Bezpieczeństwo żywności i żywienia w prawie unijnym i polskim oraz normach ISO integracja systemów

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Bezpieczeństwo żywności i żywienia w prawie unijnym i polskim oraz normach ISO integracja systemów"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe nr 815 Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 2010 Piotr Kafel Katedra Zarządzania Jakością Paweł Nowicki Katedra Zarządzania Jakością Bezpieczeństwo żywności i żywienia w prawie unijnym i polskim oraz normach ISO integracja systemów 1. Wprowadzenie Wdrożony system bezpieczeństwa zdrowotnego w produkcji i obrocie żywnością jest warunkiem koniecznym do funkcjonowania przedsiębiorstwa na rynku. W artykule przedstawiono wymagania prawne dotyczące wdrażania systemu bezpieczeństwa żywności oraz kwestie związane z jego integracją z systemem zarządzania jakością i dobrowolną certyfikacją. 2. Wymagania prawne w zakresie produkcji bezpiecznej żywności Podstawowymi aktami prawnymi dotyczącymi produkcji żywności obowiązującymi w Polsce są: Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia, Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności,

2 92 Piotr Kafel, Paweł Nowicki Rozporządzenie (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych. Niemniej nadrzędne w stosunku do ustawodawstwa krajowego jest ustawodawstwo unijne Ustawodawstwo krajowe Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia określa wymagania zdrowotne żywności, a także wymagania dotyczące przestrzegania zasad higieny 1 : żywności w zakresie nieuregulowanym w Rozporządzeniu (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych, materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością w zakresie nieuregulowanym w Rozporządzeniu (WE) nr 1935/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 października 2004 r. w sprawie materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. W ustawie tej zdefiniowane zostały także następujące podstawowe pojęcia: żywność, składnik odżywczy, wartość odżywcza, wzbogacanie, jakość zdrowotna żywności, jakość organoleptyczna, środek spożywczy o niewłaściwej jakości zdrowotnej środek spożywczy szkodliwy dla zdrowia lub życia człowieka, data minimalnej trwałości, termin przydatności do spożycia. Dodatkowo ustawa określa wymagania i procedury niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia zgodnie z przepisami Rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w sprawie bezpieczeństwa żywności Ustawodawstwo unijne Obecnie najważniejszym przepisem prawnym dotyczącym produkcji żywności jest Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności. W rozporządzeniu tym przedstawiono podstawy do zapewnienia wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzkiego i interesów konsumentów związanych z żywnością, ze szczególnym uwzględnieniem zróżnicowania podaży żywności, w tym produktów tradycyjnych, 1 Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia, Dz.U. nr 171, poz

3 Bezpieczeństwo żywności i żywienia 93 z jednoczesnym zapewnieniem funkcjonowania rynku wewnętrznego. Określono również wspólne zasady i obowiązki, środki umożliwiające stworzenie solidnej bazy naukowej oraz skuteczne ustalenia i procedury organizacyjne wspierające podejmowanie decyzji w sprawach bezpieczeństwa żywności i pasz. Na mocy tego rozporządzenia ustanowiony został Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności. Określono również procedury w sprawach mających bezpośredni lub pośredni wpływ na bezpieczeństwo żywności i pasz. Wyżej wymienione rozporządzenie ma zastosowanie do wszystkich etapów produkcji, przetwarzania i dystrybucji żywności i pasz, natomiast nie ma zastosowania do produkcji podstawowej na własny użytek lub do domowego przygotowania, obróbki lub przechowywania do własnego spożycia. W Rozporządzeniu (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych przedstawiono ogólne wymogi prawa żywnościowego, tj.: żaden niebezpieczny środek spożywczy nie może być wprowadzany na rynek, środek spożywczy jest uznawany za niebezpieczny, jeżeli uważa się, że jest szkodliwy dla zdrowia lub nie nadaje się do spożycia przez ludzi. W rozporządzeniu tym podano również szczegółowe wymagania dotyczące wymogów higieniczno-sanitarnych w produkcji żywności: głównym celem nowych ogólnych i szczegółowych zasad higieny jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów w odniesieniu do bezpieczeństwa żywności; zagrożenie dla żywności występujące na poziomie produkcji podstawowej powinno zostać określone i właściwie kontrolowane w celu zapewnienia osiągnięcia celów niniejszego rozporządzenia. Jednakże w przypadku bezpośrednich dostaw małych ilości surowców przez produkujące je przedsiębiorstwo sektora spożywczego do konsumenta końcowego lub do lokalnego zakładu detalicznego, właściwa jest ochrona zdrowia publicznego za pomocą prawa krajowego, w szczególności ze względu na bliskie relacje producenta i konsumenta, zastosowanie zasad analizy zagrożeń i krytycznego punktu kontroli (HACCP) do produkcji podstawowej nie jest jeszcze ogólnie wykonalne. Jednakże wytyczne dobrych praktyk powinny zachęcać do wykorzystywania właściwych praktyk higienicznych na poziomie gospodarstwa. W miarę potrzeby szczegółowe zasady higieny dla produkcji podstawowej powinny uzupełniać te wytyczne. W odniesieniu do wymogów higieny mających zastosowanie do produkcji podstawowej oraz operacji powiązanych właściwe jest, aby różniły się one od tych dotyczących innych operacji; bezpieczeństwo żywności wynika z kilku kwestii: ustawodawstwo powinno ustanawiać minimalne wymogi higieny; powinny odbywać się urzędowe kontrole w celu sprawdzania zgodności przedsiębiorstw sektora spożywczego z wyma-

4 94 Piotr Kafel, Paweł Nowicki ganiami prawnymi, a przedsiębiorstwa sektora spożywczego powinny ustanawiać i realizować programy i procedury dotyczące bezpieczeństwa żywności, opierając się na zasadach HACCP; skuteczna realizacja procedur opartych na zasadach HACCP będzie wymagać pełnej współpracy i zaangażowania pracowników branży spożywczej. W tym celu pracownicy powinni odbywać szkolenia. System HACCP jest instrumentem mającym pomóc przedsiębiorstwom sektora spożywczego w osiągnięciu wyższego standardu bezpieczeństwa żywności. System HACCP nie powinien być postrzegany jako metoda autoregulacji i nie powinien zastępować urzędowych kontroli; ponieważ wymóg ustanowienia procedur zgodnych z zasadami HACCP wstępnie nie powinien mieć zastosowania do produkcji podstawowej, możliwość jego rozszerzenia będzie jednym z elementów przeglądu, który przeprowadzi Komisja Kodeksu Żywnościowego w następstwie wykonania niniejszego rozporządzenia. Właściwe jest jednak, aby państwa członkowskie zachęcały podmioty gospodarcze na poziomie produkcji podstawowej do stosowania takich zasad w jak najszerszym zakresie. Wymogi HACCP powinny uwzględniać zasady zawarte w Kodeksie żywnościowym. Powinny zapewniać odpowiednią elastyczność, aby mogły być stosowane w każdej sytuacji, w tym w małych przedsiębiorstwach. W szczególności niezbędne jest uwzględnienie, że w niektórych przedsiębiorstwach sektora spożywczego nie jest możliwe określenie krytycznych punktów kontroli oraz że w niektórych przypadkach dobra praktyka higieny może zastąpić monitorowanie krytycznych punktów kontroli. Podobnie, wymóg ustanowienia krytycznych limitów nie oznacza, że niezbędne jest ustalenie liczbowego limitu w każdym przypadku. Ponadto wymóg zachowywania dokumentów musi być elastyczny, aby nie powodował nadmiernego obciążenia bardzo małych przedsiębiorstw. 3. Certyfikacja systemu HACCP Zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem system HACCP jest obligatoryjny w branży spożywczej. Oznacza to, że powinien być on opracowany, wdrożony i utrzymywany w celu zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego żywności. Przedsiębiorstwa nie mają natomiast obowiązku certyfikacji swoich systemów przez niezależne jednostki certyfikujące systemy zarządzania. Procedura taka jest w pełni dobrowolna i niesie za sobą określone korzyści, ale i koszty. Do niewątpliwych minusów certyfikacji zaliczyć można koszty procesu certyfikacji ponoszone na rzecz jednostki certyfikującej oraz dezorganizację pracy podczas audytów certyfikujących i audytów w nadzorze. Wśród wad certyfikacji systemu HACCP wymienić można również obawę właścicieli przedsiębiorstwa przed koniecznością utrzymywania systemu na wyższym poziomie, niż ma to miej-

