,865% BBB 0,310% 3,142% BBB - 0,519% 5,312% BB + 0,869% 7,224% BB 1,456% 9,825% BB - 2,439% 13,362% B + 4,085% 18,173% B 6,842% 24,715% B - 11,460% 33,612% CCC 19,196% 45,713% CC 32,153% 62,170% C 53,856% 84,551% Źródło: opracowanie własne Rysunek 1 Graficzna prezentacja przedziałów prawdopodobieństwa niewypłacalności (PD) dla poszczególnych ocen ratingu kredytowego 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Dla emitenta (niebędącego GOV), dla którego wyznaczono rating kredytowy na poziomie poniżej BBB-, wyznacza się dodatkowo wskaźnik LGD (Loss Given Default) dla całego zadłużenia i wskaźnik oczekiwanej straty (EL Expected Loss), który jest liczony, jako: EL = PD x LGD. AA + AA AA - A + A - A - BBB + BBB BBB - BB + BB BB - B + B B - CCC CC C LGD określa stopę straconych wierzytelności w scenariuszu likwidacji lub upadłości emitenta, a EL oczekiwaną startę, uwzględniając prawdopodobieństwo niewypłacalności. Na podstawie wyznaczonego EL, dokonuje się korekty oceny ratingowej, odpowiednio w górę lub w dół, przy czym korekta w górę nie może być wyższa niż do poziomu BBB-. Przedziały oczekiwanej straty dla poszczególnych ocen ratingu kredytowego, prezentuje tabela obok. Tabela 6 Wskaźnik EL wg poszczególnych ocen ratingu kredytowego RATING EL(MIN) EL(MAX) BB + 0,0000% 0,0361% BB 0,0074% 0,0983% BB - 0,0246% 0,3341% B + 0,1025% 0,9086% B 0,3428% 2,4715% B - 1,1472% 6,7225% CCC 3,8411% 13,7139% CC 9,6491% 24,8678% C 21,5479% 42,2753% Źródło: opracowanie własne 12 S t r o n a

13 2 METODOLOGIA RATINGU KREDYTOWEGO Procedura nadania ratingu kredytowego dla każdego podmiotu (finansowego, niefinansowego i jednostki finansów publicznych), wymaga analizy dwóch kluczowych obszarów, mających znaczenie dla ogólnej kondycji ocenianego podmiotu. Należą do nich: 1. Otoczenie rynkowe, 2. Czynniki jakościowe. Mimo, iż wymienione wyżej obszary analizy są tak samo ukierunkowane bez względu na rodzaj ocenianej jednostki, zakres i cel analizy w niektórych przypadkach może się różnić od pozostałych. W dalszej kolejności, analizie zostają poddane obszary działalności i kondycji specyficzne dla rodzaju ocenianej jednostki. Schemat ocenianych czynników został zaprezentowany w tabeli poniżej: Tabela 7 Schemat obszarów analizy w procesie ratingu kredytowego Przedsiębiorstwa Niefinansowe 1. Działalność operacyjna 2. Strategia długoterminowa 3. Źródła i koszty finansowania Instytucje Finansowe 1. Strategia zarządzania ryzykiem 2. Portfel instytucji finansowej 3. Efektywność działalności 4. Płynność finansowa 5. Adekwatność kapitałowa 6. Dźwignia finansowa 1. Otoczenie rynkowe 2. Czynniki jakościowe Jednostki Finansów Publicznych 1. Ryzyko systemowe 2. Analiza budżetu 3. Siła ekonomiczna 4. Źródła finansowania 5. Długoterminowe perspektywy gospodarczego rozwoju 6. Wsparcie nadzwyczajne Pojedyncze Emisje i Programy Emisji 1. Rating emitenta lub ocena zabezpieczenia (1) 2. Parametry emisji (1) Ratingu emitenta nie uwzględnia się w sytuacji w której ryzyko emisji zależy od jakości zabezpieczenia, a nie kondycji emitenta. Źródło: opracowanie własne 2.1 ANALIZA OTOCZENIA RYNKOWEGO Otoczenie rynkowe to zbiór czynników zewnętrznych oddziałujących na podmiot, w sposób bezpośredni lub pośredni. W zależności od specyfiki jednostki, jej skali i lokalizacji, pula tych czynników jest różna i w różnym stopniu oddziałuje na dany podmiot. W każdym przypadku można jednak wskazać pewną grupę elementów wchodzących w skład otoczenia podmiotu, które istnieją bez względu na jego indywidualne cechy, są to: 1. otoczenie makroekonomiczne, które wiąże się również z ryzykiem kraju siedziby podmiotu, 2. podmioty konkurencyjne lub porównywalne pod względem przedmiotu działalności (nawet jeżeli istnieje podmiot o monopolistycznej pozycji na danym rynku, zawsze istnieją podmioty, które potencjalnie pretendują do jego zastąpienia lub rozpoczęcia działalności konkurencyjnej), 3. otoczenie regulacyjne mniej lub bardziej restrykcyjne, ryzyko branży działalności, sezonowość działalności i wielkość podmiotu. Wszystkie czynniki mające swe źródło w otoczeniu w jakim działa dany podmiot mają dla niego znaczenie, ponieważ wpływają na jego zdolność tworzenia zysków i osiągania niezbędnej efektywności działania. Czynniki te wpływają również na zdolność podmiotu do obsługi zadłużenia oraz na jego ryzyko niewypłacalności. Dlatego też, analiza otoczenia rynkowego jest nieodłącznym elementem procesu oceny ratingu kredytowego każdej jednostki. ANALIZA MAKROEKONOMICZNA I RYZYKO KRAJU Analiza makroekonomiczna polega na identyfikacji zakresu i skali oddziaływania poszczególnych wskaźników makroekonomicznych na działalność ocenianego podmiotu. Ponadto, nawet gdy bezpośredni wpływ czy relacja określonych wskaźników makroekonomicznych na dany podmiot nie jest możliwa do identyfikacji, to i tak poziom stabilności i przewidywalności danej gospodarki wywiera istotny wpływ na działalność podmiotu i przekłada się na bezpieczeństwo jego funkcjonowania. 13 S t r o n a

