MATERIAŁY ELEKTRONICZNE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MATERIAŁY ELEKTRONICZNE"

Transkrypt

1 A. Gładki, D. Wójcik-Grzybek, K. Frydman INSTYTUT TECHNOLOGII MATERIAŁÓW ELEKTRONICZNYCH MATERIAŁY ELEKTRONICZNE KWARTALNIK T nr 1 Wydanie ublikacji dofinansowane rzez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego WARSZAWA ITME

2 A. Gładki, D. Wójcik-Grzybek, K. Frydman KOLEGIUM REDAKCYJNE: rof. dr hab. inż. Andrzej JELEŃSKI (redaktor naczelny), doc. dr hab. inż. Paweł KAMIŃSKI (z-ca redaktora naczelnego) rof. dr hab. inż. Zdzisław JANKIEWICZ doc. dr hab. inż. Jan KOWALCZYK doc. dr Zdzisław LIBRANT dr Zygmunt ŁUCZYŃSKI rof. dr hab. inż. Tadeusz ŁUKASIEWICZ rof. dr hab. inż. Wiesław MARCINIAK rof. dr inż. Anna PAJĄCZKOWSKA rof.dr hab. inż. Władysław K. WŁOSIŃSKI mgr Anna WAGA (sekretarz redakcji) Adres Redakcji: INSTYTUT TECHNOLOGII MATERIAŁÓW ELEKTRONICZNYCH ul. Wólczyńska 133, Warszawa, htt://www.itme.edu.l tel. (22) lub w redaktor naczelny (22) w z-ca redaktora naczelnego (22) w sekretarz redakcji PL ISSN Kwartalnik notowany na liście czasoism naukowych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (4 kt.) SPIS TREŚCI BADANIA MODELOWE MORFOLOGII MIESZANIN PROSZKÓW Ag-C UZYSKANYCH W PROCESIE MECHANICZNEJ SYNTEZY Andrzej Gładki, Danuta Wójcik-Grzybek, Krystyna Frydman...3 INFLUENCE OF EXTERNAL CONDITIONS ON PARAMETERS OF SILICON SOLAR CELLS Barbara Swatowska, Tomasz Staiński...13 DOMIESZKOANIE MONOKRYSZTAŁÓW ANTYMONKU GALU NA TYP PRZEWODNICTWA n oraz na ty Aleksandra Mirowska, Wacław Orłowski...17 SPALENIOWA SYNTEZA GRANATU ITROWO-GLINOWEGO DOMIESZKOWANEGO JONAMI NEODYMU Sławomir Dyjak, Stanisław Cudziło, Agnieszka Szysiak...32 INSTYTUT TECHNOLOGII MATERIAŁÓW ELEKTRONICZNYCH - WCZORAJ I DZIŚ. LABORATORIUM CHARAKTERYZACJI MATERIAŁÓW WYSOKIEJ CZYSTOŚCI Wanda Sokołowska

3 A. Gładki, D. Wójcik-Grzybek, K. Frydman BADANIA MODELOWE MORFOLOGII MIESZANIN PROSZKÓW Ag-C UZYSKANYCH W PROCESIE MECHANICZNEJ SYNTEZY Andrzej Gładki 1, Danuta Wójcik-Grzybek 1, Krystyna Frydman 1 Instytut Technologii Materiałów Elektronicznych, ul. Wólczyńska 133, Warszawa Jedną z głównych rzeszkód w skutecznym zastosowaniu cząstek węgla do umocnienia komozytów na osnowie metali jest ich niedostateczna dysersja w samej osnowie. Szczególne trudności dysersyjne obserwuje się w komozytach na osnowie srebra stosowanych na nakładki stykowe w łącznikach niskonaięciowych, onieważ srebro i węgiel nie reagują ze sobą. W artykule rzedstawiono badania struktury roszków otrzymanych odczas rocesu mechanicznej syntezy (MS) czystego Ag o różnych kształtach oraz mieszaniny Ag z dodatkami 0,1 % wag. i 3 % wag. węgla. Stwierdzono, że roces formowania cząstek w wyniku zgrzewania na zimno, dzięki wysokiej energii zderzeń omiędzy kulami i cząstkami srebra, ma różny rzebieg i zależy od kształtu roszku wyjściowego. W wyniku rocesu MS mieszaniny sferycznego roszku Ag i C zaobserwowano zmniejszenie wielkości cząstek oraz zmianę ich kształtu. Ponadto, badania rzerowadzone na mikroskoie skaningowym wykazały, że już o 30 minutach rocesu w rzyadku obu rodzajów roszków Ag i kulistego roszku C tworzy się roszek komozytowy Ag-C. Badania otwierdziły istotną zależność omiędzy energią rocesu MS a strukturą roszków komozytowych. Otrzymane rezultaty są sójne z wnioskami zarezentowanymi rzez autorów w ublikacji [11]. Uważamy, że zastosowanie rocesu mechanicznej syntezy do otrzymywania komozytów Ag-C stosowanych na styki w łącznikach niskonaięciowych może być w rzyszłości dobrym rozwiązaniem. Słowa kluczowe: mechaniczna synteza, mieszanina roszków Ag-C, rozdrobnienie, analiza granulometryczna 1. WPROWADZENIE Wsółczesną inżynierię materiałową charakteryzuje nieustanne dążenie do ozyskiwania materiałów, które stają się coraz nowocześniejsze, bardziej wytrzymałe, odorne i lekkie (hotter, stronger, stiffer, and lighter [1]). Inżynieria materiałowa zawdzięcza ostę stale doskonalonym rocesom lazmowym, osadzania z fazy gazowej czy mechanicznej syntezie, zachodzącej w trakcie wysokoenergetycznego mielenia. Metoda wysokoenergetycznego mielenia jest od dawna stosowana do rozdrabniania i homogenizowania materiałów. J. S. Benjamin i T. E. Volin [2] jako ierwsi zastosowali ją do otrzymywania u macnianych dysersyjnie stoów na bazie niklu. Zaoczątkowany w latach 80-tych XX wieku rozwój badań rowadzonych w ramach tej metody umożliwił oznanie jej elementarnych rocesów i możliwości. Sowodował też, że w odniesieniu do wysokoenergetycznego mielenia (WM) zaczęto owszechnie stosować nazwę mechaniczna synteza (MS) (Mechanical Alloying (MA)) [1]. MS jest rocesem rowadzonym w stanie stałym i umożliwia nie tylko rozdrabnianie i homogenizację materiałów wyjściowych, ale także otrzymywanie: nanoroszków, amorficznych roszków stoowych, roszków zawierających fazy międzymetaliczne i komozytowych roszków ceramiczno-metalowych. Dzięki tej metodzie uzyskuje się roztwory faz ciała stałego o dużym stoniu rozdrobienia (suersaturated solid solutions - SSS) oraz stoy umacniane dysersyjnie (oxide disersion strengthened alloys - ODS) [1-4]. Pozwala też na wytwarzanie mieszanin roszków, które ze względu na dużą segregację fazową w stanie ciekłym i stałym, wysoką temeraturę tonienia składników lub dużą reaktywność chemiczną, byłyby niemożliwe do otrzymania metodami konwencjonalnymi [1-5]. Zjawiska zachodzące odczas mechanicznej syntezy są rzedmiotem wielu badań, ale nie wszystkie są do końca wyjaśnione. Przeważa oinia [6-7], że decydującą rolę w rocesie MS odgrywa dynamika zderzeń między mielonymi obiektami, natomiast zjawiska dyfuzji czy otencjały chemiczne składników mają wkład drugorzędny. W tej sytuacji rocesy MS oisuje klasyczny otencjał termodynamiczny wyrażony rzez energię wewnętrzną. Ogólnie, dynamikę MS określa charakterystyczna dawka energii, którą funkcyjnie wyrażają arametry rocesu: średnica kul mielących, stosunek masy kul do masy roszku (ball to owder ratio br), rędkość obrotowa mieszania (rounds er minute - rm), własności srężyste kul i wykładziny młynka. Dawka ta energii jest charakterystyczna ze względu na odział MS na dwa elementarne rocesy: roste mielenie zmniejszające wielkość 3

4 Badania modelowe morfologii mieszanin roszków Ag-C... cząstek i roces rowadzący do owstania mieszaniny o cechach amorficznych lub tyu SSS czy ODS. Dominująca w rocesie MS jest energia kinetyczna kul rzekazywana do układu jaki stanowi roszek czy mieszanina roszków. W układzie tym, energia kinetyczna zostaje zamieniona na cieło oraz racę mechaniczną związaną ze zmniejszeniem objętości roszku. Wzajemne roorcje wyzwolonego cieła [6] i racy mechanicznej zależą od składu chemicznego roszków, ich granulacji oraz kształtu cząstek roszku. Dla identycznych składów chemicznych mniejszym objętościowo cząstkom roszków odowiadają większe energie. Natomiast, z dwóch cząstek roszku o tej samej objętości energię minimalną osiada ten, którego kształt jest zbliżony do kulistego; energię dążącą do maksymalnej - forma włóknista. Proces wytwarzania roszków komozytowych metodą MS jest bardzo złożony. Schematycznie rezentuje się go tak jak na Rys. 1, wyrażając jedynie ogólną ideę nie uwzględniającą sekwencji rocesów ośrednich towarzyszących formowaniu roszkowego materiału komozytowego. Rys. 1. Ogólny schemat tworzenia roszku komozytowego odczas rocesu MS [1]. Fig. 1. The general diagram for comosite owder formed by MA method [1]. Metoda MS znajduje raktyczne zastosowanie rzy otrzymywaniu materiałów komozytowych. Od niedawna odejmowane są także róby jej zastosowania do otrzymywania komozytów rzeznaczonych na styki elektryczne [8-9]. Materiały stykowe owszechnie stosowane w łącznikach niskonaięciowych są często komozytami na osnowie srebra z dodatkiem drugiej fazy: węgla, tlenków metali lub innych metali (n. Ag-C, Ag-ZnO, Ag-SnO 2, Ag-Fe 2, Ag-Ni, Ag-Fe). Praca elementów stykowych w warunkach łuku elektrycznego wymaga homogenicznych struktur materiałowych o gęstościach na oziomie teoretycznym. Poważnym roblemem w formowaniu elementów stykowych metodą siekania jest brak zwilżalności na granicach faz w komozytach wytwarzanych metodą konwencjonalnego mieszania. W ekstremalnych rzyadkach efekt ten całkowicie blokuje siekanie. Istnieje uzasadniona hioteza, w myśl której zastosowanie roszków komozytowych do otrzymywania materiałów stykowych może orawić ich właściwości fizyczne. Przewiduje się wzrost gęstości i twardości materiałów stykowych, a onadto, większą jednorodność objętościową, roorcjonalną do malejącej dysersji rozkładu wielkości cząstek tkwiących w srebrnej osnowie. Sodziewany efekt zmian koncentruje się na orawie właściwości łączeniowych materiałów stykowych, rzede wszystkim odorności na erozję łukową i odorności na sczeianie. Badania wstęne komozytów tyu Ag-WC-C, Ag-W-C wykonanych z mieszanin otrzymanych na drodze mechanicznej syntezy wykazały wzrost odorności tych materiałów na erozję łukową, w orównaniu do komozytów o tych samych składach chemicznych, ale otrzymanych z mieszanin klasycznych [8]. 2. BADANIA WŁASNE Do badań modelowych MS wytyowano dwa rodzaje roszków srebra, które miały stanowić osnowę rzyszłego komozytu: sferyczny, którego średnia wielkość cząstek wynosiła 16,7 ± 0,6 µm oraz łytkowy o granulacji 4,0± 0,1 µm. Jako drugą fazę wytyowano sferyczny roszek węgla, o wielkościach Rys. 2. Morfologia roszków wyjściowych: a) kulisty roszek srebra, b) łytkowy roszek srebra, c) roszek węgla. Fig. 2. Morhology of starting owders: a) sherical silver owder, b) flat shae silver owder, c) sherical carbon owder. 4

5 A. Gładki, D. Wójcik-Grzybek, K. Frydman cząstek 2,9 ± 0,1 µm. Obrazy SEM wszystkich trzech rodzajów roszków rzedstawiono na Rys. 2. Teoretycznie, roszki srebra różniły się energią wewnętrzną. Ze względu na wielkość cząstek i kształt różny od kulistego, wyższy stoień energii osiadał łytkowy roszek srebra. Należało sodziewać się, że w ekserymentach MS rzerowadzonych na czystych roszkach srebra, osiadający większy zasób energii wewnętrznej roszek łytkowy, gwałtowniej zareaguje na energię mechaniczną dostarczoną w czasie mielenia. Srawdzając tę hiotezę oba rodzaje roszków mielono w identycznych warunkach, w wysokoenergetycznym młynku Pulverisette firmy Fritsch, stosując kule mielące o średnicy 5 mm, br - 4:1 i rędkość obrotową obr/min. Pobrane o każdym czasowym cyklu MS róbki roszków mieszano z żywicą eoksydową, tworząc rearat do wykonania zgładów. Zgłady rzygotowano szlifując i olerując inkludowane w żywicy cząstki roszków na szlifierko-olerce laboratoryjnej LaboPol2 firmy Struers. Na Rys. 3 rzedstawiono obrazy zgładów obu rodzajów roszków srebra uzyskane dla wzrastających czasów wysokoenergetycznego mielenia. Rys. 3. Obrazy zgładów czystych roszków srebra sferycznego i łytkowego ochodzących z różnych czasowo faz wysokoenergetycznego mielenia. Pow. x50. Fig. 3. Images of intersection for sherical and flat shae silver owder coming from different times of high-energy milling. Mag. x50. Kinetykę rocesu obrazującą rzyrost średniej wielkości cząstek roszków w funkcji czasu mielenia t okazano na Rys. 4a. Charakter obu eksonencjalnych krzywych z Rys. 4a wskazuje na istotne różnice w kinetyce formowania metodą MS cząstek czystych roszków srebra. Prędkość ewolucji rozmiaru cząstek sferycznego Ag asymtotycznie dąży do stałej wartości. W łytkowym roszku Ag, w ostatniej fazie mielenia, obserwowany jest szczególnie gwałtowny wzrost wielkości cząstek. Interesująca jest obserwacja zmian średniego kształtu cząstek rzedstawiona na Rys. 4b. Wykresy na tym rysunku zostały rzedstawione we wsółrzędnych czasowych zmian długości wektora kształtu H Wektor H (K;W) ma dwie składowe o nastęujących A F Dmin wartościach K = 4π oraz W =. Wielkość 2 P C F Dmax K jest wsółczynnikiem kształtu wyrażonym rzez iloraz ola A obiektu zamkniętego i kwadratu jego obwodu wyukłego P C. Składowa zwana W jest wydłużeniem względnym obiektu, a rerezentuje ją stosunek ekstremalnych średnic F D Feret a. Wartości obu składowych należą do rzedziału K:W (0;1]. Dla cząstek kolistych i rzekrojów kul K = W =1, dla obiektów wydłużonych n. elisy, włókna K;W 0. Ostatecznie, wartość rerezentowanej na Rys.4b wsółrzędnej H wyznaczano z normy wektora 2 2 H = K + W. Wartości omiarowe zmiennych A; P C : F D min; max uzyskano badając granulometrię roszków metodą komuterowej analizy obrazu z orogramowaniem firmy CLEMEX. 5