5 Bezpieczeństwo żywności i żywienia 95 sce w przypadku spełnienia wyłącznie wymagań zawartych w ustawie o bezpieczeństwie żywności i żywienia 2, co powoduje konieczność ponoszenia wyższych nakładów, np. na szkolenia pracowników, audyty wewnętrzne, urządzenia kontrolno-pomiarowe, czy konieczność stosowania bardziej rygorystycznych procedur. W skrajnych przypadkach może zaistnieć sytuacja, ze przedsiębiorstwa nie mają wdrożonego systemu HACCP lub też system ten został wdrożony częściowo. Firmy takie z oczywistych względów nie zdecydują się na proces certyfikacji. Na niekorzyść certyfikacji przemawiać mogą również elementy związane ze stanem wiedzy właścicieli przedsiębiorstw. Mogą oni nie do końca uświadamiać sobie korzyści wynikające z certyfikacji systemu HACCP lub też uznać je za niewystarczające. Korzyści wynikające z procesu certyfikacji systemu HACCP podzielić można na zewnętrzne i wewnętrzne. Do korzyści zewnętrznych zalicza się takie elementy, jak poprawa wizerunku firmy, możliwości wykorzystania certyfikatów jako elementu marketingowego oraz chęć sprostania oczekiwaniom coraz to bardziej wymagających konsumentów. Istotną zaletą certyfikacji systemu HACCP jest możliwość potwierdzenia kompetencji firmy w obszarze bezpieczeństwa zdrowotnego, co może być warunkiem koniecznym do współpracy z dużymi odbiorcami, np. sieciami handlowymi. Korzyści wewnętrzne to korzyści, które wpływają na poprawę zachodzących w firmie procesów. W przypadku certyfikacji systemu HACCP wydaje się, że istotniejsze są korzyści wynikające z prawidłowo funkcjonującego systemu niż z potwierdzenia tego faktu przez niezależną jednostkę certyfikującą. Zaliczyć tu można przede wszystkim wysoki poziom bezpieczeństwa zdrowotnego wytwarzanej przez firmę żywności. Dzięki regularnym audytom zewnętrznym właściciele firmy mogą mieć pewność, że wdrożony system jest skuteczny. W przypadku wykrycia niezgodności są one odnotowywane, a następnie korygowane. Regularna okresowa ocena przez audytorów zewnętrznych mobilizuje osoby bezpośrednio odpowiedzialne za utrzymanie systemu do systematycznej pracy, co jest warunkiem koniecznym funkcjonowania systemu. Do korzyści wewnętrznych certyfikacji systemu zaliczyć można także, satysfakcję pracowników z pracy w przedsiębiorstwie posiadającym certyfikowany system HACCP. Przedsiębiorstwa, które decydują się na poddanie procesowi certyfikacji systemu HACCP, muszą podjąć decyzję, z usług jakiej jednostki certyfikującej skorzystać oraz według jakiego standardu ma być przeprowadzona ocena. Wybór jednostki certyfikującej zależy od wielu elementów, do najistotniejszych można zaliczyć: cel certyfikacji systemu, akredytację wydaną przez krajową lub zagraniczna jednostkę akredytującą, kompetencje i doświadczenie w certyfikacji systemu HACCP, opinie w branży spożywczej, koszty certyfikacji. 2 Dz.U nr 171, poz

6 96 Piotr Kafel, Paweł Nowicki Wybór jednostki certyfikującej zależy głównie od celu prowadzonego procesu certyfikacji. W przypadku przedsiębiorstw, które decydują się na certyfikację w celu uzyskania statusu poddostawcy innej organizacji, warunkiem koniecznym może być wybór jednostki certyfikującej wskazanej przez odbiorcę. Jeżeli przedsiębiorstwu zależy na uznaniu certyfikatu poza granicami kraju, powinien wybrać jednostkę certyfikującą, która posiada akredytację wydaną przez uznaną jednostkę akredytującą. Na terenie kraju istnieje duża liczba jednostek certyfikujących systemy HACCP, jednak nie zawsze są to jednostki, które akurat w tym obszarze działalności mogą wykazać się akredytacją. W wyniku przeprowadzonego procesu certyfikacji jednostka oceniająca stwierdza, czy wdrożony i utrzymywany system HACCP w przedsiębiorstwie jest zgodny z wymaganiami określonymi w konkretnym dokumencie odniesienia. W przypadku systemu HACCP dokumentem odniesienia może być np. 3 : norma ISO 22000, norma DS 3027, Codex Alimentarius lub też określone przez samą jednostkę certyfikującą w porozumieniu z klientem kryteria techniczne, w których zawarte są wyspecyfikowane wymagania. Wybór dokumentu odniesienia na zgodność z którym będzie prowadzony proces certyfikacji, zależy od celu certyfikacji oraz konkretnych rozwiązań wdrożonych w przedsiębiorstwie. Dokument odniesienia oraz dodatkowe informacje pozwalające na jednoznaczne określenie tego dokumentu, takie jak np. numer i rok wydania, podane są zawsze na wystawionym przez jednostkę certyfikacie. W przypadku jednostek akredytowanych na certyfikacie zgodności umieszczona jest również informacja o jednostce akredytującej. Przykładowy proces certyfikacji systemu HACCP w przedsiębiorstwie przedstawiony został na rys Integracja systemu HACCP, ISO 9000 i ISO System zarządzania bezpieczeństwem żywności nie działa w oderwaniu od innych systemów funkcjonujących w przedsiębiorstwie. Dlatego też już na etapie wdrażania systemu konieczne jest podjecie decyzji o stopniu i sposobie integracji tego systemu z innymi systemami firmy. Przeprowadzane działania wynikać będą w dużej mierze z kolejności wdrażanych w przedsiębiorstwie systemów. W przypadku branży spożywczej w pierwszej kolejności należy wdrożyć zasady GMP i GHP. Nadbudową dobrej praktyki produkcyjnej oraz dobrej praktyki higienicznej jest system HACCP, który może być wdrażany w firmie dopiero po wprowadzeniu GMP i GHP. Wdrożenie systemu HACCP jest wymagane przez polskie prawo, przedsiębiorcy często wdrążają również dobrowolne systemy zarządzania. Do naj- 3 E. Słowińska, Kwalifikacje audytora systemu HACCP oraz kryteria systemu HACCP, ABC Jakości 2006, nr 1.