14 Analiza makroekonomiczna musi zatem znajdować odzwierciedlenie w ocenie ryzyka niewypłacalności podmiotu. Powyższe wynika z faktu, że przedsiębiorcy chętniej działają i podejmują trafne decyzje inwestycyjne w przyjaznym środowisku gospodarczym. Gospodarstwa domowe z kolei chętniej wydają zgromadzone środki pieniężne w otoczeniu stabilnych warunków zatrudnienia i wynagradzania, przyczyniając się w ten sposób do rozwoju przedsiębiorstw. Stabilny wzrost gospodarczy i wysoki poziom rozwoju gwarantuje nie tylko relatywnie wyższe bezpieczeństwo dla podmiotów gospodarczych, ale przyczynia się do stabilności systemu fiskalnego i zmniejsza obciążenia społeczne, przez co wpływa również na kondycję finansów publicznych. Zakres analizy makroekonomicznej i oceny ryzyka krajowego jest określany każdorazowo z uwzględnieniem specyfiki działalności jednostki ocenianej i stanu cyklu koniunkturalnego gospodarki. W celu określenia obszaru makroekonomicznego, którego analiza wykorzystywana jest w procesie ratingowym, pod uwagę brana jest dodatkowo skala działalności i rodzaj nadawanego ratingu kredytowego (krajowy lub międzynarodowy). W każdym przypadku analizie podlegają cztery grupy wskaźników: 1. Ekonomiczne, określające poziom rozwoju kraju siedziby emitenta i jego stabilność ekonomiczną, 2. Fiskalne, określające poziom zadłużenia kraju siedziby emitenta i stopień obciążeń fiskalnych, 3. Monetarne, które w największym stopniu przekładają się na koszty finansowania biznesu, 4. Społeczne, określające najważniejsze warunki prowadzenia biznesu. W ramach czterech wymienionych wyżej grup analizowane są co najmniej następujące wskaźniki: Tabela 8 Wskaźniki ekonomiczne stosowane przy analizie makroekonomicznej L.p. Nazwa wskaźnika 1 Wartość i dynamika PKB, 2 PKB per capita, 3 Inflacja, 4 Bilans płatniczy, 5 Stopy procentowe banku centralnego i obligacji rządowych 6 Zmienność kursu walutowego, 7 Dochody budżetowe, 8 Deficyt budżetowy, 9 Dług publiczny, 10 Poziom i dynamika przeciętnego wynagrodzenia, 11 Stopa bezrobocia, 11 Korupcyjność, 12 Udział w populacji osób w wieku produkcyjnym Źródło: opracowanie własne ANALIZA KONKURENCJI I PODMIOTÓW PORÓWNYWALNYCH Analiza konkurencji polega na porównaniu danego podmiotu i identyfikacji jego pozycji na tle bezpośredniej konkurencji lub podmiotów porównywalnych o takim samym profilu działalności. Ocenie podlega m. in. udział w rynku, na którym działa podmiot, łącznie geograficznym i produktowym. Dla branży o niskim poziomie rozdrobnienia, podczas analizy dodatkowo dokonuje się oceny liczby i wielkości bezpośrednich konkurentów. Analiza konkurencji dla przedsiębiorstw finansowych i niefinansowych polega na porównaniu emitenta do najbardziej zbliżonych branżowo jednostek lub porównaniu go do ogółu branży lub sektora działalności. W przypadku jednostek finansów publicznych (gdzie nie można używać terminu konkurencji) analiza dotyczy porównywalnych pod względem działalności (lub celów statutowych) podmiotów działających na tym samym obszarze geograficznym lub innych obszarach sąsiednich albo pod innym względem porównywalnych. Przedmiotem porównania są wielkości ekonomiczne lub finansowe najbardziej charakterystyczne do oceny porównawczej danego podmiotu i podlegają określeniu w ramach procedury, indywidualnie w każdym przypadku. OTOCZENIE REGULACYJNE Przez otoczenie regulacyjne rozumie się zespół przepisów i regulacji prawnych, za sprawą których państwo oddziałuje lub stara się wpływać na, lub kontrolować, dane środowisko. Najczęściej, im 14 S t r o n a

15 większa liberalizacja przepisów prawa, tym większa swoboda działalności gospodarczej i tym bardziej zdrowa kondycja przedsiębiorstw w danej branży lub na danym obszarze działalności. Szczególnie w tych przypadkach gdzie przepisy prawa wkraczaj na obszar koncesjonowania działalności lub administracyjnie wyznaczają ramy kształtowania cen sprzedaży lub wielkości produkcji, może to mieć niekorzystne przełożenie na ogólną sytuację finansową ocenianego podmiotu i jego pozycję na rynku. Z drugiej strony, ustanowione przepisami prawa bariery wejścia konkurencyjnych podmiotów na dany segment działalności, mogą dawać przewagę konkurencyjną ocenianemu podmiotowi, co jest pozytywnie postrzegane w ocenie ryzyka jago działalności. Jedocześnie nadmierna swoboda lub nieefektywność przepisów, mogą stać się przyczyną nadużyć pewnej grupy przedsiębiorstw funkcjonujących w określonej branży, co może niekorzystnie wpływać na podmioty funkcjonujące w ramach obowiązującego prawa lub zasad etycznych. Pozytywny efekt liberalizacji przepisów prawa często nie dotyczy sektora finansowego, gdzie kondycja finansowa tych instytucji jest bardzo często uzależniona od otoczenia regulacyjnego kształtowanego przez przepisy prawne. Sytuacja finansowa instytucji finansowych jest znacznie lepsza w krajach gdzie funkcjonuje aktywny nadzór i zbiór efektywnych regulacji prawnych, wyznaczający dla tych instytucji margines tolerowanego ryzyka i aktywnie uczestniczący za sprawą różnego rodzaju rekomendacji w życiu gospodarczym tych instytucji. W procesie ratingu kredytowego, Agencja nie analizuje treści poszczególnych regulacji prawnych obowiązujących oceniany podmiot, a jedynie dokonuje oceny ogólnego postrzegania tych przepisów w odpowiednich środowiskach, kierunków ich zmian i stopnia przełożenia na działalność operacyjną podmiotu, w szczególności ryzyko, które jest generowane lub ograniczane za sprawą obowiązujących przepisów (lub ich braku). RYZYKO BRANŻY Ryzyko branży to zestaw czynników charakterystycznych dla danej grupy porównywalnych pod względem przedmiotu działalności przedsiębiorstw. Ryzyko branży dotyka te podmioty w takim samym lub porównywalnym stopniu w stosunku do ogólnego ryzyka działalności wszystkich przedsiębiorstw. Może mieć ono wymiar pozytywny lub negatywny. Wymiar pozytywny jest wtedy gdy dana branża charakteryzuje się niższym w porównaniu do ogólnego, ryzykiem działalności. Z reguły taka sytuacja występuje w podmiotach opierających fundamenty swojej działalności na stabilnych pod względem wartości zasobach. Wymiar negatywny występuje wtedy, gdy branża zachowuje się w większym stopniu rozchwiana w stosunku do całego rynku, towarzyszy temu zwykle mało przewidywalna działalność oparta o niestałe (wysoko zmienne w czasie) wartości. Ryzyko branży bardzo często decyduje o perspektywach działalności spółki w średnim i długim okresie. Istotą oceny ryzyka branży jest analiza, w jakim stopniu branża, w której funkcjonuje podmiot zmniejsza lub zwiększa ogólne ryzyko działalności podmiotu na danym rynku. Ryzyko branży oceniane jest głównie przez pryzmat dynamiki zmienności parametrów ekonomicznych danej branży w stosunku do wahań odpowiednich wskaźników odzwierciedlających kondycję całej gospodarki. Im wyższe wahania wskaźników branży w stosunku do wskaźników całej gospodarki tym ryzyko branży jest oceniane wyżej. SEZONOWOŚĆ Sezonowość działalności polega na nierównej redystrybucji wpływów lub wydatków realizowanych przez podmiot w pewnej perspektywie czasu (zwykle jednego roku) w związku z określonym systemowym lub rynkowym zjawiskiem, na które jednostka najczęściej nie ma wpływu. Sezonowość wpływów może być związana z efektem różnicy cen lub poziomem zapotrzebowania na produkty w poszczególnych okresach. Sezonowość wydatków wiąże się z różnym poziomem cen środków wytwórczych lub ich dostępności w różnych okresach. Sezonowość działalności operacyjnej jest szczególnie istotna w analizie zdolności do regulowania zobowiązań w perspektywie krótkoterminowej. Agencja uwzględnia w analizie dopasowanie dochodowości spółki do terminów zapadalności zobowiązań, szczególnie w perspektywie krótkoterminowej. Brak dopasowania dochodów ocenianej jednostki do terminów zapadalności zobowiązań, zwłaszcza krótkoterminowych, bez zapewnionych zasobów finansowych stanowi dodatkowy czynnik ryzyka dla ocenianego podmiotu. WIELKOŚĆ PODMIOTU Wielkość podmiotu odzwierciedla często skalę jego działalności i poziom złożoności. Im większy podmiot, tym jego historia działalności jest dłuższa (choć nie zawsze) i tym większa stabilność 15 S t r o n a