6 Badania modelowe morfologii mieszanin roszków Ag-C... Zmiany kształtu kulistych cząstek roszków rzedstawione na Rys. 4b wskazują na cykliczność zjawiska. Wyjściowo, cząstki roszku są rawie sferyczne. Stąd, wartość H (t = 0) 1. Z uływem czasu mielenia cząstki stają się wydłużone elityczne, żeby w końcowej fazie mielenia, o czasie t = 30 min wrócić do kształtu rawie kulistego. Ewolucja kształtu cząstek kulistego roszku srebra rzedstawiona na Rys. 4b jest intuicyjnie zgodna z obserwacją obrazów zgładów cząstek tego roszku rzedstawionych na Rys. 3. Rezultaty analizy kształtu dla roszku o cząstkach łytkowych wskazują na ciągłe wydłużanie jego obiektów. W ostatniej fazie mielenia w obrazie zgładów zamieszczonych na Rys. 3 ojawiają się nieliczne obiekty kuliste. Jednak w rzewadze obserwuje się duże cząstki elityczne. Obserwacje różnic zmian wielkości cząstek obu mielonych roszków srebra (Rys. 4a) oraz różne obrazy ewolucji kształtu (Rys. 4b), skłaniają do rzyjęcia nastęującej hiotezy: W analizowanych czasach mielenia roszku kulistego, energia kinetyczna uwolniona w rocesie MS odzielona jest na dwie wyraźne części. Jedna skierowana jest na wyrowadzenie sferycznych cząstek roszku ze stanu minimum energii owierzchniowej odkształcenie do form elitycznych, a dalej cykl odwrotny. Druga część energii wykorzystywana jest w rocesach sajania na zimno. W rzyadku łytkowego roszku srebra, w rejestrowanym czasie rocesu MS, raktycznie cała energia kinetyczna skierowana była na sajanie cząstek. W dalszej fazie ekserymentu rzerowadzone zostały rocesy wysokoenergetycznego mielenia kulistego roszku srebra z dodatkami węgla: 3% wag. (Ag-C3) i 0,1% (Ag-C0,1). Wartość rocentowego udziału węgla w Ag-C3 wynikała z dotychczasowych doświadczeń z materiałami stykowymi. W materiałach stykowych tyu Ag-C stosuje się zwykle zawartość węgla w ilości 2-5% wag. [10]. Wartość 0,1% wag. domieszki C ustalono rzyjmując hiotezę o istotnej roli kolizji w artycji energii rocesów MS [6]. Proste obliczenia okazują, że w mieszaninie Ag-C3 liczba n cząstek roszku węgla jest dominująca. Istotnie, niech m oznacza masę roszku, a ρ; V odowiednio gęstość i średnią objętość cząstki roszku. Dla analizowanej mieszaniny, w której ρ A g ~ 5 otrzymujemy: ρ C m m C Ag = 0,03 nc ρ n ρ Ag C Ag V V C Ag = 0, 03 n n C Ag (1) 16, 7 0, , 3 28 Rys. 4. a) Czasowe szeregi wzrostu rędkości V średniej średnicy cząstek czystych roszków Ag odczas MS; b) średnie, czasowe zmiany kształtu H cząstek czystych roszków Ag obserwowane w rocesie MS. Fig. 4. a) Velocities time series V of the average articles diameter growing from ure Ag owders; b) average, timing changing of H-tye articles shae observed for ure Ag owders after MA rocesses. 6 Wynik ten oznacza, że na jedną cząstkę srebra rzyada 28 cząstek węgla. W tyowym, statystycznym obrazie 1000 obiektów mieszaniny istnieje w rzybliżeniu 35 cząstek srebra i 965 cząstek węgla. W rocesie MS wydatek energetyczny jest sumą o częstościach zderzeń kul młynka z cząstkami roszków. Można rzyjąć, że w mieszaninie Ag-C3 cząstek sferycznych, w oczątkowym etaie mielenia ~ 30 razy częściej dochodzi do kolizji kul z cząstkami węgla niż srebra. Dłuższy czas mielenia zwiększa tę częstość na korzyść rozdrabnianego węgla. Stąd statystyczny obraz mieszaniny wynikający z omiaru granulometrycznego swobodnych cząstek roszku mieszaniny Ag-C3 musi być zdominowany rzez zmiany średniej średnicy cząstek węgla. Rezultatem takiej dominacji owinien być obserwo-

7 A. Gładki, D. Wójcik-Grzybek, K. Frydman wany doświadczalnie, nadmiarowy rocent węgla niewbudowanego w strukturę srebra. Wynika to z eksonencjalnego charakteru krzywych szybkości wzrostu średnicy cząstek z Rys. 4a, szczególnie ich asymtotycznych form. W rzyadku mieszaniny zawierającej 0,1%wag. C relacja (1) rzyjmuje wartość 1. Oznacza to identyczne rawdoodobieństwo kolizji cząstek tak Ag jak i C. W tym rzyadku, o rocesie MS ilość niewbudowanego w srebro węgla owinna być niezauważalna. Zalanowane zostały trzy odstawowe gruy ekserymentów wysokoenergetycznego mielenia mieszanin roszków srebra z węglem, których warunki rezentuje Tab. 1. Doświadczenia z gruy A różnią się od odobnych z gruy B średnicami kul użytych w rocesie mielenia. Procesy gruy C są najbardziej Tabela 1. Charakterystyczne, fizyczne arametry rocesów A, B, i C mechanicznej syntezy. Table 1. Characteristics, hysical armeters for A, B and C tye MA rocess. Oznacze nie tyu rocesu Średnica kul mielących Φ K [mm] Prędkość mieszania [rm] Stosunek masy kul do masy roszku [br] Czas mieszania t [min] A 3 150/300 1:1/4:1 15, 30, 60, 90 B 5 150/300 1:1/4:1 15, 30, 60, 90 C :1 5, 15, 30 Schemat oznaczeń rocesów MS A 150 A{1:1} {150} = A11 1:1 PROCES B br rm 300 n. B{1:1} {300} = B13 4:1 C 500 C{4:1} {500} = C45 wydajne energetycznie, na co mają wływ maksymalne średnice kul, największy stosunek masy kul do roszku i bliska maksymalnej rędkość obrotowa młynka. Z każdego cyklu mielenia obierano róbki mieszaniny roszków do badań granulometrycznych. Wszystkie analizy granulometryczne wykonywano wsomnianą techniką cyfrowej analizy obrazów, wykorzystując orogramowanie firmy CLEMEX. W ierwszej kolejności badano rozkłady wielkości swobodnych cząstek mieszaniny roszków srebra i węgla. Na Rys.5 rzedstawiono may, które są rzutami łaskimi wyników ekserymentalnych rerezento- Rys. 5. May rerezentujące zależności średniej średnicy cząstek (oziomnice) mieszaniny sferycznych roszków Ag i C od czasu wysokoenergetycznego mielenia i rędkości obrotowej młynka, rzy ustalonych wartościach br. Fig. 5. Mas reresentation of average objects size for sherical Ag and C articles mixture as a function of time and rm milling with br fixed ratio. 7

8 Badania modelowe morfologii mieszanin roszków Ag-C... wanych w ostaci funkcyjnej, gdzie jest średnią średnicą cząstek mieszaniny roszków. Poziomnice rerezentują na maach rozmiar cząstek. Z rzebiegu oziomnic wynika, że w obu rodzajach A i B rocesów wysokoenergetycznego mielenia kulistych roszków srebra z węglem dominuje efekt rozdrobnienia cząstek. Stoień rozdrobnienia jest wrost roorcjonalny do czasu i rędkości obrotowej mielenia oraz średnicy kul użytych w rocesie. Szybkość defragmentacji cząstek kulistych w badanych mieszaninach Ag-C3 zależy głównie od średnicy użytych kul i rędkości obrotowej młynka. Dokładniej efekt ten można zaobserwować orównując ołożenie krzywych z Rys. 6, rerezentujących zmiany wielkości cząstek roszków mieszanin w funkcji czasu mielenia. Procesy A i B z Rys. 6 różnią się jedynie średnicą użytych kul mielących - A(Φ = 3 mm); B(Φ = 5 mm). Natomiast rocesy B i C charakteryzują różne rędkości obrotowe młynka B(300 rm); C(500 rm). Ze zstęującego ołożenia krzywych na Rys. 6 wynika, że rędkość defragmentacji cząstek w mieszaninie Ag-C3 była wrost roorcjonalna do średnicy kul młynka, jego rędkości obrotowej i czasu mielenia. Badanie granulometryczne mieszaniny Ag-C3 swobodnych cząstek roszków nie w ełni weryfikuje hiotezę o roli kolizji w rocesach MS. W układzie dwuskładnikowej mieszaniny roszków, jednoznaczne wyjaśnienie ostęującego z czasem rozdrobnienia możliwe jest wówczas, kiedy znana jest historia granulometryczna jednego ze składników. Z tego owodu, kolejny eta badań mieszaniny kulistych roszków Ag-C3 dotyczył Rys. 6. Zmiany wielkości cząstek mieszaniny Ag-C3 w funkcji czasu mielenia dla wybranych rocesów A, B i C. Fig. 6. The size changing of articles Ag-C3 mixture for some A,B and C rocesses vs. milling time. 8 analizy wielkości i kształtu rzekrojów cząstek. Mikroskoowe obrazy zgładów cząstek mieszanin rzedstawiono na Rys. 7. Rys. 7. Obrazy zgładów badanych mieszanin kulistych roszków srebra i węgla, obserwowane w mikroskoie otycznym rzy owiększeniu 50x. Fig. 7. The otical microscoe images of intersection for sherical Ag and C articles mixture. Magnification 50x. Uzyskane otyczne obrazy mikroskoowe ozwalały na detekcję i analizę granulometryczną cząstek srebra. Na obrazach zgładów z Rys. 7 cząstki Ag stanowi kontrastowa, jasna faza. Cząstki węgla raktycznie nie wyróżniają się z tła żywicy. Widoczne na obrazach z Rys. 7 czarne, sferyczne obiekty są orami owstałymi z owietrza wrowadzonego do żywicy w czasie jej mieszania z roszkami. Analiza granulometryczna cząstek srebra rowadzona ze zgładów mieszanin Ag-C3 kulistych cząstek srebra wykazała, że w badanych warunkach rocesów MS średnia wielkość cząstek srebra ozostaje w niezmienionym, lekko oszerzonym rzedziale wielkości wyjściowych 16,7 ± 2,8 µm. Natomiast, obserwowany jest efekt odkształceń kulistych cząstek roszku srebra. Fakt ten ilustrują wykresy rozrzutu wyników analizy kształtu we wsółrzędnych [K;W] rzedstawione na Rys. 8. Dla orównania na wykresach z Rys. 8 okazano rozrzuty wyników analizy kształtu dla niskoenergetycznego rocesu A oraz wysokoenergetycznego

9 A. Gładki, D. Wójcik-Grzybek, K. Frydman tyu C. Porównując oba wykresy łatwo dostrzec silne zgruowanie cząstek kulistych w rocesie A, który raktycznie nie zmienił wyjściowych struktur cząstek roszków srebra. W rocesie C uwidacznia się silne rozroszenie kształtu, świadczące o osiągnięciu fazy minimum w omawianym, cyklicznym rocesie rzemian kształtu kulistych struktur roszku srebra. Rys. 8. Wykresy rozrzutu zmiennych analizy kształtu zgładów cząstek kulistego roszku srebra obserwowane w rocesach tyu A i C. Fig. 8. The disersion lots of shae variables for intersections of sherical Ag articles observed after rocesses A11 and C45 tye. Reasumując granulometryczne badania mieszaniny Ag-C3 roszków sferycznych należy stwierdzić, że w zakresie oisanych warunków ich mechanicznej syntezy dominuje efekt rozdrabniania, którego intensywność ma ścisły związek z rawdoodobieństwem kolizji. Postęujący w czasie ciągły wzrost stonia rozdrobnienia mieszaniny Ag-C3, rzy stałej wielkości cząstek srebra, wynika z większej o rząd liczby cząstek węgla w mielonym materiale. Sektakularnym, dodatkowym dowodem otwierdzającym owyższy wniosek były nieudane róby rasowania kształtek z mieszanin Ag-C3 roszków sferycznych. Swobodne, nadmiarowe 9