7 Bezpieczeństwo żywności i żywienia 97 popularniejszych można zaliczyć system zarządzania jakością zgodny z wymaganiami normy ISO 9001: Decyzja o certyfikacji systemu Powołanie zespołu audytorów systemu Wybór jednostki certyfikującej Merytoryczna ocena dokumentacji przez audytorów Wizytacja wstępna* Audyt wstępny* Zawarcie umowy o proces certyfikacji Audyt certyfikujący Ocena dokumentacji pod względem formalnym systemu Raport z audytu Stwierdzono niezgodności? NIE TAK Opinia Komitetu Technicznego Skorygowanie niezgodności przez organizację Decyzja o przyznaniu certyfikatu Ocena Pozytywna Negatywna Rozliczenie kosztów i przekazanie raportu Wydanie certyfikatu Nadzór nad systemem * Element nieobowiązkowy Rys. 1. Proces certyfikacji systemu HACCP w przedsiębiorstwie Źródło: data dostępu: T. Sikora, D. Kołożyn-Krajewska, Systemy zapewnienia i zarządzania jakością w przetwórstwie żywności problemy integrowania [w:] Zintegrowane systemy zarządzania jakością, Materiały konferencyjne, AE w Krakowie, Kraków 2000.

8 98 Piotr Kafel, Paweł Nowicki Po uzyskaniu certyfikatu systemu HACCP jednostka certyfikująca prowadzi ciągły nadzór nad systemem przedsiębiorstwa. W ramach nadzoru przynajmniej raz w roku przeprowadzany jest audyt systemu, a w uzasadnionych przypadkach, np. po stwierdzeniu istotnych niezgodności, może on być wykonywany częściej. W wyniku integracji systemów zarządzania możliwe jest połączenie dokumentacji poszczególnych systemów. Na rys. 2 przedstawiono powiązanie dokumentacji systemowej na trzech głównych poziomach. HACCP ISO 9001 Księga HACCP Księga jakości Procedury Instrukcje, zapisy itp. Rys. 2. Powiązanie dokumentacji systemu zarządzania jakością z dokumentacją systemu HACCP Źródło: D. Kołożyn-Krajewska, T. Sikora, HACCP. Koncepcja i system zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego żywności, SITSpoż, NOT, Warszawa 1999, s Komitet Techniczny ISO/TC 34 Food Products zwrócił uwagę na potrzebę opracowania przewodnika dotyczącego wdrażania systemu zarządzania jakością w przetwórstwie żywności według norm ISO serii 9000 i powiązania z systemem HACCP, co było genezą opracowania normy ISO 15161:2001 Wytyczne stosowania ISO 9001:2000 w przemyśle żywnościowym i napojów. Norma ta została implikowana przez Polski Komitet Normalizacyjny i posiada ten sam status co wersja oryginalna. Zawiera ona wytyczne dla organizacji dotyczące stosowania wymagań ISO 9001 podczas opracowywania i wdrażania systemu zarządzania jakością w przemyśle żywnościowym i napojów. Ponadto norma zawiera informacje dotyczące możliwego wzajemnego powiązania norm ISO serii 9000 oraz systemu HACCP w odniesieniu do bezpieczeństwa żywności. Na rys. 3 przedstawiono główne zależności między systemem ISO 9001 i siedmioma zasadami HACCP, a także punkty normy ISO 9001, które są szczególnie przydatne do realizacji zasad HACCP, oraz dane wyjściowe z systemu HACCP, które mogą być zarządzane z wykorzystaniem punktów ISO T. Sikora, Wdrażanie systemów zapewnienia i zarządzania jakością w przetwórstwie żywności [w:] Rola towaroznawstwa w zarządzaniu jakościa w warunkach gospodarki opartej na wiedzy, red. J. Żuchowski, Radom 2002.

9 Bezpieczeństwo żywności i żywienia 99 DANE WEJŚCIOWE Punkty ISO 9001:2000 wspierające zasady HACCP 6.1 Zapewnienie zasobów Kompetencje, świadomość i szkolenie 7.1 Planowanie realizacji wyrobu 7.2 Procesy związane z klientem Planowanie projektowania i rozwoju Zasady HACCP 1. Przeprowadzić analizę zagrożeń DANE WYJŚCIOWE Dane wyjściowe z HACCP, które mogą być wykorzystywane zarządzane przez system ISO Działania zapobiegawcze Planowanie systemu zarządzania jakością 7.1 Planowanie realizacji wyrobu 7.3 Projektowanie i rozwój Proces zakupu 2. Określić krytyczne punkty kontroli 6.4 Środowisko pracy 7.1 Planowanie realizacji wyrobu 7.5 Produkcja i dostarczenie usług 7.3 Projektowanie i rozwój 7.4 Zakupy 8.2 Monitorowanie i pomiary procesów 3. Ustalić wartości krytyczne 8 Pomiary, analiza i doskonalenie 4. Ustalić system monitorowania nadzoru w CCP 7.6 Nadzorowanie wyposażenia do monitorowania i pomiarów Monitorowanie i pomiary procesów Monitorowanie i pomiary produktu Działania korygujące 5. Ustalić działania korygujące 8.3 Nadzór nad wyrobem niezgodnym Postanowienia ogólne Audyt wewnętrzny Monitorowanie i pomiary procesów 6. Ustalić procedury weryfikacyjne. Sprawdzić poprawność działania 8.4 Analiza danych Działania korygujące 4.2 Wymagania dotyczące dokumentacji 7. Przyjąć dokumentację i zapisy 5.6 Przegląd zarządzania Rys. 3. Zależności między metodą HACCP i systemem ISO 9000 Źródło: PN-ISO 15161:2004. Wytyczne stosowania ISO 9001:2000 w przemyśle żywnościowym i napojów.

10 100 Piotr Kafel, Paweł Nowicki Norma ta również została zorientowana na potrzeby i oczekiwania klientów. Jednym z najważniejszych oczekiwań klientów jest zapewnienie dostępności bezpiecznej żywności. ISO 9001 pozwala organizacji na połączenie systemu zarządzania jakością z wdrożonym systemem zapewnienia bezpieczeństwa żywności HACCP. Zaznaczono w niej, że każdy inny przyjęty system bezpieczeństwa żywności może być również włączony do systemu zarządzania jakością. Z uwagi jednak na to, że system HACCP jest obowiązkowy, został on wybrany do zademonstrowania, w jaki sposób może być osiągnięta integracja między systemami 6. Zastosowanie zasad HACCP w systemie zarządzania jakością zgodnym z ISO 9001 może w rezultacie przyczynić się do stworzenia systemu bezpieczeństwa żywności, który jest bardziej skuteczny niż ISO 9001 czy HACCP zastosowane oddzielnie, prowadząc do większego zadowolenia klientów i lepszej skuteczności organizacyjnej. Na przykład zastosowanie HACCP do określenia zagrożeń i kontroli ryzyka jest związane z planowaniem jakości i działaniami zapobiegawczymi wymaganymi przez ISO Jeśli zidentyfikowane zostaną punkty krytyczne, to w odniesieniu do kontroli mogą być zastosowane zasady ISO Procedury przeprowadzenia projektowania HACCP mogą być w ramach systemu jakości łatwo udokumentowane 7. Norma PN-ISO 15161:2004 przedstawia próbę ustalenia określonych warunków, które należy wziąć pod uwagę podczas wprowadzania systemu zarządzania jakością w przemyśle spożywczym i napojów. Przedsiębiorstwa z tej branży posiadające wdrożony system HACCP i chcące wdrożyć system zarządzania jakością na postawie normy ISO 9001 mogą dokonać integracji tych dwóch systemów, stosując normę PN-ISO 15161:2004 jako przewodnik przy wdrażaniu. Tabela 1. Powiązania pomiędzy wymaganiami normy ISO 9001:2000 i normy ISO 22000:2005 ISO 9001:2000 Dodatkowe elementy w systemie ISO 22000: System zarządzania jakością 4.2. Wymagania dotyczące dokumentacji Konieczność dokumentacji polityki bezpieczeństwa żywności i jej celów. Opracowanie procedur i instrukcji wymaganych postanowieniami normy ISO 22000:2005 (które nie są wymagane w normie ISO 9001:2000). Aktualizacja informacji wstępnych oraz dokumentów określających program (programy) PRP i plan HACCP obejmująca takie informacje, jak właściwości wyrobu, zamierzone użycie, schematy i etapy procesów oraz środki nadzoru 6 PN-ISO 15161:2004. Wytyczne stosowania ISO 9001:2000 w przemyśle żywnościowym i napojów. 7 Ibidem.

