Zmiany metaboliczne w obrębie blaszek u chorych na stwardnienie rozsiane ocena w technice protonowej spektroskopii MR ( 1 HMRS)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zmiany metaboliczne w obrębie blaszek u chorych na stwardnienie rozsiane ocena w technice protonowej spektroskopii MR ( 1 HMRS)"

Transkrypt

1 PRACE ORYGINALNE Małgorzata SZAFIRSKA 1 Andrzej URBANIK 1 Teresa RÓG 2 Zmiany metaboliczne w obrębie blaszek u chorych na stwardnienie rozsiane ocena w technice protonowej spektroskopii MR ( 1 HMRS) The metabolic abnormalities in plaques of multiple sclerosis patients the assessment in proton MR spectroscopy ( 1 HMRS) 1 Katedra Radiologii Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Kierownik: Prof. dr hab. med. Andrzej Urbanik 2 Katedra i Klinika Neurologii Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medium Kierownik: Prof. dr hab. med. Andrzej Szczudlik Dodatkowe słowa kluczowe: stwardnienie rozsiane spektroskopia protonowa MR Additional key words: multiple sclerosis proton MR spectroscopy Celem pracy była ocena zmian metabolicznych stwierdzanych w badaniu 1 HMRS w obrębie blaszek w istocie białej mózgu u chorych na stwardnienie rozsiane. Przy pomocy systemu MR 1,5 T wykonano badania 1 HMRS techniką pojedynczego voxela (Single Voxel Spectroscopy, SVS) u 90 chorych z różnymi postaciami stwardnienia rozsianego (SM): 20 z postacią clinically isolated syndrome (CIS), 50 z postacią relapsing-remitting (RR), 20 z postacią secondary progressive (SP). Obliczono wartości bezwzględne metabolitów w obrębie blaszek: NAA (N-acetyloasparaginian), Cr (kreatyna), Cho (cholina), mi (mioinozytol), Lip (lipidy) i Lac (mleczany) NAA, Cr, Cho, mi, Lip i Lac oraz stosunki względne NAA/Cr, Cho/Cr, mi/cr, Lip/Cr i Lac/Cr. U chorych na stwardnienie rozsiane, metaboliczne zmiany wykryte w blaszkach wskazują istotne statystycznie obniżenie względnego stosunku stężeń (WSS) NAA/Cr i podwyższenie WSS Cho/Cr we wszystkich badanych grupach. W postaciach RR i SP tym zmianom towarzyszy istotne statystycznie podwyższenie WSS mi/cr, a w grupie CIS istotny statystycznie wzrost WSS Lip/Cr i Lac/Cr. Przy pomocy 1 HMRS wykazano obecność zaburzeń metabolicznych w obrębie blaszek u pacjentów chorych na SM. The aim of the study was the assessment of metabolic changes revealed in proton MR spectroscopy in plaques of white matter of MS patients. With the use of MR 1.5T system, 90 MS patients were performed single voxel spectroscopy (SVS) of 1 HMRS, divided in 3 groups: 20 CIS form, 50 RR form, 20 SP form. Absolute levels of NAA (N-acetylaspartate), Cr (creatine), Cho (choline), mi (mio-inositol), Lip (lipids), Lac (lactate) and ratios of NAA/Cr, Cho/Cr, mi/cr, Lip/Cr and Lac/Cr obtained from lesions, were calculated. Statistically significant changes were obtained in lesions: decrease of NAA/Cr ratio and increase of Cho/Cr ratio were observed in all patients groups. In RR, SP forms increase of mi/cr ratio and in CIS form increase of Lip/Cr and Lac/Cr ratios were detected. The metabolic abnormalities in plaques of white matter in MS patients may be detected using 1 HMRS. Adres do korespondencji: Katedra Radiologii UJ CM Kraków, ul. Kopernika 19 Tel.: , Fax: Wstęp Stwardnienie rozsiane (sclerosis multiplex, SM) jest przewlekłą, zapalno-demielinizacyjną chorobą ośrodkowego układu nerwowego o podłożu autoimmunologicznym. Pierwsze objawy choroby występują zazwyczaj między 20 a 40 rokiem życia; szczyt zachorowania przypada na ok. 30 rok życia. Stwardnienie rozsiane należy do najczęstszych chorób neurologicznych występujących w tej grupie wiekowej. Znacznie rzadziej rozpoznaje się SM przed 18 rokiem życia i w wieku powyżej 50 roku życia. Choroba dotyczy zatem przede wszystkim młodych dorosłych stanowiąc poważny problem społeczny i kliniczny. Kobiety są bardziej podatne na zachorowanie niż mężczyźni, w stosunku K:M - 1,7:1,0 [21]. Kliniczny obraz SM jest bardzo różnorodny. Charakteryzuje się obecnością różnych objawów rozsianego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego z okresowym występowaniem rzutów i remisji lub przebiegiem przewlekle postępującym [23]. Podstawową metodą diagnostyki obrazowej w rozpoznawaniu stwardnienia rozsianego jest badanie rezonansu magnetycznego (MR). MR pozwala na uwidocznienie obszarów demielinizacji w istocie białej, świadczące o rozsianym charakterze 328 M. Szafirska i wsp.

2 uszkodzenia OUN [32,33,34]. Kilkakrotne przeprowadzenie badania MR w przebiegu leczenia pozwala na prześledzenie dynamiki zmian, co ma znaczenie dla rokowania u poszczególnych pacjentów [26]. Od czasu wprowadzenia w roku 1990 techniki protonowej spektroskopii MR ( 1 HMRS) do praktyki klinicznej, możliwa stała się ocena stanu metabolicznego mózgowia w dowolnej lokalizacji. W następnych latach wielu badaczy wykazało przydatność tej metody do oceny zmian na poziomie metabolicznym u chorych na stwardnienie rozsiane [15,20,22,27,36]. Celem pracy była ocena zmian metabolicznych stwierdzanych w badaniu HMRS w obrębie blaszek w istocie białej mózgu u chorych na stwardnienie rozsiane. Materiał i metoda Do badania włączono 90 pacjentów: 29 mężczyzn (w wieku od 20 do 59 lat, średnia wieku 32 lata) i 61 kobiet (w wieku od 17 do 58 lat, średnia wieku 31 lat), u których rozpoznano - na podstawie kryteriów diagnostycznych wg McDonalda [70] - pewne lub możliwe stwardnienie rozsiane. W zależności od postaci choroby podzielono pacjentów na 3 grupy: 1. CIS - 20 pacjentów (w wieku od 17 do 44 lat, średnia wieku 27 lat) po pierwszym rzucie choroby (CIS clinically isolated syndrome) rozpoznanym na podstawie obrazu klinicznego, badania neuroobrazowego, ewentualnie nakłucia lędźwiowego. W skali EDSS uzyskano średnią 0,13 (0,0 1,0). 2. RR - 50 pacjentów (w wieku od 17 do 47 lat, średnia wieku 29 lat), z postacią nawracająco-zwalniającą (RR relapsingremitting), u których średnia EDSS wynosiła 1,6 (0,0 4,0). 3. SP - 20 pacjentów (w wieku od 30 do 59 lat, średnia wieku 43 lata), z postacią choroby wtórnie postępującą (SP secondary progressive), u których średnia EDSS wynosiła 5,3 (3,0 7,0). Kryterium wyłączenia stanowiło leczenie sterydami w ciągu 30 dni przed rozpoczęciem badania. W celu uzyskania wartości prawidłowych poziomów metabolitów mózgowych w populacji zdrowych osób w porównywalnym wieku do badanej grupy pacjentów, została zbadana przy pomocy 1 HMRS grupa kontrolna zebrana ze zdrowych ochotników: 30 osób: 13 mężczyzn i 17 kobiet (w wieku od 22 do 50 lat, średnia wieku 33 lata). Badania 1 HMRS były wykonane aparatem Signa Excite 1,5T (GEMS) techniką pojedynczego voxela (Single Voxel Spectroscopy - SVS). Pomiary widm zostały przeprowadzone z blaszki demielinizacyjnej w istocie białej (ryc. 1) u pacjentów oraz z okołokomorowej istoty białej u ochotników z grupy kontrolnej. Parametry badania 1 HMRS: TE 35, TR 1500, FOV 24 x 24 cm, wymiary voxela w badaniu blaszek dostosowane zostały do wielkości zmiany ogniskowej średnio 3,81 cm 3. Podczas planowania badań spektroskopowych i lokalizacji obszaru zainteresowania (VOI) wykonywano przekroje w płaszczyźnie poprzecznej w sekwencji T2-zależnej obrazowego badania MR (parametry sekwencji FSE T2: TE 97, TR 3400, FOV 24 x 24 cm, grubość warstwy 5 mm, odległość między warstwami 1 mm). Analiza danych Do obliczeń z wykorzystaniem dodatkowej konsoli z firmowym oprogramowaniem SAGE wybrane zostały następujące metabolity: N-acetyloasparaginian - NAA 2,02 ppm Kreatyna, fosfokreatyna - Cr+PCr 3,02 ppm Cholina - Cho 3,22 ppm Mioinozytol mi 3,56 ppm Ruchome lipidy - Lip 0,9 ppm Mleczany - Lac 1,33 ppm Analiza obejmowała obliczenia: - całkowitych stężeń wybranych metabolitów (pomiar pól powierzchni pod wybranymi pikami). - względnych stosunków stężeń (WSS) wybranych metabolitów do kreatyny (tzw. standard wewnętrzny): NAA/Cr, Cho/ Cr, mi/cr, Lac/Cr, Lip/Cr. Wszelkie obliczenia statystyczne zawarte w pracy zostały wykonane przy użyciu pakietu STATISTICA 9.0 PL firmy Statsoft Polska Sp. z o.o. Wyniki przedstawiono w postaci średniej arytmetycznej WSS, odchylenia standardowego, SEM, minimalnych i maksymalnych wartości WSS. We wszystkich obliczeniach statystycznych przyjęto następujące oznaczenia poziomów istotności, (*) w zależności od grupy kontrolnej lub (+) od innej grupy pacjentów: - dla p<0,05 oznaczono przez (*) lub (+), - dla p<0,01 oznaczono przez (**) lub (++), - dla p<0,001 oznaczono przez (***) lub (+++). Do graficznego przedstawienia wyników średnich względnych stosunków stężeń (WSS) przy pomocy wykresów wprowadzono oznaczenie błędu standardowego średniej (SEM), który jest praktycznym estymatorem błędu oszacowania średnich na podstawie próby. Jego wartość stanowi iloraz odchylenia standardowego (SD) z próby i pierwiastka kwadratowego z liczebności grupy (N). SEM = S D SD N Wyniki Analiza WSS NAA/Cr w obrębie blaszek Średnie wartości WSS NAA/Cr w obrębie blaszek różniły się w zależności od grupy. W stosunku do średnich wartości w istocie białej w grupie kontrolnej, obniżały się one stopniowo w blaszkach w grupach chorych: były niższe w grupie CIS, pośrednie w grupie RR i najniższe w grupie RR. Wyniki analizy WSS NAA/Cr przedstawiono w tabeli I oraz na rycinie 2. Przeprowadzono ocenę różnic WSS Tabela I Statystyki opisowe dla WSS NAA/Cr w badanych grupach w obrębie blaszek u chorych i w obrębie istoty białej w grupie kontrolnej. Statistical data for NAA/Cr ratio from groups of MS patients in plaques and in white matter of control group. średnia 2,0500 1,8120 1,7679 1,7052 odchylenie standardowe 0,1527 0,3382 0,4092 0,4104 SEM 0,0279 0,0756 0,0579 0,0918 min - max 1,8364-2,4128 1,3332-2,3909 1,0608-2,9576 0,9659-2,6579 Tabela II Statystyki opisowe dla Cho/Cr w badanych grupach w obrębie blaszek u chorych i w obrębie istoty białej w grupie kontrolnej. Statistical data for Cho/Cr ratio from groups of MS patients in plaques and in white matter of control group. Rycina 1 Sekwencja T2-zależna MR w płaszczyźnie poprzecznej, dla lokalizacji obszaru zainteresowania (VOI) badania 1 HMRS w obrębie blaszki demielinizacyjnej w istocie białej. MR, the axial T2-weighted image, to localise volume of interest (VOI) for proton MRS in plaque of white matter. średnia 0,8644 1,2166 1,1491 1,1697 odchylenie standardowe 0,1141 0,3471 0,3202 0,3376 SEM 0,0208 0,0776 0,0453 0,0755 min - max 0,6836-1,1095 0,6223-2,2552 0,4442-1,8765 0,7364-2,0446 Przegląd Lekarski 2013 / 70 / 5 329