10 Badania modelowe morfologii mieszanin roszków Ag-C... Rys. 9. Obrazy SEM: a) i b) struktury komozytowe kulistych roszków Ag-C0,1 bezośrednio o rocesie tyu C45 mechanicznej syntezy; c) i d) struktury komozytowe kulistych roszków Ag-C3 o rocesie tyu C45 mechanicznej syntezy i odmyciu nadmiarowego, swobodnego węgla. e) i f) struktury komozytowe Ag-C3 łytkowego roszku Ag i kulistego C, bezośrednio o MS rowadzonej w warunkach rocesu C45. Fig. 9. SEM images: a) and b) comosite structures Ag-C0,1 of sherical Ag and C owders directly MA tye C45 rocess after; c) and d) comosite structures Ag-C3 of sherical Ag and C owders MA rocess after cleaning at free C articles being in excess. e) and f) comosite structures Ag-C3 of flat shae Ag and sherical C owders directly MA rocess after, following C45 rocess. cząstki węgla uniemożliwiały formowanie trwałych wyrasek. Kolorem dominującym mieszaniny była czerń, charakterystyczna dla cząstek węgla liczbowo dominujących w mieszaninie. Radykalne zmniejszenie oziomu liczby cząstek węgla w mieszaninie roszków sferycznych Ag-C0,1 sowodowało, że otrzymany w rocesie MS tyu C45 (Tab. 1) materiał charakteryzował się barwą metaliczną wskazującą na ełne wbudowanie sferycznego węgla w strukturę cząstek srebra. Na Rys. 9a,b rezentowane są obrazy SEM owierzchni swobodnych cząstek srebra ochodzących z wyjściowej mieszaniny roszków sferycznych Ag-C0,1. Obrazy uzyskano z materiału bezośrednio o rocesie MS tyu C45 (Tab. 1). Na Rys. 9c,d rzedstawiono obrazy swobodnych cząstek srebra wyekstrahowanych z mieszaniny Ag-C3 drogą wielokrotnego, wsomaganego ultradźwiękowo wyłukiwania nadmiarowego węgla alkoholem izoroylowym. Na obrazach SEM z Rys. 9e, f widoczne są struktury ziaren mieszaniny Ag-C3 łytkowego roszku srebra i kulistego roszku węgla. W tym rzyadku szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że rezentują one materiał utworzony bezośrednio w rocesie MS tyu C45. Wyjściowa mieszanina zawierała roszki Ag i C zbliżonej granulacji, równej odowiednio - ;. Tym samym energie roszków związane z ich rozmiarem oraz rawdoodobieństwa kolizji były zbliżone. Natomiast, oba roszki różniły się energią związaną z ich kształtem. Proszki srebra łytkowego; miały znacznie większą energię niż sferyczne roszki węgla. W tym rzyadku, energia kinetyczna wyzwolona w rocesie MS w znaczącej części została zużyta na jednoczesne rocesy wtłaczania węgla w osnowę srebrną i sajanie na zimno srebra w większe cząstki. Efekt ten jest szczególnie dobrze zauważalny rzy orównaniu obrazów SEM czystego roszku srebra łytkowego (Rys. 2b) z cząstkami mieszaniny Ag-C3 widocznymi na Rys. 9e. W rzyadku mieszanin o cząstkach kulistych, energie rocesów MS dzielone były na niesrężyste odkształcenia sfer i wrasowywanie węgla w srebrną osnowę. Efekt ten ilustrują Rys. 9a, c, na których brak jest zauważalnych symtomów zwiększania wyjściowych rozmiarów cząstek srebrnej osnowy widocznych na Rys. 2a. Wszystkie obrazy zgromadzone w Rys. 9 szczególnie Rys. 9b, d, f rezentują owierzchnie roszków Ag z wbudowanymi cząstkami węgla. Jednak, obrazy te nie stanowią dostatecznego dowodu świadczącego o rozroszeniu węgla w całej objętości osnowy Ag. Z tego względu analizowane były zgłady wyrasek uzyskanych z cząstek srebra odmytych z kulistych mieszanin Ag-C3. Na Rys. 10a, b rzedstawiono, w różnych owiększeniach rzykładowe obrazy świadczące o wbudowaniu cząstek węgla we wnętrza osnowy Ag. Zwraca uwagę fakt silnego ołączenia niezdeformowanej fazy węgla sferycznego z osnową Ag, co jest szczególnie dobrze widoczne na Rys. 10b. Natomiast w obszarach usytuowania zdeformowanych, rozbitych cząstek węglowych wystęują ory, których obecność w materiale rzeznaczonym na niskonaięciowe styki elektryczne jest nieożądana. Dowody otwierdzające jakościowo obecność fazy 10

11 A. Gładki, D. Wójcik-Grzybek, K. Frydman Rys.10. a) i b) Obrazy SEM zgładów roszków komozytowych Ag-C3 uzyskanych ze sferycznych roszków Ag i C metodą MS w rocesie tyu C45. Fig. 10. a) and b) SEM images of intersection for comositie Ag-C3 owders created by MA rocess C45 tye. węglowej wewnątrz osnowy Ag wynikały z analizy rozroszonego romieniowania rentgenowskiego wzbudzonego wiązką elektronów (Energy Disersive X-ray Sectroscoy) EDS. Na Rys. 11a okazano rzeczywisty obraz SEM cząstki srebra z wbudowanym węglem. Rys. 11b rezentuje maę rozkładu węgla w tym samym obszarze skanowanej owierzchni. Jasne centra may rzyisane są jakościowo do umocnień węglowych. Analiza EDS ostatecznie domyka zbiór rzedstawionych etaów badań, rowadzących do zasadniczej, ogólnej konkluzji: metodą mechanicznej syntezy możliwe jest otrzymanie komozytowego roszku z osnową srebrną z wbudowanymi cząstkami węgla. Sostrzeżenia oczynione w trakcie badań oraz elementy wnioskowania zbieżne są z sugestiami K.Morsi i A.Esawi [11] dotyczącymi analizy rocesów otrzymywania materiału komozytowego CNT-Al (CNT - carbon nanotube), formowanego metodą mechanicznej syntezy czystych roszków Al z dodatkiem 2% i 5% wag. węgla w ostaci nanorurek Rys.11. a) Rzeczywisty obraz SEM sferycznej cząstki roszku C wrasowanęj w osnowę Ag; b) maa rozkładu węgla wykonana techniką EDS w obszarze ilustrowanym w ujęciu rzeczywistym. Fig. 11. a) Real SEM image of C sherical article ress in Ag matrix; b) distribution of C element have got by EDS technique on the same alace as real image a). 3. PODSUMOWANIE W racy rzerowadzono modelowe badania morfologii mieszanin roszków Ag-C otrzymanych metodą mechanicznej syntezy. Badania rowadzono dla sferycznego i łytkowego roszku srebra oraz sferycznego roszku węgla, dla różnych arametrów rocesu wysokoenergetycznego mielenia. Analiza granulometryczna wykazała, że największe rozdrobnienie cząstek uzyskano dla rocesu o najwyższych arametrach (br - 4:1, rm - 500). Wydłużenie czasu mielenia owyżej badanych wartości nie wływa w istotny sosób na rozdrobnienie ziarna, ale rawdoodobnie będzie konieczne ze względu na eliminację orów obecnych w owstałych cząstkach komozytowych. Na odstawie analizy strukturalnej stwierdzono, że w warunkach wysokoenergetycznego mielenia 11

12 Badania modelowe morfologii mieszanin roszków Ag-C... możliwe jest wytworzenie komozytowego roszku Ag-C. Przewidywana jest kontynuacja badań dla łytkowego roszku srebra i grafitu, uwzględniająca warunki rocesu rasowania. Zarezentowane rezultaty badań rocesów mechanicznej syntezy modelowych mieszanin roszków srebra sferycznego i łytkowego z węglem sferycznym, stanowią odstawę dla oracowania warunków otrzymywania konkretnego materiału komozytowego tyu Ag-C, rzeznaczonego na niskonaięciowe styki elektryczne. Praca realizowana była w ramach rojektu badawczego nr N N LITERATURA [1] Zhang D. L.: Processing of advanced materials using high-energy mechanical milling, Progress in Materials Science, 49, (2004), [2] Benjamin J. S., Volin T. E.: The mechanism of mechanical alloying, Metallurgical Transactions A, 5A, (1974), [3] Suryanarayana C.: Mechanical alloying and milling, Progress in Materials Science, 46, (2010), Ma E., Atzmon M.: Phase transformations induced by mechanical alloying in binary systems; Materials Chemistry and Physics, 39, (1995), Chmielewski M.: Wływ składu chemicznego i granulometrycznego roszków Al 2 i Cr na strukturę i wybrane własności materiałów gradientowych; Praca doktorska, Warszawa, Li-Lu, Lai M.O.: Formation of new materials in the solid state by mechanical alloying, Materials&Design, 16, 1, (1995), Cocco G. at all : Toward a quantitative understanding of the mechanical alloying rocess, Journal of Materials Synthesis and Processing, 8, 3/4, (2000), Frydman K., Wójcik-Grzybek D., Borkowski P., Walczuk E.: Właściwości fizyczne i łączeniowe styków z komozytów Ag-WC-C i Ag-W-C, Inżynieria Materiałowa, 1, (2009), Jiang P., Li F., Wang Y.: Effect of different tyes of carbon on microstructure and arcing behavior of Ag/C contact materials, IEEE t\tcpt, 29, 2, (2006), Slade P. G.: Electrical contacts. Princiles and alications, Marcel Dekker Inc., Morsi K., Esawi A.: Effect of mechanical alloying time and carbon nanotube (CNT) content on the evolution of aluminum (Al)-CNT comosite owders, Journal of Materials Science, 42, (2007), WYKAZ SYMBOLI A - ole obiektu łaskiego n. rzutu lub rzekroju cząstki roszku P C - obwód obiektu wyukłego K - bezwymiarowy wsółczynnik kształtu K (0,1] D - średnica Feret a obiektu łaskiego1 F D - minimalna (maksymalna) średnica Feret a F mini(max) W - bezwymiarowe wydłużenie względne W (0.1] H - wektor rzestrzeni kształtów łaskich H = Ki + Wj; H (0; 2] m - masa ρ - ciężar właściwy V - objętość n - liczba cząstek roszku 1 Z def. średnica Feret a jest rzutem konturu cząstki na dowolnie wybrany kierunek w łaskiej rzestrzeni euklidesowej. MODELLING INVESTIGATION OF MORPHOLOGY FOR Ag-C POWDERS MIXTURES CREATED BY MECHANI- CAL ALLOYING PROCESS One of the major obstacles to the effective use of carbon articles as reinforcements in metal matrix comosites is their oor disersion within metallic matrix. Esecially, within silver matrix using on low voltage electrical contact tis for reason that no nuclear hases for Ag and C elements. This aer studies the milling structures of ure, different in shae silver owders and mixtures 0,1% wt. and 3% wt. C in it, formatted during mechanical alloying (MA) rocesses. It was found that high energy collisions between balls and ure Ag owders cold welded articles together in different ways deending to articles shaes. Two effects: size decreasing and shae articles changing were observed for sherical owders Ag-C3 mixture, MA rocesses after. Moreover, SEM investigations aeared comosite Ag-C structure for both shaes Ag and sherical C in owders milling 30 minutes only. The strongly comositing effects were observed for Ag flat in shae and round C articles. The investigations confirmed essential relation between MA energy and structure of comosite owders. Our results and conclusions are convergent to suggestions exressed by Morsi K. and Esawi A. in ublication [11]. Authors hoe so mechanical alloying is good way to get Ag-C material for low voltage electrical contact tis, in the future. Keywords: mechanical alloying, comosit Ag-C, owders mixture

13 B. Swatowska, T. Staiński INFLUENCE OF EXTERNAL CONDITIONS ON PARAMETERS OF SILICON SOLAR CELLS Barbara Swatowska 1, Tomasz Staiński 1 AGH University of Science and Technology, Deartment of Electronics, Al. Mickiewicza 30, Kraków, Poland Abstract: The urose of the work is the investigation of influence of raid change of temerature and the shadowing of light on silicon solar cells oeration. Current-voltage characteristics for multicrystalline silicon solar cells were measured by the use of comuter controlled global sectrum sun simulator under an AM 1.5. The measurements of I-V characteristics allow the determination of basic electrical arameters and efficiency using the double exonential relationshi from two-diode solar cells model. Temerature measurements were carried out in the temerature range from 5 to 55 o C under constant irradiance. Under changeable area of illumination of solar cells was also observed the variation of their arameters. The rate of decrease of solar cells efficiency with temerature and shadowing area are imortant to estimate otimal working conditions of PV systems. Keywords: silicon solar cell, I-V characteristic, two diod model, efficiency of solar cell 1. INTRODUCTION One of the most imortant methods to characterization of solar cells is the analysis of current-voltage (I-V) characteristic. An equivalent electrical circuit contains several arameters related to hysical henomena occurring in solar cell. These arameters give the imortant information about the environmental conditions and manufacturing rocesses and the erformance of solar cells [1]. To describe the erformance of solar cells the known two-diode model with diffusion and recombination transort mechanism was adoted [2-3]. A model with seven arameters is given by equation: V I R S I I h I s1 + = ex 1 A1V t V + I R S V + I R I s2 ex 1 A2 V t Rsh where: I and V the cell terminal current and voltage, resectively; I h generated hotocurrent; R S series S (1) resistance; R sh shunt resistance; A 1 and A 2 diode ideality factors; I s1 and I s2 saturation currents. V t is equal to kt/e (e = 1.6*10-19 C). A 1 equal 1.0 and A 2 equal 2.0 were chosen [1, 4]. The authors of work [5] call attention that irradiance level as well as weather conditions such as ambient temerature and wind seed have an effect on the oerating temerature of PV module. Solar cell erformance was clearly influenced by temerature. It was reorted in literature [6] that as cell temerature increases the oen circuit voltage decreases. Short circuit current lightly increases. This henomenon is due to a bandga shift [7]. The decrease of absortion coefficient with temerature is also reorted. Fill factor similarly to voltage decreases roortionally, but there is no a simle mechanism, which may exlain its temerature deendence [6 7]. However the temerature behaviour of solar cells arameters is well known the exerimental research of solar cells in various ambient temeratures is very imortant. The examination of solar cells in laboratory conditions is indisensable to redict their behavior in ambient conditions. 2. EXPERIMENTAL Current-voltage characteristics for solar cells of area 100 cm 2 were measured by the use of comuter controlled global sectrum sun simulator under an AM 1.5 (1000 W/m 2 ) (I-V Curve Tracer For Solar Cells Qualification, v 4.1.1) Fig. 1. Solar cells used in these measurements were based on multicrystalline silicon of 300 µm thick, 1 Ωcm resistivity, -tye (boron doed). The measurements of I-V characteristics allow us to determine the basic arameters like: I SC short circuit current, V OC oen circuit voltage, FF fill factor and η efficiency. The I-V curves were fitted with the double exonential relationshi given by the equation (1). Silicon solar cells with TiO 2 and a-si:n:h antireflective coatings were 13

14 Influence of external conditions on arameters of silicon solar cells measured in changeable temerature and degree of darkening. Temerature measurements were carried out under constant irradiance in the temerature range from 5 to 55 o C. Exerimental set-u allows electric arameters [8]. The analysis of shadowing of solar cell may be useful for designing PV system in real condition. The laces for future location of solar anels should characterize high air flow and stabile temerature [9 10]. 3. RESULTS AND DISCUSSION The temerature is very imortant arameter for choosing laces of future solar cells alication. I-V characteristics analysis shows that the changes of short circuit current are insignificant and it can be attributed to the increased light absortion due to a decrease in the band ga of silicon [10]. Fig. 2 clearly shows decrease in efficiency of solar cell and oen circuit voltage with rising temerature. Solar cells efficiency aarently decreases at high temerature above o C. (a) (b) Fig. 1. Photos of I-V Curve Tracer For Solar Cells Qualification: a) general view, b) table with solar cells under four robes during measurement. Rys. 1. Zdjęcia aaratury do omiarów charakterystyk rądowo-naięciowych I-V (Curve Tracer For Solar Cells Qualification): a) widok ogólny, b) stolik z ogniwem słonecznym, odczas omiaru czterounktowego. easy control of temerature of the measuring table in the range from 0 to 60 o C. In case of slow temerature changes the user may erform current-voltage characteristics at chosen temerature and automatic data acquisition. Solar cells heating and cooling during measurements was realized by four Peltier modules with water system. Each of the four Peltier has its own temerature sensor and system rotecting the set-u against overheating. The shadow variation was realized by the limitation of irradiative area of cells by the use of mechanical diahragm. The shadowing of the cells is also the reason of deterioration of their 14 Fig. 2. The I-V characteristics of multicrystalline silicon solar cell at different temeratures (for irradiation on full area of solar cell). Rys. 2. Charakterystyki rądowo-naięciowe ogniw słonecznych dla różnych temeratur (rzy równomiernym oświetleniu całej owierzchni ogniwa). In Fig. 3 is clearly shown that the shadowing of solar cell area decreases both η and I SC. Even very small shadowing of about 4% causes the strong decrease in efficiency and short circuit current. This behavior is non linear. These arameter (η, I SC ) are strongly influenced by the shadowing factor which makes this relation non roortional to the value of hoton flux. In our oinion this may be exlained by the major influence of diode current in non illuminated area of solar cell. The oen circuit voltage is rather insensitive on the shadowing factor.