11 Bezpieczeństwo żywności i żywienia 101 cd. tabeli 1 ISO 9001:2000 Dodatkowe elementy w systemie ISO 22000: Odpowiedzialność kierownictwa 5.1. Zaangażowanie kierownictwa Konieczność wykazania zaangażowania w prace nad systemem HACCP w sposób analogiczny jak w systemie zarządzania jakością 5.2. Orientacja na klienta Konieczność przygotowania metod postępowania w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych, które mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo żywności 5.3. Polityka jakości Konieczność opracowania polityki bezpieczeństwa żywności analogicznie do wymagań polityki jakości. Dodatkowo polityka bezpieczeństwa żywności powinna być zgodna z wymaganiami przepisów prawa oraz uzgodnionymi wymaganiami klienta w zakresie bezpieczeństwa 5.4. Planowanie Planowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności analogicznie do planowania systemu zarządzania jakością. Dodatkowo norma wymaga zapewnienia w sposób ciągły aktualizacji systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności. Nie ma natomiast w normie ISO 22000:2005 odpowiednika wymagań dotyczących celów dotyczących jakości 5.5. Odpowiedzialność, uprawnienia i komunikacja Konieczność wprowadzenia obowiązku informowania przez personel wyznaczonej osoby o problemach związanych z bezpieczeństwem żywności. Wymagania dotyczące komunikacji wewnętrznej precyzują szczegółowo, o jakich zdarzeniach powinien być informowany zespół bezpieczeństwa żywności 6. Zarządzanie zasobami 6.1. Zarządzanie zasobami Konieczność przeznaczenia wystarczających zasobów do ustanowienia, wdrożenia, utrzymywania i aktualizacji systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności 6.2. Zasoby ludzkie Norma ISO 22000:2005 w szczególności precyzuje kwestie dotyczące pomocy ekspertów zewnętrznych, biorących udział w pracach związanych z systemem bezpieczeństwa żywności. W przypadku kompetencji i szkoleń personelu, poza określeniem skuteczności wdrożenia działań związanych z tym obszarem, dodatkowo konieczne jest określenie stopnia wdrożenia do praktyki powyższych działań 6.3. Infrastruktura Norma ISO 22000:2005 definiuje, poza ogólnymi wymaganiami dotyczącymi infrastruktury, również ustanowienia wdrożenia i utrzymywania zasad GMP i GHP (czyli tzw. programów wstępnych), w których skład wchodzą również szczegółowe wymagania dotyczące infrastruktury przedsiębiorstwa 6.4. Środowisko pracy Podobnie jak w punkcie dotyczącym infrastruktury, konieczne jest spełnienie wymagań zawartych w programach wstępnych odnoszących się do środowiska pracy 7. Realizacja wyrobu 7.1. Planowanie realizacji wyrobu Konieczność zaplanowania działań związanych z programami wstępnymi oraz planem HACCP

12 102 Piotr Kafel, Paweł Nowicki cd. tabeli 1 ISO 9001:2000 Dodatkowe elementy w systemie ISO 22000: Procesy związane z klientem Przy określaniu wymagań klienta konieczne jest szczegółowe określenie zamierzonego użycia, które zostanie wykorzystane podczas analizy zagrożeń. Konieczne jest również przygotowanie schematów procesów, określenie etapów procesów oraz zastosowanych środków nadzoru. Organizacja zobligowana jest do przekazywania odpowiednich informacji dotyczących bezpieczeństwa żywności w łańcuchu żywnościowym, poprzez utrzymywanie skutecznej komunikacji zewnętrznej 7.3. Projektowanie i rozwój Zespół bezpieczeństwa zobligowany jest do przeprowadzenia analizy zagrożeń, w której skład wchodzi identyfikacja zagrożeń i określenie ich akceptowalnych poziomów, ocena zagrożeń bezpieczeństwa żywności, a następnie wybór i ocena odpowiednich środków nadzoru. Organizacja powinna również opracować operacyjne programy wstępne oraz plan HACCP. Konieczne jest dodatkowo przeprowadzenie w zaplanowanych odstępach czasu aktualizacji systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności. Etap weryfikacji projektowania i rozwoju (pkt normy ISO 9001:2000) wymaga uzupełnienia o weryfikację specyficznych elementów systemu bezpieczeństwa żywności, takich jak np. programy wstępne, plan HACCP, poziomy zagrożeń. Konieczne jest przeprowadzenie walidacji zaprojektowanych środków nadzoru, które będą funkcjonowały w ramach systemu bezpieczeństwa żywności 7.4. Zakupy Procedury zakupów należy rozszerzyć o wymagania dotyczące właściwości wyrobów. Wymagane jest udokumentowanie informacji dotyczących zakupywanych surowców, składników i materiałów, które mają kontakt z wyrobem, w stopniu wystarczającym do przeprowadzenia analizy zagrożeń 7.5. Produkcja i dostarczanie usługi 7.6. Nadzorowanie wyposażenia do monitorowania i pomiarów 8. Pomiary, analiza i doskonalenie 8.2. Monitorowanie i pomiary Wymagania dotyczące produkcji należy uzupełnić o działania związane z programami wstępnymi oraz planem HACCP. Konieczne jest również rozbudowanie systemu identyfikowalności, tak aby możliwe było identyfikowanie partii wyrobu i powiązanie jej z partiami surowców Zgodnie z normą ISO 22000:2005, poza wymaganiami zawartymi w ISO 9001:2000, organizacja powinna dodatkowo dostarczyć dowodów, że procedury monitorowania i pomiarów oraz wykorzystywane wyposażenie zapewniają efektywność prowadzonych działań Wymagania dotyczące audytów wewnętrznych są analogiczne do wymagań zawartych w normie ISO 9001:2000. W przypadku monitorowania i pomiaru procesów zgodnie z normą ISO 22000:2005 dodatkowo konieczne jest monitorowanie krytycznych punktów kontroli, łącznie z przeprowadzeniem przez zespół bezpieczeństwa oceny wyników indywidualnych weryfikacji

