ISBN

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ISBN 978 83 7775 339 2"

Transkrypt

1 Recenzent prof. dr hab. inż. ROMUALD KOLMAN Autorstwo rozdziałów: MAŁGORZATA JASIULEWICZ KACZMAREK: , , 5.1, 5.2, 5.4, 6 AGNIESZKA MISZTAL: , Projekt okładki Anita Szymankiewicz Opracowanie komputerowe tekstu Emilia Kozłowska Korekta Aleksandra Springer Utwór w całości ani we fragmentach nie może być powielany ani rozpowszechniany za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez pisemnej zgody posiadacza praw autorskich. ISBN Wydanie I Copyright by Politechnika Poznańska, Poznań 2014 WYDAWNICTWO POLITECHNIKI POZNAŃSKIEJ pl. M. Skłodowskiej Curie 2, Poznań tel. +48 (61) , faks +48 (61) e mail: Druk i oprawa: Druk i oprawa: ESUS Agencja Reklamowo Wydawnicza Tomasz Przybylak

2 Spis treści 1. Wprowadzenie Podstawy systemów zarządzania Wprowadzenie Motywy wprowadzania znormalizowanych systemów zarządzania w przedsiębiorstwach Zasady zarządzania jakością Kształtowanie świadomości projakościowej w organizacji Wprowadzenie Kultura organizacyjna Zobowiązania kierownictwa Zaangażowanie pracowników Etapy projektowania i wdrażania systemu zarządzania projakościowego Wprowadzenie Przygotowanie projektu Planowanie projektu Projektowanie właściwe Wdrożenie projektu Charakterystyka wybranych standardów projakościowych Wprowadzenie System zarządzania jakością wg ISO 9001: System zarządzania środowiskowego wg ISO 14001: System zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy wg PN-N 18001: Systemy zapewnienia jakości dostaw dla sił zbrojnych wg AQAP 2110, AQAP 2120 i AQAP Systemy zarządzania jakością w służbie zdrowia wg IWA 1: Systemy zarządzania jakością w edukacji wg IWA 2: Systemy zarządzania jakością w samorządzie lokalnym wg IWA 4: Systemy zarządzania jakością w organizacjach porządku publicznego wg IWA12: Integracja systemów zarządzania projakościowego Wprowadzenie Pojęcie, cel, zakres i poziomy integracji standardów zarządzania projakościowego Zasady integracji systemów zarządzania projakościowego Normy i specyfikacje wspomagające proces integracji Integracja standardów zarządzania projakościowego korzyści i bariery Literatura

3

4 Dedykujemy tę książkę naszemu nauczycielowi, śp. dr. inż. RYSZARDOWI WIECZORKOWI

5 6

6 1. Wprowadzenie Początki projektowania systemów zarządzania są datowane na połowę XX w. Ich podstawę stanowi teoria systemów, będąca ujęciem pośrednim między teorią behawiorystyczną i teorią badań operacyjnych. Wyjaśnienie systemowego podejścia do zarządzania wymaga pojmowania go w kontekście przedsiębiorstwa, co wiąże się ze zrozumieniem jego cech charakterystycznych. Przedsiębiorstwo jest otwartym systemem będącym w stanie wzajemnego oddziaływania z otoczeniem. Elementami wejściowymi tego systemu są surowce, urządzenia, ludzie i informacje, a elementami wyjściowymi produkty lub usługi. Przedsiębiorstwo jest systemem o zróżnicowanych funkcjach, co powoduje wielorakość jego wzajemnego oddziaływania z otoczeniem, które stawia wymagania i ogranicza swobodę przedsiębiorstwa. Ponadto przedsiębiorstwo składa się z wielu podsystemów wzajemnie zależnych i wzajemnie na siebie oddziałujących w dynamiczny sposób. Taki stan rzeczy wzmacnia efekt synergii. Organizacja nie jest bowiem tylko zbiorem jednostek organizacyjnych i grup społecznych oraz maszyn i urządzeń, ponieważ ważną rolę odgrywają występujące w niej wzajemne oddziaływania, struktury i procesy. Wpływ przedsiębiorstwa jako całości na funkcjonowanie jego elementów jest większy niż wpływ tych elementów na przedsiębiorstwo. Zachowania pracowników bardziej zależą od struktur i procedur, do których są racjonalnie dostosowywane, niż od tego, jacy ci pracownicy są indywidualnie [Trzcieniecki 1979; Koźmiński, Piotrowski 1995]. Istotę i cel projektowania systemów zarządzania należy interpretować w odniesieniu do projektowania technicznego, od którego się wywodzi. Projektowanie jest definiowane w różny sposób przez różnych autorów; np. uważa się, że jest to proces stosowania rozmaitych technik i zasad naukowych w celu takiego opisania urządzenia, procesu lub systemu, które umożliwi ich działanie [Taylor 1959]. W innym ujęciu jest to iteracyjny proces decyzyjny mający na celu sformułowanie planów, według których zasoby są przekształcane w systemy lub urządzenia służące zaspokojeniu potrzeb człowieka [Woodson 1966]. Projektowanie wyrobów to proces twórczy, w którym podmiot z właściwym wykorzystaniem dostępnych metod i narzędzi pracy w danych warunkach zmierza do zapewnienia zgodności wytworu projektowania z jego wzorem, którego właściwości są zgodne z wymaganiami ustalonymi w zadaniu projektowym [Bąbiński 1972]. Traktując projektowanie bardziej ogólnie, można określić, że są to czynności oraz zdarzenia, które występują między pojawieniem się problemu a powstaniem dokumentacji będącej opisem rozwiązania problemu, zadowalającego z funkcjonalnego i ekonomicznego punktu widzenia i zgodnego z innymi wymaganiami [Krick 1975].

7 8 1. Wprowadzenie W normie poświęconej terminologii systemów zarządzania jakością projektowanie jest określone jako zbiór procesów, w których wymagania są przekształcane na określone właściwości lub na specyfikację wyrobu, procesu lub systemu [ISO 9000]. Porównując powyższe definicje, zauważa się kilka cech wspólnych: projektowanie odnosi się do tzw. przedmiotu projektowania, który może stanowić koncepcję zupełnie nową lub powstałą przez udoskonalenie rozwiązań istniejących (wg Gasparskiego [1988] przedmiot projektowania to pewien fragment rzeczywistości rozważanej przez projektanta, gdy obmyśla sposób zamiany tego fragmentu lub jego części oraz wszelkie związane z tym konsekwencje); w stosunku do przedmiotu projektowania istnieje szereg sprecyzowanych wymagań; projektant lub zespół projektowy należą do sieci powiązań i relacji o charakterze informacyjnym oraz emocjonalnym, a ponadto między nimi a otoczeniem istnieją określone obustronne związki; zespołowość sprawcy projektowania wynika z konieczności jednoczesnego rozwiązywania różnorodnych problemów, co wymaga wiedzy z zakresu wielu dyscyplin szczegółowych; do projektowania niezbędne są zasoby warunkujące poprawność procesu (metodologiczne, informacyjne, techniczne, ekonomiczne, czasowe); wynik projektowania jest wzorcem przedmiotu projektowania (plan, specyfikacja, dokumentacja techniczna lub organizacyjna). Problem badawczy w analizie systemów polega na ustaleniu istniejących sprzężeń i stwierdzeniu, jak one są silne, oraz na zbadaniu poziomów sterowania takim układem. W przypadku systemu zarządzania ustalenie sprzężeń odnosi się do jego pięciu podstawowych funkcji, tj. planowania, organizowania, motywowania, kontroli i doskonalenia. Metodyka budowy i analizy systemów zarządzania z reguły obejmuje: rozpoznanie i sprecyzowanie obszaru projektowania oraz wskazanie jego cech i wpływających na niego czynników; zdefiniowanie stron zainteresowanych i scharakteryzowanie wymagań (również sugestii dotyczących rozwiązań alternatywnych); opracowanie wariantów rozwiązań i ich ocenę (określenie granic systemu, jego struktury, informacyjnych sprzężeń zwrotnych); komunikację i wybór najlepszego wariantu; budowę wybranego wariantu modelu strukturalnego (odpowiedzialności, zasoby techniczne i informacyjne, działania, relacje łączące poszczególne działania organizacji); weryfikację projektu; walidację projektu. Zdefiniowanie przedmiotu projektowania wymaga określenia jego podstawowych elementów oraz zachodzących między nimi powiązań z uwzględnieniem ich specyfiki i kontekstu (rys. 1.1).