16 funkcjonowania. Powoduje to, że duże podmioty charakteryzują się znacznie niższym ryzykiem działalności niż małe i średnie jednostki, w szczególności mają lepszy dostęp do źródeł finansowania (za pośrednictwem np. rynku kapitałowego), silniejszą pozycję na rynku i charakteryzują się statystycznie znacznie mniejszym prawdopodobieństwem upadłości. Wielkość podmiotu w ocenie krajowego ratingu kredytowego jest określana w skali podmiotów funkcjonujących w kraju siedziby ocenianego podmiotu, a dla ratingu międzynarodowego, w skali podmiotów funkcjonujących w warunkach międzynarodowych. Ocena wielkości podmiotów komercyjnych dokonywana jest na podstawie: 1. Przychodów ze sprzedaży, 2. Wartości aktywów ogółem lub aktywów netto, 3. Liczby pracowników, 4. Kapitalizacji giełdowej (dla spółek notowanych na giełdzie), Ocena wielkości podmiotów finansów publicznych dokonywana jest na podstawie: 1. PKB ocenianego kraju lub regionu, 2. Populacji mieszkańców, 3. Dochodów budżetowych. 2.2 ANALIZA JAKOŚCIOWA PODMIOTU Analiza jakościowa podmiotu polega na uwzględnieniu w ocenie ratingu kredytowego czynników o charakterze niemierzalnym lub trudnym do przełożenia na konkretne wartości liczbowe, a które wpływają na jakość działalności i przyczyniają się do ogólnego ryzyka funkcjonowania podmiotu. Najważniejsze z nich to: 1. Kadra zarządzająca i ład organizacyjny, 2. Dywersyfikacja podmiotowa, 3. System informacji zarządczej i zarządzania ryzykiem, 4. Posiadane własności intelektualne, 5. Wpływ na degradację środowiska naturalnego i czynniki społeczne. KADRA ZARZĄDZAJĄCA I ŁAD ORGANIZACYJNY Zasady ładu organizacyjnego regulują w strukturach podmiotu zasady zarządzania, podziału obowiązków i zapobiegania konfliktom interesów. Przejrzyste zasady odpowiedzialności, ośrodków kompetencji i zasad zachowania poufności zwiększają ogólny porządek panujący w organizacji i pozwalają w lepszym stopniu identyfikować ryzyka wewnętrzne, szczególnie w rozbudowanych strukturach. Z kolei kompetentna kadra zarządzająca zapewnia wyższą efektywność działalności. W ramach analizy ładu organizacyjnego Agencja dokonuje oceny czy: Organ zarządzający ponosi ogólną odpowiedzialność za instytucję, a do jego zadań należy formułowanie strategicznych celów i nadzorowanie ich osiągania oraz wdraża strategię w zakresie ryzyka i nadzoruje zarządzanie ryzykiem. Organ zarządzający zapewnia integralność systemów rachunkowości i sprawozdawczości finansowej. Sprawuje odpowiedni nadzór nad systemem kontroli finansowej i operacyjnej, w tym zgodności z prawem i obowiązującymi standardami, również w zakresie dostępu, ujawniania i przekazywania informacji. Członkowie organu zarządzającego posiadają odpowiednią wiedzę, umiejętności i doświadczenie do pełnienia swoich funkcji w strukturach jednostki. Polityka wynagrodzeń osób zarządzających i system motywacyjny są adekwatne do skali, profilu i stopnia złożoności działalności podmiotu oraz zgodne ze strategią działalności i długoterminowymi celami podmiotu. Członkowie organów kontrolnych są wiarygodni i niezależni od komórek organizacyjnych, które kontrolują oraz są wynagradzani na poziomie adekwatnym do zakresu powierzonej odpowiedzialności niezależnie od osiąganych wyników. 16 S t r o n a

17 Organ zarządzający dba o przejrzystość transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi oraz w szczególności uzasadnia celowość wszelkiego rodzaju wypływu środków pieniężnych do jednostek powiązanych. Nie istnieje nadmierne uzależnienie podmiotu od kluczowych pracowników oraz czy poziom zatrudnienia pracowników jest dostosowany do rzeczywistych potrzeb podmiotu, a przeciętny poziom wynagrodzeń odpowiada warunkom rynkowym. DYWERSYFIKACJA PODMIOTOWA Dywersyfikacja podmiotowa oznacza dywersyfikację jednostki wobec dostawców i odbiorców. Dobrze zdywersyfikowany podmiotowo portfel, to zapewnienie przez jednostkę takiego poziomu koncentracji w stosunku do jednego lub grupy powiązanych ze sobą podmiotów, dostaw lub sprzedaży, aby żaden z nich w istotnym stopniu nie był w stanie wywierać presji zarówno pod względem ceny jak i wolumenu prowadzonych transakcji. Podstawowym czynnikiem ryzyka niskiej dywersyfikacji jest uzależnienie ocenianego podmiotu od małej liczby dostawców lub odbiorców. Im większa koncentracja, tym większe ryzyko negatywnego celowego lub niezamierzonego wpływu tych podmiotów na działalność ocenianej jednostki. Ryzyko małej dywersyfikacji prowadzi zwykle do wykorzystania pozycji dominującej partnera handlowego w zakresie kształtowania cen, a niekiedy wielkości transakcji. Relacje handlowe z podmiotem o pozycji dominującej mogą prowadzić do trwałego pogorszenia efektywności ocenianej jednostki, a w konsekwencji jej upadłości. Agencja identyfikuje podmiot jako narażony na ryzyko niskiej dywersyfikacji w sytuacji gdy: Jeden lub grupa ze sobą powiązanych podmiotów może w istotnym zakresie wywierać presję na ocenianą jednostkę poprzez np. kształtowanie cen lub wielkości transakcji w wyniku czego może dojść do istotnego pogorszenia efektywności ocenianej jednostki. Oceniana jednostka posiada należności wobec podmiotu, którego upadłość mogłaby spowodować utratę tych należności w całości lub w części o ile wartość potencjalnie utraconych należności jest istotna w strukturze aktywów ocenianej jednostki. SYSTEM INFORMACJI ZARZĄDCZEJ I ZARZĄDZANIA RYZYKIEM Funkcjonujący w organizacji system informacji zarządczej i model zarządzania ryzykiem, na który składa się polityka w zakresie podejmowania, monitorowania i ograniczania ryzyka, jest elementem zmniejszającym ryzyko działalności, na które jest lub może być narażony podmiot. Jednostka powinna ponadto dbać o dokonywanie okresowych przeglądów takiej polityki. Szczegółowość i zakres takiego systemu powinny być dostosowane do rzeczywistych potrzeb jednostki. System ten powinien w szczególności identyfikować wszystkie istotne dla podmiotu czynniki ryzyka i ustalać procedury zarzadzania tym ryzykiem z uwzględnieniem zasady istotności, tj. nie powinien w nadmiernym stopniu obciążać działalności operacyjnej podmiotu. Skuteczne zarządzanie ryzykiem pomaga jednostce w osiąganiu zamierzonych celów, pozwala zminimalizować lub uniknąć (a czy straty są zamierzone strat i niekiedy przynosi oszczędności w postaci mniejszych wydatków lub rezerw. W skrajnych sytuacjach właściwe podejście do kwestii zarządzania ryzykiem pozwala uniknąć bankructwa i przetrwać sytuacje kryzysowe. Agencja dokonuje oceny czy funkcjonujący w jednostce system informacji zarządczej i polityki zarządzania ryzykiem jest adekwatny z punktu widzenia skali, charakteru, zakresu i złożoności prowadzonej przez podmiot działalności, a mianowicie czy: 1. W jednostce funkcjonują organy, których przedmiotem działań jest zapewnienie odpowiedniej jakości informacji na temat ryzyka i czy członkowie tych organów dysponują odpowiednią wiedzą i umiejętnościami, by w pełni zrozumieć i monitorować strategię w zakresie ryzyka i gotowość podmiotu do podejmowania ryzyka oraz czy zasoby techniczne i organizacyjne tego organu są wystarczające, a członkowie i organy nadzorcze poświęcają wystarczająco dużo czasu na kwestie związane z analizą ryzyka. 2. Zostały ustanowione odpowiednie procedury sprawozdawczości i nadzoru związane z kwestią monitorowania, raportowania i oceny ryzyka, a w szczególności czy zostały ustanowione odpowiednie zasady podległości służbowej wobec organu zarządzającego, które dotyczą wszystkich typów ryzyka uznanych za istotne oraz polityki zarządzania ryzykiem i jej aktualizacji. 17 S t r o n a