3 Rycina 2 Wykres średnich WSS NAA/Cr w badanych grupach w obrębie blaszek u standardowego średniej (SEM). ***p<0,001 w stosunku do grupy kontrolnej, **p<0,01 w stosunku do grupy kontrolnej. Graph of average NAA/Cr ratio from groups of MS patients in plaques and in white matter of control group plaques with average standard error (SEM). ***p<0,001 in relation to control group, **p<0,01 in relation to control group. Tabela III Statystyki opisowe dla mi /Cr w badanych grupach w obrębie blaszek u chorych i w obrębie istoty białej w grupie kontrolnej. Statistical data for mi/cr ratio from groups of MS patients in plaques and in white matter of control group. NAA/Cr pomiędzy grupami, testem Kruskala-Wallisa, który wykazał dla całej analizy wariancji obecność istotnych różnic statystycznych (p=0,0002). Zgromadzone w tabeli statystyki opisowe wskazały na trend malejących wartości średnich WSS NAA/Cr w badanych grupach. za ujawnienie ogólnych różnic średniego poziomu WSS NAA/Cr w grupach. Istotne różnice statystyczne stwierdzono pomiędzy grupami: kontrolna i CIS (p=0,0098) kontrolna i RR (p=0,0011) kontrolna i SP (p=0,0006) WSS NAA/Cr w obrębie blaszek - w stosunku do wartości WSS NAA/Cr w istocie białej w grupie kontrolnej - istotnie statystycznie obniżają się we wszystkich grupach chorych; najbardziej znacząco w grupie SP. Analiza WSS Cho/Cr w obrębie blaszek Średnie wartości WSS Cho/Cr w obrębie blaszek różniły się w zależności od grupy. W stosunku do średnich wartości w istocie białej w grupie kontrolnej, podwyższały się one stopniowo w blaszkach w grupach chorych: były wyższe w grupie RR, pośrednie w grupie SP i najwyższe w grupie CIS. Wyniki analizy WSS przedstawiono w tabeli II oraz na rycinie 3. Przeprowadzono ocenę różnic WSS Cho/Cr pomiędzy grupami, testem Kruskala-Wallisa, który wykazał dla całej analizy wariancji obecność istotnych różnic statystycznych (p=0,0000). Stwierdzono, że w średnia 0,8031 0,8995 1,1784 1,1630 odchylenie standardowe 0,1992 0,2644 0,5867 0,3767 SEM 0,0364 0,0591 0,083 0,0842 min - max 0,4904-1,2591 0,5887-1,6181 0,4124-3,2979 0,3956-1,8566 stosunku do grupy kontrolnej poziom tego metabolitu był zdecydowanie wyższy w każdej z grup chorych. za wykazanie ogólnych różnic średniego poziomu WSS Cho/Cr w grupach. Istotne różnice statystyczne stwierdzono pomiędzy grupami: kontrolna i CIS (p=0,0000) kontrolna i RR (p=0,0002) kontrolna i SP (p=0,0001) WSS Cho/Cr w obrębie blaszek - w stosunku do wartości WSS Cho/Cr w istocie białej w grupie kontrolnej - istotnie statystycznie podwyższają się we wszystkich grupach chorych. Rycina 3 Wykres średnich WSS Cho/Cr w badanych grupach w obrębie blaszek u standardowego średniej (SEM). ***p<0,001 w stosunku do grupy kontrolnej. Graph of average Cho/Cr ratio from groups of MS patients in plaques and in white matter of control group with average standard error (SEM). ***p<0,001 in relation to control group. Analiza WSS mi/cr w obrębie blaszek Średnie wartości WSS mi/cr w obrębie blaszek różniły się w zależności od grupy. W stosunku do średnich wartości w istocie białej w grupie kontrolnej, podwyższały się one stopniowo w blaszkach w grupach chorych: były wyższe w grupie CIS, pośrednie w grupie SP i najwyższe w grupie RR. Wyniki analizy WSS przedstawiono w tabeli III oraz na rycinie 4. Przeprowadzono ocenę różnic WSS mi/ Cr pomiędzy grupami, testem Kruskala-Wallisa, który wykazał dla całej analizy wariancji obecność istotnych różnic statystycznych (p=0,0001). Stwierdzono, że w stosunku do grupy kontrolnej i grupy chorych CIS poziom tego metabolitu był zdecydowanie wyższy w grupach chorych RR i SP. za wykazanie ogólnych różnic średniego poziomu WSS mi/cr w grupach. Istotne różnice statystyczne stwierdzono pomiędzy grupami: kontrolna i RR (p=0,0008) kontrolna i SP (p=0,0005) CIS i RR (p=0,0032) CIS i SP (p=0,0040) WSS mi/cr w obrębie blaszek - w stosunku do wartości WSS mi/cr w istocie białej w grupie kontrolnej - istotnie statystycznie podwyższają się w grupach RR i SP. Ponadto wykazano statystyczną istotność pomiędzy wynikami w grupach RR i SP w stosunku do wyników grupy CIS; w obu tych grupach wartości były wyższe. Analiza WSS Lip/Cr w obrębie blaszek Średnie wartości WSS Lip/Cr różniły się w zależności od grupy. W stosunku do średnich wartości w istocie białej w grupie kontrolnej, podwyższyły się one w blaszkach w grupach chorych RR i CIS. W grupie chorych SP nie stwierdzono istotnych różnic średnich wartości tego metabolitu w stosunku do grupy kontrolnej. Wyniki analizy WSS Lip/Cr przedstawiono w tabeli IV oraz na rycinie 5. Przeprowadzono ocenę różnic WSS Lip/ Cr pomiędzy grupami, testem Kruskala-Wallisa, który wykazał dla całej analizy wariancji obecność istotnych różnic statystycznych (p=0,0000). Stwierdzono, że w stosunku do grupy kontrolnej i grupy chorych SP poziom tego metabolitu był zdecydowanie wyższy w grupach chorych CIS i RR. za wykazanie ogólnych różnic średniego poziomu WSS Lip/Cr w grupach. Istotne różnice statystyczne stwierdzono pomiędzy grupami: kontrolna i CIS (p=0,0000) CIS i RR (p=0,0009) CIS i SP (p=0,0000) WSS Lip/Cr w obrębie blaszek - w stosunku do wartości WSS Lip/Cr w istocie białej w grupie kontrolnej - istotnie statystycznie podwyższają się jedynie w grupie CIS. Wzrost wartości WSS Lip/Cr w grupie CIS 330 M. Szafirska i wsp.