8 1. Wprowadzenie 9 dokumentacja wykonawcza, dokumentacja powykonawcza dostawy materiałów, zlecenia usług umowa z klientem, dokumentacja wykonawcza, dokumentacja powykonawcza dostawy materiałów dokumentqcja warsztatowa dostawy materiałów dostawy materiałów Rys Elementy składowe systemu zarządzania organizacją [na podst. Kolman 1992; Martyniak 1999; Dołhasz, Fudaliński, Kosała, Smutek 2009] Uwzględniając elementy systemu organizacyjnego oraz biorąc pod uwagę, że jest on systemem zarządzania, w odniesieniu do każdego jego obszaru będącego przedmiotem projektowania należy określić: zakres, cele i zadania, dane wejściowe i wyjściowe; zasoby ludzkie (kwalifikacje, umiejętności, postawy i zachowania); zasoby techniczne, ich możliwości oraz poziom wyników ich działania; schemat powiązań informacyjnych i materialnych świadczących o relacjach między elementami systemu; relacje z otoczeniem i wpływ otoczenia na funkcjonowanie systemu; opis funkcjonowania (algorytmy, procedury, instrukcje dotyczące kolejnych funkcji zarządzania) z uwzględnieniem sprzężeń zwrotnych umożliwiających pełnienie dwóch ostatnich funkcji zarządzania (kontroli i doskonalenia) na podstawie danych świadczących o wynikach działania. Projektując system zarządzania organizacją, należy uwzględnić zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne czynniki, które wywierają na nią wpływ. Istotnymi czynnikami wewnętrznymi są m.in.: złożoność wykonywanych działań; wielkość obszaru projektowania;

9 10 1. Wprowadzenie liczba pracowników zaangażowanych w funkcjonowanie systemu; kultura przedsiębiorstwa; poziom kwalifikacji i umiejętności pracowników; poziom technologiczny infrastruktury; zaangażowanie najwyższego kierownictwa i jego opinia o projekcie; zaangażowanie pracowników we wprowadzanie zmian do własnych działań; zdolność finansowa. Czynnikami zewnętrznymi najczęściej są: wpływ konkurencji, wymagania branżowe, obowiązujące przepisy prawa, specyfika wymagań klientów i stron zainteresowanych, warunki współpracy z dostawcami, wsparcie organizacji branżowych, a także [Łunarski 2012]: czynniki polityczne, czynniki ekonomiczne, czynniki socjalne, stan, stabilność i przewidywalność zmian przepisów prawa, stan nauki, techniki i kultury oraz kierunki ich rozwoju, stan środowiska naturalnego. Przy projektowaniu systemów zarządzania należy pamiętać o dwóch podstawowych zasadach projektowania, tj. o konieczności opracowania wariantów i zapewnienia właściwej kolejności etapów projektowania. Opracowanie wariantów jest konieczne, gdyż umożliwia znalezienie optymalnego rozwiązania. Projektant nie powinien na początku projektowania zakładać jednego (jego zdaniem właściwego) rozwiązania, lecz w miarę postępu prac poszukiwać kolejno rozwiązań dla poszczególnych obszarów przedmiotu projektowania. Takie postępowanie wiąże się ściśle z zachowaniem właściwej kolejności etapów projektowania projektowanie należy rozpoczynać od rozwiązania podstawowych zagadnień, a następnie budować całość (postępowanie w kierunku od całości do szczegółów grozi dostosowywaniem poszczególnych rozwiązań do z góry przyjętej całościowej wizji przedmiotu projektowania). Projektowanie systemów zarządzania jest trudnym i odpowiedzialnym przedsięwzięciem. Liczność i złożoność czynników wpływających na kształt systemu sprawiają, że każdy system jest inny. Ta różnorodność była inspiracją do opracowania niniejszej monografii.

10 2. Podstawy systemów zarządzania 2.1. Wprowadzenie Zainteresowanie systemowym podejściem do zarządzania jakością trwa od lat 90. XX w. Najpopularniejszym modelem systemu zarządzania organizacją jest niezaprzeczalnie system zarządzania jakością zgodny z wymaganiami normy ISO 9001, który według obliczeń Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej ISO (International Organization for Standardization) wdrożono już w ponad 1,1 mln przedsiębiorstw w 184 krajach [The ISO Survey 2012]. W Polsce systemy zarządzania jakością funkcjonują w sposób widoczny od 1993 r., kiedy to normy serii ISO 9000 osiągnęły status Polskiej Normy. Obowiązywały wówczas trzy normy podstawowe: ISO 9001 (w projektowaniu, pracach rozwojowych, produkcji, instalowaniu i serwisie), ISO 9002 (w produkcji, instalowaniu i serwisie) i ISO 9003 (w kontroli i badaniach końcowych). Polskich certyfikatów jakości zaczęło znacząco przybywać dopiero po roku 2001, kiedy to dawne trzy modele norm zastąpiono jednym uniwersalnym. Uniwersalność normy ISO 9001:2000 Systemy zarządzania jakością. Wymagania oraz systemowe ujęcie zarządzania jakością sprawiły, że standard ten przestał być identyfikowany tylko z przedsiębiorstwami produkcyjnymi. Systemy zarządzania jakością zaczęły funkcjonować w przedsiębiorstwach usługowych, a także w organizacjach o charakterze edukacyjnym, zdrowotnym, administracyjnym, wyznaniowym itp. [Zymonik 2005]. Według badań International Organization for Standardization obecnie w Polsce funkcjonuje ponad certyfikowanych systemów zarządzania jakością [The ISO Survey 2012] (tabela 2.1). Współcześnie w Polsce odnotowuje się tendencję spadkową, która rozpoczęła się w 2010 r., kiedy to liczba certyfikatów zmniejszyła się o ponad 4% w porównaniu z rokiem W 2011 r. liczba ta zmniejszyła się ponownie, prawie o 10% w porównaniu z rokiem Spadek liczby jednostek, które uzyskały certyfikat wg ISO 9001, nie oznacza, że przedsiębiorstwa nie stosują innych systemów zarządzania. Przedsiębiorstwa bardzo często wdrażają inne systemy, które w większym stopniu zaspokajają ich potrzeby. Liczba certyfikatów w odniesieniu do liczby zarejestrowanych w Polsce podmiotów gospodarczych (niemal 4 mln w grudniu 2012 r.) [Dmochowska 2013] nie jest imponująca, aczkolwiek kiedy przeanalizuje się ją na tle pozostałych państw, okaże się, że zajmujemy wysokie, bo osiemnaste miejsce wśród 184 krajów (tabela 2.2).