18 3. Została zapewniona niezależność funkcji zarządzania ryzykiem w strukturach podmiotu od funkcji związanych z działalnością operacyjną oraz czy funkcje zarządzania ryzykiem posiadają odpowiednie uprawnienia i dostęp do organu zarządzającego. 4. System informacji zarządczej, jest dostosowany do rzeczywistych potrzeb jednostki i pozwala efektywnie zarządzać podmiotem w ujęciu operacyjnym i strategicznym. POSIADANE WŁASNOŚCI INTELEKTUALNE Podmioty, które w przeciwieństwie do swojej bezpośredniej konkurencji, korzystają w swojej działalności z własności intelektualnych, które dają im wymierne korzyści ekonomiczne, charakteryzują się mniejszym ryzykiem działalności w sensie ogólnym. Do takich własności intelektualnych należą w szczególności: patenty i licencje, konkurencyjna technologia produkcji, receptury i bazy danych, które dają widoczną przewagę konkurencyjną, a ich brak stanowi element bariery wejścia na dany rynek. Elementem przewagi jest również rozpoznawalna i dobrze postrzegana marka, która w widoczny sposób wpływa na wyższą efektywność działalności. Jest ona szczególnie ważna w biznesie opartym na zaufaniu takim jak sektor finansowy. Elementem związanym z efektem dobrej marki jest odpowiednio rozbudowana sieć sprzedaży, które wspólnie przyczyniają się do generowania istotnych korzyści finansowych. Tego rodzaju aktywa nie są często uwzględnione w sprawozdaniu finansowym podmiotu i nie znajdują odzwierciedlenia w kalkulowanych wskaźnikach finansowych. W sytuacjach gdzie występuje istotny wpływ własności intelektualnych na kondycję ekonomiczną ocenianego podmiotu, szczególnie w tych sytuacjach, gdzie większą wagę przykłada się do aktywów posiadanych przez jednostkę niż do generowanych przez nią przepływów pieniężnych, dokonywana jest w procesie ratingu kredytowego ocena korzyści z tych aktywów i ich wpływu na działalność podmiotu. Agencja stosuje przy tym umiarkowany optymizm i konserwatywne podejście w celu zminimalizowania ryzyka zawyżenia oceny ratingowej w wyniku subiektywnej, zbyt pozytywnej oceny tych aktywów. Ze względu na swoją specyfikę, aktywa te są trudno mierzalne i często nietrwałe. WPŁYW NA DEGRADACJĘ ŚRODOWISKA NATURALNEGO I CZYNNIKI SPOŁECZNE Zawsze wtedy, kiedy działalność podmiotu stanowi zagrożenie zanieczyszczenia środowiska naturalnego lub wpływa na poziom zanieczyszczeń, nie pozostaje ten fakt bez znaczenia dla ryzyka działalności tego podmiotu. W zależności od specyfiki tej działalności, w ocenie uwzględniane jest dodatkowe ryzyko wystąpienia nieplanowanych zdarzeń narażających podmiot na nadmierne obciążenia z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska naturalnego. Analizie podlegają również procedury i realizowana polityka zabezpieczeń przed niepożądanymi zdarzeniami. Podobnie działalność szkodliwa społecznie, taka ja produkcja tytoniu, alkoholu, broni czy działalność pornograficzna jest z reguły gorzej postrzegana i zwykle ma utrudniony dostęp do finansowania np. ze środków publicznych lub inwestorów prywatnych. Taka działalność w ocenie Agencji jest działalnością podwyższonego ryzyka. 18 S t r o n a