13 Bezpieczeństwo żywności i żywienia 103 cd. tabeli 1 ISO 9001:2000 Dodatkowe elementy w systemie ISO 22000: Nadzór nad wyrobem niezgodnym Konieczność przestrzegania udokumentowanej procedury określającej działania, jakie należy podjąć w przypadku przekroczenia wartości krytycznych w czasie ich monitorowania, tj. planowane korekcje i działania korygujące 8.4. Analiza danych Konieczność określenia, zbierania i analizowania danych dotyczących parametrów procesu i ich kombinacji, zmian surowców, technologii wytwarzania, właściwości wyrobu gotowego, sposobów dystrybucji itp., pozwalających przeprowadzić walidację środków nadzoru oraz analizę wyników działań weryfikacyjnych 8.5. Doskonalenie W przypadku działań korygujących wymagania normy ISO 22000:2005 określają dodatkowo konieczność ich przeprowadzenia po przekroczeniu limitów krytycznych. W zakresie działań zapobiegawczych wymaga się dodatkowo, aby najwyższe kierownictwo ustanowiło, wdrożyło i utrzymywało procedury postępowania w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych związanych z bezpieczeństwem żywności Źródło: opracowanie własne na podstawie: PN-EN ISO 22000:2006. Systemy bezpieczeństwa żywności. Wymagania dla każdej organizacji należącej do łańcucha żywnościowego; PN-EN ISO 9001:2001. Systemy zarządzania jakością. Wymagania. W przypadku przedsiębiorstw, które mają już wdrożony system zarządzania jakością zgodny z normą ISO 9001:2000, zasadne wydaje się skorzystanie z wytycznych dotyczących systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności zawartych w normie ISO 22000:2005. Układ tej normy dostosowany jest bowiem do wytycznych zawartych w normie ISO 9001:2000. W tabeli 1 przedstawione zostały powiązania pomiędzy wymaganiami normy ISO 9001:2000 i wymaganiami normy ISO 22000:2005, z podkreśleniem elementów, na które powinna zwrócić szczególną uwagę organizacja wdrażająca system zgodny z ISO 22000:2005, w której funkcjonuje system zarządzania jakością. 5. Podsumowanie Integracja systemu HACCP i systemu zarządzania jakością zgodnego z zasadami ISO 9000 umożliwia wdrożenie i stosowanie w pełni funkcjonalnego, jednego systemu, obejmującego zagadnienia bezpieczeństwa produkcji żywności i systemu zarządzania jakością zgodnego z normą PN-ISO 15161:2004 lub normą PN-EN ISO 22000:2006. Certyfikacja systemu HACCP jest dobrowolna. Wymagania związane z certyfikacją systemu HACCP potwierdzającą zgodność z wybranym dokumentem

14 104 Piotr Kafel, Paweł Nowicki odniesienia są najczęściej narzucane dostawcy przez klienta i mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego dostarczanych produktów, jak również uzyskanie potwierdzenia poprzez audyt trzeciej strony, że wyspecyfikowane wymagania są spełnione. Certyfikat systemu HACCP jest obiektywnym dowodem na wprowadzenie i stosowanie zasad systemu. Niezależna jednostka certyfikacyjna stwierdza podczas audytu certyfikującego, czy system HACCP wdrożony w firmie jest zgodny z wymaganymi dokumentami odniesienia oraz w ramach audytów nadzorczych czy jest na bieżąco utrzymywany. Korzyści wynikające z wdrożenia i certyfikacji systemu HACCP przeważają nad wadami takiego rozwiązania i dlatego zasadne wydaje się certyfikowanie systemu w przedsiębiorstwach branży spożywczej. Literatura Codex Alimentarius Recommended International Code of Practice, General Principles of Food Hygiene, CAC/RCP , rev Kołożyn-Krajewska D., Sikora T., HACCP. Koncepcja i system zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego żywności, SITSpoż, NOT, Warszawa PN-EN ISO 22000:2006. Systemy bezpieczeństwa żywności. Wymagania dla każdej organizacji należącej do łańcucha żywnościowego. PN-EN ISO 9001:2001. Systemy zarządzania jakością. Wymagania. PN-ISO 15161:2004. Wytyczne stosowania ISO 9001:2000 w przemyśle żywnościowym i napojów. Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności. Rozporządzenie (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych. Sikora T., Wdrażanie systemów zapewnienia i zarządzania jakością w przetwórstwie żywności [w:] Rola towaroznawstwa w zarządzaniu jakością w warunkach gospodarki opartej na wiedzy, red. J. Żuchowski, Radom Sikora T., Kołożyn-Krajewska D., Systemy zapewnienia i zarządzania jakością w przetwórstwie żywności problemy integrowania [w:] Zintegrowane systemy zarządzania jakością, Materiały konferencyjne, AE w Krakowie, Kraków Słowińska E., Kwalifikacje audytora systemu HACCP oraz kryteria systemu HACCP, ABC Jakości 2006, nr 1. Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia, Dz.U. nr 171, poz

15 Bezpieczeństwo żywności i żywienia 105 Nutrition and Food Safety in the EU and Polish Legislation and in ISO Standards System Integration The implementation of the health safety system into production and turnover of food determines the functioning of an enterprise in the market. The paper discusses the possibilities of integrating the HACCP system and quality management system being in conformity with the principles of ISO 9000, which make it possible to implement and use a single, fully functional system covering the issues of food production safety and the quality management system being in accordance with ISO 15161:2004 or PN-EN ISO 22000:2006. In addition, the paper presents legal requirements concerning the implementation of the food safety system, as well as the issues connected with its integration with the quality management system under voluntary certification.

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak.

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Książka stanowi szerokie kompendium wiedzy z zakresu systemów zarządzania. Stanowić ona może cenną pomoc

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem TÜVRheinland Polska Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności HACCP, BRC, IFS, ISO 22000 podsumowanie doświadczeń wdrożeniowych i auditorskich mgr inż. Zbigniew Oczadły

Bardziej szczegółowo

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE:

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE: Audytor Wewnętrzny systemu HACCP oraz standardów IFS w wersji 6 (International Food Standard version 6) i BRC w nowej wersji 7 (Global Standard for Food Safety issue 7) - AWIFSBRC CEL SZKOLENIA: zrozumienie

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez KONCEPCJA SYSTEMU JAKOŚCI zgodnie z wymaganiami norm ISO serii 9000 dr Lesław Lisak Co to jest norma? Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez upoważnioną

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO

OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 349 353 Agata Szkiel OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO Katedra

Bardziej szczegółowo

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 FORUM WYMIANY DOŚWIADCZEŃ DLA KONSULTANTÓW 19-20 listopada 2007r. Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 Grzegorz Grabka Dyrektor Działu Certyfikacji Systemów, Auditor Senior TÜV CERT 1 Zmiany

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000 BIURO USŁUG DOSKONALENIA ZARZĄDZANIA I ORGANIZACJI SYSTEM SP.J. ul. Faradaya 53 lok. 44, 42-200 Częstochowa tel.: 34-321 43 80 e-mail: sekretariat@biuro-system.com www.biuro-system.com Etapy wdrażania

Bardziej szczegółowo

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej dr Paweł Wojciechowski Katedra Prawa Rolnego i Systemu Ochrony Żywności Wydział Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby System zarządzania jakością (ISO 9000:2000) System

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG Wykład 10. SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG NORM ISO 9000 1 1. Rodzina norm ISO 9000: Normy ISO 9000 są od 1987r., a trzecia rodzina norm ISO 9000 z 2000 r. (doskonalona w kolejnych latach) składa się

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r.