11 12 2. Podstawy systemów zarządzania Tabela 2.1. Liczba certyfikatów wg ISO 9001, i w Polsce [The ISO Survey 2012] Stan w roku Liczba przyznanych certyfikatów ISO 9001 ISO ISO b.d b.d Tabela 2.2. Liczba certyfikatów ISO 9001 na świecie [The ISO Survey 2012] Państwo Liczba certyfikatów w grudniu 2012 r. Chiny Włochy Hiszpania Niemcy Japonia Wielka Brytania Francja Indie USA Brazylia Republika Korei Holandia Rumunia Federacja Rosyjska Malezja Szwajcaria Czechy Polska

12 2. Podstawy systemów zarządzania 13 W lutym 2009 r. Polski Komitet Normalizacyjny na podstawie nowelizacji normy ISO 9001 z 2008 r. opublikował polskie wydanie normy: PN-EN ISO 9001:2009. Wprowadzone do normy zmiany nie były radykalne, zatem nie wpłynęły na poziom utrzymania lub odnawiania istniejących certyfikatów (ewentualne odstępowanie od certyfikacji może być związane z kryzysem gospodarczym). W miarę rozwoju systemów zarządzania jakością oraz wzrostu zainteresowania ich funkcjonowaniem w przedsiębiorstwach rozpoczęto poszukiwania możliwości ich powiązania lub integracji z innymi standardami zarządzania jakością (istniejącymi bądź opracowywanymi jako przetransponowanie wymagań na obszar konkretnej branży). W konsekwencji obecny stan normalizacji obejmuje szereg standardów powiązanych z systemami zarządzania jakością wg wymagań normy ISO 9001, które można podzielić na trzy grupy: standardy wspomagające system zarządzania jakością i uzupełniające wytyczne w wybranych obszarach systemu zarządzania jakością w ujęciu ogólnym, normy regulujące systemy kompatybilne z ISO 9001, mogące podlegać integracji z systemem zarządzania jakością, normy branżowe uzupełniające system zarządzania jakością o wymagania lub wytyczne specyficzne dla wybranych gałęzi gospodarki. Poniżej przedstawiono przegląd obowiązujących standardów polskich i europejskich z uwzględnieniem powyższego podziału. W przypadku standardów o statusie Polskiej Normy przytoczono ich polskie odpowiedniki, a w przeciwnych wypadkach podano standardy źródłowe: europejski lub amerykański. W czołówce standardów wspomagających system zarządzania jakością znajdują się znane i często wykorzystywane przy funkcjonowaniu systemów zarządzania jakością: PN-EN ISO 9000:2006 Systemy zarządzania jakością. Podstawy i terminologia; PN-EN ISO 9004:2010 Zarządzanie ukierunkowane na trwały sukces organizacji. Podejście wykorzystujące zarządzanie jakością (standard ISO 9004 nie jest jednak podstawą oceny lub certyfikacji, lecz stanowi jedynie formę poradnika z wytycznymi do doskonalenia; w 2009 r. znowelizowano ISO 9004, co zmieniło nastawienie zarządzania jakością ze skuteczności na efektywność działań i osiąganie trwałego sukcesu organizacji; to wydanie jest skoncentrowane na trwałości organizacji, w przeciwieństwie do poprzedniej wersji, skupionej na polepszaniu wydajności). Komitet ISO/TC w następujący sposób wyjaśnia, czym są normy ISO serii 9000 [Rothery 1999]: Seria norm ISO 9000 jest przede wszystkim zintegrowanym, ogólnym systemem optymalizacji skuteczności osiągania jakości przez organizację przez stworzenie podstaw ciągłego doskonalenia. Zauważa się wyraźnie, iż ciągłe doskonalenie jest trwale wpisane w sens zarządzania jakością i że wdrożenie SZJ to dopiero początek drogi ku doskonałej jakości.

13 14 2. Podstawy systemów zarządzania Ta kontynuacja drogi ku doskonałej jakości może być oparta na wykorzystaniu wybranych standardów uzupełniających wytyczne w wybranych obszarach, np.: PN-ISO 10002:2006 Zarządzanie jakością. Zadowolenie klienta. Wytyczne dotyczące postępowania z reklamacjami w organizacjach (w całym cyklu obsługi reklamacji); PN-ISO 10005:2007 Systemy zarządzania jakością. Wytyczne dotyczące planów jakości (w odniesieniu do działań obejmujących planowanie jakości w przedsiębiorstwie; standard stanowi przede wszystkim prezentację zalecanej zawartości merytorycznej planów jakości); PN-ISO 10006:2005 Systemy zarządzania jakością. Wytyczne dotyczące zarządzania jakością w przedsięwzięciach (przedsięwzięcie traktowane jest jako proces powtarzalny, złożony z zestawu skoordynowanych i nadzorowanych działań z określonym czasem rozpoczęcia i zakończenia, podejmowanych w celu osiągnięcia zgodności z wymaganiami i uwzględnienia ograniczeń dotyczących czasu, kosztów i zasobów); PN-ISO 10007:2005 Systemy zarządzania jakością. Wytyczne dotyczące zarządzania konfiguracją (konfiguracja to funkcjonalne i fizyczne cechy wyrobu zdefiniowane w dokumentach technicznych); PN-EN ISO 10012:2004 Systemy zarządzania pomiarami. Wymagania dotyczące procesów pomiarowych i wyposażenia (w odniesieniu zarówno do procesów pomiarowych w przedsiębiorstwie stosującym system zarządzania jakością, jak i wobec organizacji dokonujących pomiarów jako część całego systemu zarządzania); ISO/TR 10013:2001 Guidelines for quality management system documentation (pol.: Wytyczne dotyczące dokumentacji systemu zarządzania jakością, bez statusu polskiej normy) (w odniesieniu do polityki jakości i celów jakości, księgi jakości, udokumentowanych procedur, instrukcji pracy, formularzy (jako wzorów zapisów), planów jakości, specyfikacji, dokumentów zewnętrznych oraz zapisów); należy zauważyć, że w świetle wymagań znowelizowanej normy ISO 9001 niektóre z przedstawionych tutaj wytycznych są wygórowane (np. dotyczące udokumentowanych procedur); PN-ISO 10014:2008 Zarządzanie jakością. Wytyczne do osiągania korzyści finansowych i ekonomicznych (podstawą jest stosowanie zasad zarządzania jakością sprecyzowanych w PN-EN ISO 9000:2006); PN-ISO 10015:2004 Zarządzanie jakością. Wytyczne dotyczące szkolenia (rozwinięcie wymagania normy PN-EN ISO 9001:2009 i jednocześnie nawiązanie do znowelizowanych wymagań dotyczących sposobów podwyższania kompetencji pracowników); PKN-ISO/TR 10017:2005 Wytyczne dotyczące technik statystycznych odnoszących się do ISO 9001:2000 (tabelaryczne dane na temat najistotniejszych metod i modeli statystycznych); PN-ISO 10019:2006 Wytyczne dotyczące wyboru konsultantów systemu zarządzania jakością i korzystania z ich usług (skierowana do przedsiębiorców po-