19 3 METODOLOGIA RATINGU KREDYTOWEGO PRZEDSIĘBIORSTW NIEFINANSOWYCH Metodologia ratingu kredytowego podmiotów niefinansowych związana jest przede wszystkim z oceną zdolności ocenianego podmiotu do generowania wolnych od wszelkich obciążeń przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej, które mogą zostać przeznaczone na spłatę zobowiązań. w przypadku nadania oceny ratingu kredytowego na poziomie spekulacyjnym (poniżej BBB-) analizowana jest zdolność pokrycia zobowiązań ocenianego podmiotu z jego zasobów organizacyjnych i majątkowych. W przypadku, kiedy specyfika działalności ocenianego podmiotu wskazuje, że kluczowe w jego działalności są długoterminowe projekty inwestycyjne lub aktywa, z których każdy charakteryzuje się odmiennym ryzykiem inwestycyjnym (takich jak holdingi nieruchomościowe), oraz które nie generują wpływów z bieżącej działalności operacyjnej, ocenie podlegają dane projekty inwestycyjne i aktywa, w szczególności analizowany jest ich potencjał do generowania przepływów pieniężnych w przyszłości, biorąc również pod uwagę terminy zapadalności zobowiązań. Rating kredytowy podmiotów niefinansowych, uwzględnia analizę podmiotu w trzech dodatkowych obszarach, do których należą: 1. Działalność operacyjna 2. Strategia długoterminowa, 3. Źródła i koszty finansowania. 3.1 DZIAŁALNOŚĆ OPERACYJNA Podstawowym elementem procesu oceny ratingowej przedsiębiorstwa niefinansowego jest ocena jego działalności operacyjnej pod względem zdolności do generowania przepływów pieniężnych. Agencja stoi na stanowisku, że poziom wypłacalności podmiotu wynika przede wszystkim z możliwości generowania dodatnich przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej i ewentualnej sprzedaży majątku nieoperacyjnego na takim poziomie, aby pozwoliły one na pokrycie płatności z tytułu posiadanych zobowiązań. Istotne znaczenie ma poziom stabilności generowanych przepływów pieniężnych i odpowiednia dywersyfikacja ich źródeł. Kluczowe elementy do oceny generowanych w toku działalności operacyjnej strumieni pieniężnych to: 1. Przychody ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów. Analiza przychodów uwzględnia wysokość generowanej sprzedaży pod względem ilościowym i wartościowym, co jest najczęściej miarą pozycji tego przedsiębiorstwa na rynku i podstawą oceny jego udziału w rynku, na którym funkcjonuje. Ryzyka występujące w obszarze przychodowym przedsiębiorstwa, które są uwzględniane w analizie, to odpowiednia dywersyfikacja działalności pod katem produktowym, geograficznym i podmiotowym. Odpowiednia dywersyfikacja produktów pod względem ich komplementarności i substytucyjności zmniejsza ryzyko wahań wartości przychodów. Podobnie dywersyfikacja geograficzna jest elementem działającym korzystnie dla wzrostu wartości sprzedaży. W przypadku sprzedaży eksportowej, elementem podlegającym dodatkowej analizie jest ryzyko kursów walutowych. Niekorzystnie na ryzyko działalności podmiotu wpływa nadmierna koncentracja sprzedaży dla małej liczby odbiorców. Taka sytuacja daje niekorzystną pozycję negocjacyjną i stwarza ryzyko wymuszonej obniżki ceny. Odwrotnie natomiast działa na ryzyko działania (ogranicza ryzyko) sytuacja podmiotu, jako istotnego lub jedynego na rynku (lub na danym obszarze) sprzedawcy dla wielu odbiorców. W takiej sytuacji o poziomie przewagi rynkowej takiego podmiotu decydują ewentualne bariery wejścia na ten rynek potencjalnych konkurentów. Odrębnej analizie w obszarze generowanych przychodów podlegają ceny rynkowe na produkty sprzedawane przez oceniany podmiot. Istotne znaczenie ma tu poziom stabilności cen i długoterminowe trendy kształtowania się ich poziomów oraz ewentualne, możliwe do zidentyfikowania czynniki wpływające na ich zmianę. 2. Dochodowość działalności operacyjnej. Bezpośrednim czynnikiem kształtującym poziom rentowności na działalności operacyjnej oprócz przychodów są koszty operacyjne. Analizie podlegają przede wszystkie koszty o charakterze pieniężnym (stanowiące wydatek przedsiębiorstwa). 19 S t r o n a

20 Pod uwagę w procesie ratingu kredytowego brana jest wysokość kosztów, oraz czynniki ryzyka kształtujące wysokości poszczególnych pozycji w strukturze kosztów. Weryfikacji podlega poziom stabilności cen bezpośrednich czynników produkcji takich jak surowce, materiały czy usługi obce oraz odpowiednia dywersyfikacja źródeł zaopatrzenia i pozycja ocenianego podmiotu w kontaktach z dostawcami. Istotnym czynnikiem w ocenie kosztów działalności operacyjnej jest poziom kosztów zatrudnienia natle rynku oraz polityka zarządu odnośnie kształtowania wysokości wynagrodzeń, siła działalności związków zawodowych i inne czynniki powodujące presje płacową, takie jak np. niska dostępność wyspecjalizowanej kadry pracowniczej, ale także obciążenia ze strony systemu ubezpieczeń społecznych. Analizie podlega również udział kosztów sprzedaży i ich stopień korelacji do przychodów oraz koszty administracyjne. 3. Obciążenia podatkowe szczególnie z tytułu podatku dochodowego, a w rezultacie efektywna stopa podatkowa w porównaniu do nominalnej i czynniki kształtujące tą stopę, w szczególności ryzyka wzrostu obciążeń podatkowych w przyszłości lub działania podmiotu mające na celu obniżenie łącznych obciążeń podatkowych w przyszłości. 4. Planowane lub wymagane nakłady inwestycyjne na odtworzenie zamortyzowanego majątku oraz zwiększenia zdolności produkcyjnych czy optymalizujących proces produkcji. Ocena przyszłych inwestycji opiera się na planach zarządu i założeniach budżetowych na kolejne lata oraz analizie majątku. Analiza majątku jest realizowana pod względem struktury rodzajowej rzeczowych składników majątku i stopnia ich umorzenia oraz przewidywanego okresu ich użytkowania. Wszelkie istotne planowane inwestycje, muszą podlegać ocenie o ich istotności dla generowanych dochodów i zasadności ich realizacji. 5. Zapotrzebowanie na kapitał obrotowy bez którego żaden podmiot nie może efektywnie funkcjonować. Na poziom zapotrzebowania na kapitał obrotowy wpływa szereg czynników w zależności od profilu działalności przedsiębiorstwa. Każdorazowo jednak ocenie podlega sposób zarządzania tym kapitałem, w szczególności polityka kształtowania wysokości zapasów, efektywność zarzadzania należnościami handlowymi i realizowania zobowiązań handlowych oraz dostępność środków finansowych do regulowania bieżących płatności. Istotność wymienionych wyżej elementów zależy od profilu działalności przedsiębiorstwa jego strategii i rynku, na którym ono funkcjonuje. Zidealizowany (podlegający w każdym przypadku dostosowaniu) zestaw wskaźników będący częściowo podstawą oceny ratingowej przedsiębiorstw niefinansowych prezentuje tabela na następnej stronie: 20 S t r o n a

Agencja ratingowa EuroRating podstawowe informacje

Agencja ratingowa EuroRating podstawowe informacje www.eurorating.com tel.: +48 22 349 24 89 fax: +48 22 349 28 43 e-mail: info@eurorating.com ul. Cynamonowa 19 lok. 548, 02-777 Warszawa (Poland) Agencja ratingowa EuroRating podstawowe informacje O firmie

Bardziej szczegółowo

Skala ratingowa agencji ratingowej EuroRating

Skala ratingowa agencji ratingowej EuroRating www.eurorating.com tel.: +48 22 349 24 89 fax: +48 22 349 28 43 e-mail: info@eurorating.com ul. Cynamonowa 19 lok. 548, 02-777 Warszawa (Poland) Skala ratingowa agencji ratingowej EuroRating Grupa Rating

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WEDŁUG STANU NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2011 ROKU I. WSTĘP 1. EFIX DOM MAKLERSKI S.A., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

<1,0 1,0-1,2 1,2-2,0 >2,0

<1,0 1,0-1,2 1,2-2,0 >2,0 1. WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI WSKAŹNIK BIEŻĄCEJ PŁYNNOŚCI Pozostałe wskaźniki 2,0 Wskaźnik służy do oceny zdolności przedsiębiorstwa do regulowania krótkoterminowych zobowiązań. Do tego

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz

Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz Spis treści Wstęp Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych 1. Standaryzacja i harmonizacja sprawozdań finansowych 2. Cele sprawozdań finansowych 3. Użytkownicy

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

RACHUNEK PRZEPØYWÓW PIENIÉÆNYCH. Jerzy T. Skrzypek

RACHUNEK PRZEPØYWÓW PIENIÉÆNYCH. Jerzy T. Skrzypek RACHUNEK PRZEPØYWÓW PIENIÉÆNYCH Jerzy T. Skrzypek Rachunek zysków i strat Bilans Rachunek przepływów pieniężnych Ocena efektywności projektu Analiza płynności Rachunek przepływów pieniężnych a plan finansowy

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym FINANSE PRZEDSIĘBIORSTW Marek 2011 Agenda - Zarządzanie kapitałem obrotowym Znaczenie kapitału obrotowego dla firmy Cykl gotówkowy Kapitał obrotowy brutto i netto.