4 Rycina 4 Wykres średnich WSS mi /Cr w badanych grupach w obrębie blaszek u chorych i w obrębie istoty białej w grupie kontrolnej, z uwzględnieniem błędu standardowego średniej (SEM). ***p<0,001 w stosunku do grupy kontrolnej, ++ p<0,01 w stosunku do grupy CIS. Graph of average mi/cr ratio from groups of MS patients in plaques and in white matter of control group with average standard error (SEM). ***p<0,001 in relation to control group, ++p<0,01 in relation to CIS group. Rycina 5 Wykres średnich WSS dla Lip/Cr w badanych grupach w obrębie blaszek u standardowego średniej (SEM). ***p<0,001 w stosunku do grupy kontrolnej, +++ p<0,001 w stosunku do grupy CIS. Graph of average Lip/Cr ratio from groups of MS patients in plaques and in white matter of control group with average standard error (SEM). ***p<0,001 in relation to control group, +++p<0,001 in relation to CIS group. Rycina 6 Wykres średnich WSS dla Lac/Cr w badanych grupach w obrębie blaszek u standardowego średniej (SEM). *p<0,05 w stosunku do grupy kontrolnej. Graph of average Lac/Cr ratio from groups of MS patients in plaques and in white matter of control group with average standard error (SEM). *p<0,05 in relation to control group. Tabela IV Statystyki opisowe dla Lip/Cr w badanych grupach w obrębie blaszek u chorych i w obrębie istoty białej w grupie kontrolnej. Statistical data for Lip/Cr ratio from groups of MS patients in plaques and in white matter of control group. średnia 0,2096 0,5252 0,3139 0,2126 odchylenie standardowe 0,0873 0,2084 0,1589 0,1785 SEM 0,0159 0,0466 0,0225 0,0399 min - max 0,0698-0,3653 0,1569-1,2602 0,1022-0,7665 0,0042-0,8356 Tabela V Statystyki opisowe dla Lac/Cr w badanych grupach w obrębie blaszek u chorych i w obrębie istoty białej w grupie kontrolnej. Statistical data for Lac/Cr ratio from groups of MS patients in plaques and in white matter of control group. średnia 0,2086 0,3488 0,2851 0,2605 odchylenie standardowe 0,1031 0,3319 0,1271 0,1209 SEM 0,0188 0,0742 0,018 0,027 min - max 0,0712-0,4695 0,0751-1,6799 0,0176-0,5965 0,0556-0,5116 Rycina 7 Wykres średnich WSS analizowanych metabolitów w obrębie blaszek, z uwzględnieniem błędu standardowego średniej (SEM). ***p<0,001 w stosunku do grupy kontrolnej, **p<0,01 w stosunku do grupy kontrolnej, *p<0,05 w stosunku do grupy kontrolnej, +++p<0,001 w stosunku do grupy CIS, ++p<0,01 w stosunku do grupy CIS. Graph of average of all metabolic ratios obtained from MS patients in plaques with average standard error (SEM). ***p<0,001 in relation to control group, **p<0,01 in relation to control group, *p<0,05 in relation to control group, +++p<0,001 in relation to CIS group, ++p<0,01 in relation to CIS group. był istotny statystycznie także w porównaniu do grup RR i SP. Analiza WSS Lac/Cr w obrębie blaszek Średnie wartości WSS Lac/Cr różniły się w zależności od grupy. W stosunku do średnich wartości w istocie białej w grupie kontrolnej, podwyższyły się one znacząco w blaszkach w grupie chorych CIS, a w mniejszym stopniu podwyższyły się w grupach chorych RR i SP. Wyniki analizy WSS Lac/Cr przedstawiono w tabeli V oraz na rycinie 6. Przeprowadzono ocenę różnic WSS Lac/Cr pomiędzy grupami, testem Kruskala- Wallisa, który wykazał dla całej analizy wariancji obecność istotnych różnic statystycznych (p=0,0204). Testy post-hoc wskazały parę odpowiedzialną za wykazanie ogólnych różnic średniego poziomu WSS Lac/Cr w grupach. Istotne różnice statystyczne stwierdzono pomiędzy grupami: kontrolna i CIS (p=0,0304) WSS Lac/Cr w obrębie blaszek - w stosun- Przegląd Lekarski 2013 / 70 / 5 331

5 istotne różnice w grupach pacjentów RR i SP w stosunku do grupy kontrolnej, dla mi/cr znaczące podwyższenie WSS. Dla grupy pacjentów CIS wykazano statystycznie istotne podwyższenie WSS w stosunku do grupy kontrolnej, dla Lip/Cr i Lac/Cr. Przykładowe widma spektroskopowe chorych z grup CIS, RR i SP z obrębu blaszki oraz z grupy kontrolnej z istoty białej przedstawiono na rycinie 8. Rycina 8 Przykładowe widma spektroskopowe chorych z grup CIS, RR i SP z obrębu blaszki oraz z grupy kontrolnej z istoty białej. Example of spectrum of HMRS obtained from groups CIS, RR and SP of MS patients in plaques of white matter and in white matter of control group. Tabela VI Zestawienie średnich WSS poszczególnych metabolitów obrębie blaszek. Wartości istotności statystycznej ***p<0,001, **p<0,01 i *p<0,05 w stosunku do grupy kontrolnej; +++p<0,001 i ++p<0,01 w stosunku do grupy CIS. Comparison of averages of all metabolic ratios obtained from MS patients in plaques. Statistically significant changes p<0,001, **p<0,01 and *p<0,05 in relation to control group; +++p<0,001 and ++p<0,01 in relation to CIS group. metabolit NAA/Cr Cho/Cr mi/cr Lip/Cr Lac/Cr grupa kontrolna CIS ku do wartości WSS Lac/Cr w istocie białej w grupie kontrolnej - istotnie statystycznie podwyższają się jedynie w grupie CIS. Analiza zbiorcza WSS badanych metabolitów w obrębie blaszek Zbiorcze zestawienie średnich wartości WSS analizowanych metabolitów (NAA/Cr, Cho/Cr, mi/cr, Lip/Cr i Lac/Cr) w obrębie blaszek w istocie białej przedstawiono w tabeli VI oraz na rycinie 7. RR SP 2,0500 ± 0,028 1,8120 ± 0,076 1,7679 ± 0,058 1,7052 ± 0,092 **p=0,0098 **p=0,0011 ***p=0,0006 0,8644 ± 0,02 1,2166 ± 0,078 1,1491 ± 0,045 1,1697 ± 0,075 ***p=0,0000 ***p=0,0002 ***p=0,0001 0,8031 ± 0,036 0,8995 ± 0,059 1,1784 ± 0,083 1,1630 ± 0,084 ***p=0, p=0,0032 ***p=0, p=0,004 0,2096 ± 0,016 0,5252 ± 0,047 0,3139 ± 0,022 0,2126 ± 0,04 ***p=0, p=0, p=0,0000 0,2086 ± 0,019 0,3488 ± 0,074 0,2851 ± 0,018 0,2605 ± 0,027 *p=0,0304 Analizując uzyskane średnie wartości WSS badanych metabolitów w obrębie blaszek w istocie białej stwierdzono statystycznie istotne różnice we wszystkich grupach pacjentów w stosunku do grupy kontrolnej, dla metabolitów: znaczące obniżenie wartości WSS NAA/Cr znaczące podwyższenie wartości WSS Cho/Cr. Stwierdzono również statystycznie Dyskusja Pierwsze badania rezonansowe w stwardnieniu rozsianym przeprowadzono we wczesnych latach osiemdziesiątych XX wieku, zaraz po wprowadzeniu aparatów MR do praktyki klinicznej. Pomimo, że tomografię komputerową (TK) zastosowano wcześniej do obrazowania mózgowia, dopiero rezonans magnetyczny, stał się diagnostycznie istotną metodą obrazową, ujawniając in vivo obecność zmian ogniskowych w OUN w przebiegu SM. Od tej pory technika MR stała się rutynową metodą diagnostyczną dla rozpoznawania i monitorowania przebiegu leczenia tej choroby [5,14,25,37,38]. Zmiany ogniskowe w istocie białej są dobrze widoczne w badaniu obrazowym MR w sekwencjach T2, PD i FLAIR. W sekwencji T1 świeże zmiany są izointensywne, a przewlekłe ogniska lub z towarzyszącym dużym obrzękiem są hypointensywne (nazywane black holes ). Duża liczba hypointensywnych zmian w sekwencji T1 może korelować z progresją choroby i niepełnosprawnością. W ostrej fazie zapalenia, zmiany wzmacniają sygnał po podaniu środka kontrastowego z powodu uszkodzenia bariery krew-mózg. Zmiany w istocie szarej w MR są rzadko widoczne; są zwykle małe o pośrednim sygnale i w związku z tym mniej kontrastują z otaczającą tkanką mózgową. Postęp techniczny w diagnostyce MR w ostatnich latach i wprowadzenie nowych technik rezonansowych, takich jak spektroskopia protonowa ( 1 HMRS), obrazowanie tensora dyfuzji (DTI) i obrazowanie z transferem magnetyzacji (MTI) znacznie polepszył rozumienie procesu chorobowego w stwardnieniu rozsianym [8,13,28]. Pierwsze doświadczenia z użyciem techniki 1 HMRS w diagnostyce SM pochodzą z prac Arnolda i wsp. [1,2], którzy w latach przeprowadzili serię badań spektroskopowych zmian ogniskowych u pacjentów z SM. Stwierdzili w obrębie świeżych blaszek znaczący wzrost poziomu choliny i mleczanów, a obniżenie poziomu NAA. W kolejnych badaniach przeprowadzonych podczas leczenia u tych samych pacjentów zauważyli poprawę wyników, w postaci częściowej normalizacji poziomów NAA i Cho oraz normalizacji poziomu Lac. Wyniki pierwszych doniesień potwierdzili w następnych latach inni autorzy i w literaturze światowej ukazało się sporo ważnych artykułów opisujących zmiany widma 1 HMRS w blaszkach oraz istocie białej u pacjentów z SM [3,6,7,9,10,16,29]. W ciągu wielu lat zainteresowania zmianami metabolicznymi w obrębie blaszek szczegółowo poznano ich naturę. Część autorów ograniczyła się do badania jedynie głównych metabolitów: NAA, Cho i Cr, które 332 M. Szafirska i wsp.