14 2. Podstawy systemów zarządzania 15 dejmujących decyzję o korzystaniu z usług konsultanta systemu zarządzania jakością; jest podstawą oceny kompetencji konsultanta i uzyskania pewności, że potrzeby i oczekiwania organizacji będą zaspokojone); PN-EN ISO 19011:2012 Wytyczne dotyczące audytowania systemów zarządzania (do zastosowania przy organizowaniu audytów wewnętrznych lub zewnętrznych). System zarządzania jakością oparty na wymaganiach normy ISO 9001:2008 i ujęcie procesowe stwarzają dogodne warunki do integracji systemów zarządzania z wybranymi obszarami organizacji. Najpopularniejsze z nich to: PN-EN ISO 14001:2005 Systemy zarządzania środowiskowego. Wymagania i wytyczne stosowania oraz grupa standardów uzupełniających, tj. Systemy zarządzania środowiskowego; PN-N 18001:2004 Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wymagania i grupa standardów uzupełniających, tj. Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Podobieństwa między systemem zarządzania jakością, systemem środowiskowym i systemem bhp (m.in. szeroko rozumiane pojęcie jakości, filozofia zarządzania, ukierunkowanie na procesy, nacisk na organizację systemu, współdziałanie wszystkich elementów systemu na rzecz osiągnięcia ustalonych celów, zaangażowanie kierownictwa, dokumentacja, zapisy, działania korygujące i zapobiegawcze, audyty, ciągłe doskonalenie) umożliwiają tworzenie zintegrowanych systemów zarządzania zgodnych z wymaganiami trzech wspomnianych modeli. Integracja ta opiera się na przekonaniu, że zarządzanie poszczególnymi obszarami organizacji ma pozytywny wpływ na globalne kreowanie jakości w przedsiębiorstwie. Świadomość ta może prowadzić do obejmowania systemem zarządzania jakością następnych dziedzin i integrowania systemów opartych na takich standardach, jak: ISO 28000:2007 Specification for security management systems for the supply chain (pol.: Zarządzanie bezpieczeństwem dla łańcucha dostaw, bez statusu Polskiej Normy) i grupa standardów wspomagających (w październiku 2008 r. przyznano pierwszy w Polsce certyfikat Sytemu Zarządzania Bezpieczeństwem Dostaw zgodny z wymaganiami normy ISO 28000:2007); ISO/IEC 27001:2013 Information technology. Security techniques. Information security management systems Requirements (pol.: Technologia informatyczna. Techniki bezpieczeństwa. Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji. Wymagania) i grupa standardów wspomagających. Powiązanie standardów wspomagających i standardów integrowanych z główną normą zarządzania jakością przedstawiono na rysunku 2.1.

15 16 2. Podstawy systemów zarządzania Rys Powiązanie standardów wspomagających i integrowanych z ISO 9001 [Misztal 2009b]

16 2. Podstawy systemów zarządzania 17 Wymagania i wytyczne norm ISO serii 9000 formułowano z zamiarem opracowania uniwersalnego standardu dla wszystkich branż bez względu na charakter działalności, rodzaj wyrobów czy grono klientów lub stron zainteresowanych. Ta uniwersalność spowodowała jednak, że wymagania okazały się zbyt ogólne dla wybranych gałęzi przemysłu i pojawiła się potrzeba doprecyzowania wymagań z uwzględnieniem specyfiki różnych branż. Pierwsze działania w tym kierunku podjęto w przemyśle motoryzacyjnym. Trzy amerykańskie koncerny samochodowe, Chrysler, Ford i GM (Opel), wydały dla dostawców amerykańskich i europejskich standard QS 9000 Wymagania systemu jakości wraz ze standardami towarzyszącymi (PPAP, QSA, FMEA, SPC, MSA, APQP, TES, QSA-TE). Jest to zbiór dokumentów zgodnych z normami ISO serii 9000, ale nieporównanie bardziej szczegółowych. Obecnie funkcjonuje trzecie wydanie QS Równolegle istnieją wymagania dotyczące standardów niemieckich (VDA 6.1), francuskich (EAQF) oraz włoskich (AVSQ). Jednolitym europejskim standardem jest ISO/TS 16949, dotyczący wyrobów motoryzacyjnych i mający zastosowanie w odniesieniu do wszystkich zakładów produkujących i (lub) dostarczających usługi dla branży motoryzacyjnej. Kolejnymi obszarami, w których uszczegółowiono wymagania ISO 9001, są: transport i dostawy; lotnictwo; produkcja i dostawy żywności (coraz częściej certyfikowany w Polsce system oparty na wymaganiach normy PN-EN ISO 22000); produkcja i dostawy środków medycznych; przemysł chemiczny; usługi geoinformatyczne; służba zdrowia, która może opierać swoje systemy na dwóch dodatkowych standardach: porozumieniu warsztatowym 1 IWA 1:2005 (pol.: Systemy zarządzania jakością Wytyczne dla procesów doskonalenia w organizacjach usług zdrowotnych) oraz na normie PN-EN 15224:2013 Usługi sektora ochrony zdrowia. Systemy zarządzania jakością. Wymagania oparte na EN ISO 9001:2008; spawalnictwo (zbiór wytycznych dotyczących certyfikowania procesów spawalniczych serii ISO 3834); urządzenia informatyczne jako produkty (oprogramowanie, usługa); siły zbrojne i obronność (odrębny zestaw wytycznych wprowadzonych zgodnie z porozumieniem STANAG, oznaczonych jako AQAP); 1 Międzynarodowe Porozumienia Warsztatowe (IWA) są opracowywane w związku z zapotrzebowaniem rynku na szybkie znormalizowanie określonego zagadnienia. Są sporządzane poza Komitetem Technicznym ISO, z wykorzystaniem warsztatów, w których biorą udział zainteresowane strony, po zatwierdzeniu propozycji opracowania przez Zarząd Techniczny ISO. ISO/TMB wyznacza również krajową jednostkę normalizacyjną będącą członkiem ISO do pomocy w organizacji warsztatu. Porozumienie warsztatowe zatwierdzane jest na zasadzie konsensusu przez uczestników warsztatu.

17 18 2. Podstawy systemów zarządzania edukacja, przede wszystkim na szczeblu szkolnictwa wyższego, ale też edukacja szkolna (szczególne zainteresowanie pojawiło się w 2004 r., po wejściu w życie zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego opartych m.in. na mierzeniu jakości z uwzględnieniem standardów oceny i możliwości odstąpienia od oceny po potwierdzeniu systemu zarządzania jakością w danej szkole; stosowne rozporządzenie zostało uchylone w 2006 r.); w wyniku zainteresowania wybranych placówek zarządzaniem jakością oraz zapotrzebowania na szczegółową interpretację opracowano porozumienie warsztatowe IWA 2:2007 (pol.: Systemy zarządzania jakością. Wytyczne do zastosowania ISO 9001:2000 w edukacji); administracja samorządowa, dla której niedawno opracowano również odrębną interpretację wymagań ISO 9001 w postaci porozumienia warsztatowego IWA 4:2009 (pol.: Systemy zarządzania jakością. Wytyczne do zastosowania ISO 9001:2008 w samorządzie lokalnym); pewne opóźnienie miało w tym przypadku wpływ pozytywny, przede wszystkim ze względu na odniesienie do znowelizowanej normy; organizacje policyjne (niedawno wydane porozumienie IWA 12:2013 pol.: Wytyczne do zastosowania ISO 9001:2008 w organizacjach policji). Powiązanie wymagań normy ISO 9001 z opracowaniami szczegółowymi i wytycznymi dla wybranych branż przedstawiono na rysunku 2.2. Mnogość wytycznych do stosowania ISO 9001 nie podlega dyskusji. Branże, w których dostrzega się korzyści ze świadomego utrzymywania systemu zarządzania jakością, zadbały już o ujednolicenie i udokumentowanie szczegółowych wymagań uwzględniających specyfikę danej działalności. Z pewnością istnieją jeszcze obszary, w których również byłoby wskazane opracowanie interpretacji wymagań. Próba uporządkowania szerokiego zbioru polskich, europejskich i amerykańskich standardów powiązanych z wymaganiami normy ISO 9001 zapewne nie wyczerpuje istniejących możliwości i propozycji. W miarę upływu czasu przedstawiony układ interpretacji może się okazać niepełny, ale stanowi punkt wyjścia do dalszych poszukiwań i aktualizacji wiedzy z zarządzania jakością w wybranych dziedzinach. Kilka lat temu pojawiło się przekonanie, że przedsiębiorcy powoli odchodzą od certyfikacji wdrożonego systemu zarządzania jakością, dostrzegając korzyści w samym eksploatowaniu i doskonaleniu systemu, a nie w jego certyfikacie. W Wielkiej Brytanii od kilku lat stosuje się audyty organizowane w ramach zrzeszonych organizacji, które zapewniają wiarygodność wdrożonych systemów, ale również wymianę doświadczeń. W ten sposób zmniejsza się wydatki na certyfikację, dzięki czemu przedsiębiorcy mogą sobie pozwolić na dalsze doskonalenie systemu zarządzania jakością [Beardsley 2005].