Bardziej szczegółowo

zbadanego sprawozdania rocznego

zbadanego sprawozdania rocznego Informacje podlegające upowszechnieniu w Ventus Asset Management S.A., w tym informacje w zakresie adekwatności kapitałowej według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r. na podstawie I. Wstęp zbadanego sprawozdania

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach "od kuchni"

Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach od kuchni Przeanalizuj spółkę i oceń, czy warto w nią zainwestować, czyli o fundamentach "od kuchni" Prowadzący: Marcin Dybek Centrum Analiz Finansowych EBIT marcin.dybek@rsg.pl www.rsg.pl Stosowane standardy rachunkowości

Bardziej szczegółowo

KOMISJA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH I GIEŁD Skonsolidowany raport roczny SA-RS (zgodnie z 57 ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2001 r. - Dz. U. Nr 139, poz. 1569, z późn. zm.) (dla

Bardziej szczegółowo

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A.

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A. SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z OCENY SYTUACJI SPÓŁKI W ROKU 2014 WRAZ Z OCENĄ SYSTEMU KONTROLI WEWNĘTRZNEJ I SYSTEMU ZARZĄDZANIA ISTOTNYM RYZYKIEM Zgodnie z częścią III, punkt

Bardziej szczegółowo

Średnio ważony koszt kapitału

Średnio ważony koszt kapitału Średnio ważony koszt kapitału WACC Weighted Average Cost of Capital 1 Średnio ważony koszt kapitałuwacc Weighted Average Cost of Capital Plan wykładu: I. Koszt kapitału a metody dyskontowe II. Źródła finansowania

Bardziej szczegółowo

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Agnieszka Tłaczała

Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Agnieszka Tłaczała Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Celem opracowania jest przedstawienie istoty i formy sprawozdań finansowych na tle standaryzacji i

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej

Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej Warszawa, dnia 21 grudnia 2011 roku 1 Data powstania: Data zatwierdzenia: Data wejścia w życie: Właściciel:

Bardziej szczegółowo

Rachunek przepływów pieniężnych

Rachunek przepływów pieniężnych Rachunek przepływów pieniężnych Rachunek przepływów pieniężnych (cash flow) Analityczne rozwinięcie zamieszczonych w bilansie informacji o zmianie stanu środków pieniężnych dokonywanej w okresie sprawozdawczym.

Bardziej szczegółowo

PORTFEL MODELOWY STRATEGIA ŻÓŁTA (średnie ryzyko)

PORTFEL MODELOWY STRATEGIA ŻÓŁTA (średnie ryzyko) PORTFEL MODELOWY STRATEGIA ŻÓŁTA (średnie ryzyko) Portfel Modelowy Strategia Żółta (średnie ryzyko) to aktywnie zarządzany poprzez Trigon Dom Maklerski S.A. Ubezpieczeniowy Fundusz Kapitałowy, którego

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Raport półroczny SA-P 2015

Raport półroczny SA-P 2015 skorygowany KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO Raport półroczny (zgodnie z 82 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 lutego 2009 r. Dz. U. Nr 33, poz. 259, z późn. zm.) (dla emitentów papierów

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU. 8 Marca 2010 r.

GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU. 8 Marca 2010 r. GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU 8 Marca 2010 r. ZASTRZEŻENIE Niniejsza prezentacja została opracowana wyłącznie w celu informacyjnym na potrzeby klientów

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2012 r. DO 31 GRUDNIA 2012 r. PricewaterhouseCoopers Securities S.A., Al.

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w 2014 r.

Wyniki finansowe banków w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 2.4.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w 214 r. W 214 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 16,2, o 7,1% więcej niż w poprzednim roku. Suma

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 3 ROZDZIAŁ 2. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL DŁUŻNY 3 ROZDZIAŁ 3. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny...

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny... Opis funduszy Spis treści Opis funduszy OF/ULS2/1/2015 Rozdział 1. Rozdział 2. Rozdział 3. Rozdział 4. Rozdział 5. Rozdział 6. Rozdział 7. Rozdział 8. Rozdział 9. Rozdział 10. Postanowienia ogólne...3

Bardziej szczegółowo

Wzrost przychodów gotówkowych o 27% r/r Przychody gotówkowe i EBITDA skorygowana, mln złotych

Wzrost przychodów gotówkowych o 27% r/r Przychody gotówkowe i EBITDA skorygowana, mln złotych Wyniki 3Q 215 ZASTRZEŻENIA PRAWNE Niniejsza prezentacja została przygotowana przez spółkę Wirtualna Polska Holding S.A. z siedzibą w Warszawie na potrzeby omówienia wyników finansowych za Q3 215 r. Prezentacja

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

WYCENA PRZEDSIĘBIORSTWA NAJISTOTNIEJSZE CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA WARTOŚĆ SPÓŁKI W METODZIE DCF. Marek Zieliński

WYCENA PRZEDSIĘBIORSTWA NAJISTOTNIEJSZE CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA WARTOŚĆ SPÓŁKI W METODZIE DCF. Marek Zieliński WYCENA PRZEDSIĘBIORSTWA NAJISTOTNIEJSZE CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA WARTOŚĆ SPÓŁKI W METODZIE DCF Marek Zieliński Wybór metody oszacowania wartości jednostki determinuje szereg czynników, w szczególności sytuacja

Bardziej szczegółowo

Temat: Podstawy analizy finansowej.

Temat: Podstawy analizy finansowej. Przedmiot: Analiza ekonomiczna Temat: Podstawy analizy finansowej. Rola analizy finansowej w systemie analiz. Analiza finansowa jest ta częścią analizy ekonomicznej, która stanowi najwyższy stopień jej

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Zarządu z działalności Stalprofil S.A. w roku 2010

Sprawozdanie Zarządu z działalności Stalprofil S.A. w roku 2010 Sprawozdanie Zarządu z działalności Stalprofil S.A. w roku 2010 26 maj 2011 26 maj 2011 1 Wzrost produkcji stali surowej w roku 2010. Dynamika produkcji stali surowej 2010/2009: Polska +12% UE 27 +25%

Bardziej szczegółowo

Sytuacja polskiego sektora bankowego. Warszawa, 22 listopada 2012

Sytuacja polskiego sektora bankowego. Warszawa, 22 listopada 2012 Sytuacja polskiego sektora bankowego Warszawa, 22 listopada 2012 Plan prezentacji Struktura rynku finansowego Uwarunkowania makroekonomiczne Struktura sektora bankowego w Polsce Bilans Należności brutto

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy.