15 B. Swatowska, T. Staiński Fig. 3. I-V characteristics of multicrystalline silicon solar cell with different shadowing area (at room temerature about 25 o C). Rys. 3. Charakterystyki rądowo-naięciowe ogniw słonecznych dla różnego stonia zacienienia ich owierzchni (w temeraturze okojowej ~ 25 o C). Tab. 1 includes values of the main arameters of solar cells with two kinds of ARC for chosen temeratures and shadowing areas. These values confirm an observation from Fig. 2 that temerature has not a fundamental influence on I SC and changes in shadowing area are no imortance for V OC Fig. 3. It means if we have PV system of high efficiency we must assure conditions of solar cells work with stable temerature, rather under 35 o C and with minimal shadowing. The shadowing area lays the role of shunt resistors and diode effectively decreasing of current flow through the solar cells. It reflects fill factor increase. The temerature deendence of efficiency η and oen circuit voltage V OC is resented in Fig. 4. The decrease in η is mainly due to the decrease in V OC which is consisted with the theoretical announcements [6]. Fig. 5 shows the deendence of η and I SC on shadowing area of solar cell. The strong influence Table 1. The main arameters of solar cells for chosen temeratures T and shadowing areas A S. Tabela 1. Najważniejsze arametry ogniw słonecznych dla wybranych temeratur T i różnej owierzchni zacienienia A S. Multicrystalline silicon solar cell with TiO 2 ARC T [ o C] η [%] V OC [mv] I SC [A] FF A S [%] η [%] V OC [mv] I SC [A] FF Multicrystalline silicon solar cell with a-si:n:h ARC Fig. 4. Deendence of solar cell efficiency and oen circuit voltage versus temerature. Rys. 4. Zależność srawności ogniw oraz naięcia obwodu otwartego od temeratury. Fig. 5. Deendence of solar cell efficiency and short circuit current versus changeable shadowing area of cell. Rys. 5. Zależność srawności ogniw oraz rądu zwarcia od stonia zacienienia ich owierzchni. 15

16 Influence of external conditions on arameters of silicon solar cells of shadowing on diode current indicates that the oeration of solar anels may be disturbed by a single cell behavior in the case of its smaller temorary irradiation in real condition. 4. CONCLUSIONS Oen circuit voltage V OC decreases considerably for temeratures over 35 o C which caused that the efficiency also decreases distinctly. Short circuit current I SC raidly diminishes with increase in shadowing area of cells which leads the decrease in efficiency of solar cells. The similar relationshi of solar cell arameters were observed for multicrystalline silicon solar cells with a-si:n:h and TiO 2 antireflective coatings (Tab. 1). It means that changeable temerature and shadowing area of solar cells have the same influence on their arameters, indeendently on kind of antireflective coating used. The results indicate that the roer cooling of solar cells is very imortant. It is also significant to avoid any dirtiness of the surface of anel make act similar to shadowing of solar cells. Another interesting henomenon is the variation of the shadow during the day on a hotovoltaic collector and changes of its arameters. Acknowledgements The research was suorted by EEA Financial Mechanism and the Norwegian Financial Mechanism Grant PL0081. REFERENCES [1] Aelbaum J., Chairt A., Thomson D.: Parameter estimation and screening of solar cells, Prog. Photovoltaics: Res. Ael., 1, (1993), [2] Chegaar M., Ouennoughi Z., Guechi F., Langueur H.: Determination of solar cells arameters under illuminated conditions, Journal of Electron Devices, 2, (2003), [3] Wójcik P., Pisarkiewicz T., Staiński T., Liiński M., Panek P.: Investigation of solar cells under varying illumination, Proc. of XXVI Intern. Conf. of IMAPS Poland Chater, Warsaw, , [4] Swatowska B., Staiński T., Liiński M.: Silicon carbon films for solar cells alications, Proc. of VIII Electron Technology Conference ELTE 2004, Poland, Book of Extended Abstracts, 144 [5] Żdanowicz T., Rodziewicz T., Żabkowska-Wacławek M.: Theoretical analysis of the otimum energy band ga of semiconductors for fabrication of solar cells for alications In higher latitudes locations, Solar Energy Materials & Solar Cells, 87, (2005), [6] Jenkins P.P., Scheiman D.A., Brinker D.J., Aelbaum J.: Low intensity low temerature (LILT) measurements and coefficients on new hotovoltaic structures, 25 th IEEE Photovoltaic Secialists Conference, Washington D.C., USA, , [7] Yang E.S.: Fundamentals of semiconductor devices, (1978), 103 [8] Weinstock D., Aelbaum J.: Shadow variation on hotovoltaic collectors in a solar field, Proc. of 23 rd IEEE Convention of Electrical and Electronics Engineers in Israel, Tel Aviv, , [9] Weinstock D., Aelbaum J.: Otimal solar field design of stationary collectors, Journal of Solar Energy Engineering, 126, (2004), [10] Singh P., Singh S.N., Lal M., Husain M.: Temerature deendence of I-V characteristics and erformance arameters of silicon solar cell, Solar Energy Materials & Solar Cells, 92, (2008), WPŁYW WARUNKÓW ZEWNĘTRZ- NYCH NA PARAMETRY KRZEMO- WYCH OGNIW SŁONECZNYCH Praca skuia się na badaniu wływu zmian temeratury zewnętrznej oraz stonia zacienienia owierzchni ogniw słonecznych na ich arametry elektryczne. Charakterystyki rądowo-naięciowe I-V ogniw słonecznych na bazie krzemu multikrystalicznego były wyznaczone rzy oświetleniu AM 1.5 za omocą urządzenia sterowanego komuterowo I-V Curve Tracer For Solar Cells Qualification. Porzez zastosowanie elektrycznego modelu dwudiodowego, omiary charakterystyk I-V ogniw ozwoliły określić srawność ogniw oraz ich rąd zwarcia i naięcie obwodu otwartego. Pomiary temeraturowe rzerowadzono w zakresie od 5 do 55 o C, rzy stałym i równomiernym oświetleniu całej owierzchni ogniw. Zmienny stoień zacienienia owierzchni ogniw miał bardzo istotny wływ na ich arametry elektryczne. Obniżenie srawności ogniw słonecznych wraz z temeraturą oraz stoniem zacienienia jest czynnikiem bardzo istotnym rzy otymalizacji warunków racy systemów fotowoltaicznych. Słowa kluczowe: krzemowe ogniwo słoneczne, charakterystyka I-V, model dwudiodowy, srawność ogniwa słonecznego 16

17 A. Mirowska, W. Orłowski DOMIESZKOWANIE MONOKRYSZTAŁÓW ANTYMONKU GALU NA TYP PRZEWODNICTWA n ORAZ NA TYP Aleksandra Mirowska 1, Wacław Orłowski 1 1 Instytut Technologii Materiałów Elektronicznych, ul. Wólczyńska 133, Warszawa Monokryształy antymonku galu domieszkowane na ty rzewodnictwa n oraz na ty orientacji <100> otrzymane zostały zmodyfikowaną metodą Czochralskiego zintegrowaną z syntezą in-situ. Zbadano wływ arametrów technologicznych na skuteczność rocesu domieszkowania i dobrano arametry w celu otrzymania monokryształów o ożądanym tyie rzewodnictwa oraz koncentracji nośników. Uzyskano monokryształy GaSb tyu n (domieszkowane tellurem) o koncentracji nośników w zakresie od 1 x do 1 x cm -3. Otrzymane monokryształy GaSb tyu osiadały koncentrację w zakresie od 4 x do 2 x cm -3 (domieszkowane krzemem) oraz koncentrację od 2 x do 1 x cm -3 (domieszkowane cynkiem). Zbadano wływ koncentracji domieszki (Te, Zn, Si), jak też sosobu jej wrowadzania (Si), na własności elektryczne otrzymanych kryształów. Słowa kluczowe: GaSb, metoda Cz, domieszkoanie, Te, Si, Zn, koncentracja domieszek, GDMS 1. WSTĘP Monokryształy antymonku galu (GaSb) stały się w ostatnich latach oszukiwanym materiałem na odłoża od wieloskładnikowe (otrójne i oczwórne) warstwy eitaksjalne. Szczególnie wzrosło zaotrzebowanie na materiały ółrzewodnikowe dla układów otoelektronicznych racujących na długościach fali owyżej 1,55 µm. Antymonek galu jest szczególnie interesujący jako materiał odłożowy ze względu na dobre doasowanie stałej sieci ( a/a w zakresie od 0,08% do 0,14% [1-2]) do różnych związków wieloskładnikowych (takich jak InAsSb, GaInAsSb, AlGaAsSb), dla których wartości rzerwy energetycznej są w szerokim zakresie od 0,3 do 1,58 ev [1-3]. Przyrządy bazujące na odłożach z GaSb to między innymi lasery ółrzewodnikowe, fotodetektory, rzyrządy termofotowoltaiczne i mikrofalowe. Znajdują one miejsce zarówno wśród zastosowań militarnych jak i cywilnych (jako sensory obrazu w odczerwieni bądź czujniki monitorujące skażenia środowiska lub wykrywające mikrowycieki niebeziecznych, toksycznych gazów jak HF, H 2 S czy PH 3 ) [4]). Niezależnie od metody otrzymywania i warunków technologicznych niedomieszkowany GaSb jest zawsze tyu, a koncentracja akcetorów rzędu cm -3 jest związana głównie z odwójnie zjonizowanym komleksem złożonym z luki galowej (V Ga ) i defektu antystrukturalnego w odsieci antymonu (Ga Sb ) [5-8]. W rzyadku domieszkowania na ty n kluczową rolę odgrywają zjawiska komensacji tych rodzimych defektów unktowych oraz autokomensacji, czyli tworzenia defektów akcetorowych z udziałem domieszki (Te). W kolejnym rozdziale omówione zostaną główne roblemy związane z otrzymywaniem antymonku galu. Rozdział 3 oświęcony jest rocesom domieszkowania GaSb na ty n (tellurem) oraz na ty (krzemem lub cynkiem). Przedstawione zostaną wyniki badań dotyczące wbudowywania się domieszek (Te, Si, Zn) oraz rozkładu arametrów elektrycznych w otrzymanych monokryształach. 2. OTRZYMYWANIE GaSb Kryształy GaSb otrzymywane są głównie metodą Czochralskiego (CZ) w różnych jej odmianach (w redukującej atmosferze wodoru lub z użyciem tonika) [9-22]. Metodą Czochralskiego z zastosowaniem wodoru uzyskiwano kryształy o czystości o rząd wielkości wyższej niż rzy stosowaniu tonika [20-21], jednak oważnym ograniczeniem tej metody jest niewystarczająca rędkość redukcji Ga 2 rzez H 2. Z wykresu fazowego [4] wynika, że stechiometryczny skład GaSb osiągnąć można jedynie rzy krystalizacji z cieczy bogatej w antymon. Jednakże należy amiętać, że owyżej 370 C antymon zaczyna się ulatniać owodując dekomozycję GaSb na gazowy antymon (Sb 2 ) oraz GaSb rozuszczone w ciekłym galu [9-10]. Z owodu dużej różnicy 17

18 Domieszkowanie monokryształów antymonku galu na ty rzewodnictwa n oraz rężności ar Ga oraz Sb w temeraturze tonienia (niemal 3 rzędy wielkości) należy liczyć się ze stratami Sb w trakcie rocesu krystalizacji i związaną z tym zmianą roorcji Ga/Sb w stoionym wsadzie. Wielkość tych strat jest roorcjonalna do czasu trwania rocesu oraz ciśnienia gazu w komorze urządzenia lub intensywności rzeływu gazu w trakcie trwania rocesu. Zazwyczaj stosuje się nadmiar składnika lotnego (Sb), nie mniej niż 0,1% Tlenki na owierzchni GaSb Głównym roblemem wystęującym odczas krystalizacji metodą Czochralskiego ozostaje ojawiająca się na owierzchni wsadu warstwa tlenkowych zanieczyszczeń, często uniemożliwiająca rawidłowe zaczeienie oraz będąca rzyczyną zbliźniaczeń. Nawet niskotemeraturowe rocesy zachodzące na owierzchni GaSb mogą owodować owstanie niestabilnej warstwy tlenkowej złożonej z tlenków galu i antymonu [23]. Ponieważ w równowadze termodynamicznej z GaSb może wystęować jedynie Ga 2 oraz Sb, tlenek taki jak Sb 2 w kontakcie z GaSb tworzy kolejne cząsteczki Ga 2 i wolne atomy Sb. Szczegółowe badania nad warstwą tlenków o twierdziły, że składa się ona niemal całkowicie z Ga 2 [24]. Jedynie rzy owierzchni GaSb wystęują niewielkie ilości Sb 2 oraz czystego Sb (Rys. 1). Rys. 1. Skład chemiczny warstwy tlenkowej utworzonej na owierzchni GaSb o wygrzaniu rzez 1 godzinę w atmosferze zawierającej tlen w 300 C [19]. Fig. 1. Oxide layer formed on GaSb surface after annealing in 300 C for 1 hour [19] Rodzime defekty unktowe i domieszki Niezależnie od metody otrzymywania i warunków technologicznych niedomieszkowany GaSb jest zawsze tyu o koncentracji akcetorów rzędu cm -3 [10]. Najistotniejsze dla GaSb są defekty unktowe takie jak luki (V Ga, V Sb ) oraz defekty antystrukturalne (Ga Sb, Sb Ga ). Z rozważań termodynamicznych [36] wynika, że dominującym akcetorem jest odwójnie zjonizowany komleks V Ga -Ga Sb [5-7]. Koncentracja luk galowych V Ga jest zawsze dużo większa niż luk antymonowych V Sb niezależnie od temeratury wzrostu GaSb i składu cieczy (od 1 rzędu wielkości dla wzrostu z cieczy bogatej w Ga, do 9 rzędów rzy wzroście z cieczy bogatej w Sb) W obliżu temeratury tonienia GaSb (712 C) koncentracja V Ga wynosi ~ 5 x cm -3, a koncentracja V Sb wynosi ~ 5 x cm -3, natomiast koncentracja defektów antystrukturalnych różni się nieznacznie. W celu otrzymania monokryształów GaSb tyu n lub tyu używane są różne domieszki [25-40]. Tellur, selen i siarka są donorami łytkimi, natomiast german, lit, krzem, cynk i miedź są akcetorami łytkimi. Dla uzyskania GaSb tyu n najczęściej stosuje się domieszkowanie tellurem, stąd też najwięcej ublikacji dotyczy właśnie telluru [10, 25-27, 29, 41-47]. Rozuszczalność telluru w temeraturze tonienia GaSb wynosi 1,5 x cm -3, a owyżej tej wartości zaczynają tworzyć się związki omiędzy tellurem i galem (Ga 2 Te 3 ) [42]. Stany donorowe związane z tellurem wyliczone na odstawie modelu atomu wodoru dobrze zgadzają się z danymi ekserymentalnymi. Charakterystyczne jest zróżnicowane obsadzenie stanów donorowych w zależności od koncentracji Te oraz fakt, że część wrowadzanej domieszki ozostaje elektrycznie obojętna rzy wysokim oziomie domieszkowania [36]. Przy niskim oziomie domieszkowania tellurem można uzyskać materiał o bardzo niskiej koncentracji nośników (< 2 x cm -3 ) tyu lub tyu n, w zależności od stonia komensacji rodzimych defektów unktowych, jednakże oważnym roblemem staje się bardzo niejednorodny rozkład arametrów elektrycznych na łytce [45]. W GaSb domieszkowanym tellurem obok oziomu donorowego związanego z Te oraz tyowego akcetorowego komleksu V Ga Ga Sb ojawia się kolejny oziom akcetorowy odowiadający komleksowi V Ga Ga Sb Te Sb, którego koncentracja zależy od składu cieczy i zawartości w niej telluru [41]. W badaniach własności elektrycznych doskonałym uzuełnieniem omiarów hallowskich mogą być badania fotoluminescencji [29, 41]. 18