6 w widmie 1 HMRS są dobrze widoczne. Inni brali pod uwagę także metabolity o mniejszym stężeniu, takie jak: mi, Lip, Lac i Glx [12,35]. W wielu ośrodkach, w długofalowych badaniach stwierdzono znaczące obniżenie poziomu NAA w obrębie blaszek. Zespół De Stefano [10] u 29 pacjentów z postaciami RR i SP wykazał znaczące obniżenie stosunku NAA/Cr dla całej grupy pacjentów w porównaniu z grupą kontrolną (p<0,005). W czasie rozwoju choroby zaobserwowano trend spadkowy poziomu NAA/Cr u części z tych pacjentów. Davie i wsp. [6] u 8 pacjentów stwierdzili obniżenie stosunku NAA/Cr w blaszkach, w ostrym stadium choroby. Ten sam zespół [7] badając 18 chorych z postacią RR i SP stwierdził w przewlekłych blaszkach spadek poziomu NAA najbardziej nasilony u pacjentów z formą SP. Podobne wyniki uzyskał Narayana [29] u 25 pacjentów z łagodnymi i średnio ciężkimi objawami klinicznymi. Dodatkowo w tym badaniu u niektórych pacjentów zauważono wysoki pik lipidów. Badania Gonena i wsp. [16] wykazały obniżenie bezwzględnego poziomu NAA u 12 pacjentów z formą RR (p<0,005). W 2005 zespół Caramanosa [4] przeprowadził zbiorczą analizę wyników z 30 ówczesnych światowych publikacji dotyczących poziomów NAA i Cr w tkance mózgowej u chorych na SM. Wyniki potwierdziły obecność największego obniżenia poziomu NAA w obrębie zmian ogniskowych w porównaniu z pozostałymi regionami mózgu i grupą kontrolną. Nie stwierdzono statystycznie znamiennej zmiany stężenia Cr. W innej pracy De Stefano i wsp. [9] badając spektroskopowo świeże zmiany ogniskowe w mózgu, u pacjentów z SM, oprócz podwyższenia poziomu choliny i mleczanów oraz obniżenia NAA stwierdzili również podwyższenie poziomu mi. Kolejne badania u pacjentów w przebiegu leczenia ujawniły częściową normalizację poziomów metabolitów. Zespół Kapellera [19] przeprowadził badanie 16 pacjentów z postacią RR u których stwierdził w obrębie blaszek znaczące obniżenie NAA (p=0,018), oraz wzrost poziomu mi (p=0,03), w stosunku do grupy kontrolnej. W obrębie blaszek widocznych jako hypointensywne w obrazach T1-zależnych stwierdzono dużo większe obniżenie poziomu NAA i większe podwyższenie poziomu mi w stosunku do blaszek izointensywnych w obrazach T1-zależnych. Podwyższony poziom Cho widoczny był w obu rodzajach zmian ogniskowych. Podobne wyniki odnośnie poziomów NAA i Cho w zależności od rodzaju blaszek w istocie białej otrzymał zespół He i wsp [17] podczas badania 9 pacjentów z postacią RR. W pracy Brexa i wsp. [3] analizowano poziomy metabolitów w blaszkach u 11 pacjentów z postacią SP wykazano znaczący spadek bezwzględnego poziomu NAA (p<0,001) oraz podwyższenie poziomu mi (p=0,01). Poziom Cho nie wykazywał statystycznie istotnych różnic. Przedmiotem zainteresowania badaczy byli również pacjenci z klinicznie izolowanym zespołem (CIS), u których po kilku latach może rozwinąć się pełnoobjawowy SM. Brex i wsp. [8] badając 20 pacjentów z CIS stwierdzili znaczące statystycznie obniżenie całkowitego poziomu NAA, Cho, Cr i mi w blaszkach, w porównaniu z grupą kontrolną. Ciekawa jest praca zespołu Kapellera [18], w której wykonano badania spektroskopowe u 41 osób, po 14 latach od rozpoznania CIS. U 78% z tych pacjentów rozwinął się w ciągu tego okresu pełnoobjawowy SM. W porównaniu do grupy, która pozostała w formie CIS, pacjenci z SM mieli oprócz znaczącego obniżenia poziomu NAA i podwyższenia Cho, wzrost stężenia mi w obrębie blaszek i w niezmienionej istocie białej. Podsumowując, we wszystkich pracach w literaturze światowej stwierdzono znaczące obniżenie poziomu NAA w obrębie blaszek. Większość autorów obserwowała podwyższenie stężenia Cho. Zmiany pików innych metabolitów były rzadziej stwierdzane. Stopień zaawansowania zmian metabolicznych zależał od postaci stwardnienia rozsianego, dla której były przeprowadzone badania. Istnieje duża zbieżność między rezultatami analizy z piśmiennictwa, a wynikami pracy własnej, w której stwierdzono w obrębie blaszek, w stosunku do grupy kontrolnej, istotne statystycznie obniżenie WSS NAA/Cr we wszystkich grupach pacjentów. Zmiany były najmniej nasilone w formie CIS, a najbardziej nasilone w postaci SP. Obniżenie poziomu NAA wskazuje na utratę komórek nerwowych lub na ich dysfunkcję metaboliczną. Istotnie statystycznie podwyższony, porównywalnie we wszystkich grupach, był poziom WSS Cho/Cr. Dodatkowo wykazano statystycznie istotny wzrost poziomu WSS mi/cr u pacjentów z RR i SP, a brak statystycznie istotnego wzrostu w grupie CIS. Podwyższenie poziom Cho odpowiada za rozpad osłonek mielinowych, a poziomu mi związane jest z proliferacją gleju. Jedynie u pacjentów z CIS pojawiły się dodatkowe piki lipidów i mleczanów, wzrost stężeń wykazywał istotność statystyczną, co wskazuje na obecność procesów uszkadzających błony komórkowe i zmian niedokrwiennych już na wczesnym etapie choroby[11,24,30]. Wnioski U chorych na stwardnienie rozsiane, metaboliczne zmiany wykryte w blaszkach wskazują istotne statystycznie obniżenie WSS NAA/Cr i podwyższenie WSS Cho/Cr we wszystkich badanych grupach. W postaciach RR i SP tym zmianom towarzyszy istotne statystycznie podwyższenie WSS mi/ Cr, a w klinicznie izolowanym zespole istotny statystycznie wzrost WSS Lip/Cr i Lac/Cr. Piśmiennictwo 1. Arnold D.L., Matthews P.M., Francis G., Antel J.: Proton magnetic resonance spectroscopy of human brain in vivo in the evaluation of multiple sclerosis: assessment of the load of disease. Magn. Reson. Med. 1990, 14, Arnold D.L., Matthews P.M., Francis G., et al.: Proton magnetic resonance spectroscopic imaging for metabolic characterization of demyelinating plaques. Ann. Neurol. 1992, 31, Brex P.A., Gomez-Anson B., Parker G.J., et al.: Proton MR spectroscopy in clinically isolated syndromes suggestive of multiple sclerosis. J. Neurol. Sci. 1999, 166, Caramanos Z., Narayanan S., Arnold D.L.: 1H- MRS quantification of tna and tcr in patients with multiple sclerosis: a meta-analytic review. Brain 2005, 128, Chen J.T., Narayanan S., Collins D.L., et al.: Relating neocortical pathology to disability progression in multiple sclerosis using MRI. Neuroimage 2004, 23, Davie C.A., Hawkins C.P., Barker G.J., et al.: Serial proton magnetic resonance spectroscopy in acute multiple sclerosis lesions. Brain 1994, 117, Davie C.A., Silver N.C., Barker G.J., et al.: Does the extent of axonal loss and demyelination from chronic lesions in multiple sclerosis correlate with the clinical subgroup? J. Neurol. Neurosurg. Psychiatry 1999, 67, De Stefano N., Filippi M., Miller D., et al.: Guidelines for using proton MR spectroscopy in multicenter clinical MS studies. Neurology 2007, 69, De Stefano N., Matthews P.M., Antel J.P., et al.: Chemical pathology of acute demyelinating lesions and its correlation with disability. Ann. Neurol. 1995, 38, De Stefano N., Matthews P.M., Fu L., et al.: Axonal damage correlates with disability in patients with relapsing-remitting multiple sclerosis. Results of a longitudinal magnetic resonance spectroscopy study. Brain 1998, 121, Dutta R., Trapp B.D.: Pathogenesis of axonal and neuronal damage in multiple sclerosis. Neurology 2007, 68, S Fernando K.T., McLean M.A., Chard D.T., et al.: Elevated white matter myo-inositol in clinically isolated syndromes suggestive of multiple sclerosis. Brain 2004, 127, Filippi M., Agosta F.: Imaging biomarkers in multiple sclerosis. J. Magn. Reson. Imaging 2010, 31, Ge Y.: Multiple sclerosis: the role of MR imaging. AJNR 2006, 27, Georgio A., De Stefano N.: Cognition in multiple sclerosis: relevance of lesions, brain atrophy and proton MR spectroscopy. Neurol. Sci. 2010, 31, S Gonen O., Catalaa I., Babb J.S., et al.: Total brain N-acetylaspartate: a new measure of disease load in MS. Neurology 2000, 54, He J., Inglese M., Li B.S., et al.: Relapsing-remitting multiple sclerosis: metabolic abnormality in nonenchancing lesions and normal-appearing white matter at MR imaging: initial experience. Radiology 2005, 234, Kapeller P., Brex P.A., Chard D., et al.: Quantitative 1H MRS imaging 14 years after presenting with a clinically isolated syndrome suggestive of multiple sclerosis. Mult. Scler. 2002, 8, Kapeller P., McLean M.A., Griffin C.M., et al.: Preliminary evidence for neuronal damage in cortical grey matter and normal-appearing white matter in short duration relapsing remitting multiple sclerosis: a quantitative MR spectroscopic imaging study. J. Neurol. 2001, 248, Kirov I.I., Patil V., Babb J.S., et al.: MR spectroscopy indicates diffuse multiple sclerosis activity during remission. J. Neurol. Neurosurg. Psychiatry 2009, 80, Kozubski W., Liberski P.: Neurologia. Wyd. PZWL, Warszawa Krukowski P., Podgórski P., Gruziński M. et al.: Analysis of the brain proton magnetic resonance spectroscopy differences between normal grey matter and white matter. Pol. J. Radiol. 2010, 75, Lindsay K.W., Bone I.: Neurologia i neurochirurgia. Wyd. Urban & Partner, Wrocław Lisak R.P.: Neurodegeneration in multiple sclerosis. Neurology 2007, 68, Lo C.P., Kao H.W., Chen S.Y., et al.: Prediction of conversion from clinically isolated syndrome to clinically definite multiple sclerosis according to baseline MRI findings: comparison of revised McDonald criteria and Swanton modified criteria. J. Neurol. Neurosurg. Psychiatry 2009, 80, Lebrun C., Bensa C., Debouverie M., et al.: Unexpected multiple sclerosis: follow-up of 30 patients with magnetic resonance imaging and clinical conversion profile. J. Neurol. Neurosurg. Psychiatry 2008, 79, Mostert J.P., Blaauw Y., Koch M.W., et al.: Reproducibility over a 1-month period of 1H-MR spectroscopic Przegląd Lekarski 2013 / 70 / 5 333