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r. Dz.U.UE.L.06.384.75 2008.04.17 zm. Dz.U.UE.L.2008.86.9 art. 15 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006 z dnia 22 grudnia 2006 r. w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej w odniesieniu do materiałów i wyrobów

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

Składniki kosztów wdrożenia i certyfikacji systemu zarządzania jakością w małych i średnich przedsiębiorstwach branży spożywczej

Składniki kosztów wdrożenia i certyfikacji systemu zarządzania jakością w małych i średnich przedsiębiorstwach branży spożywczej Zeszyty Naukowe Towaroznawstwo Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie 874 Kraków 2011 Piotr Kafel Katedra Zarządzania Jakością Tadeusz Sikora Katedra Zarządzania Jakością Składniki kosztów wdrożenia i certyfikacji

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008

System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008 System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008 Każda firma ma w sobie wielką zdolność działania. Kierownictwo musi tylko znaleźć sposób, by ten potencjał wykorzystać w dojściu do postawionego przed firmą celu

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących 1/14 TYTUŁ PROCEURY Opracował: Zatwierdził: Pełnomocnik ds. SZJ Mariusz Oliwa 18 marca 2010r.... podpis Starosta Bolesławiecki Cezary Przybylski... podpis PROCEURA OBOWIĄZUJE O NIA: 25 czerwca 2010r. 18

Bardziej szczegółowo

Zasady auditowania procesów zarządzania infrastrukturą przez jednostki certyfikujące systemy zarządzania

Zasady auditowania procesów zarządzania infrastrukturą przez jednostki certyfikujące systemy zarządzania Monika Stoma 1 Agnieszka Dudziak 2 Paweł Krzaczek 3 Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Zasady auditowania procesów zarządzania infrastrukturą przez jednostki certyfikujące systemy zarządzania Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Obligatoryjne i nieobligatoryjne systemy zarządzania jakością stosowane w produkcji i przetwórstwie surowców rolnych

Obligatoryjne i nieobligatoryjne systemy zarządzania jakością stosowane w produkcji i przetwórstwie surowców rolnych Zakład Towaroznawstwa mgr inż. Sławomir Stec Obligatoryjne i nieobligatoryjne systemy zarządzania jakością stosowane w produkcji i przetwórstwie surowców rolnych Badania realizowane w ramach Programu:

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLENIOWA nr 01/09/2014

OFERTA SZKOLENIOWA nr 01/09/2014 Strona 1 z 5 OFERTA SZKOLENIOWA nr 01/09/2014 SYSTEM ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM ŻYWNOŚCI WG ISO 22000. KURS DLA AUDITORÓW WEWNĘTRZNYCH, PEŁNOMOCNIKÓW ORAZ WARSZTATY PRAKTYCZNE Strona 2 z 5 Biuro Handlowe

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI PROGRAM AKREDYTACJI JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH W ZAKRESIE SYSTEMU QAFP Wydanie 1 Warszawa, 30.11.2012 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Definicje...3 3 Wymagania akredytacyjne...3

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001 Mariola Witek Przedmiot wykładu 1.Rozwój systemów zarządzania jakością (SZJ) 2.Potrzeba posiadania formalnych SZJ 3.Korzyści

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne VI Konferencja nt. systemów zarządzania w energetyce Nowe Czarnowo Świnoujście, 21-23 X 2008 Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne Grzegorz Ścibisz Łańcuch dostaw DOSTAWCA

Bardziej szczegółowo

Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego.

Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego. Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego dr Grażyna Morkis Wprowadzenie Jakość i bezpieczeństwo żywności są bardzo ważne

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR Alicja Papier Warszawa, kwiecień 2014 Wprowadzanie wyrobów w budowlanych wg CPR Wszystkie podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw i dystrybucji powinny

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Marek Misztal ENERGOPOMIAR Sp. z o.o. Biuro Systemów Zarządzania i Ocen Nowe Brzesko, 26 września 2006 r. Czy systemy zarządzania są nadal dobrowolne?

Bardziej szczegółowo

Systemy Zarządzania Bezpieczeństwem Żywności (FSMS) Zakres akredytacji

Systemy Zarządzania Bezpieczeństwem Żywności (FSMS) Zakres akredytacji Numer publikacji EA-3/11:2009 Dokument obowiązkowy Systemy Zarządzania Bezpieczeństwem Żywności (FSMS) Zakres akredytacji CEL W niniejszym dokumencie przedstawiono politykę EA dotyczącą jednostek akredytujących

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Certyfikacji i Normalizacji KA - 07. INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH. ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07

Ośrodek Certyfikacji i Normalizacji KA - 07. INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH. ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07 INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07 ZAKŁADOWA KONTROLA PRODUKCJI (ZKP) Wymagania dla producentów stosowane w procesach oceny i certyfikacji

Bardziej szczegółowo

Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r.

Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r. Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r. w sprawie wprowadzenia zmian w wymaganiach akredytacyjnych dla jednostek certyfikujących systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji wynikających z opublikowania

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 09.09.2011 Wprowadzenie Ewolucja WPR - od zabezpieczenia potrzeb

Bardziej szczegółowo

Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego

Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego J. Krawiec, G. Ożarek Kwiecień, 2010 Plan wystąpienia Ogólny model bezpieczeństwa Jak należy przygotować organizację do wdrożenia systemu zarządzania bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Certyfikacji Wyrobów

Ośrodek Certyfikacji Wyrobów Ośrodek Certyfikacji Wyrobów Strona/stron: 1/12 I-01 INSTRUKCJA WYMAGANIA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI DLA WYROBÓW BUDOWLANYCH Nr wydania: 3 Data wydania: 08.04.2013 Zmiana: A B C SPIS TREŚCI 1 Cel i

Bardziej szczegółowo

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 (pojęcie wyrób dotyczy też usług, w tym, o charakterze badań) 4.1. Odpowiedzialność kierownictwa. 4.1.1. Polityka Jakości (krótki dokument sygnowany

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych. Bronisze, 04.12.2015 r.

Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych. Bronisze, 04.12.2015 r. Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych Bronisze, 04.12.2015 r. 1 Zadaniem Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest m.in. sprawowanie nadzoru nad warunkami zdrowotnymi żywności i żywienia,

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak Zarządzanie Jakością System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem Dr Mariusz Maciejczak SYSTEM System to zespół powiązanych ze sobą elementów, które stanowią pewną całość. Istotną cechą

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI.* * NARODOWA STRATEGIA SPÓJNOŚCI FUNDUSZ SPOŁECZNY * **

EUROPEJSKI.* * NARODOWA STRATEGIA SPÓJNOŚCI FUNDUSZ SPOŁECZNY * ** 1 * 1 UNZA EUROPEJSKA KAPITAŁ LUDZKI.* * FUNDUSZ SPOŁECZNY * ** administracji samorządowej", Poddziałanie 5.2.1 Modernizacja zarządzania w administracji samorządowej" W PIHZ l.dane Klienta: RAPORT Z AUDITU

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności

Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności Bezpieczeństwo żywności stanowi jeden z priorytetów polityki żywieniowej i zajmuje centralne miejsce w obszarze ochrony zdrowia publicznego. Organizacja Narodów

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe 4. Zakres Systemu Zarządzania Jakością

Bardziej szczegółowo

Instytut Spawalnictwa w Gliwicach Ośrodek Certyfikacji

Instytut Spawalnictwa w Gliwicach Ośrodek Certyfikacji 1 Wymagania ogólne Wytwórca powinien ustanowić, dokumentować i utrzymywać system ZKP, aby zapewnić, że wyroby wprowadzone na rynek są zgodne z określoną i przedstawioną charakterystyką. System ZKP powinien

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG. Zagadnienia: Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia;

JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG. Zagadnienia: Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia; JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG Zagadnienia: Czynniki ryzyka zdrowia i jakości żywności; Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia; Ustawodawstwo w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

GMP gwarancją bezpieczeństwa i jakości produktu kosmetycznego

GMP gwarancją bezpieczeństwa i jakości produktu kosmetycznego GMP gwarancją bezpieczeństwa i jakości produktu kosmetycznego Wyczekiwana data - 11 lipca 2013 roku, kiedy to zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009r. dotyczące

Bardziej szczegółowo

Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium

Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium INSTYTUT MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH I TECHNOLOGII BETONU STANDARD CERTYFIKACJI SQ-2010/LB-001 Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium Copyright by IMBiTB Wszelkie prawa autorskie zastrzeżone