19 A. Mirowska, W. Orłowski Dla uzyskania w GaSb rzewodnictwa tyu stosuje się german, krzem [48] lub cynk [25, 49-53]. Krzem oraz cynk jako domieszki akcetorowe zajmują miejsce Sb w odsieci antymonu. Zaledwie kilka artykułów dotyczy takich domieszek akcetorowych w GaSb jak krzem czy cynk, a i te dotyczą rzeważnie roblematyki dyfuzji [49-52] lub badania defektów związanych z domieszkowaniem [53]. Po rzekroczeniu stanu nasycenia (~ 1 x cm -3 ) krzem tworzy wydzielenia, które nie są elektrycznie aktywne, a równowagowy wsółczynnik segregacji Si w GaSb jest bliski, ale nie równy jedności [36]. W rzyadku domieszkowania cynkiem ierwszorzędne znaczenie ma oznanie mechanizmów dyfuzji w GaSb [6, 54]. Gal i antymon dyfundują niezależnie od siebie, każdy w swojej odsieci. W związku z różną koncentracją defektów biorących udział w rocesach dyfuzji rędkość dyfuzji galu jest kilka rzędów wielkości większa niż antymonu. Za dyfuzję galu odowiada zarówno Ga i jak i luki V Ga, jednak tych ostatnich jest zdecydowanie mniej. Domieszkowanie na ty srzyja tworzeniu się dodatnio naładowanych Ga i, natomiast ma odwrotny wływ na ujemnie naładowane luki galowe [6]. Uwzględniane są [52] dwa różne mechanizmy dyfuzji cynku, odstawieniowy (kick-out) oraz dysocjacyjny: Zn i q Zn Ga - + Ga i u + (q u)h, (1) Zn i q + V Ga k Zn Ga - + (q k)h, (2) gdzie:q, k, u - stoień jonizacji defektu, h - oznacza dziurę. Podczas domieszkowania GaSb cynkiem na ty w dyfuzji mają udział zarówno neutralne luki galowe (V Ga0 ) jak i dodatnio naładowane i neutralne międzywęzłowe atomy galu (Ga i0, Ga i+ ), odobnie jak dodatnio naładowany międzywęzłowy atom cynku (Zn i+ ) [49, 53]. Wsółczynnik segregacji cynku zależy od jego ilości w stoionym GaSb (maleje ze wzrostem koncentracji Zn, jak również ze wzrostem koncentracji Ga) i wynosi 0,3 [4] Segregacja domieszek Wsółczynniki autodyfuzji i dyfuzji domieszek w GaSb oraz wsółczynniki segregacji dla niektórych domieszek odane w literaturze zamieszczone są w Tab. 1. Wsółczynniki dyfuzji niektórych domieszek w GaSb zależeć mogą od stechiometrii (ind dyfunduje szybciej w kryształach bogatych w Sb, niż w bogatych w Ga) oraz od koncentracji domieszki (n. dyfuzja cyny i litu). Obserwowana jest też zależność wsółczynnika segregacji cynku od koncentracji Zn w stoionym GaSb (maleje on wraz ze wzrostem koncentracji Zn, jak również ze wzrostem koncentracji Ga). Badając zjawisko utwardzania sieci orzez stosowanie domieszek izoelektronowych (wystęujące w innych związkach A III B V ) nie stwierdzono jego wystęowania w rzyadku GaSb [39]. Tabela 1. Wsółczynniki segregacji (C s / C l ) domieszek w GaSb oraz wsółczynniki autodyfuzji i dyfuzji domieszek i energie aktywacji w GaSb wg [4] i uzuełnione wg [25, 29]. Table 1. Segregation coefficients (C s / C l ) for doants in GaSb, diffusion or selfdiffusion coefficients and activation energies in GaSb from [4] and [25, 29]. C s / C l D 0 [cm 2 s -1 ] Q [ev] Ga 3,2 x ,15 Sb 3,4 x ,45 8,7 x ,13 Zn 0,3 4,0x10-2 lub 9,2 x 10-2 [25] 1,6 lub 1,8 [25] Cd 0,02 1,5 x ,72 In 1 1,2x10-7 0,53 Si 1 Cu 0,0021 [25] 3,2 x 10 8 [25] 2,7 [25] Ge 0,32 lub 0,015 [25] 1,0 x 10-1 [25] 1,7 [25] Sn 0,01 2,4 x ,80 As 2-4 S 0,06 Se 0,4 Te 0,4 lub 0,48 [29] 3,8 x 10-4 lub 1-5 x 10-5 [25] 1,20 19

20 Domieszkowanie monokryształów antymonku galu na ty rzewodnictwa n oraz Rozkład koncentracji domieszki wzdłuż osi kryształu rzy wzroście metodą Czochralskiego oisywany jest zazwyczaj równaniem (rawem Scheil a [55]) zakładającym całkowite mieszanie cieczy w tyglu. Ponieważ dla GaSb różnica gęstości cieczy i kryształu wynosi ~ 8% (ρ s /ρ l = 0,927), konieczna jest korekta [26]: C = C k o ef ( 1 x) ρ ρ s k ef 1 l (3) gdzie: k ef - efektywny wsółczynnik segregacji, C o - oczątkowa koncentracja domieszki we wsadzie, x - skrystalizowana część wsadu, ρ s, ρ l - gęstość kryształu i cieczy. W rzyadku rocesów krystalizacji InSb metodą Bridgman a rowadzonych w stanie nieważkości zaobserwowano segregację innego tyu, idealnie równowagową i w ełni kontrolowaną rzez dyfuzję oisywaną równaniem Tiller a [56]: C = Co kef + ef ex (4) ef D R ( 1 k ) 1 k x gdzie: R- rędkość krystalizacji, D - wsółczynnik dyfuzji. W rzyadku GaSb nie udało się jednak osiągnąć odobnego, idealnie dyfuzyjnego rozkładu domieszki [27, 42]. W tym celu róbowano ograniczyć drastycznie konwekcję w cieczy, ale rozkład osiowy telluru w kryształach GaSb nadal leżał omiędzy teoretycznymi krzywymi odowiadającymi całkowitemu mieszaniu i rozkładowi kontrolowanemu rzez dyfuzję [26, 46]. Wystęujący w owyższych równaniach efektywny wsółczynnik segregacji może zależeć od wielu czynników. Zwłaszcza dla bardzo dużych rędkości krystalizacji mamy k ef k, ale dla ~ 10 cm/h otrzymano k ef 1,3k [10]. Jeśli krystalizacja nie jest rowadzona z cieczy o idealnie stechiometrycznym składzie, może mieć to wływ na rozkład domieszki. Wzrost koncentracji Sb i obniża rzecież koncentrację luk V Sb, a tym samym możliwości wbudowywania się telluru w odsieci antymonu [10]. Efektywny wsółczynnik segregacji może też zależeć od kierunku wzrostu nawet rzy niewielkich rędkościach krystalizacji. Jeśli front krystalizacji nie jest idealnie łaski, bądź jego kształt zmienia się w trakcie wzrostu kryształu, wtedy wzrost zachodzi na różnych krystalograficznych facetkach i k ef zależy od ozycji w krysztale [10]. Wartości k ef mogą się w takim rzyadku znacznie różnić (nawet kilkukrot- nie). Zależność k ef od równowagowego wsółczynnika segregacji k oisuje równanie [45]: k k ef = (5) k + ( 1 k ) ex( ) gdzie: = R δ / D, R - rędkość krystalizacji, D - wsółczynnik dyfuzji w cieczy, δ - odowiada za mieszanie cieczy. W warunkach słabego mieszania δ, więc i stąd mamy k ef 1 (tzw. rozkład dyfuzyjny), natomiast w rzyadku idealnego mieszania δ 0, więc 0 i stąd mamy k ef k. Z owyższych rozważań wynika, że modyfikując odowiednio arametry technologiczne rocesu wzrostu (rędkość krystalizacji, gradienty temeratury, obroty tygla i zarodzi), można róbować jeśli nie drastycznie zmienić, to rzynajmniej modyfikować rozkład domieszki, a tym samym arametrów elektrycznych w krysztale. 3. PROCESY MONOKRYSTALIZA- CJI GaSb Celem niniejszej racy było oracowanie warunków technologicznych ozwalających na otrzymywanie w sosób owtarzalny monokryształów GaSb domieszkowanych na ty n (tellurem) oraz na ty (krzemem lub cynkiem) o założonych własnościach elektrycznych i strukturalnych. Jest to kontynuacja oraz rozwinięcie badań rowadzonych w latach ubiegłych dotyczących oracowania metody otrzymywania niedomieszkowanych monokryształów GaSb o średnicy 2 cali metodą Czochralskiego. W rzyadku niedomieszkowanych monokryształów GaSb najistotniejszym do osiągnięcia arametrem była możliwie najniższa koncentracja dziur (1 2) x cm -3 i ich wysoka ruchliwość cm 2 /Vs w 300 K, dla monokryształów domieszkowanych należało określić możliwe do osiągnięcia zakresy arametrów fizycznych w zależności od koncentracji domieszki. Zbadana została rzeczywista koncentracja domieszki w otrzymanych kryształach dzięki badaniom metodą GDMS (Glow Discharge Mass Sectrometry) Zintegrowany roces syntezy i monokrystalizacji Procesy otrzymywania GaSb rowadzone były w niskociśnieniowym urządzeniu GK-2 wykorzystywanym wcześniej do otrzymywania niedomieszko- 20

BADANIA MODELOWE MORFOLOGII MIESZANIN PROSZKÓW Ag-C UZYSKANYCH W PROCESIE MECHANICZNEJ SYNTEZY

BADANIA MODELOWE MORFOLOGII MIESZANIN PROSZKÓW Ag-C UZYSKANYCH W PROCESIE MECHANICZNEJ SYNTEZY A. Gładki, D. Wójcik-Grzybek, K. Frydman BADANIA MODELOWE MORFOLOGII MIESZANIN PROSZKÓW Ag-C UZYSKANYCH W PROCESIE MECHANICZNEJ SYNTEZY Andrzej Gładki 1, Danuta Wójcik-Grzybek 1, Krystyna Frydman 1 Instytut

Bardziej szczegółowo

BADANIA MODELOWE MORFOLOGII MIESZANIN PROSZKÓW Ag-C UZYSKANYCH W PROCESIE MECHANICZNEJ SYNTEZY

BADANIA MODELOWE MORFOLOGII MIESZANIN PROSZKÓW Ag-C UZYSKANYCH W PROCESIE MECHANICZNEJ SYNTEZY A. Gładki, D. Wójcik-Grzybek, K. Frydman BADANIA MODELOWE MORFOLOGII MIESZANIN PROSZKÓW Ag-C UZYSKANYCH W PROCESIE MECHANICZNEJ SYNTEZY Andrzej Gładki 1, Danuta Wójcik-Grzybek 1, Krystyna Frydman 1 Instytut

Bardziej szczegółowo

Entalpia swobodna (potencjał termodynamiczny)

Entalpia swobodna (potencjał termodynamiczny) Entalia swobodna otencjał termodynamiczny. Związek omiędzy zmianą entalii swobodnej a zmianami entroii Całkowita zmiana entroii wywołana jakimś rocesem jest równa sumie zmiany entroii układu i otoczenia:

Bardziej szczegółowo

Kalorymetria paliw gazowych

Kalorymetria paliw gazowych Katedra Termodynamiki, Teorii Maszyn i Urządzeń Cielnych W9/K2 Miernictwo energetyczne laboratorium Kalorymetria aliw gazowych Instrukcja do ćwiczenia nr 7 Oracowała: dr inż. Elżbieta Wróblewska Wrocław,

Bardziej szczegółowo

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU IMPULSOWEGO ZAGĘSZCZANIA MAS FORMIERSKICH. W. Kollek 1 T. Mikulczyński 2 D.Nowak 3

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU IMPULSOWEGO ZAGĘSZCZANIA MAS FORMIERSKICH. W. Kollek 1 T. Mikulczyński 2 D.Nowak 3 VI KONFERENCJA ODLEWNICZA TECHNICAL 003 BADANIA SYMULACYJNE PROCESU IMPULSOWEGO ZAGĘSZCZANIA MAS FORMIERSKICH BADANIA SYMULACYJNE PROCESU IMPULSOWEGO ZAGĘSZCZANIA MAS FORMIERSKICH W. Kollek 1 T. Mikulczyński

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Przemiany termodynamiczne

Wykład 2. Przemiany termodynamiczne Wykład Przemiany termodynamiczne Przemiany odwracalne: Przemiany nieodwracalne:. izobaryczna = const 7. dławienie. izotermiczna = const 8. mieszanie. izochoryczna = const 9. tarcie 4. adiabatyczna = const

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POŻARÓW. Ćwiczenia laboratoryjne. Ćwiczenie nr 1. Obliczenia analityczne parametrów pożaru

MODELOWANIE POŻARÓW. Ćwiczenia laboratoryjne. Ćwiczenie nr 1. Obliczenia analityczne parametrów pożaru MODELOWANIE POŻARÓW Ćwiczenia laboratoryjne Ćwiczenie nr Obliczenia analityczne arametrów ożaru Oracowali: rof. nadzw. dr hab. Marek Konecki st. kt. dr inż. Norbert uśnio Warszawa Sis zadań Nr zadania

Bardziej szczegółowo

Pomiar wilgotności względnej powietrza

Pomiar wilgotności względnej powietrza Katedra Silników Salinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI Pomiar wilgotności względnej owietrza - 1 - Wstę teoretyczny Skład gazu wilgotnego. Gazem wilgotnym nazywamy mieszaninę gazów, z których