7 imaging NAA/Cr ratios in clinically stable multiple sclerosis patients. Eur. Radiol. 2008, 18, Murkherji S.K.: Multiple sclerosis, part II: nonconventional MRI techniques. In: Neuroimaging Clinics of North America, Elsevier Narayana P.A., Doyle T.J., Lai D., Wolinsky J.S.: Serial proton magnetic resonance spectroscopic imaging, contrast-enhanced magnetic resonance imaging, and quantitative lesion volumetry in multiple sclerosis. Ann. Neurol. 1998, 43, Pascual A.M., Martinez-Bisbal M.C., Boscá I., et al.: Axonal loss is progressive and partly dissociated from lesion load in early multiple sclerosis. Neurology 2007, 69, Polman C.H., Reingold S.C., Edan G., et al.: Diagnostic criteria for multiple sclerosis: 2005 revisions to the McDonald Criteria. Ann. Neurol. 2005, 58, Rovaris M., Comi G., Filippi M.: MRI markers of destructive pathology in multiple sclerosis-related cognitive dysfunction. J. Neurol. Sci. 2006, 245, Rovira A., Swanton J., Tintore M.: A single, early magnetic resonance imaging study in the diagnosis of multiple sclerosis. Arch. Neurol. 2009, 66, Sahraian M.A., Eshaghi A.: Role of MRI in diagnosis and treatment of multiple sclerosis. Clin. Neurol. Neurosurg. 2010, 112, Sajja B.R., Wolinsky J.S., Narayana P.A.: Proton magnetic resonance spectroscopy in multiple sclerosis. Neuroimaging Clin. N. Am. 2009, 19, Van der Graaf M.: In vivo magnetic resonance spectroscopy: basic methodology and clinical applications. Eur. Biophys. J. 2010, 39, Wattjes M.P., Harzheim M., Lutterbey G.G., et al.: High field MR imaging and 1H-MR spectroscopy in clinically isolated syndromes suggestive of multiple sclerosis. Correlation between metabolic alterations and diagnostic MR imaging criteria. J. Neurol. 2008, 255, Zakrzewska-Pniewska B.: Neuroobrazowanie w stwardnieniu rozsianym. Neurol. Dypl. 2006, 1, M. Szafirska i wsp.

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

Porównanie przydatności wzorców zewnętrznego i wewnętrznego w diagnostyce HMRS guzów mózgowia

Porównanie przydatności wzorców zewnętrznego i wewnętrznego w diagnostyce HMRS guzów mózgowia PRACE ORYGINALNE Barbara SOBIECKA Andrzej URBANIK Porównanie przydatności wzorców zewnętrznego i wewnętrznego w diagnostyce HMRS guzów mózgowia The comparison of the external and internal standards using

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka stwardnienia rozsianego metodą rezonansu magnetycznego

Diagnostyka stwardnienia rozsianego metodą rezonansu magnetycznego ISSN 1734 5251 Diagnostyka stwardnienia rozsianego metodą rezonansu magnetycznego Małgorzata Siger Katedra i Klinika Neurologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi STRESZCZENIE adanie rezonansu magnetycznego

Bardziej szczegółowo

Ewolucja kryteriów diagnostycznych stwardnienia rozsianego

Ewolucja kryteriów diagnostycznych stwardnienia rozsianego Ewolucja kryteriów diagnostycznych stwardnienia rozsianego Evolution of diagnostic criteria for multiple sclerosis Jędrzej Ziółkiewicz, Radosław Kaźmierski z Kliniki Neurologii i Chorób Naczyniowych Układu

Bardziej szczegółowo

BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU

BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU 442 Część II. Neurologia kliniczna BADANIA LABORATORYJNE WYKONYWANE W PRZYPADKU NIEDOKRWIENNEGO UDARU MÓZGU Badania neuroobrazowe Badanie tomografii komputerowej głowy Zasadniczym rozróżnieniem wydaje

Bardziej szczegółowo

MultiHance - Nowy środek kontrastujący o wysokiej wartości relaksacyjności do stosowania w diagnostyce centralnego układu nerwowego

MultiHance - Nowy środek kontrastujący o wysokiej wartości relaksacyjności do stosowania w diagnostyce centralnego układu nerwowego MultiHance - Nowy środek kontrastujący o wysokiej wartości relaksacyjności do stosowania w diagnostyce centralnego układu nerwowego Stwardnienie rozsiane (Multiple Sclerosis - MS) jest chorobą zapalną

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie stwardnienia rozsianego

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie stwardnienia rozsianego załącznik nr 16 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO ICD-10 G.35 - stwardnienie rozsiane Dziedzina medycyny: neurologia I.