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy Ewa Górska Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy EWOLUCJA POGLĄDÓW NA ZAGADNIENIA BEZPIECZEŃSTWA PRACY Hand from root of finger to fingertip Hand frim wist to fingertip Arm from elbow to fingertip

Bardziej szczegółowo

EA-2/15. Wymagania EA dotyczące akredytacji w zakresach elastycznych. Numer publikacji CEL

EA-2/15. Wymagania EA dotyczące akredytacji w zakresach elastycznych. Numer publikacji CEL Numer publikacji EA-2/15 Wymagania EA dotyczące akredytacji w zakresach elastycznych CEL Celem niniejszego dokumentu jest ustalenie w ramach EA ogólnych wymagań umożliwiających akredytowanym CAB przyjęcie

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA Strona: 1 z 6 1. Zaangażowanie kierownictwa Najwyższe kierownictwo SZPZLO Warszawa Ochota przejęło pełną odpowiedzialność za rozwój i ciągłe doskonalenie ustanowionego i wdrożonego zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Forum ISO 14000 INEM Polska Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Wymagania norm: ISO 9001, ISO 14001 oraz PN-N-18001 dotyczące dostawców i podwykonawców. Szczyrk, 24 27. 09. 2006r. Maciej Kostrzanowski

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI PROGRAM AKREDYTACJI JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH GOSPODARKĘ LEŚNĄ I ŁAŃCUCH DOSTAW W SYSTEMIE PEFC Wydanie 2 Warszawa, 10.02.2012 r. Spis treści 1 Wprowadzenie 3 2 Definicje 3

Bardziej szczegółowo

Czy certyfikacja systemów zarządzania może być. odpowiedzialności przedsiębiorstw? 2012-06-15. Certyfikacja systemów zarządzania a CSR

Czy certyfikacja systemów zarządzania może być. odpowiedzialności przedsiębiorstw? 2012-06-15. Certyfikacja systemów zarządzania a CSR Czy certyfikacja systemów zarządzania może być Tytuł poświadczeniem prezentacji społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw? 1 2012-06-15 Certyfikacja systemów zarządzania a CSR Systemy zarządzania Systemy

Bardziej szczegółowo

PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY ZINTEGROWANEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ I ŚRODOWISKOWEGO wg ISO 9001 oraz ISO 14001

PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY ZINTEGROWANEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ I ŚRODOWISKOWEGO wg ISO 9001 oraz ISO 14001 INFORMACJE SZCZEGÓŁOWE NA TEMAT SZKOLENIA OTWARTEGO: PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY ZINTEGROWANEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ I ŚRODOWISKOWEGO wg ISO 9001 oraz ISO 14001 S t r o n a 2 z 5 Serdecznie

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ANALIZY RYZYKA I KONTROLI SKAŻENIA BIOLOGICZNEGO RABC W PRALNI A INNE SYSTEMY ZARZĄDZANIA W PRZEMYŚLE ROLNO SPOŻYWCZYM

SYSTEM ANALIZY RYZYKA I KONTROLI SKAŻENIA BIOLOGICZNEGO RABC W PRALNI A INNE SYSTEMY ZARZĄDZANIA W PRZEMYŚLE ROLNO SPOŻYWCZYM SYSTEM ANALIZY RYZYKA I KONTROLI SKAŻENIA BIOLOGICZNEGO RABC W PRALNI A INNE SYSTEMY ZARZĄDZANIA W PRZEMYŚLE ROLNO SPOŻYWCZYM Monika STOMA, Wiesław PIEKARSKI Streszczenie: W pracy zaprezentowano zasady

Bardziej szczegółowo

TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo

TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo Stosowanie wymagań norm serii ISO 3834 w procesie zapewnienia jakości wyrobów spawanych Mariusz Piękniewski Kierownik Sekcji Spawalnictwa

Bardziej szczegółowo

Słuchacze otrzymują również świadectwo ukończenia studiów podyplomowych Menedżer jakości wydawane przez Akademię Górniczo-Hutniczą.

Słuchacze otrzymują również świadectwo ukończenia studiów podyplomowych Menedżer jakości wydawane przez Akademię Górniczo-Hutniczą. Menedżer jakości Charakterystyka studiów: Studia podyplomowe z zakresu zarządzania jakością Menedżer jakości kierowane są do osób zajmujących się zawodowo zagadnieniami jakości w przedsiębiorstwach, osób

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO

SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Auditor wewnętrzny Systemu Zarządzania Środowiskowego 26 27.11.2012 Szczecin SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO 1 Co to jest System Zarządzania Środowiskowego (SZŚ)? 2 Zarządzanie: - sposób realizacji

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH UBIEGAJĄCYCH SIĘ O ZGODĘ PREZESA URZĘDU TRANSPORTU KOLEJOWEGO NA WYKONYWANIE OCEN ZGODNOŚCI W OBSZARZE KOLEI Wydanie 1 Warszawa, 27.10.2015

Bardziej szczegółowo

Standardy zarządzania jakością dla producentów żywności aktualne zagadnienia. dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Standardy zarządzania jakością dla producentów żywności aktualne zagadnienia. dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Standardy zarządzania jakością dla producentów żywności aktualne zagadnienia dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 Zagadnienia: - Nowelizacja normy ISO 9001 (DIS Stage) - Rewizja normy ISO 22000:2005

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI 8. POMIARY, ANALIZA, DOSKONALENIE

KSIĘGA JAKOŚCI 8. POMIARY, ANALIZA, DOSKONALENIE 1/5. 2/5..1. Postanowienia ogólne. Urząd Miejski planuje i wdraża działania dotyczące pomiarów i monitorowania kierując się potrzebami Klientów oraz zapewnieniem poprawnego działania Systemu Zarządzania

Bardziej szczegółowo

w stołówkach szkolnych

w stołówkach szkolnych Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej w stołówkach szkolnych Magdalena Chojnowska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku SYSTEMY BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI Główny cel prawa żywnościowego zdefiniowany w Preambule

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: BRANŻOWE SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOSCIĄ 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego:

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 na przykładzie Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej Gliwice, dn. 13.03.2014r. System Zarządzania Bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Praca dyplomowa. Ocena zarządzania jakością według normy ISO 9001 w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego Autor: Justyna Gniady

Praca dyplomowa. Ocena zarządzania jakością według normy ISO 9001 w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego Autor: Justyna Gniady Praca dyplomowa Ocena zarządzania jakością według normy ISO 9001 w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego Autor: Justyna Gniady Opiekun pracy: dr inż. Stanisław Zając INSTYTUT GODPODARKI I POLITYKI SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA OPROGRAMOWANIA Jakość w projekcie informatycznym - normy

INŻYNIERIA OPROGRAMOWANIA Jakość w projekcie informatycznym - normy Wykład 5 (1) Jakość w projekcie informatycznym - normy ISO: Ogólne dot. jakości: ISO 8402 - terminologia ISO 9000 - wytyczne dotyczące wyboru modelu ISO 9001/3 - modele systemu jakości Dot. oprogramowania:

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością.