18 2. Podstawy systemów zarządzania 19 PPAP, QSA, FMEA, SPC, MSA, APQP, TES, QSA-TE IWA 2:2007 IWA 12:2013 policja IWA 4:2009 samorządy lokalne ISO/TS 19158:2012 geografia AQAP 2110:2010 AQAP 2120:2010 AQAP 2130:2009 PN-N-19001:2006 PN-N-19002:2008 STANAG 4107:2013 AQAP 2000:2009 AQAP 2009:2010 AQAP 2070:2012 AQAP 2105:2009 AQAP 2131:2011 AQAP 2210:2011 AQAP 2310:2013 edukacja QS 9000 ISO/TS VDA 6.1 EAQF, AVSQ motoryzacja transport i dostawy PN-EN ISO 16106:2010 PN-EN 12408:2007 PN-EN 12507:2005 PN-EN 12798:2010 lotnictwo PN-EN 9100:2009 AS 9100 PN-EN 9101:2011 PN-EN 9102:2008 PN-EN 9103:2008 PN-EN :2013 PN-EN :2010 PN-EN :2010 PN-EN 9110:2010 PN-EN 9111:2010 PN-EN 9120:2010 PN-EN 9121:2009 PN-EN 9132:2010 PN-EN 9133:2010 Odpowiedzialność kierownictwa produkcja i dostawa żywności PN-EN ISO 22000:2006 ISO 22006:2009 GMP plus IFS PN-ISO 15161:2004 Zarządzanie zasobami ISO 9001 Pomiary, analiza i doskonalenie chemia ISO/TS 29001:2010 ISO/PRF TS :2009 ISO/IEC :2011 Realizacja wyrobu środki medyczne PN-EN ISO 13485:2005 PN-EN ISO 15378:2012 PN-EN ISO 15189:2013 siły zbrojne i obronność PN-ISO/IEC 90003:2007 ISO/IEC TR 90005:2008 ISO/IEC TR 90006:2013 PN-ISO/IEC :2014 ISO/IEC :2012 TL 9000 IT służba zdrowia spawalnictwo IWA 1:2005 PN-EN 15224:2013 PN-EN ISO/IEC 17025:2005 PN-EN ISO 22870:2007 PN-EN ISO 15195:2004 PKN-CEN/TR 15592:2007 PN-EN ISO :2014 PN-EN ISO :2014 PN-EN ISO 14344:2010 PN-EN ISO :2007 PN-EN ISO :2007 PN-EN ISO :2007 PN-EN ISO :2007 PN-EN ISO :2007 ISO/TR :2007 Rys Prezentacja standardów uzupełniających wymagania ISO 9001 [Misztal 2009a] PKN-ISO/TS 22003:2007 PKN-ISO/TS 22004:2007 ISO/TR 14969:2004

19 20 2. Podstawy systemów zarządzania Takie działania nie deprecjonują standardów i systemów certyfikowanych przez strony trzecie, a jedynie wskazują na inny sposób potwierdzania wiarygodności organizacji. Wybór standardów związanych z zarządzaniem jakością jest bardzo bogaty, co świadczy o znacznym zapotrzebowaniu. W najbliższym czasie można oczekiwać nowelizacji standardów uzupełniających, przede wszystkim opartych na wymaganiach ISO 9001 z 2000 r Motywy wprowadzania znormalizowanych systemów zarządzania w przedsiębiorstwach Modele systemu zarządzania jakością proponowane w normie PN-EN ISO 9001:2009 przyjęły się powszechnie, ponieważ mają wiele cech sprzyjających ich wprowadzaniu do praktyki; są bowiem [Stabryła 1994]: kompleksowe zawierają wszystkie elementy niezbędne do utworzenia efektywnego SZJ; elastyczne pozostawiają organizacji ostateczną odpowiedzialność za dobór metod i narzędzi zarządzania jakością; uniwersalne można je stosować w organizacjach dostarczających na rynek bardzo zróżnicowane produkty; oparte na dobrym zapleczu organizacyjnym są wspierane przez organizacje uznawane powszechnie za upoważnione do wprowadzania w normie zmian, dokonywania niezależnych ocen SZJ, przechowywania wykazu wszystkich organizacji posiadających certyfikat SZJ itp.; obiektywne ocena zgodności SZJ wdrożonego w organizacji z normą odniesienia danego modelu jest poufna, profesjonalna i oparta na interpretacji znanej wszystkim zainteresowanym. Jednak o podjęciu przez kierownictwo organizacji decyzji o wdrożeniu systemu zarządzania jakością decyduje szereg czynników związanych bezpośrednio z jego działalnością. Najczęściej są to: presja środowiska (konkurencji), prestiż, stawianie sobie nowych celów, potrzeba uporządkowania wewnętrznych procesów organizacji czy ułatwianie współpracy z innymi organizacjami [Hamrol, Musiał 2002]. Początkowo jedną z głównych przyczyn ubiegania się o certyfikaty systemów jakości była chęć ich wykorzystania w działaniach marketingowych. Przedsiębiorstwa, które mogą się wspierać na takich dokumentach, są postrzegane jako pewniejsze i lepsze. Ich wyroby łatwiej zdobywają nabywców. Obecnie na rynku funkcjonuje już wiele firm stosujących system jakości, a zatem klient, mając większy wybór, zwraca uwagę na inne kryteria. Nie oznacza to, że efekt marketingowy przestał istnieć; zmieniło się jedynie jego znaczenie przy wstępnym wyborze. Stał się punktem wyjścia do poszukiwania nabywców. Polska nadal znajduje się w fazie, w której certyfikowane przedsiębiorstwa sprzedające na rynku krajowym jesz-