Bardziej szczegółowo

Obrazowanie MR u pacjentów po zatruciu tlenkiem węgla.

Obrazowanie MR u pacjentów po zatruciu tlenkiem węgla. Obrazowanie MR u pacjentów po zatruciu tlenkiem węgla. Anna Drelich-Zbroja, Grzegorz Drelich, Maciej Siczek, Jarosław Szponar, Hanna Lewandowska-Stanek (Lublin) Definicja: Zatrucie tlenkiem węgla, podobnie

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie stwardnienia rozsianego

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie stwardnienia rozsianego Nazwa programu: LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO ICD-10 G.35 - stwardnienie rozsiane Dziedzina medycyny: neurologia Załącznik nr 9 do Zarządzenia Nr 16/2009 Prezesa NFZ z dnia 10 marca 2009 roku I. Cel

Bardziej szczegółowo

I. STRESZCZENIE Cele pracy:

I. STRESZCZENIE Cele pracy: I. STRESZCZENIE Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest przewlekłym procesem zapalnym, powodującym postępujące i nieodwracalne włóknienie trzustki. Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, prowadząc

Bardziej szczegółowo

2015;1(1) Medical & Health Sciences Review. www.mhsr.pl. www.mhsr.pl. Szanowni Państwo

2015;1(1) Medical & Health Sciences Review. www.mhsr.pl. www.mhsr.pl. Szanowni Państwo www.mhsr.pl e-issn 2450-1670 Volume 1 Issue 1 2015;1(1) Medical & Health Sciences Review www.mhsr.pl Szanowni Państwo Z ogromną przyjemnością oddajemy w Państwa ręce pierwszy numer kwartalnika Medical

Bardziej szczegółowo

1 Stwardnienie rozsiane. Zrozumieć chorobę Agnieszka Libront

1 Stwardnienie rozsiane. Zrozumieć chorobę Agnieszka Libront 1 2 Spis treści Rozdział I 7 1. Wstęp...7 2. Definicja jakości życia...8 3. Stwardnienie rozsiane...8 3.1 Definicja stwardnienia rozsianego...8 3.2 Rys historyczny...9 3.3 Epidemiologia... 10 3. 4 Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka obrazowa opryszczkowego zapalenia mózgu u osób dorosłych

Diagnostyka obrazowa opryszczkowego zapalenia mózgu u osób dorosłych ISSN 1734 5251 Diagnostyka obrazowa opryszczkowego zapalenia mózgu u osób dorosłych ndrzej Ustymowicz 1, dam Łukasiewicz 1, Eugeniusz Tarasów 1, Joanna M. Zajkowska 2 Jacek Janica 1, Sławomir. Pancewicz

Bardziej szczegółowo

Jarosław B. Ćwikła. Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Jarosław B. Ćwikła. Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Nowe algorytmy oceny odpowiedzi na leczenie w badaniach strukturalnych, dużo dalej niż klasyczne kryteria RECIST Jarosław B. Ćwikła Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Radiologiczna

Bardziej szczegółowo

Marek Strączkowski, Monika Karczewska-Kupczewska Żywność w profilaktyce chorób cywilizacyjnych

Marek Strączkowski, Monika Karczewska-Kupczewska Żywność w profilaktyce chorób cywilizacyjnych Marek Strączkowski, Monika Karczewska-Kupczewska Żywność w profilaktyce chorób cywilizacyjnych Instytut Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności Polskiej Akademii Nauk w Olsztynie Zakład Profilaktyki Chorób Metabolicznych

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie spektroskopii protonowej rezonansu magnetycznego 1HMRS w diagnostyce guzów mózgu u dzieci doniesienie wstępne

Zastosowanie spektroskopii protonowej rezonansu magnetycznego 1HMRS w diagnostyce guzów mózgu u dzieci doniesienie wstępne Zastosowanie spektroskopii protonowej rezonansu magnetycznego HMRS w diagnostyce guzów mózgu u dzieci doniesienie wstępne Usefulness of proton magnetic spectroscopy (HMRS) in assessment of intracranial

Bardziej szczegółowo

Leczenie przyczynowe stwardnienia rozsianego

Leczenie przyczynowe stwardnienia rozsianego Copyright 2005 Via Medica ISSN 1734 5251 Leczenie przyczynowe Krzysztof Selmaj Katedra i Klinika Neurologii Akademii Medycznej w Łodzi STRESZCZENIE W związku z domniemaną autoimmunologiczną patogenezą

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH KATEDRA I KLINIKA CHIRURGII NACZYŃ I ANGIOLOGII AKADEMII MEDYCZNEJ W LUBLINIE Kierownik: Dr hab.n. med. Jacek Wroński UDROŻNIENIE T. SZYJNEJ WEWNĘTRZNEJ WSKAZANIA

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie stwardnienia rozsianego

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie stwardnienia rozsianego Załącznik nr 15 do zarządzenia nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ Załącznik nr 6 do zarządzenia nr 10/2012/DGL Prezesa NFZ z dnia 15 lutego 2012 r. Nazwa programu: LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO ICD-10 G.35

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W RAMACH PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

BADANIA RADIOLOGICZNE, TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA, REZONANS MAGNETYCZNY W DIAGNOSTYCE

BADANIA RADIOLOGICZNE, TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA, REZONANS MAGNETYCZNY W DIAGNOSTYCE BADANIA RADIOLOGICZNE, TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA, REZONANS MAGNETYCZNY W DIAGNOSTYCE SZPICZAKA MNOGIEGO Bartosz Białczyk Ośrodek Diagnostyki, Terapii i Telemedycyny KSS im. Jana Pawła II Szpiczak mnogi multiple

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15687 Poz. 1597 1597 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Skaner PET-CT GE Discovery IQ uruchomiony we Wrocławiu w 2015 roku.

WSTĘP. Skaner PET-CT GE Discovery IQ uruchomiony we Wrocławiu w 2015 roku. WSTĘP Technika PET, obok MRI, jest jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się metod obrazowych w medycynie. Przełomowymi wydarzeniami w rozwoju PET było wprowadzenie wielorzędowych gamma kamer,

Bardziej szczegółowo

Teleradiologia-techniki informatyczne, przetwarzaniu, przesyłaniu i archiwizacji obrazów medycznych.

Teleradiologia-techniki informatyczne, przetwarzaniu, przesyłaniu i archiwizacji obrazów medycznych. Teleradiologia-techniki informatyczne, przetwarzaniu, przesyłaniu i archiwizacji obrazów medycznych. Stefańczyk L.,Grzelak P., Gajewicz W., Szeler T.* Zakład Radiologii-Diagnostyki Obrazowej UM w Łodzi.

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka

Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka D. Ryglewicz, M. Barcikowska, A. Friedman, A. Szczudlik, G.Opala Zasadnicze elementy systemu kompleksowej

Bardziej szczegółowo

Neurologia Organizacja i wycena świadczeń. Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa

Neurologia Organizacja i wycena świadczeń. Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa Neurologia Organizacja i wycena świadczeń Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa Choroby neurologiczne wg. WHO Bardzo wysokie wskażniki rozpowszechnienia aktualnie na świecie u miliarda

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie obrazowania dyfuzji rezonansu magnetycznego (DWI) w różnicowaniu świeżych i przewlekłych zmian niedokrwiennych opis przypadku

Zastosowanie obrazowania dyfuzji rezonansu magnetycznego (DWI) w różnicowaniu świeżych i przewlekłych zmian niedokrwiennych opis przypadku Udar Mózgu 2008, tom 10, nr 1, 49 54 Copyright 2008 Via Medica ISSN 1505 6740 PRACA KAZUISTYCZNA Zastosowanie obrazowania dyfuzji rezonansu magnetycznego (DWI) w różnicowaniu świeżych i przewlekłych zmian

Bardziej szczegółowo

Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce. Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa

Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce. Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa Epidemiologia 2010 Przewidywana liczba osób na świecie które

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Neuroobrazowe i genetyczne korelaty zaburzeń funkcji poznawczych w przebiegu stwardnienia rozsianego

Neuroobrazowe i genetyczne korelaty zaburzeń funkcji poznawczych w przebiegu stwardnienia rozsianego Psychiatr. Pol. 2015; 49(5): 897 910 PL ISSN 0033-2674 (PRINT), ISSN 2391-5854 (ONLINE) www.psychiatriapolska.pl DOI: http://dx.doi.org/10.12740/pp/32182 Neuroobrazowe i genetyczne korelaty zaburzeń funkcji

Bardziej szczegółowo

lat deklarowało silny stopień nasilenia bólu. W RZS 51% respondentów chorujących powyżej 10 lat oceniało ból na poziomie silnym.

lat deklarowało silny stopień nasilenia bólu. W RZS 51% respondentów chorujących powyżej 10 lat oceniało ból na poziomie silnym. I. STRESZCZENIE Głównym celem pracy była analiza porównawcza jakości życia i stanu fizycznego pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów z grupą chorych z reumatoidalnym zapaleniem stawów. Badania przeprowadzono

Bardziej szczegółowo

Interferony beta w stwardnieniu rozsianym

Interferony beta w stwardnieniu rozsianym FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2005, 3, 227 234 Karl A. Baum Interferony beta w stwardnieniu rozsianym Beta-Interferons in multiple sclerosis Department of Neurology, Klinik Hennigsdorf Streszczenie

Bardziej szczegółowo

Projekt Move to Work

Projekt Move to Work Projekt Move to Work Projekt Move to Work jest kontynuacją rozpoczętej w 2011 r. polskiej edycji międzynarodowego projektu Fit for Work. Stowarzyszenie CEESTAHC zaangażowało się w realizację projektu Fit

Bardziej szczegółowo

SESJE MIESZANE DZIAŁ TEMATYCZNY: ULTRASONOGRAFIA...2 DZIAŁ TEMATYCZNY: ULTRASONOGRAFIA...3 DZIAŁ TEMATYCZNY: OBRAZOWANIE MOLEKULARNE...