KSIĘGA JAKOŚCI SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością. Wydanie: 4 z dnia 09.06.2009r zmiana: 0 Strona 1 z 6 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością. W Szpitalu Miejskim w Elblągu został ustanowiony, udokumentowany, wdroŝony

Bardziej szczegółowo

Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001

Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001 TÜV Rheinland Polska Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001 Podsumowanie zmian www.tuv.pl Aktualizacja normy ISO 9001:2015 Publikacja nowej wersji normy ISO 9001:2015 jest oczekiwana we wrześniu 2015

Bardziej szczegółowo

OFERTA Zespółu ds. Zapewnienia Jakości ZPBE ENERGOPOMIAR-ELEKTRYKA SP. Z O.O. GLIWICE

OFERTA Zespółu ds. Zapewnienia Jakości ZPBE ENERGOPOMIAR-ELEKTRYKA SP. Z O.O. GLIWICE OFERTA Zespółu ds. Zapewnienia Jakości ZPBE ENERGOPOMIAR-ELEKTRYKA SP. Z O.O. GLIWICE NASZA OFERTA Usługi w zakresie systemu zarządzania zgodnego z wymaganiami normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005: - wdrażanie

Bardziej szczegółowo

Wytyczne certyfikacji. ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Wymagania dla producentów wyrobów budowlanych stosowane w procesach certyfikacji

Wytyczne certyfikacji. ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Wymagania dla producentów wyrobów budowlanych stosowane w procesach certyfikacji Wytyczne certyfikacji ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Wymagania dla producentów wyrobów budowlanych stosowane w procesach certyfikacji w DEKRA Certification Sp. z o.o. Tel:71/7804777; Fax: 71/7804779 poczta@dekra-certification.pl

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego

Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego Beata Wanic Śląskie Centrum Społeczeństwa Informacyjnego II Śląski Konwent Informatyków i Administracji Samorządowej Szczyrk,

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08

DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08 DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

ZKP gwarancją jakości

ZKP gwarancją jakości dr inż. Jadwiga Szuba Zielonogórskie Kopalnie Surowców Mineralnych S.A. gwarancją jakości kruszyw dla ich użytkowników Państwa członkowskie Unii Europejskiej zobowiązane są do stosowania ujednoliconych

Bardziej szczegółowo

8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 8.1. Jakie wymagania i zalecenia dotyczące kompetencji i szkoleń sformułowano w normach serii PN-N-18001? Zgodnie

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z AUDITU NADZORU

RAPORT Z AUDITU NADZORU Klient - Nazwa Organizacji INFORMACJE PODSTAWOWE PZM WIMET ZBIGNIEW WIŚNIEWSKI SP. J. Adres 05-420 Józefów, ul. Krucza 2 Oddziały objęte zakresem certyfikacji 05-420 Józefów, ul. Krucza 2 Telefon 48 (22)

Bardziej szczegółowo

Obszary sprawiające trudności w systemach zarządzania jakością według normy ISO 9001:2000

Obszary sprawiające trudności w systemach zarządzania jakością według normy ISO 9001:2000 Mariusz J. Ligarski, Joanna Krysztofiuk, Obszary sprawiające trudności w systemach zarządzania jakością według normy ISO 9001:2000, Problemy jakości, 2005, nr 10, s. 32-39. Mariusz J. Ligarski, Joanna

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH GOSPODARKĘ LEŚNĄ I ŁAŃCUCH DOSTAW W SYSTEMIE PEFC Wydanie 3 Warszawa, 15.10.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie... 4 2 Definicje... 4 3

Bardziej szczegółowo

Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych.

Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych. Norma PN-EN ISO 9001:2009 System Zarządzania Jakością w usługach medycznych Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych. www.isomed.pl Grzegorz Dobrakowski Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

ISO 9001:2015 ORAZ ISO 14001:2015 REWIZJA NORM CZY JESTEŚ PRZYGOTOWANY?

ISO 9001:2015 ORAZ ISO 14001:2015 REWIZJA NORM CZY JESTEŚ PRZYGOTOWANY? ISO 9001:2015 ORAZ ISO 14001:2015 REWIZJA NORM CZY JESTEŚ PRZYGOTOWANY? JAKI JEST CEL REWIZJI 2015? W czasach nieustannych wyzwań natury gospodarczej, technologicznej i środowiskowej, firmy muszą stale

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27 DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe 4. Zakres Systemu Zarządzania Jakością

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009. Skoki, 12 kwietnia 2010 r.

Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009. Skoki, 12 kwietnia 2010 r. Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009 Skoki, 12 kwietnia 2010 r. Spis treści: 1. DANE ADRESOWE URZĘDU...3 2. CHARAKTERYSTYKA

Bardziej szczegółowo

Samokontrola producentów

Samokontrola producentów Samokontrola producentów Jan Bobrowicz Z-ca Dyrektora ITB ds. Współpracy z Gospodarką Dariusz Stachura Przewodniczący Rady Nadzorczej Związku Pracodawców Producentów Materiałów dla Budownictwa REGULACJE

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością. Wprowadzenie Definicje pojęć Normy ISO serii 9000 Zmiany w normach ISO serii 9000 w 2000 r. Grupa ANTARES

Zarządzanie jakością. Wprowadzenie Definicje pojęć Normy ISO serii 9000 Zmiany w normach ISO serii 9000 w 2000 r. Grupa ANTARES Zarządzanie jakością Wprowadzenie Definicje pojęć Normy ISO serii 9000 Zmiany w normach ISO serii 9000 w 2000 r. CEL: Zarządzania jakością w prowadzeniu projektów informatycznych, w oparciu o wymagania

Bardziej szczegółowo

STANDARDY I SYSTEMY ZARZĄDZANIA PORTAMI LOTNICZYMI 2013

STANDARDY I SYSTEMY ZARZĄDZANIA PORTAMI LOTNICZYMI 2013 Wersja Jednostka realizująca Typ Poziom Program Profil Blok Grupa Kod Semestr nominalny Język prowadzenia zajęć Liczba punktów ECTS Liczba godzin pracy studenta związanych z osiągnięciem efektów Liczba

Bardziej szczegółowo

Praca dyplomowa Analiza systemów zarządzania jakością w przedsiębiorstwach w województwie Podkarpackim

Praca dyplomowa Analiza systemów zarządzania jakością w przedsiębiorstwach w województwie Podkarpackim Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Stanisława Pigonia w Krośnie Praca dyplomowa Analiza systemów zarządzania jakością w przedsiębiorstwach w województwie Podkarpackim Autor: Alicja Czekańska Opiekun

Bardziej szczegółowo

Program szkoleń - Zarządzanie Jakoscią w branży spożywczej

Program szkoleń - Zarządzanie Jakoscią w branży spożywczej 20 11 - Zarządzanie Jakoscią w branży spożywczej SZKOLENIA OGÓLNE WARUNKI SZKOLEO kod: QA_F1 Dobra praktyka higieniczna i dobra praktyka produkcyjna (GHP i GMP) kod: QA_F2 System HACCP zasady, wdrażanie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA POLSKIE CENTRUM BADAŃ I CERTYFIKACJI S.A. KRAJOWA IZBA GOSPODARCZA

WYMAGANIA POLSKIE CENTRUM BADAŃ I CERTYFIKACJI S.A. KRAJOWA IZBA GOSPODARCZA KRAJOWA IZBA GOSPODARCZA POLSKIE CENTRUM BADAŃ I CERTYFIKACJI S.A. System Przeciwdziałania Zagrożeniom Korupcyjnym - SPZK WYMAGANIA Własność Krajowej Izby Gospodarczej ul. Trębacka 4, Warszawa i Polskiego

Bardziej szczegółowo

GMP w wytwarzaniu produktu chemicznego

GMP w wytwarzaniu produktu chemicznego GMP w wytwarzaniu produktu chemicznego Good Manufacturing Practice - GMP Good Manufacturing Practice - GMP (Dobra Praktyka Wytwarzania/Produkcji) połączenie efektywnych procedur produkcyjnych oraz skutecznej

Bardziej szczegółowo