Bardziej szczegółowo

PROBLEM ODŻELAZIANIA WÓD W GEOTERMALNYCH NA CELE BALNEOLOGICZNE I REKREACYJNE. Problem żelaza w wodach geotermalnych

PROBLEM ODŻELAZIANIA WÓD W GEOTERMALNYCH NA CELE BALNEOLOGICZNE I REKREACYJNE. Problem żelaza w wodach geotermalnych PROBLEM ODŻELAZIANIA WÓD W GEOTERMALNYCH NA CELE BALNEOLOGICZNE I REKREACYJNE Iwona Kłosok-Bazan Politechnika Oolska Science for Industry: Necessity is the mother of invention Second Networking Event in

Bardziej szczegółowo

NIEPOWTARZALNOŚĆ CYKLI PRACY SILNIKA SPALINOWEGO PRZY JEGO WYSOKIEJ PRĘDKOŚCI OBROTOWEJ ORAZ RÓŻNYM OBCIĄŻENIU

NIEPOWTARZALNOŚĆ CYKLI PRACY SILNIKA SPALINOWEGO PRZY JEGO WYSOKIEJ PRĘDKOŚCI OBROTOWEJ ORAZ RÓŻNYM OBCIĄŻENIU GRZGORZ PRZYYŁ, STFN POSTRZDNIK NIPOWTRZLNOŚĆ CYKLI PRCY SILNIK SPLINOWGO PRZY JGO WYSOKIJ PRĘDKOŚCI OROTOWJ ORZ RÓŻNYM OCIĄŻNIU UNRPTILITY OF WORKING CYCLS T HIGH SPD ND DIFFRNT LOD OF SI NGIN Streszczenie

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA SILUMINU AK20 DODATKAMI ZŁOŻONYMI

MODYFIKACJA SILUMINU AK20 DODATKAMI ZŁOŻONYMI 41/2 Archives of Foundry, Year 2001, Volume 1, 1 (2/2) Archiwum Odlewnictwa, Rok 2001, Rocznik 1, Nr 1 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 MODYFIKACJA SILUMINU AK20 DODATKAMI ZŁOŻONYMI F. ROMANKIEWICZ

Bardziej szczegółowo

BADANIA MODELOWE OGNIW SŁONECZNYCH

BADANIA MODELOWE OGNIW SŁONECZNYCH POZNAN UNIVE RSITY OF TE CHNOLOGY ACADE MIC JOURNALS No 70 Electrical Engineering 2012 Bartosz CERAN* BADANIA MODELOWE OGNIW SŁONECZNYCH W artykule przedstawiono model matematyczny modułu fotowoltaicznego.

Bardziej szczegółowo

Inżynieria materiałowa: wykorzystywanie praw termodynamiki a czasem... walka z termodynamiką

Inżynieria materiałowa: wykorzystywanie praw termodynamiki a czasem... walka z termodynamiką Inżynieria materiałowa: wykorzystywanie praw termodynamiki a czasem... walka z termodynamiką Kilka definicji Faza Stan materii jednorodny wewnętrznie, nie tylko pod względem składu chemicznego, ale również

Bardziej szczegółowo

Metody doświadczalne w hydraulice Ćwiczenia laboratoryjne. 1. Badanie przelewu o ostrej krawędzi

Metody doświadczalne w hydraulice Ćwiczenia laboratoryjne. 1. Badanie przelewu o ostrej krawędzi Metody doświadczalne w hydraulice Ćwiczenia laboratoryjne 1. adanie rzelewu o ostrej krawędzi Wrowadzenie Przelewem nazywana jest cześć rzegrody umiejscowionej w kanale, onad którą może nastąić rzeływ.

Bardziej szczegółowo

This article is available in PDF-format, in coloured version, at: www.wydawnictwa.ipo.waw.pl/materialy-wysokoenergetyczne.html

This article is available in PDF-format, in coloured version, at: www.wydawnictwa.ipo.waw.pl/materialy-wysokoenergetyczne.html Z. Surma, Z. Leciejewski, A. Dzik, M. Białek This article is available in PDF-format, in coloured version, at: www.wydawnictwa.io.waw.l/materialy-wysokoenergetyczne.html Materiały Wysokoenergetyczne /

Bardziej szczegółowo

Katedra Silników Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI. Pomiar ciepła spalania paliw gazowych

Katedra Silników Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI. Pomiar ciepła spalania paliw gazowych Katedra Silników Salinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI Pomiar cieła salania aliw gazowych Wstę teoretyczny. Salanie olega na gwałtownym chemicznym łączeniu się składników aliwa z tlenem, czemu

Bardziej szczegółowo

PROMIENIOWANIE WIDZIALNE ŁUKU SPAWALNICZEGO METODY TIG

PROMIENIOWANIE WIDZIALNE ŁUKU SPAWALNICZEGO METODY TIG 86/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(2/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 PROMIENIOWANIE WIDZIALNE ŁUKU SPAWALNICZEGO METODY TIG M.

Bardziej szczegółowo

P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A

P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A WYDZIAŁ BUDOWNICTWA, MECHANIKI I PETROCHEMII INSTYTUT INŻYNIERII MECHANICZNEJ LABORATORIUM NAPĘDÓW I STEROWANIA HYDRAULICZNEGO I PNEUMATYCZNEGO Instrkcja do

Bardziej szczegółowo

Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym

Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym Dotacje na innowacje Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym Viktor Zavaleyev, Jan Walkowicz, Adam Pander Politechnika Koszalińska

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

Jak określić stopień wykorzystania mocy elektrowni wiatrowej?

Jak określić stopień wykorzystania mocy elektrowni wiatrowej? Jak określić stoień wykorzystania mocy elektrowni wiatrowej? Autorzy: rof. dr hab. inŝ. Stanisław Gumuła, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, mgr Agnieszka Woźniak, Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Euro Oil & Fuel Biokomponenty w paliwach do silników Diesla wpływ na emisję i starzenie oleju silnikowego

Euro Oil & Fuel Biokomponenty w paliwach do silników Diesla wpływ na emisję i starzenie oleju silnikowego Instytut Nafty i Gazu Prace Naukowe Instytutu Nafty I Gazu nr 172 Euro Oil & Fuel Biokomponenty w paliwach do silników Diesla wpływ na emisję i starzenie oleju silnikowego Bio-components in Diesel fuels

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ODKSZTAŁCENIA WZGLĘDNEGO NA WSKAŹNIK ZMNIEJSZENIA CHROPOWATOŚCI I STOPIEŃ UMOCNIENIA WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ PO OBRÓBCE NAGNIATANEM

WPŁYW ODKSZTAŁCENIA WZGLĘDNEGO NA WSKAŹNIK ZMNIEJSZENIA CHROPOWATOŚCI I STOPIEŃ UMOCNIENIA WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ PO OBRÓBCE NAGNIATANEM Tomasz Dyl Akademia Morska w Gdyni WPŁYW ODKSZTAŁCENIA WZGLĘDNEGO NA WSKAŹNIK ZMNIEJSZENIA CHROPOWATOŚCI I STOPIEŃ UMOCNIENIA WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ PO OBRÓBCE NAGNIATANEM W artykule określono wpływ odkształcenia

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Wyznaczanie poziomów dźwięku na podstawie pomiaru skorygowanego poziomu A ciśnienia akustycznego

Ćwiczenie 4. Wyznaczanie poziomów dźwięku na podstawie pomiaru skorygowanego poziomu A ciśnienia akustycznego Ćwiczenie 4. Wyznaczanie oziomów dźwięku na odstawie omiaru skorygowanego oziomu A ciśnienia akustycznego Cel ćwiczenia Zaoznanie z metodą omiaru oziomów ciśnienia akustycznego, ocena orawności uzyskiwanych

Bardziej szczegółowo

OBCIĄŻALNOŚĆ PRĄDOWA GÓRNEJ SIECI TRAKCYJNEJ CURRENT-CARRYING CAPACITY OF OVERHEAD CONTACT LINE

OBCIĄŻALNOŚĆ PRĄDOWA GÓRNEJ SIECI TRAKCYJNEJ CURRENT-CARRYING CAPACITY OF OVERHEAD CONTACT LINE ARTUR ROJEK, WIESŁAW MAJEWSKI, MAREK KANIEWSKI, TADEUSZ KNYCH OBCIĄŻALNOŚĆ PRĄDOWA GÓRNEJ SIECI TRAKCYJNEJ CURRENT-CARRYING CAPACITY OF OVERHEAD CONTACT LINE Streszczenie W artykule rzedstawiono wyniki

Bardziej szczegółowo

aforementioned device she also has to estimate the time when the patients need the infusion to be replaced and/or disconnected. Meanwhile, however, she must cope with many other tasks. If the department

Bardziej szczegółowo

INFLUENCE OF MATERIAL PROPERTIES ON PARAMETERS OF SILICON SOLAR CELLS *

INFLUENCE OF MATERIAL PROPERTIES ON PARAMETERS OF SILICON SOLAR CELLS * Inluence of material properties on parameters of silicon solar cells PL ISSN 0209-0058 MATERIAŁY ELEKTRONICZNE T. 36-2008 NR 4 INFLUENCE OF MATERIAL PROPERTIES ON PARAMETERS OF SILICON SOLAR CELLS * Barbara

Bardziej szczegółowo

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES Kompozyty 11: 2 (2011) 152-156 Werner A. Hufenbach, Frank Adam, Maik Gude, Ivonne Körner, Thomas Heber*, Anja Winkler Technische Universität Dresden, Institute of Lightweight Engineering and Polymer Technology

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKI ZŁOŻONYCH UKŁADÓW Z TURBINAMI GAZOWYMI

CHARAKTERYSTYKI ZŁOŻONYCH UKŁADÓW Z TURBINAMI GAZOWYMI CHARAERYSYI ZŁOŻOYCH UŁADÓW Z URBIAMI AZOWYMI Autor: rzysztof Badyda ( Rynek Energii nr 6/200) Słowa kluczowe: wytwarzanie energii elektrycznej, turbina gazowa, gaz ziemny Streszczenie. W artykule rzedstawiono

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH

WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH WOJCIECH WIELEBA WPŁYW PROCESU TARCIA NA ZMIANĘ MIKROTWARDOŚCI WARSTWY WIERZCHNIEJ MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH THE INFLUENCE OF FRICTION PROCESS FOR CHANGE OF MICROHARDNESS OF SURFACE LAYER IN POLYMERIC MATERIALS

Bardziej szczegółowo

Zjawisko Comptona opis pół relatywistyczny

Zjawisko Comptona opis pół relatywistyczny FOTON 33, Lato 06 7 Zjawisko Comtona ois ół relatywistyczny Jerzy Ginter Wydział Fizyki UW Zderzenie fotonu ze soczywającym elektronem Przy omawianiu dualizmu koruskularno-falowego jako jeden z ięknych

Bardziej szczegółowo

Ć W I C Z E N I E N R C-5

Ć W I C Z E N I E N R C-5 INSTYTUT FIZYKI WYDZIAŁ INŻYNIERII PRODUKCJI I TECHNOLOGII ATERIAŁÓW POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA PRACOWNIA ECHANIKI I CIEPŁA Ć W I C Z E N I E N R C-5 WYZNACZANIE CIEPŁA PAROWANIA WODY ETODĄ KALORYETRYCZNĄ

Bardziej szczegółowo

Termodynamika techniczna

Termodynamika techniczna Termodynamika techniczna Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Ekologiczne Źródła Energii II rok Pomiar wilgotności owietrza Instrukcja do ćwiczenia Katedra Systemów Energetycznych i Urządzeń

Bardziej szczegółowo

Technologie wytwarzania. Opracował Dr inż. Stanisław Rymkiewicz KIM WM PG

Technologie wytwarzania. Opracował Dr inż. Stanisław Rymkiewicz KIM WM PG Technologie wytwarzania Opracował Dr inż. Stanisław Rymkiewicz KIM WM PG Technologie wytwarzania Odlewanie Metalurgia proszków Otrzymywanie monokryształów Otrzymywanie materiałów superczystych Techniki

Bardziej szczegółowo

Fotowoltaika i sensory w proekologicznym rozwoju Małopolski

Fotowoltaika i sensory w proekologicznym rozwoju Małopolski Fotowoltaika i sensory w proekologicznym rozwoju Małopolski Photovoltaic and Sensors in Environmental Development of Malopolska Region ZWIĘKSZANIE WYDAJNOŚCI SYSTEMÓW FOTOWOLTAICZNYCH Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

[ ] 1. Zabezpieczenia instalacji ogrzewań wodnych systemu zamkniętego. 1. 2. Przeponowe naczynie wzbiorcze. ν dm [1.4] 1. 1. Zawory bezpieczeństwa

[ ] 1. Zabezpieczenia instalacji ogrzewań wodnych systemu zamkniętego. 1. 2. Przeponowe naczynie wzbiorcze. ν dm [1.4] 1. 1. Zawory bezpieczeństwa . Zabezieczenia instalacji ogrzewań wodnych systemu zamkniętego Zabezieczenia te wykonuje się zgodnie z PN - B - 0244 Zabezieczenie instalacji ogrzewań wodnych systemu zamkniętego z naczyniami wzbiorczymi

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do laboratorium z fizyki budowli. Ćwiczenie: Pomiar i ocena hałasu w pomieszczeniu

Instrukcja do laboratorium z fizyki budowli. Ćwiczenie: Pomiar i ocena hałasu w pomieszczeniu nstrukcja do laboratorium z fizyki budowli Ćwiczenie: Pomiar i ocena hałasu w omieszczeniu 1 1.Wrowadzenie. 1.1. Energia fali akustycznej. Podstawowym ojęciem jest moc akustyczna źródła, która jest miarą

Bardziej szczegółowo

Marek Lipiński WPŁYW WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNYCH WARSTW I OBSZARÓW PRZYPOWIERZCHNIOWYCH NA PARAMETRY UŻYTKOWE KRZEMOWEGO OGNIWA SŁONECZNEGO

Marek Lipiński WPŁYW WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNYCH WARSTW I OBSZARÓW PRZYPOWIERZCHNIOWYCH NA PARAMETRY UŻYTKOWE KRZEMOWEGO OGNIWA SŁONECZNEGO Marek Lipiński WPŁYW WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNYCH WARSTW I OBSZARÓW PRZYPOWIERZCHNIOWYCH NA PARAMETRY UŻYTKOWE KRZEMOWEGO OGNIWA SŁONECZNEGO Instytut Metalurgii i Inżynierii Materiałowej im. Aleksandra Krupkowskiego

Bardziej szczegółowo

Pierwsze prawo Kirchhoffa

Pierwsze prawo Kirchhoffa Pierwsze rawo Kirchhoffa Pierwsze rawo Kirchhoffa dotyczy węzłów obwodu elektrycznego. Z oczywistej właściwości węzła, jako unktu obwodu elektrycznego, który: a) nie może być zbiornikiem ładunku elektrycznego

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii P O L I T E C H N I K A G D A Ń S K A Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii Temat: Wyznaczanie charakterystyk prądowo-napięciowych modułu ogniw fotowoltaicznych i sprawności konwersji