SESJE MIESZANE DZIAŁ TEMATYCZNY: ULTRASONOGRAFIA...2 DZIAŁ TEMATYCZNY: ULTRASONOGRAFIA...3 DZIAŁ TEMATYCZNY: OBRAZOWANIE MOLEKULARNE... SESJE MIESZANE DZIAŁ TEMATYCZNY: ULTRASONOGRAFIA...2 DZIAŁ TEMATYCZNY: ULTRASONOGRAFIA...3 DZIAŁ TEMATYCZNY: OBRAZOWANIE MOLEKULARNE...4 DZIAŁ TEMATYCZNY: ULTRASONOGRAFIA SESJA SZKOLENIOWA + NAUKOWA 1:

Bardziej szczegółowo

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza lek. Jacek Bujko 17 października 2014 Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza W diagnostyce laboratoryjnej uszkodzenia podwzgórza można stwierdzić cechy niedoczynności

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY 1.Kryteria kwalifikacji 1.1 Leczenia interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Anna Ratajska 1 2 1 1 Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Institute of Psychology, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński VERTIGOPROFIL VOL. 3/Nr 3(11)/2009 Redaktor naczelny: Prof. dr hab. n. med. Antoni Prusiński Zastępca redaktora naczelnego: Dr n. med. Tomasz Berkowicz 2 XXXVI Międzynarodowy Kongres Towarzystwa Neurootologicznego

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Maciej Maciejowski. Streszczenie. Abstract. Received: 18.11.2015 Accepted: 23.11.2015 Published: 30.11.2015

Maciej Maciejowski. Streszczenie. Abstract. Received: 18.11.2015 Accepted: 23.11.2015 Published: 30.11.2015 Aktualn Neurol 2015, 15 (3), p. 150 154 Maciej Maciejowski Received: 18.11.2015 Accepted: 23.11.2015 Published: 30.11.2015 Przeciwciało monoklonalne przeciw CD20 w terapii postaci rzutowej i pierwotnie

Bardziej szczegółowo

Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim.

Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim. Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim. Bogdan Małkowski Zakład Medycyny Nuklearnej Centrum Onkologii Bydgoszcz Zastosowanie fluorodeoksyglukozy

Bardziej szczegółowo

OGÓŁEM LICZBA GODZIN -35 godz. ROK II SEMESTR III 35 godz.

OGÓŁEM LICZBA GODZIN -35 godz. ROK II SEMESTR III 35 godz. KARTA PRZEDMIOTU CECHA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIOCIE Jednostka realizująca Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek Pielęgniarstwo Profil kształcenia Praktyczny Poziom realizacji Studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

TROMBOELASTOMETRIA W OIT

TROMBOELASTOMETRIA W OIT TROMBOELASTOMETRIA W OIT Dr n. med. Dominika Jakubczyk Katedra i Klinika Anestezjologii Intensywnej Terapii Tromboelastografia/tromboelastometria 1948 - Helmut Hartert, twórca techniki tromboelastografii

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 2005-2011

Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 2005-2011 Sytuacja w zakresie zachorowań na raka szyjki macicy w woj. dolnośląskim w latach 25-211 Ostatnie, opublikowane w roku 212 dane dla Polski [1] wskazują, że w latach 28-29 w woj. dolnośląskim stwierdzano

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z wykonania projektu badawczego:

Sprawozdanie z wykonania projektu badawczego: Sprawozdanie z wykonania projektu badawczego: ODDZIAŁYWANIE POLA MAGNETYCZNEGO GENEROWANEGO PRZEZ STYMULATOR ADR NA CZYNNOŚĆ LUDZKICH KOMÓREK IMMUNOKOMPETENTNYCH in vitro Celem przeprowadzonych badań była

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY

WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY WYDZIAŁ LEKARSKO-DENTYSTYCZNY KATEDRA PROTETYKI STOMATOLOGICZNEJ ANALIZA ZMIAN WARTOŚCI SIŁY RETENCJI W TRÓJELEMENTOWYCH UKŁADACH KORON TELESKOPOWYCH Rozprawa na stopień

Bardziej szczegółowo

Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii

Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii Znaczenie PFS oraz OS w analizach klinicznych w onkologii experience makes the difference Magdalena Władysiuk, lek. med., MBA Cel terapii w onkologii/hematologii Kontrola rozwoju choroby Kontrola objawów

Bardziej szczegółowo

Dzielą się na wskazania diagnostyczne oraz terapeutyczne. Physiotherapy & Medicine www.pandm.org WSKAZANIA DIAGNOSTYCZNE : Ból w pachwinie Objawy blokowania, trzaskania uciekania stawu biodrowego Uszkodzenia

Bardziej szczegółowo

prof. dr hab. Andrzej Potemkowski Zakład Psychologii Klinicznej i Psychoprofilaktyki. Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

prof. dr hab. Andrzej Potemkowski Zakład Psychologii Klinicznej i Psychoprofilaktyki. Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie Lekarz, neurolog Marzena Zboch Dyrektor ds. medycznych Ośrodek Badawczo- Naukowo- Dydaktyczny Chorób Otępiennych Uniwersytetu Medycznego, im. Księdza Henryka Kardynała Gulbinowicza SP ZOZ w Ścinawie Rozprawa

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 1 Z Kliniki Neurologii Akademii Medycznej w Białymstoku Neurology Clinic Medical University of Białystok

Bardziej szczegółowo

Napady padaczkowe- objaw albo następstwo udaru mózgu

Napady padaczkowe- objaw albo następstwo udaru mózgu PRACE ORYGINALNE Adam Wiśniewski Barbara Książkiewicz Napady padaczkowe- objaw albo następstwo udaru mózgu Seizures- symptom or cause of stroke Katedra i Klinika Neurologii, Szpital Uniwersytecki nr 1

Bardziej szczegółowo

Statystyka i Analiza Danych

Statystyka i Analiza Danych Warsztaty Statystyka i Analiza Danych Gdańsk, 20-22 lutego 2014 Zastosowania analizy wariancji w opracowywaniu wyników badań empirycznych Janusz Wątroba StatSoft Polska Centrum Zastosowań Matematyki -

Bardziej szczegółowo

Stanis³aw Nowak, Barbara B³aszczyk, Wojciech Nowak, El bieta Nowak, Przemys³aw Nowak, S³awomir Szmato³a

Stanis³aw Nowak, Barbara B³aszczyk, Wojciech Nowak, El bieta Nowak, Przemys³aw Nowak, S³awomir Szmato³a Studia Medyczne Akademii Œwiêtokrzyskiej tom 3 Kielce 2006 Stanis³aw Nowak, Barbara B³aszczyk, Wojciech Nowak, El bieta Nowak, Przemys³aw Nowak, S³awomir Szmato³a Zak³ad Profilaktyki Chorób Uk³adu Nerwowego

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM

OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM Elżbieta Karpińska*, Katarzyna Socha, Maria H. Borawska Zakład Bromatologii Uniwersytetu Medycznego

Bardziej szczegółowo

STOŚCI ZABURZEŃ FUNKCJI SEKSUALNYCH U MĘŻCZYZN Z ŁAGODNYM ROZROSTEM STERCZA (BPH)

STOŚCI ZABURZEŃ FUNKCJI SEKSUALNYCH U MĘŻCZYZN Z ŁAGODNYM ROZROSTEM STERCZA (BPH) OCENA CZĘSTO STOŚCI ZABURZEŃ FUNKCJI SEKSUALNYCH U MĘŻCZYZN Z ŁAGODNYM ROZROSTEM STERCZA (BPH) / PM_L_0203 - SeFAl / Ocena wyników w programu epidemiologicznego chorych poddawanych leczeniu farmakologicznemu

Bardziej szczegółowo

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Lek. Marcin Polok Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych w zakresie medycyny