20 2. Podstawy systemów zarządzania 21 cze przez kilka lat będą korzystały z tej przewagi. Przedsiębiorcy zauważyli, że wdrożenie systemu zarządzania jakością będzie istotnym filarem podtrzymującym ich długoterminowe strategie prowadzące do sukcesu. Początkowo nieocenionym aspektem wdrożenia było zmniejszenie wewnętrznych kosztów tzw. złej jakości. Jeżeli doskonali się poszczególne elementy procesów wytwórczych czy usługowych, to zmniejsza się jednocześnie liczbę braków, a więc maleją koszty niezgodności. Niewątpliwie wdrażanie systemów jakości przyczyniło się do zmiany kontaktów między organizacjami a ich dostawcami. Wybór dostawców stopniowo przestał być oparty na cenie. Dlatego też dostawcy są zachęcani do wdrażania własnych systemów jakości, zapewniających stabilność i ciągłe doskonalenie wyrobów. Przedsiębiorstwa stosujące system jakości wg PN-EN ISO 9001:2009 są obecnie na rynku polskim w sytuacji przewagi konkurencyjnej [Wawak 2002]. Wdrożenie systemu zarządzania jakością prowadzi do zwiększenia wydajności pracy przez wyznaczenie poszczególnym pracownikom ich celów oraz zakresu odpowiedzialności. Redukcja kosztów jest możliwa nie tylko dzięki zwiększonej produktywności, ale również dzięki temu, że wady produktów albo usług są łatwiejsze do wykrycia. W związku z tym może się rozpocząć proces poprawy skutkujący wyeliminowaniem marnotrawstwa i zbędnej pracy, jak również zmniejszeniem liczby reklamacji. Klienci przedsiębiorstwa z zadowoleniem stwierdzają, że ich oczekiwania są spełniane należycie oraz terminowo. To właśnie powoduje znaczące zwiększenie możliwości rynkowych firm, które wdrożyły system zarządzania jakością. Certyfikacja przeprowadzona przez akredytowaną jednostkę zapewnia, że przedsiębiorstwo dąży do ciągłej poprawy jakości oraz do spełniania wymagań klientów. Potwierdza się w ten sposób, że system zarządzania jakością uznany przez niezależnego audytora jest zgodny z międzynarodowym standardem. Certyfikat ISO 9001 zwiększa prestiż firmy w oczach klientów oraz pracowników i jest znaczącym argumentem w każdej kampanii marketingowej. Reasumując, celem wdrażania systemu zarządzania jakością w przedsiębiorstwach jest z reguły: zapewnienie, że wymagania klienta zostaną spełnione; stworzenie sytuacji, w której możliwość powstania błędów na każdym szczeblu zarządzania przedsiębiorstwem jest zminimalizowana (dotyczy to poza procesami produkcyjnymi również procesów marketingowych, ekonomicznych, logistycznych oraz zarządzania zasobami ludzkimi); wykrycie źródeł kosztów wynikających z popełnionych błędów przez uruchomienie mechanizmów wbudowanych w system jakości; wdrożenie mechanizmów zapewniających stałe utrzymanie sprawności procesów; wdrożenie mechanizmów zarządzania, które w przypadku popełnienia błędu uruchamiają działania mające na celu uniknięcie podobnej sytuacji w przyszłości; stworzenie organizacji, z którą pracownik się identyfikuje, dążąc do doskonalenia procesów.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez KONCEPCJA SYSTEMU JAKOŚCI zgodnie z wymaganiami norm ISO serii 9000 dr Lesław Lisak Co to jest norma? Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez upoważnioną

Bardziej szczegółowo

Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych.

Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych. Norma PN-EN ISO 9001:2009 System Zarządzania Jakością w usługach medycznych Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych. www.isomed.pl Grzegorz Dobrakowski Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku ZARZĄDZENIE Nr 84/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku zmieniające zasady organizacji studiów podyplomowych Zarządzanie jakością Na podstawie 7 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r.

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. zmieniająca uchwałę w sprawie uchwalenia planów studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001 Mariola Witek Przedmiot wykładu 1.Rozwój systemów zarządzania jakością (SZJ) 2.Potrzeba posiadania formalnych SZJ 3.Korzyści

Bardziej szczegółowo

poprawy konkurencyjności

poprawy konkurencyjności Wdrażanie anie i doskonalenie systemów w zarządzania szansą poprawy konkurencyjności ci organizacji Andrzej Borcz "Przy istniejącej konkurencji firmy, które nie potrafią tworzyć i wcielać w życie doskonałej

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG Wykład 10. SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG NORM ISO 9000 1 1. Rodzina norm ISO 9000: Normy ISO 9000 są od 1987r., a trzecia rodzina norm ISO 9000 z 2000 r. (doskonalona w kolejnych latach) składa się

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO

SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Auditor wewnętrzny Systemu Zarządzania Środowiskowego 26 27.11.2012 Szczecin SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO 1 Co to jest System Zarządzania Środowiskowego (SZŚ)? 2 Zarządzanie: - sposób realizacji

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UKatalog Szkoleń: Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UBlok I Podejście procesowe: Zarządzanie procesowe (2 dni) Definicje procesu, zarządzanie procesami, podział i identyfikowanie

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE SZKOLENIE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE ROZWOJU KAPITAŁU LUDZKIEGO PRZEDSIĘBIORSTW BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W WPROWADZENIE W dobie silnej konkurencji oraz wzrastającej świadomości

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15

Spis treści. Przedmowa... 11. Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15 Przedmowa... 11 Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15 1. Charakterystyka zarządzania jakością... 15 1.1. Zarządzanie a kierowanie... 15 1.2. Cel i obiekt zarządzania... 16 1.3. Definiowanie

Bardziej szczegółowo

Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008

Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 1 2 Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 3 Agenda 4 Jaki powinien być System Zarządzania wg norm serii

Bardziej szczegółowo

Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001

Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001 TÜV Rheinland Polska Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001 Podsumowanie zmian www.tuv.pl Aktualizacja normy ISO 9001:2015 Publikacja nowej wersji normy ISO 9001:2015 jest oczekiwana we wrześniu 2015

Bardziej szczegółowo

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 (pojęcie wyrób dotyczy też usług, w tym, o charakterze badań) 4.1. Odpowiedzialność kierownictwa. 4.1.1. Polityka Jakości (krótki dokument sygnowany

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby System zarządzania jakością (ISO 9000:2000) System

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej

PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej STRESZCZENIE Komitet Techniczny nr 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej, działający w ramach Polskiego

Bardziej szczegółowo

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE:

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE: Audytor Wewnętrzny systemu HACCP oraz standardów IFS w wersji 6 (International Food Standard version 6) i BRC w nowej wersji 7 (Global Standard for Food Safety issue 7) - AWIFSBRC CEL SZKOLENIA: zrozumienie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak.

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Książka stanowi szerokie kompendium wiedzy z zakresu systemów zarządzania. Stanowić ona może cenną pomoc

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

WZ PW Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji IT security trends

WZ PW Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji IT security trends Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji dr inż. Bolesław Szomański Wydział Zarządzania Politechnika Warszawska b.szomański@wz.pw.edu.pl Plan Prezentacji

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

Pełnomocnik i Audytor SZJ w Przemyśle Motoryzacyjnym wg ISO/TS 16949:2009

Pełnomocnik i Audytor SZJ w Przemyśle Motoryzacyjnym wg ISO/TS 16949:2009 Pełnomocnik i Audytor SZJ w Przemyśle Motoryzacyjnym wg ISO/TS 16949:2009 Przedmiot szkolenia: Przedmiotem szkolenia jest zapoznanie przyszłych Audytorów i Pełnomocników z metodami audytowania, wdrażania,

Bardziej szczegółowo

ISO 9001:2015 ORAZ ISO 14001:2015 REWIZJA NORM CZY JESTEŚ PRZYGOTOWANY?