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM: ROZDZIELANIE UKŁADÓW HETEROGENICZNYCH ĆWICZENIE 1 - PRZESIEWANIE

LABORATORIUM: ROZDZIELANIE UKŁADÓW HETEROGENICZNYCH ĆWICZENIE 1 - PRZESIEWANIE LABORATORIUM: ROZDZIELANIE UKŁADÓW HETEROGENICZNYCH ĆWICZENIE 1 - PRZESIEWANIE CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest wykonanie analizy sitowej materiału ziarnistego poddanego mieleniu w młynie kulowym oraz

Bardziej szczegółowo

W-23 (Jaroszewicz) 20 slajdów Na podstawie prezentacji prof. J. Rutkowskiego

W-23 (Jaroszewicz) 20 slajdów Na podstawie prezentacji prof. J. Rutkowskiego Bangkok, Thailand, March 011 W-3 (Jaroszewicz) 0 slajdów Na odstawie rezentacji rof. J. Rutkowskiego Fizyka kwantowa fale rawdoodobieństwa funkcja falowa aczki falowe materii zasada nieoznaczoności równanie

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Alternatywnych Źródeł Energii dla studentów IV roku EiT

Laboratorium z Alternatywnych Źródeł Energii dla studentów IV roku EiT Laboratorium z Alternatywnych Źródeł Energii dla studentów IV roku EiT 1. Analiza roli parametrów bazy i emitera dla sprawności ogniw fotowoltaicznych symulacja PC1D Laboratorium 309, C-3, III piętro (ćwiczenie

Bardziej szczegółowo

Opis techniczny. Strona 1

Opis techniczny. Strona 1 Ois techniczny Strona 1 1. Założenia dla instalacji solarnej a) lokalizacja inwestycji: b) średnie dobowe zużycie ciełej wody na 1 osobę: 50 [l/d] c) ilość użytkowników: 4 osób d) temeratura z.w.u. z sieci

Bardziej szczegółowo

Wtrącenia niemetaliczne w staliwie topionym w małym piecu indukcyjnym

Wtrącenia niemetaliczne w staliwie topionym w małym piecu indukcyjnym A R C H I V E S of F O U N D R Y E N G I N E E R I N G Published quarterly as the organ of the Foundry Commission of the Polish Academy of Sciences ISSN (897-0) Volume Special Issue /0 9 97 8/ Wtrącenia

Bardziej szczegółowo

WYBÓR FORMY OPODATKOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW NIEPOSIADAJĄCYCH OSOBOWOŚCI PRAWNEJ

WYBÓR FORMY OPODATKOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW NIEPOSIADAJĄCYCH OSOBOWOŚCI PRAWNEJ ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 667 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 40 2011 ADAM ADAMCZYK Uniwersytet Szczeciński WYBÓR FORMY OPODATKOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW NIEPOSIADAJĄCYCH OSOBOWOŚCI

Bardziej szczegółowo

PROCEEDINGS OF THE INSTITUTE OF VEHICLES 2(106)/2016 (12 pt)

PROCEEDINGS OF THE INSTITUTE OF VEHICLES 2(106)/2016 (12 pt) PROCEEDINGS OF THE INSTITUTE OF VEHICLES 2(106)/2016 Maciej Foremny 1, Szymon Gudowski 2, Michał Malesza 3, Henryk Bąkowski 4 TRIBOLOGICAL WEAR ESTIMATION OF THE ENGINE OILS USED IN DRIFTING 1. Introduction

Bardziej szczegółowo

REJESTRACJA PROCESÓW KRYSTALIZACJI METODĄ ATD-AED I ICH ANALIZA METALOGRAFICZNA

REJESTRACJA PROCESÓW KRYSTALIZACJI METODĄ ATD-AED I ICH ANALIZA METALOGRAFICZNA 22/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 REJESTRACJA PROCESÓW KRYSTALIZACJI METODĄ ATD-AED I ICH ANALIZA METALOGRAFICZNA

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PARAMETRÓW OBRÓBKI CIEPLNEJ TAŚM ZE STALI X6CR17 NA ICH WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE I STRUKTURĘ

WPŁYW PARAMETRÓW OBRÓBKI CIEPLNEJ TAŚM ZE STALI X6CR17 NA ICH WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE I STRUKTURĘ 2 Prace IMŻ 2 (2012) Krzysztof RADWAŃSKI, Jerzy WIEDERMANN Instytut Metalurgii Żelaza Andrzej ADAMIEC Przeróbka Plastyczna na Zimno Baildon Sp. z o.o. Jarosław GAZDOWICZ Instytut Metalurgii Żelaza WPŁYW

Bardziej szczegółowo

Porównanie nacisków obudowy Glinik 14/35-POz na spąg obliczonych metodą analityczną i metodą Jacksona

Porównanie nacisków obudowy Glinik 14/35-POz na spąg obliczonych metodą analityczną i metodą Jacksona dr inż. JAN TAK Akademia Górniczo-Hutnicza im. St. Staszica w Krakowie inż. RYSZARD ŚLUSARZ Zakład Maszyn Górniczych GLINIK w Gorlicach orównanie nacisków obudowy Glinik 14/35-Oz na sąg obliczonych metodą

Bardziej szczegółowo

Termodynamika 2. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Termodynamika 2. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ermodynamika Projekt wsółfinansowany rzez Unię Euroejską w ramach Euroejskiego Funduszu Sołecznego Siik ciey siikach (maszynach) cieych cieło zamieniane jest na racę. Elementami siika są: źródło cieła

Bardziej szczegółowo

BADANIE PROCESU ROZDRABNIANIA MATERIAŁÓW ZIARNISTYCH 1/8 PROCESY MECHANICZNE I URZĄDZENIA. Ćwiczenie L6

BADANIE PROCESU ROZDRABNIANIA MATERIAŁÓW ZIARNISTYCH 1/8 PROCESY MECHANICZNE I URZĄDZENIA. Ćwiczenie L6 BADANIE PROCESU ROZDRABNIANIA MATERIAŁÓW ZIARNISTYCH /8 PROCESY MECHANICZNE I URZĄDZENIA Ćwiczenie L6 Temat: BADANIE PROCESU ROZDRABNIANIA MATERIAŁÓW ZIARNISTYCH Cel ćwiczenia: Poznanie metod pomiaru wielkości

Bardziej szczegółowo

I. Pomiary charakterystyk głośników

I. Pomiary charakterystyk głośników LABORATORIUM ELEKTROAKUSTYKI ĆWICZENIE NR 4 Pomiary charakterystyk częstotliwościowych i kierunkowości mikrofonów i głośników Cel ćwiczenia Ćwiczenie składa się z dwóch części. Celem ierwszej części ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

PROSZKI CERAMICZNE. Metody badań morfologii proszków. Metody badań morfologii proszków. Metody badań morfologii proszków

PROSZKI CERAMICZNE. Metody badań morfologii proszków. Metody badań morfologii proszków. Metody badań morfologii proszków intensywność, cs intensywność, cs intensywność, cs 1/2 I max 215-4-26 Wielkość krystalitów metoda Scherrera 25 2 15 1 FWHM D ( hkl ) k B cos 5 PROSZKI CERAMICZNE 29,6 29,8 3, 3,2 3,4 2 Wielkość krystalitów

Bardziej szczegółowo

10. FALE, ELEMENTY TERMODYNAMIKI I HYDRODY- NAMIKI.

10. FALE, ELEMENTY TERMODYNAMIKI I HYDRODY- NAMIKI. 0. FALE, ELEMENY ERMODYNAMIKI I HYDRODY- NAMIKI. 0.9. Podstawy termodynamiki i raw gazowych. Podstawowe ojęcia Gaz doskonały: - cząsteczki są unktami materialnymi, - nie oddziałują ze sobą siłami międzycząsteczkowymi,

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE BADANIE BEZPIECZEŃSTWA UŻYTKOWEGO SILOSÓW WIEŻOWYCH

ĆWICZENIE BADANIE BEZPIECZEŃSTWA UŻYTKOWEGO SILOSÓW WIEŻOWYCH ĆWICZENIE BADANIE BEZPIECZEŃSTWA UŻYTKOWEGO SILOSÓW WIEŻOWYCH 1. Cel ćwiczenia Celem bezośrednim ćwiczenia jest omiar narężeń ionowych i oziomych w ścianie zbiornika - silosu wieżowego, który jest wyełniony

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU 51/17 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2005, Rocznik 5, Nr 17 Archives of Foundry Year 2005, Volume 5, Book 17 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

Bardziej szczegółowo

TECHNICAL CATALOGUE WHITEHEART MALLEABLE CAST IRON FITTINGS EE

TECHNICAL CATALOGUE WHITEHEART MALLEABLE CAST IRON FITTINGS EE TECHNICAL CATALOGUE WHITEHEART MALLEABLE CAST IRON FITTINGS EE Poland GENERAL INFORMATION USE Whiteheart malleable cast iron fittings brand EE are used in threaded pipe joints, particularly in water, gas,

Bardziej szczegółowo

KAMIKA Instruments PUBLIKACJE. TYTUŁ Pomiar kształtu i uziarnienia mikrosfer. AUTORZY Stanisław Kamiński, Dorota Kamińska, KAMIKA Instruments

KAMIKA Instruments PUBLIKACJE. TYTUŁ Pomiar kształtu i uziarnienia mikrosfer. AUTORZY Stanisław Kamiński, Dorota Kamińska, KAMIKA Instruments KAMIKA Instruments PUBLIKACJE TYTUŁ Pomiar kształtu i uziarnienia mikrosfer. AUTORZY Stanisław Kamiński, Dorota Kamińska, KAMIKA Instruments DZIEDZINA Pomiar kształtu cząstek PRZYRZĄD 2DiSA SŁOWA KLUCZOWE

Bardziej szczegółowo

NAPIĘCIA I PRĄDY WAŁOWE W SILNIKACH INDUKCYJNYCH DUŻEJ MOCY

NAPIĘCIA I PRĄDY WAŁOWE W SILNIKACH INDUKCYJNYCH DUŻEJ MOCY Prace Naukowe Instytutu Maszyn, Naędów i Pomiarów Elektrycznych Nr 62 Politechniki Wrocławskiej Nr 62 Studia i Materiały Nr 2 2 Bronisław DRAK*, Piotr ZIENTEK*, Roman NIESTRÓJ*, Józef KWAK**, Jan LIPIŃSKI***

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA SILUMINU AK20. F. ROMANKIEWICZ 1 Politechnika Zielonogórska,

MODYFIKACJA SILUMINU AK20. F. ROMANKIEWICZ 1 Politechnika Zielonogórska, 42/44 Solidification of Metals and Alloys, Year 2000, Volume 2, Book No. 44 Krzepnięcie Metali i Stopów, Rok 2000, Rocznik 2, Nr 44 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 MODYFIKACJA SILUMINU AK20 F. ROMANKIEWICZ

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si 53/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN. Ćwiczenie H-1 OKREŚLENIE CHARAKTERYSTYK DŁAWIKÓW HYDRAULICZNYCH

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN. Ćwiczenie H-1 OKREŚLENIE CHARAKTERYSTYK DŁAWIKÓW HYDRAULICZNYCH POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN Ćwiczenie H-1 Temat: OKREŚLENIE CHARAKTERYSTYK DŁAWIKÓW HYDRAULICZNYCH Konsutacja i oracowanie: dr ab. inż. Donat Lewandowski, rof. PŁ

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE

WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA WŁASNOŚCI STOPU ALUMINIUM KRZEM O NADEUTEKTYCZNYM SKŁADZIE WYDZIAŁ ODLEWNICTWA AGH Oddział Krakowski STOP XXXIV KONFERENCJA NAUKOWA Kraków - 19 listopada 2010 r. Marcin PIĘKOŚ 1, Stanisław RZADKOSZ 2, Janusz KOZANA 3,Witold CIEŚLAK 4 WPŁYW DODATKÓW STOPOWYCH NA

Bardziej szczegółowo

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach 1 STECHIOMETRIA INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie spektroskopii EPR do badania wolnych rodników generowanych termicznie w drotawerynie

Zastosowanie spektroskopii EPR do badania wolnych rodników generowanych termicznie w drotawerynie Zastosowanie spektroskopii EPR do badania wolnych rodników generowanych termicznie w drotawerynie Paweł Ramos, Barbara Pilawa, Maciej Adamski STRESZCZENIE Katedra i Zakład Biofizyki Wydziału Farmaceutycznego

Bardziej szczegółowo

= T. = dt. Q = T (d - to nie jest różniczka, tylko wyrażenie różniczkowe); z I zasady termodynamiki: przy stałej objętości. = dt.

= T. = dt. Q = T (d - to nie jest różniczka, tylko wyrażenie różniczkowe); z I zasady termodynamiki: przy stałej objętości. = dt. ieło właściwe gazów definicja emiryczna: Q = (na jednostkę masy) T ojemność cielna = m ieło właściwe zależy od rocesu: Q rzy stałym ciśnieniu = T dq = dt rzy stałej objętości Q = T (d - to nie jest różniczka,

Bardziej szczegółowo

BŁĘDY OKREŚLANIA MASY KOŃCOWEJ W ZAKŁADACH SUSZARNICZYCH WYKORZYSTUJĄC METODY LABORATORYJNE

BŁĘDY OKREŚLANIA MASY KOŃCOWEJ W ZAKŁADACH SUSZARNICZYCH WYKORZYSTUJĄC METODY LABORATORYJNE Inżynieria Rolnicza 5(103)/2008 BŁĘDY OKREŚLANIA MASY KOŃCOWEJ W ZAKŁADACH SUSZARNICZYCH WYKORZYSTUJĄC METODY LABORATORYJNE Zbigniew Zdrojewski, Stanisław Peroń, Mariusz Surma Instytut Inżynierii Rolniczej,

Bardziej szczegółowo

prawa gazowe Model gazu doskonałego Temperatura bezwzględna tościowa i entalpia owy Standardowe entalpie tworzenia i spalania 4. Stechiometria 1 tość

prawa gazowe Model gazu doskonałego Temperatura bezwzględna tościowa i entalpia owy Standardowe entalpie tworzenia i spalania 4. Stechiometria 1 tość 5. Gazy, termochemia Doświadczalne rawa gazowe Model gazu doskonałego emeratura bezwzględna Układ i otoczenie Energia wewnętrzna, raca objęto tościowa i entalia Prawo Hessa i cykl kołowy owy Standardowe

Bardziej szczegółowo

TERMODYNAMIKA. Termodynamika jest to dział nauk przyrodniczych zajmujący się własnościami

TERMODYNAMIKA. Termodynamika jest to dział nauk przyrodniczych zajmujący się własnościami TERMODYNAMIKA Termodynamika jest to dział nauk rzyrodniczych zajmujący się własnościami energetycznymi ciał. Przy badaniu i objaśnianiu własności układów fizycznych termodynamika osługuje się ojęciami