Bardziej szczegółowo

Wybrane czynniki genetyczne warunkujące podatność na stwardnienie rozsiane i przebieg choroby

Wybrane czynniki genetyczne warunkujące podatność na stwardnienie rozsiane i przebieg choroby Wybrane czynniki genetyczne warunkujące podatność na stwardnienie rozsiane i przebieg choroby Stwardnienie rozsiane (MS, ang. multiple sclerosis) jest przewlekłą chorobą ośrodkowego układu nerwowego, która

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Tarczyca a ciąża. Kraków 22-23 października 2010. www.tarczycaciaza.cm-uj.krakow.pl

Tarczyca a ciąża. Kraków 22-23 października 2010. www.tarczycaciaza.cm-uj.krakow.pl Tarczyca a ciąża Kraków 22-23 października 2010 Organizator: Katedra i Klinika Endokrynologii Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum www.tarczycaciaza.cm-uj.krakow.pl Szanowni Państwo, Drogie Koleżanki,

Bardziej szczegółowo

Wyzwania wynikające z rozwoju metod obrazowania

Wyzwania wynikające z rozwoju metod obrazowania Wyzwania wynikające z rozwoju metod obrazowania Konferencja w ramach projektu Wykorzystywanie nowych metod i narzędzi w kształceniu studentów UMB w zakresie ochrony radiologicznej Uniwersytet Medyczny

Bardziej szczegółowo

/nieczytelny podpis/

/nieczytelny podpis/ Tłumaczenie z języka bułgarskiego Nazywam się Petja Jordanowa Popowa, PESEL (bułgarski) 6307203315, posiadam dowód osobisty nr 644429637, wydany dnia 21.12.2012 r. przez MSW w Plewen. W kwietniu 2004 r.

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie zjawiska rezonansu magnetycznego w medycynie. Mariusz Grocki

Wykorzystanie zjawiska rezonansu magnetycznego w medycynie. Mariusz Grocki Wykorzystanie zjawiska rezonansu magnetycznego w medycynie. Mariusz Grocki [1] WYŚCIG DO TYTUŁU ODKRYWCY. JĄDRO ATOMU W ZEWNĘTRZNYM POLU MAGNETYCZNYM. Porównanie do pola grawitacyjnego. CZYM JEST ZJAWISKO

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

Rozdział 36 Udar mózgu

Rozdział 36 Udar mózgu 36. Udar mózgu 36. Udar mózgu 245 Rozdział 36 Udar mózgu Istotne informacje Szybka ocena pacjentów z ostrym udarem mózgu, z wykorzystaniem TK głowy bez kontrastu, jest decydująca w różnicowaniu udarów

Bardziej szczegółowo

Ocena jakości życia pacjentów usprawnianych z powodu stwardnienia rozsianego*

Ocena jakości życia pacjentów usprawnianych z powodu stwardnienia rozsianego* ANNALES ACADEMIAE MEDICAE STETINENSIS ROCZNIKI POMORSKIEJ AKADEMII MEDYCZNEJ W SZCZECINIE 2013, 59, 2, 133 137 Paulina Brzeska, Irena Bułatowicz, Wioletta Jagucka-Mętel 1, Agata Baranowska 2, Ewa Sobolewska

Bardziej szczegółowo

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych S.Szymik-Kantorowicz, A.Taczanowska-Niemczuk, P.Łabuz, I.Honkisz, K.Górniak, A.Prokurat Klinika Chirurgii Dziecięcej CM

Bardziej szczegółowo

REZONANS MAGNETYCZNY GRUCZOŁU KROKOWEGO

REZONANS MAGNETYCZNY GRUCZOŁU KROKOWEGO REZONANS MAGNETYCZNY GRUCZOŁU KROKOWEGO mpmri multiparametric MRI affidea MR Warszawa Pracownia i sprzęt Pracownia Rezonansu Magnetycznego Affidea w Warszawie została uruchomiona latem 2012 roku. Wyposażona

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Ratownictwo medyczne Kod kierunku: 12.9 Specjalność: - 1. PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski Mateusz Romanowski Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na aktywność choroby i sprawność chorych na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Dr hab., prof. AWF Anna Straburzyńska-Lupa

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo

Analiza danych ilościowych i jakościowych

Analiza danych ilościowych i jakościowych Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego 8 kwietnia 2010 Plan prezentacji 1 Zbiory danych do analiz 2 3 4 5 6 Implementacja w R Badanie depresji Depression trial data Porównanie

Bardziej szczegółowo

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa

Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa Dr hab. med. Mirosław Dziuk, prof. nadzw. Kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej WIM Warszawa ROZPOZNAWANIE: PET - CT W ONKOLOGII poszukiwanie ognisk choroby - wczesne wykrywanie różnicowanie zmian łagodnych

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

RECIST oczami radiologa. Katarzyna Steinhof-Radwańska

RECIST oczami radiologa. Katarzyna Steinhof-Radwańska RECIST oczami radiologa Katarzyna Steinhof-Radwańska RECIST-(Response Evaluation Criteria In Solid Tumors ) to zbiór zasad określających odpowiedź na zastosowane leczenie u pacjenta z chorobą nowotworową,

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 207 SECTIO D 2003

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 207 SECTIO D 2003 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 207 SECTIO D 2003 Studenckie Koło Naukowe Katedry Pielęgniarstwa Klinicznego WPiNoZ AM w Lublinie Opiekun: prof. dr

Bardziej szczegółowo

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649 Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy Kryterium Dane (jakie) Dane (źródło) Reguła Moduł wiek wiek pacjent/osoba > 18 lat (włączająca) kliniczne

Bardziej szczegółowo

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo Zatorowej Szpital

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie spektroskopii EPR do badania wolnych rodników generowanych termicznie w drotawerynie

Zastosowanie spektroskopii EPR do badania wolnych rodników generowanych termicznie w drotawerynie Zastosowanie spektroskopii EPR do badania wolnych rodników generowanych termicznie w drotawerynie Paweł Ramos, Barbara Pilawa, Maciej Adamski STRESZCZENIE Katedra i Zakład Biofizyki Wydziału Farmaceutycznego

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne Metody Leczenia Poprzez Badania i Diagnostykę RAPORT MEDYCZNY LECZENIE CCSVI. Copyright Wszystkie prawa zastrzeżone 2011 AMEDS Centrum

Innowacyjne Metody Leczenia Poprzez Badania i Diagnostykę RAPORT MEDYCZNY LECZENIE CCSVI. Copyright Wszystkie prawa zastrzeżone 2011 AMEDS Centrum Innowacyjne Metody Leczenia Poprzez Badania i Diagnostykę RAPORT MEDYCZNY LECZENIE CCSVI Copyright Wszystkie prawa zastrzeżone 2011 AMEDS Centrum PACJENCI AMEDS Centrum od 2010 r. profesjonalnie zajmuje

Bardziej szczegółowo

Metrologia: powtarzalność i odtwarzalność pomiarów. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie

Metrologia: powtarzalność i odtwarzalność pomiarów. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Metrologia: powtarzalność i odtwarzalność pomiarów dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Definicje: Pojęciami związanymi z metodami diagnozowania procesów i oceny ich bezpieczeństwa oraz

Bardziej szczegółowo

Testy nieparametryczne

Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne możemy stosować, gdy nie są spełnione założenia wymagane dla testów parametrycznych. Stosujemy je również, gdy dane można uporządkować według określonych kryteriów

Bardziej szczegółowo

SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym lekarski

SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym lekarski Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Specjalności: SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Neurologia Kod modułu LK.3.E.016 II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym lekarski

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Wybrane schorzenia neurologiczne związane z wiekiem Pielęgniarstwo

Wybrane schorzenia neurologiczne związane z wiekiem Pielęgniarstwo Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nysie Instytut Pielęgniarstwa Nazwa modułu (przedmiotu) Formy zajęć i inne Kierunek studiów Profil kształcenia Poziom studiów Forma studiów Semestr studiów Tryb zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Warszawa, 27.01.2016 Seminarium naukowe: Terapie przełomowe w onkologii i hematoonkologii a dostępność do leczenia w Polsce na tle Europy Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Dr n.

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki włóknienia nerek

Wskaźniki włóknienia nerek Wskaźniki włóknienia nerek u dzieci z przewlekłą chorobą nerek leczonych zachowawczo Kinga Musiał, Danuta Zwolińska Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich

Bardziej szczegółowo

dr n. med. Edyta Barnaś dr n. med. Edyta Barnaś

dr n. med. Edyta Barnaś dr n. med. Edyta Barnaś (1) Nazwa przedmiotu Opieka specjalistyczna w ginekologii (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa () Kod przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Na czym polega leczenie lekiem Tecfidera

Na czym polega leczenie lekiem Tecfidera Na czym polega leczenie lekiem Tecfidera Informacje dla pacjentów, którym przepisano leczenie lekiem Tecfidera. (fumaran dimetylu) Spis treści Informacje na temat stwardnienia rozsianego (MS) Co to jest

Bardziej szczegółowo