ISO 9001:2015 ORAZ ISO 14001:2015 REWIZJA NORM CZY JESTEŚ PRZYGOTOWANY? ISO 9001:2015 ORAZ ISO 14001:2015 REWIZJA NORM CZY JESTEŚ PRZYGOTOWANY? JAKI JEST CEL REWIZJI 2015? W czasach nieustannych wyzwań natury gospodarczej, technologicznej i środowiskowej, firmy muszą stale

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008

System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008 System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008 Każda firma ma w sobie wielką zdolność działania. Kierownictwo musi tylko znaleźć sposób, by ten potencjał wykorzystać w dojściu do postawionego przed firmą celu

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów RAPORT OCENA KONTROLI ZARZĄDCZEJ Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów raport za rok: 2015 Strona 1 z 12 I. WSTĘP: Kontrolę zarządczą w jednostkach sektora finansów publicznych stanowi

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 ZAPEWNIAMY BEZPIECZEŃSTWO Piotr Błoński, Warszawa, 17.03.2016 r. Program 1. Zarządzanie zmianą - zmiany w normie ISO 9001:2015 2. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08

DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08 DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

STANDARDY I SYSTEMY ZARZĄDZANIA PORTAMI LOTNICZYMI 2013

STANDARDY I SYSTEMY ZARZĄDZANIA PORTAMI LOTNICZYMI 2013 Wersja Jednostka realizująca Typ Poziom Program Profil Blok Grupa Kod Semestr nominalny Język prowadzenia zajęć Liczba punktów ECTS Liczba godzin pracy studenta związanych z osiągnięciem efektów Liczba

Bardziej szczegółowo

Praktyczne korzyści dla Organizacji, Najlepsze praktyki płynące z BS 10500. Anti-bribery Management System. Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI

Praktyczne korzyści dla Organizacji, Najlepsze praktyki płynące z BS 10500. Anti-bribery Management System. Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI Praktyczne korzyści dla Organizacji, Najlepsze praktyki płynące z BS 10500 Anti-bribery Management System Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI 12 luty 2014 Copyright 2012 BSI. All rights reserved.

Bardziej szczegółowo

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA W TRAKCJA PRKiI S.A. Warszawa, maj 2015 SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od 1999 roku Trakcja PRKiI S.A. mając na uwadze satysfakcję Klienta i

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM SZKOLEŃ KIG BLCA II PÓŁROCZE 2011 r.

HARMONOGRAM SZKOLEŃ KIG BLCA II PÓŁROCZE 2011 r. HARMONOGRAM SZKOLEŃ KIG BLCA II PÓŁROCZE 2011 r. Termin Temat Zakres merytoryczny Prowadzący Szkolenie obejmuje zagadnienia związane z przygotowaniem się i przeprowadzeniem auditu wewnętrznego systemu

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania jakością

Systemy zarządzania jakością Systemy zarządzania jakością cechy, funkcje, etapy wdrażania systemu Prezentacja na spotkanie 3 System zarządzania jakością - czym jest a czym nie jest? System zarządzania jakością jest: zbiorem reguł,

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

DOSKONALENIE PROCESÓW

DOSKONALENIE PROCESÓW KATALOG SZKOLEŃ DOSKONALENIE PROCESÓW - Tworzenie projektów ciągłego doskonalenia - Konsultacje z ekspertami - Poprawa jakości oraz produktywności - Eliminacja marnotrawstwa - Redukcja kosztów - Metody

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej

Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej Wiesław Paluszyński Prezes zarządu TI Consulting Plan prezentacji Zdefiniujmy

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Monika Kos, radca ministra Departament Polityki Wydatkowej Warszawa, 13 stycznia 2015 r. Program prezentacji

Bardziej szczegółowo

Certyfikowany system zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wartość dodana czy zbędny koszt?

Certyfikowany system zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wartość dodana czy zbędny koszt? Anna Krawczyk Katedra Zarządzania Jakością Wydział Zarządzania UŁ Certyfikowany system zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wartość dodana czy zbędny koszt? ? Korzyści > = < Nakłady Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Logistyka Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 3 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Międzyorganizacyjne relacje logistyczne

Bardziej szczegółowo

FUNKCJA I ROLA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W ORGANIZACJACH

FUNKCJA I ROLA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W ORGANIZACJACH УДК 316 0 FUNKCJA I ROLA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W ORGANIZACJACH JÓZEF OBER Niniejszy artykuł ma za zadanie przybliżyć czytelnikowi zagadnienia związane z zarządzeniem jakością oraz ukazać jakie

Bardziej szczegółowo

Termin 09-10 maja 2013 r. Miejsce: sala szkoleniowa - Dolnośląska Izba Gospodarcza

Termin 09-10 maja 2013 r. Miejsce: sala szkoleniowa - Dolnośląska Izba Gospodarcza SZKOLENIE EFEKTYWNA ROZMOWA OCENIAJĄCA Termin 09-10 maja 2013 r. Miejsce: sala szkoleniowa - Dolnośląska Izba Gospodarcza Wrocław, dn. 27 marca 2013 r. ZAKRES OFERTY 1. Charakterystyka Human Partner Sp.

Bardziej szczegółowo

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Nazwa przedmiotu: Nadzór nad rynkiem w UE, system akredytacji Blok zajęciowy fakultatywny Forma zajęć wykład Wymiar godzinowy 10 h

Bardziej szczegółowo

Historia norm ISO serii 9000

Historia norm ISO serii 9000 Historia norm ISO serii 9000 15.XII.2000 Nowelizacja norm ISO serii 9000 1996 Normy PN-ISO serii 9000 1994 Aktualizacja norm ISO serii 9000 1993 Normy PN-EN serii 29000 1987 Normy ISO serii 9000 1979 Brytyjska

Bardziej szczegółowo

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie System zarządzania energią to uniwersalne narzędzie dające możliwość generowania oszczędności energii, podnoszenia jej efektywności

Bardziej szczegółowo

VI. SZKOLENIA SPECJALNE

VI. SZKOLENIA SPECJALNE VI. SZKOLENIA SPECJALNE 1. Zasady wzorcowania przyrządów pomiarowych Czas trwania: 1 dzień / 8 godzin lekcyjnych CEL: Zapoznanie uczestników z podstawowymi pojęciami z zakresu metrologii, zasadami doboru

Bardziej szczegółowo

Harmonogram szkoleń otwartych 2015

Harmonogram szkoleń otwartych 2015 Harmonogram szkoleń otwartych 2015 Strona ID numer Tytuł szkolenia Czas trwania Informacje ogólne styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień JAKOŚĆ

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27 DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe 4. Zakres Systemu Zarządzania Jakością

Bardziej szczegółowo

Szkolenie pt. Wprowadzenie do nowelizacji normy ISO 9001:2015

Szkolenie pt. Wprowadzenie do nowelizacji normy ISO 9001:2015 Strona 1 Szkolenie pt. Wprowadzenie do nowelizacji normy ISO 9001:2015 Strona 2 1. Wprowadzenie Zgodnie z regulaminem Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (ISO) normy dla systemów zarządzania (MSS)

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Jakością. Nazwa Szkolenia Termin Czas Miasto Cena netto

System Zarządzania Jakością. Nazwa Szkolenia Termin Czas Miasto Cena netto System Zarządzania Jakością Termin Zarządzania Jakością wg normy ISO 9001:2008 Zarządzania Jakością wg normy ISO 9001:2008 Zarządzania Jakością wg normy ISO 9001:2008 Zarządzania Jakością wg normy ISO

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe 4. Zakres Systemu Zarządzania Jakością

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak Zarządzanie Jakością System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem Dr Mariusz Maciejczak SYSTEM System to zespół powiązanych ze sobą elementów, które stanowią pewną całość. Istotną cechą

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne VI Konferencja nt. systemów zarządzania w energetyce Nowe Czarnowo Świnoujście, 21-23 X 2008 Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne Grzegorz Ścibisz Łańcuch dostaw DOSTAWCA