Bardziej szczegółowo

TERMODYNAMIKA. Przedstaw cykl przemian na wykresie poniższym w układach współrzędnych przedstawionych poniżej III

TERMODYNAMIKA. Przedstaw cykl przemian na wykresie poniższym w układach współrzędnych przedstawionych poniżej III Włodzimierz Wolczyński 44 POWÓRKA 6 ERMODYNAMKA Zadanie 1 Przedstaw cykl rzemian na wykresie oniższym w układach wsółrzędnych rzedstawionych oniżej Uzuełnij tabelkę wisując nazwę rzemian i symbole: >0,

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚCI STEROWANIA SIŁĄ TARCIA ZA POMOCĄ PRĄDU ELEKTRYCZNEGO PRZEPŁYWAJĄCEGO PRZEZ STREFĘ TARCIA

MOŻLIWOŚCI STEROWANIA SIŁĄ TARCIA ZA POMOCĄ PRĄDU ELEKTRYCZNEGO PRZEPŁYWAJĄCEGO PRZEZ STREFĘ TARCIA 2-2011 T R I B O L O G I A 61 Krzysztof KRAWCZYK *, Emil NOWIŃSKI **, Agnieszka CHOJNACKA *** MOŻLIWOŚCI STEROWANIA SIŁĄ TARCIA ZA POMOCĄ PRĄDU ELEKTRYCZNEGO PRZEPŁYWAJĄCEGO PRZEZ STREFĘ TARCIA THE POSSIBILITIES

Bardziej szczegółowo

Termodynamika 1. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Termodynamika 1. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Termodynamika Projekt wsółfinansowany rzez Unię Euroejską w ramach Euroejskiego Funduszu Sołecznego Układ termodynamiczny Układ termodynamiczny to ciało lub zbiór rozważanych ciał, w którym obok innych

Bardziej szczegółowo

WYZNACZENIE OKRESU RÓWNOWAGI I STABILIZACJI DŁUGOOKRESOWEJ

WYZNACZENIE OKRESU RÓWNOWAGI I STABILIZACJI DŁUGOOKRESOWEJ Anna Janiga-Ćmiel WYZNACZENIE OKRESU RÓWNOWAGI I STABILIZACJI DŁUGOOKRESOWEJ Wrowadzenie W rozwoju każdego zjawiska niezależnie od tego, jak rozwój ten jest ukształtowany rzez trend i wahania, można wyznaczyć

Bardziej szczegółowo

Michał Maj WPŁYW KIERUNKU WSTĘPNEGO ODKSZTAŁCENIA NA PROCES MAGAZYNOWANIA ENERGII W POLIKRYSZTAŁACH

Michał Maj WPŁYW KIERUNKU WSTĘPNEGO ODKSZTAŁCENIA NA PROCES MAGAZYNOWANIA ENERGII W POLIKRYSZTAŁACH INSTYTUT PODSTAWOWYCH PROBLEMÓW TECHNIKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK PRACA DOKTORSKA Michał Maj WPŁYW KIERUNKU WSTĘPNEGO ODKSZTAŁCENIA NA PROCES MAGAZYNOWANIA ENERGII W POLIKRYSZTAŁACH Promotor: dr hab. inż.

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNA SILUMINU AK132

OBRÓBKA CIEPLNA SILUMINU AK132 52/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 OBRÓBKA CIEPLNA SILUMINU AK132 J. PEZDA 1 Akademia Techniczno-Humanistyczna

Bardziej szczegółowo

WPŁYW TECHNICZNEGO UZBROJENIA PROCESU PRACY NA NADWYŻKĘ BEZPOŚREDNIĄ W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH

WPŁYW TECHNICZNEGO UZBROJENIA PROCESU PRACY NA NADWYŻKĘ BEZPOŚREDNIĄ W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH Inżynieria Rolnicza 4(102)/2008 WPŁYW TECHNICZNEGO UZBROJENIA PROCESU PRACY NA NADWYŻKĘ BEZPOŚREDNIĄ W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH Sławomir Kocira Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii Rolniczej,

Bardziej szczegółowo

POPRAWA HISTEREZY W SERWOZAWORZE Z PIEZOELEMENTEM BELKOWYM W STOPNIU STERUJĄCYM

POPRAWA HISTEREZY W SERWOZAWORZE Z PIEZOELEMENTEM BELKOWYM W STOPNIU STERUJĄCYM KOMISJA BUDOWY MASZYN PAN ODDZIAŁ W POZNANIU Vol. 27 nr 2 Archiwum Technologii Maszyn i Automatyzacji 27 DARIUSZ SĘDZIAK* POPRAWA HISTEREZY W SERWOZAWORZE Z PIEZOELEMENTEM BELKOWYM W STOPNIU STERUJĄCYM

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I dr inż. Hanna Smoleńska UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ Równowaga termodynamiczna pojęcie stosowane w termodynamice. Oznacza stan, w którym makroskopowe

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa aktywność naukowa młodej kadry Wydziału Metali Nieżelaznych AGH na przykładzie współpracy z McMaster University w Kanadzie

Międzynarodowa aktywność naukowa młodej kadry Wydziału Metali Nieżelaznych AGH na przykładzie współpracy z McMaster University w Kanadzie Międzynarodowa aktywność naukowa młodej kadry Wydziału Metali Nieżelaznych AGH na przykładzie współpracy z McMaster University w Kanadzie Anna Kula Akademia Górniczo-Hutnicza im. St. Staszica w Krakowie,

Bardziej szczegółowo

Budowa stopów. (układy równowagi fazowej)

Budowa stopów. (układy równowagi fazowej) Budowa stopów (układy równowagi fazowej) Równowaga termodynamiczna Stopy metali są trwałe w stanie równowagi termodynamicznej. Równowaga jest osiągnięta, gdy energia swobodna układu uzyska minimum lub

Bardziej szczegółowo

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH Scientific Bulletin of Che lm Section of Technical Sciences No. 1/2008 WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH WE WSPÓŁRZĘDNOŚCIOWEJ TECHNICE POMIAROWEJ MAREK MAGDZIAK Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji, Politechnika

Bardziej szczegółowo

POMIAR CHARAKTERYSTYKI PRĄDOWO- NAPIĘCIOWEJ OGNIWA FOTOWOLTAICZNEGO METODĄ POJEMNOŚCIOWĄ W WARUNKACH OŚWIETLENIA SZTUCZNEGO

POMIAR CHARAKTERYSTYKI PRĄDOWO- NAPIĘCIOWEJ OGNIWA FOTOWOLTAICZNEGO METODĄ POJEMNOŚCIOWĄ W WARUNKACH OŚWIETLENIA SZTUCZNEGO CZASOPISMO INŻYNIERII LĄDOWEJ, ŚRODOWISKA I ARCHITEKTURY JOURNAL OF CIVIL ENGINEERING, ENVIRONMENT AND ARCHITECTURE JCEEA, t. XXXIII, z. 63 (4/16), październik-grudzień 2016, s. 443-450 Patrycja PRAŻMO

Bardziej szczegółowo

EMPIRYCZNE WYZNACZENIE PRAWDOPODOBIEŃSTW POWSTAWANIA WARSTWY KOMPOZYTOWEJ

EMPIRYCZNE WYZNACZENIE PRAWDOPODOBIEŃSTW POWSTAWANIA WARSTWY KOMPOZYTOWEJ /4 Archives of Foundry, Year 24, Volume 4, 4 Archiwum Odlewnictwa, Rok 24, Rocznik 4, Nr 4 AN Katowice L ISSN 642-53 EMIRYCZNE WYZNACZENIE RAWDOODOBIEŃSTW OWSTAWANIA WARSTWY KOMOZYTOWEJ C. BARON, J. GAWROŃSKI

Bardziej szczegółowo

MECHANIK NR 3/2015 59

MECHANIK NR 3/2015 59 MECHANIK NR 3/2015 59 Bogusław PYTLAK 1 toczenie, owierzchnia mimośrodowa, tablica krzywych, srzężenie osi turning, eccentric surface, curve table, axis couling TOCZENIE POWIERZCHNI MIMOŚRODOWYCH W racy

Bardziej szczegółowo

BADANIA ŻELIWA CHROMOWEGO NA DYLATOMETRZE ODLEWNICZYM DO-01/P.Śl.

BADANIA ŻELIWA CHROMOWEGO NA DYLATOMETRZE ODLEWNICZYM DO-01/P.Śl. 36/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 BADANIA ŻELIWA CHROMOWEGO NA DYLATOMETRZE ODLEWNICZYM DO-01/P.Śl. STUDNICKI

Bardziej szczegółowo

Zapis pochodnej. Modelowanie dynamicznych systemów biocybernetycznych. Dotychczas rozważane były głownie modele biocybernetyczne typu statycznego.

Zapis pochodnej. Modelowanie dynamicznych systemów biocybernetycznych. Dotychczas rozważane były głownie modele biocybernetyczne typu statycznego. owanie dynamicznych systemów biocybernetycznych Wykład nr 9 z kursu Biocybernetyki dla Inżynierii Biomedycznej rowadzonego rzez Prof. Ryszarda Tadeusiewicza Dotychczas rozważane były głownie modele biocybernetyczne

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA KATEDRA NAWIGACJI TECHNICZEJ

AKADEMIA MORSKA KATEDRA NAWIGACJI TECHNICZEJ AKADEMIA MORSKA KATEDRA NAWIGACJI TECHNICZEJ ELEMETY ELEKTRONIKI LABORATORIUM Kierunek NAWIGACJA Secjalność Transort morski Semestr II Ćw. 3 Badanie rzebiegów imulsowych Wersja oracowania Marzec 2005 Oracowanie:

Bardziej szczegółowo

OTRZYMYWANIE KOMPOZYTÓW METALOWO-CERAMICZNYCH METODAMI PLAZMOWYMI

OTRZYMYWANIE KOMPOZYTÓW METALOWO-CERAMICZNYCH METODAMI PLAZMOWYMI KOMPOZYTY (COMPOSITES) 1(21)1 Władysław Włosiński 1, Tomasz Chmielewski 2 Politechnika Warszawska, Instytut Technologii Materiałowych, ul. Narbutta 85, 2-542 Warszawa OTRZYMYWANIE KOMPOZYTÓW METALOWO-CERAMICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Wykład 4 Gaz doskonały, gaz półdoskonały i gaz rzeczywisty Równanie stanu gazu doskonałego uniwersalna stała gazowa i stała gazowa Odstępstwa gazów

Wykład 4 Gaz doskonały, gaz półdoskonały i gaz rzeczywisty Równanie stanu gazu doskonałego uniwersalna stała gazowa i stała gazowa Odstępstwa gazów Wykład 4 Gaz doskonały, gaz ółdoskonały i gaz rzeczywisty Równanie stanu gazu doskonałego uniwersalna stała gazowa i stała gazowa Odstęstwa gazów rzeczywistych od gazu doskonałego: stoień ściśliwości Z

Bardziej szczegółowo

I. Pomiary charakterystyk głośników

I. Pomiary charakterystyk głośników LABORATORIUM ELEKTROAKUSTYKI ĆWICZENIE NR 4 Pomiary charakterystyk częstotliwościowych i kierunkowości mikrofonów i głośników Cel ćwiczenia Ćwiczenie składa się z dwóch części. Celem ierwszej części ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE SPLOTU FUNKCJI DO OPISU WŁASNOŚCI NIEZAWODNOŚCIOWYCH UKŁADÓW Z REZERWOWANIEM

ZASTOSOWANIE SPLOTU FUNKCJI DO OPISU WŁASNOŚCI NIEZAWODNOŚCIOWYCH UKŁADÓW Z REZERWOWANIEM 1-2011 PROBLEMY EKSPLOATACJI 205 Zbigniew ZDZIENNICKI, Andrzej MACIEJCZYK Politechnika Łódzka, Łódź ZASTOSOWANIE SPLOTU FUNKCJI DO OPISU WŁASNOŚCI NIEZAWODNOŚCIOWYCH UKŁADÓW Z REZERWOWANIEM Słowa kluczowe

Bardziej szczegółowo

WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE KOMPOZYTÓW AlSi13Cu2- WŁÓKNA WĘGLOWE WYTWARZANYCH METODĄ ODLEWANIA CIŚNIENIOWEGO

WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE KOMPOZYTÓW AlSi13Cu2- WŁÓKNA WĘGLOWE WYTWARZANYCH METODĄ ODLEWANIA CIŚNIENIOWEGO 31/14 Archives of Foundry, Year 2004, Volume 4, 14 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2004, Rocznik 4, Nr 14 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE KOMPOZYTÓW AlSi13Cu2- WŁÓKNA WĘGLOWE WYTWARZANYCH

Bardziej szczegółowo

Ćw. 11 Wyznaczanie prędkości przepływu przy pomocy rurki spiętrzającej

Ćw. 11 Wyznaczanie prędkości przepływu przy pomocy rurki spiętrzającej Ćw. Wyznaczanie rędkości rzeływu rzy omocy rurki siętrzającej. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zaoznanie się z metodą wyznaczania rędkości rzeływu za omocą rurek siętrzających oraz wykonanie charakterystyki

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI)

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) Metalurgia proszków jest dziedziną techniki, obejmującą metody wytwarzania proszków metali lub ich mieszanin z proszkami niemetali oraz otrzymywania wyrobów z tych proszków

Bardziej szczegółowo

EXAMPLES OF CABRI GEOMETRE II APPLICATION IN GEOMETRIC SCIENTIFIC RESEARCH

EXAMPLES OF CABRI GEOMETRE II APPLICATION IN GEOMETRIC SCIENTIFIC RESEARCH Anna BŁACH Centre of Geometry and Engineering Graphics Silesian University of Technology in Gliwice EXAMPLES OF CABRI GEOMETRE II APPLICATION IN GEOMETRIC SCIENTIFIC RESEARCH Introduction Computer techniques

Bardziej szczegółowo

KONTROLA STALIWA GXCrNi72-32 METODĄ ATD

KONTROLA STALIWA GXCrNi72-32 METODĄ ATD 54/14 Archives of Foundry, Year 2004, Volume 4, 14 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2004, Rocznik 4, Nr 14 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 KONTROLA STALIWA GXCrNi72-32 METODĄ ATD S. PIETROWSKI 1, G. GUMIENNY 2

Bardziej szczegółowo

Metody wytwarzania elementów półprzewodnikowych

Metody wytwarzania elementów półprzewodnikowych Metody wytwarzania elementów półprzewodnikowych Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWY NR 128. Stanis³aw Mroziñski

ROZPRAWY NR 128. Stanis³aw Mroziñski UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY IM. JANA I JÊDRZEJA ŒNIADECKICH W BYDGOSZCZY ROZPRAWY NR 128 Stanis³aw Mroziñski STABILIZACJA W ASNOŒCI CYKLICZNYCH METALI I JEJ WP YW NA TRWA OŒÆ ZMÊCZENIOW BYDGOSZCZ

Bardziej szczegółowo