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy. ANALIZA WSKAŹNIKOWA Prosta, szybka metoda oceny firmy. WSKAŹNIKI: Wskaźniki płynności Wskaźniki zadłużenia Wskaźniki operacyjności Wskaźniki rentowności Wskaźniki rynkowe Wskaźniki płynności: pokazują

Bardziej szczegółowo

BANKI. EuroRating obniża do negatywnej perspektywę ratingów dla ośmiu polskich banków

BANKI. EuroRating obniża do negatywnej perspektywę ratingów dla ośmiu polskich banków Warszawa, 20.01.2015 EuroRating obniża do negatywnej perspektywę ratingów dla ośmiu polskich banków DZIAŁANIE RATINGOWE Warszawa, 20 stycznia 2015 r. Agencja ratingowa EuroRating zmieniła na negatywną

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW. Wprowadzenie do sprawozdania finansowego

ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW. Wprowadzenie do sprawozdania finansowego ZAŁĄCZNIK Nr 2 ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW Wprowadzenie do sprawozdania finansowego obejmuje zakres informacji określony w przepisach

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie kształtowania wysokości i składników wynagrodzeń, w przypadku zawierania kontraktów menedżerskich z członkami zarządów

Dobre praktyki w zakresie kształtowania wysokości i składników wynagrodzeń, w przypadku zawierania kontraktów menedżerskich z członkami zarządów Dobre praktyki w zakresie kształtowania wysokości i składników wynagrodzeń, w przypadku zawierania kontraktów menedżerskich z członkami zarządów wybranych spółek z udziałem Skarbu Państwa Minister Skarbu

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI

ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI Karkonoska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. 58-500 Jelenia Góra ul. 1 Maja 27 ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI (PEŁNA KSIĘGOWOŚĆ) 1 Dokumenty wymagane przy składaniu wniosku o pożyczkę: Dokumenty

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment

Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa październik 2012 r. Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy październik 2012 2 Kategorie aktywów cieszące się

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach. Wprowadzenie. dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ

Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach. Wprowadzenie. dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach Wprowadzenie dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ Przyczyny niepowodzenia małego przedsiębiorstwa Jedna z 10 podawanych przyczyn to brak zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu. Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi

Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu. Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi Założenia Umowy Kapitałowej Przyjętej w 1988r.(Bazylea I) podstawowym wyznacznikiem

Bardziej szczegółowo

Formularz SAB-Q I/2006 (kwartał/rok)

Formularz SAB-Q I/2006 (kwartał/rok) Formularz SAB-Q I/2006 (kwartał/rok) (dla banków) Zgodnie z 86 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 października 2005 r. (Dz.U. Nr 209, poz. 1744) Zarząd Spółki Fortis Bank Polska S.A.

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

BILANS Aktywa (w złotych) AMERICAN HEART OF POLAND SPÓŁKA AKCYJNA Sprawozdanie finansowe za rok zakończony dnia 31 grudnia 2013 roku Bilans Na dzień 31 grudnia 2013 roku Na dzień 31 grudnia 2012 roku A.

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki do oceny sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego w latach 2008-2010

Wskaźniki do oceny sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego w latach 2008-2010 MINISTERSTWO FINANSÓW Wskaźniki do oceny sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego w latach 2008-2010 Warszawa 2011 r. SPIS TREŚCI I. Wstęp II. III. Opis wskaźników Wskaźniki dla gmin miejskich

Bardziej szczegółowo

LPP SA SAPSr 2004 tys. zł tys. EUR WYBRANE DANE FINANSOWE półrocze / 2004 półrocze / 2003 półrocze / 2004 półrocze / 2003 I. Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów 223 176 47 172

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE FINANSOWE WYBRANE DANE FINANSOWE (2001) tys. zł tys. EUR I. Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów 80 867 22 150 II. Zysk (strata) na działalności operacyjnej 3 021 829

Bardziej szczegółowo

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa wrzesień 2012 r. Co ma potencjał zysku? wrzesień 2012 2 Sztandarowy subfundusz dla klientów banków spółdzielczych: UniStabilny

Bardziej szczegółowo

w tys. EUR WYBRANE DANE FINANSOWE 31.03.2009 31.03.2008 31.03.2009 31.03.2008 tys. zł

w tys. EUR WYBRANE DANE FINANSOWE 31.03.2009 31.03.2008 31.03.2009 31.03.2008 tys. zł Zastosowane do przeliczeń kursy EUR 31.03.2009 31.03.2008 kurs średnioroczny 4,5994 3,5574 kurs ostatniego dnia okresu sprawozdawczego 4,7013 3,5258 tys. zł w tys. EUR WYBRANE DANE FINANSOWE 31.03.2009

Bardziej szczegółowo

Budimex SA. Skrócone sprawozdanie finansowe. za I kwartał 2007 roku

Budimex SA. Skrócone sprawozdanie finansowe. za I kwartał 2007 roku Budimex SA Skrócone sprawozdanie finansowe za I kwartał 2007 roku BILANS 31.03.2007 31.12.2006 31.03.2006 (tys. zł) (tys. zł) (tys. zł) AKTYWA I. AKTYWA TRWAŁE 638 189 638 770 637 863 1. Wartości niematerialne

Bardziej szczegółowo

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa Listopad 2012 Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy listopad 2012 Kategorie aktywów cieszące się największym zainteresowaniem

Bardziej szczegółowo

Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie według stanu na dzień 31.12.

Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie według stanu na dzień 31.12. Załącznik do Uchwały Nr 49/2014 Zarządu Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie z dnia 10.07.2014r. Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I. Wprowadzenie do zarządzania finansami

CZĘŚĆ I. Wprowadzenie do zarządzania finansami Spis treści Wstęp O Autorach CZĘŚĆ I. Wprowadzenie do zarządzania finansami ROZDZIAŁ 1. Pierwsze spojrzenie na zarządzanie finansami Znaleźć właściwą równowagę 1.1. Czym są finanse? 1.2. Praca w finansach

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Opracowała: Dr hab. Gabriela Łukasik, prof. WSBiF I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cele przedmiotu:: - przedstawienie podstawowych teoretycznych zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r.

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 19.6.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w I kwartale 215 r. W I kwartale 215 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 4,, o 1,6% więcej niż

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Synteza* Na koniec III kw. 2010 r. PKO Bank Polski na tle wyników konkurencji**

Bardziej szczegółowo

Okres zakończony 30/09/09. Okres zakończony 30/09/09. Razem kapitał własny 33 723 33 122 30 460 29 205

Okres zakończony 30/09/09. Okres zakończony 30/09/09. Razem kapitał własny 33 723 33 122 30 460 29 205 BILANS AKTYWA 30/09/09 30/06/09 31/12/08 30/09/08 Aktywa trwałe Rzeczowe aktywa trwałe 20 889 21 662 22 678 23 431 Wartość firmy 0 0 0 0 wartości niematerialne 31 40 30 42 Aktywa finansowe Aktywa z tytułu

Bardziej szczegółowo

w zakresie adekwatności kapitałowej

w zakresie adekwatności kapitałowej Polityka informacyjna w zakresie adekwatności kapitałowej Warszawa, 2011 r. Spis treści Rozdział I. Postanowienia ogólne... 3 Rozdział II. Zakres upowszechnianych informacji... 4 Rozdział III. Częstotliwość

Bardziej szczegółowo

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych.