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA OPROGRAMOWANIA Jakość w projekcie informatycznym - normy

INŻYNIERIA OPROGRAMOWANIA Jakość w projekcie informatycznym - normy Wykład 5 (1) Jakość w projekcie informatycznym - normy ISO: Ogólne dot. jakości: ISO 8402 - terminologia ISO 9000 - wytyczne dotyczące wyboru modelu ISO 9001/3 - modele systemu jakości Dot. oprogramowania:

Bardziej szczegółowo

CZYNNIKI SUKCESU PPG

CZYNNIKI SUKCESU PPG CZYNNIKI SUKCESU PPG STOSOWANIE UMIEJĘTNOŚCI ZAWODOWYCH Wiedza o biznesie Wiedza specjalistyczna Wiedza o produktach i usługach Wiedza przemysłowa ZARZĄDZANIE REALIZACJĄ ZADAŃ Działanie w perspektywie

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA Strona: 1 z 6 1. Zaangażowanie kierownictwa Najwyższe kierownictwo SZPZLO Warszawa Ochota przejęło pełną odpowiedzialność za rozwój i ciągłe doskonalenie ustanowionego i wdrożonego zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

Korzyści wynikające z wdroŝenia systemowego zarządzania jakością

Korzyści wynikające z wdroŝenia systemowego zarządzania jakością Czas na zmiany. DROGA DO JAKOŚCI I ZYSKÓW czyli: ZAPROSZENIE DO WDROśENIA SYSTEMU ZARZADZANIA JAKOŚCIĄ wg Korzyści wynikające z wdroŝenia systemowego zarządzania jakością Lublin 07.04.2009 1 2 Czym jest

Bardziej szczegółowo

6. Jakość, kontrola, pomiar i ocena wyników kształcenia

6. Jakość, kontrola, pomiar i ocena wyników kształcenia 6. Jakość, kontrola, pomiar i ocena wyników kształcenia 1. Monitoring, ewaluacja jakości kształcenia (systemy zarządzania jakością) 2. Elementy pomiaru dydaktycznego 3. Zadania testowe, konstruowanie,

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie zarządzania jakością na uczelni

Wdrażanie zarządzania jakością na uczelni Człowiek najlepsza inwestycja Wdrażanie zarządzania jakością na uczelni Plan prezentacji 1. Przepisy prawne a zarządzanie jakością na uczelni 2. Jakość i jej definicje w uczelni 3. Cele istnienia systemu

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk dr T Bartosz Kalinowski 17 19 września 2008, Wisła IV Sympozjum Klubu Paragraf 34 1 Informacja a system zarządzania Informacja

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

VI. SZKOLENIA SPECJALNE

VI. SZKOLENIA SPECJALNE VI. SZKOLENIA SPECJALNE a. Zasady wzorcowania przyrządów pomiarowych szkolenie modułowe moduł I Czas trwania: 1 dzień / 8 godzin lekcyjnych Zapoznanie uczestników z podstawowymi pojęciami z zakresu metrologii,

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD KONCEPCJI ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

PRZEGLĄD KONCEPCJI ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Wykład 4. PRZEGLĄD KONCEPCJI ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ 1 1.Ogólna charakterystyka koncepcji zarządzania jakością i kierunki ich zmian w czasie: W historycznym podejściu do zarządzania jako- ścią można wyróżnić

Bardziej szczegółowo

Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r.

Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r. Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r. w sprawie wprowadzenia zmian w wymaganiach akredytacyjnych dla jednostek certyfikujących systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji wynikających z opublikowania

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Jakość przed jakością

Jakość przed jakością Jakość przed jakością Oprogramowanie naprawdę przydatne (2) Robert Ganowski II Krajowa Konferencja Jakości Systemów Informatycznych, Warszawa, 21-22 czerwca 2005 r. 1 Teoria prawdy*

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM SZKOLEŃ OTWARTYCH STYCZEŃ CZERWIEC 2015

HARMONOGRAM SZKOLEŃ OTWARTYCH STYCZEŃ CZERWIEC 2015 SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WG ISO 9001:2015 Q00A ISO 9001:2015 zmiany w nowej rewizji normy 1 490 4 25 Q 01 Q 02 Auditor Wewnętrzny Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001:2015 Warsztaty doskonalące

Bardziej szczegółowo

POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA

POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA Thermaflex Izolacji Sp. z o. o. zajmuje wiodącą pozycję w Polsce w branży izolacji technicznych ze spienionych poliolefin. Dążymy aby System Zarządzania Jakością i Środowiskiem

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego

Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego Beata Wanic Śląskie Centrum Społeczeństwa Informacyjnego II Śląski Konwent Informatyków i Administracji Samorządowej Szczyrk,

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o.

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Konferencja Klubu Polskie Forum ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 Krzysztof Lebdowicz

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK

SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK TYTUŁ/NAZWA Dobrej praktyki Nowoczesny System Zarządzania Jakością w I Liceum Ogólnokształcącym im. Ks. A. J. Czartoryskiego w Puławach - Permanentne doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Powszechnie przyjmuje się, że każde laboratorium, które chce reprezentować wiarygodne dane musi wdrożyć odpowiednie procedury zapewnienia jakości.

Bardziej szczegółowo

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Transport odpadów a standardy bezpieczeństwa. System Zarządzania Bezpieczeństwem Ruchu drogowego. Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI

Transport odpadów a standardy bezpieczeństwa. System Zarządzania Bezpieczeństwem Ruchu drogowego. Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI Transport odpadów a standardy bezpieczeństwa System Zarządzania Bezpieczeństwem Ruchu drogowego Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI NOWOCZESNY SYSTEM GOSPODARKI ODPADAMI PROBLEM CZY BIZNES? 13.11.2013

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Informacja o badaniu Pomimo trudnej sytuacji na rynku pracy, zarówno polskie jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa coraz częściej dostrzegają

Bardziej szczegółowo

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą.

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. OKLADKA Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. PLACET słowo niegdyś używane w naszym języku a zapożyczone z łaciny oznaczało: przyzwolenie, zgodę, a też,,podobać się. To

Bardziej szczegółowo

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 FORUM WYMIANY DOŚWIADCZEŃ DLA KONSULTANTÓW 19-20 listopada 2007r. Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 Grzegorz Grabka Dyrektor Działu Certyfikacji Systemów, Auditor Senior TÜV CERT 1 Zmiany

Bardziej szczegółowo

Dopasowanie IT/biznes

Dopasowanie IT/biznes Dopasowanie IT/biznes Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes HARVARD BUSINESS REVIEW, 2008-11-01 Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes http://ceo.cxo.pl/artykuly/51237_2/zarzadzanie.it.a.wzrost.wartosci.html

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy

Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy Nowe trendy w zarządzaniu operacyjnym Przejście z zarządzania ręcznie sterowanego do efektywnie zarządzanej firmy Paweł Zemła Członek Zarządu Equity Investments S.A. Wprowadzenie Strategie nastawione na

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM SZKOLEŃ OTWARTYCH LIPIEC GRUDZIEŃ 2015

HARMONOGRAM SZKOLEŃ OTWARTYCH LIPIEC GRUDZIEŃ 2015 LIPIEC GRUDZIEŃ 2015 LIPIEC SIERPIEŃ WRZESIEŃ PAŹDZIERNIK LISTOPAD GRUDZIEŃ SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WG ISO 9001:2015 Q00A ISO 9001:2015 zmiany w nowej rewizji normy 1 490 24-25 16 3-4 Q 01 Q 02 Auditor

Bardziej szczegółowo