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Rozwinięciem wstępnej analizy sprawozdań finansowych jest analiza wskaźnikowa. Jest ona odpowiednim narzędziem analizy finansowej przedsiębiorstwa,

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE SKONSOLIDOWANY BILANS

SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE SKONSOLIDOWANY BILANS SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE SKONSOLIDOWANY BILANS stan na 2006- koniec kwartału / 2006 2006-06- poprz. kwartału / 2006 2005- poprz. roku / 2005 2005-06- stan na koniec kwartału / 2005

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA INFORMACJA DODATKOWA I I. Szczegółowy zakres wartości grup rodzajowych środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz inwestycji długoterminowych, zawierających stan tych aktywów na początek

Bardziej szczegółowo

Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego. PCC Rokita Spółka Akcyjna. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku

Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego. PCC Rokita Spółka Akcyjna. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego PCC Rokita Spółka Akcyjna zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku Niniejszy aneks został sporządzony w związku z opublikowaniem przez

Bardziej szczegółowo

KAPITAŁOWA STRATEGIA PRZEDISĘBIORSTWA JAN SOBIECH (REDAKTOR NAUKOWY)

KAPITAŁOWA STRATEGIA PRZEDISĘBIORSTWA JAN SOBIECH (REDAKTOR NAUKOWY) KAPITAŁOWA STRATEGIA PRZEDISĘBIORSTWA JAN SOBIECH (REDAKTOR NAUKOWY) SPIS TREŚCI WSTĘP...11 CZĘŚĆ PIERWSZA. STRUKTURA ŹRÓDEŁ KAPITAŁU PRZEDSIĘBIORSTWA...13 Rozdział I. PRZEDSIĘBIORSTWO JAKO ORGANIZACJA

Bardziej szczegółowo

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności finansowej Raport jest elementem polityki informacyjnej NBP przyczyniającym się do realizacji

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie raportu z wyceny wartości Hubstyle Sp. z o.o.

Podsumowanie raportu z wyceny wartości Hubstyle Sp. z o.o. Podsumowanie raportu z wyceny wartości Hubstyle Sp. z o.o. Niniejszy dokument stanowi podsumowanie raportu z wyceny wartości Spółki Hubstyle Sp. z o.o. na 9 kwietnia 2014 roku. Podsumowanie przedstawia

Bardziej szczegółowo

Zobowiązania pozabilansowe, razem

Zobowiązania pozabilansowe, razem Talex SA skonsolidowany raport roczny SA-RS WYBRANE DANE FINANSOWE WYBRANE DANE FINANSOWE (2001) tys. zł tys. EUR I. Przychody netto ze sprzedaży produktów, 83 399 22 843 towarów i materiałów II. Zysk

Bardziej szczegółowo

N. Zysk (strata) netto (K-L-M) 48-1 129 134,12 365,00

N. Zysk (strata) netto (K-L-M) 48-1 129 134,12 365,00 Skonsolidowany Rachunek Zysków i Strat Rachunek Zysków i Strat ROK A. Przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi, w tym 1 68 095,74 - od jednostek powiązanych 2 I. Przychody netto ze sprzedaży produktów,

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Warszawa,16 października 2009 r. Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Dane te prezentują wyniki finansowe 42 domów i 7 biur maklerskich (przed rokiem 39 domów i 6 biur maklerskich)

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO. z dnia 21 czerwca 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY Warszawa, dnia 21 czerwca 2013 r. Poz. 15 OBWIESZCZENIE z dnia 21 czerwca 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały Nr 384/2008 Komisji Nadzoru Finansowego w sprawie wymagań

Bardziej szczegółowo

Co to są finanse przedsiębiorstwa?

Co to są finanse przedsiębiorstwa? Akademia Młodego Ekonomisty Finansowanie działalności przedsiębiorstwa Sposoby finansowania działalności przedsiębiorstwa Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa w Kielcach 10 października

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE ZARZĄDU. Działalność

SPRAWOZDANIE ZARZĄDU. Działalność SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Spółka jest jednostką zależną, w całości należącą do Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego Spółki Akcyjnej ("Bank PKO ). Spółka nie zatrudnia pracowników. Działalność Przedmiotem

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach - 1. dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ

Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach - 1. dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ Zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach - 1 dr hab. inż. Karolina Mazur, prof. UZ Przyczyny niepowodzenia małego przedsiębiorstwa Jedna z 10 podawanych przyczyn to brak zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA INFORMACJA DODATKOWA I Przyjęte zasady (politykę) rachunkowości stosuje się w sposób ciągły, dokonując w kolejnych latach obrotowych jednakowego grupowania operacji gospodarczych, jednakowej wyceny aktywów

Bardziej szczegółowo

Aneks nr 1 z dnia 20 listopada 2012 r.

Aneks nr 1 z dnia 20 listopada 2012 r. Aneks nr 1 z dnia 20 listopada r. do prospektu emisyjnego Marvipol S.A. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 9 listopada r. Terminy pisane wielką literą w niniejszym dokumencie mają

Bardziej szczegółowo

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Artykuł wprowadzający do e-debaty Sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) ma istotne

Bardziej szczegółowo

Rachunek Zysków i Strat ROK ROK 31-03-2013 31-03-2014

Rachunek Zysków i Strat ROK ROK 31-03-2013 31-03-2014 Rachunek Zysków i Strat ROK ROK A. Przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi, w tym 1 365 000,00 12 589,30 - od jednostek powiązanych 2 I. Przychody netto ze sprzedaży produktów, usług 3 365 000,00

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2010 DO 31.12.2010

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2010 DO 31.12.2010 Ul. Kazimierza Wielkiego 7, 47-232 Kędzierzyn-Koźle INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 01.01.2010 DO 31.12.2010 Kędzierzyn-Koźle dnia 31.03.2011 r. Stosownie do postanowień art.

Bardziej szczegółowo

BION w bankach mapa klas ryzyka i ich definicje

BION w bankach mapa klas ryzyka i ich definicje BION w bankach mapa klas ryzyka i ich definicje Ryzyko kredytowe ryzyko nieoczekiwanego niewykonania zobowiązania lub pogorszenia się zdolności kredytowej zagrażającej wykonaniu zobowiązania. Ryzyko kontrahenta

Bardziej szczegółowo

Odsetek gospodarstw domowych posiadających szerokopasmowy dostęp do Internetu w domu

Odsetek gospodarstw domowych posiadających szerokopasmowy dostęp do Internetu w domu GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Komunikat w sprawie pacjentów uprawnionych do świadczeń na podstawie dokumentów wystawionych przez inne kraje UE/EFTA

Komunikat w sprawie pacjentów uprawnionych do świadczeń na podstawie dokumentów wystawionych przez inne kraje UE/EFTA Komunikat w sprawie pacjentów uprawnionych do świadczeń na podstawie dokumentów wystawionych przez inne kraje UE/EFTA Wydział Spraw Świadczeniobiorców i Współpracy Międzynarodowej/Dział Współpracy Międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo