Ekonomika górnictwa naftowego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ekonomika górnictwa naftowego"

Transkrypt

1 Ekonomika górnictwa naftowego Zarządzanie jednostkami gospodarczymi górnictwa naftowego odbywa się w trudniejszych warunkach niż w przedsiębiorstwach innych branż. Trudności te wynikają z kilku przyczyn: losowego (stochastycznego) charakterem wszystkich zjawisk i skutków związanych z poszukiwaniami naftowymi, dużego ryzyka występującego w trakcie poszukiwań, powodującego istnienie elementów pecha i szczęścia nawet przy najbardziej prawidłowych decyzjach, wysokiego kosztu wszystkich inwestycji i trudności w pozyskiwaniu kapitału na ich sfinansowanie, długości cyklu inwestycyjnego, często trwającego kilkanaście lat, długiego czasu eksploatacji inwestycji. Metody stosowane w ekonomice górnictwa powinny dać odpowiedź na szereg pytań, z którymi spotyka się manager przedsiębiorstwa naftowego, jak np.: ile zasobów węglowodorów znajduje się w danej jednostce geologicznej, jak ocenić wartość finansową danej jednostki, jak opracować racjonalny program poszukiwań naftowych dla określonej jednostki geologicznej. Do osiągnięć ekonomiki górnictwa naftowego zaliczyć należy: - rozwój geostatystyki naftowej, która zajmuje się analizą prac poszukiwawczych i ich wyników przy użyciu odpowiednich metod statystyki matematycznej, - opracowanie metod oceny efektywności ekonomicznej inwestycji poszukiwawczych w warunkach zdeterminowanych (gdy złoże jest rozpoznane), - opracowanie metod oceny inwestycji poszukiwawczych w warunkach ryzyka i niepewności, - określenie sposobów aplikacji metod optymalnej alokacji środków produkcji i kapitału w zakładach poszukiwawczych (w oparciu o modele badań operacyjnych), - określenie możliwości stosowania innych metod optymalizacji, w tym np. wymiany

2 urządzeń, sterowania zapasami, w warunkach przedsiębiorstw poszukiwawczych, - rozwój teorii użyteczności umożliwiający uwzględnianie tzw. czynnika ludzkiego w procesie podejmowania decyzji inwestycyjnych. Teoretyczny dorobek ekonomiki górnictwa naftowego uzupełnia pakiet programów komputerowych pozwalający na praktyczne stosowanie modeli teoretycznych. Dorobek geostatystyki naftowej w szacowaniu zasobów węglowodorów Problem liczby złóż węglowodorów znajdujących się w danym basenie geologicznym oraz ich wielkość interesuje wszystkie służby górnictwa naftowego, w tym służby ekonomiczne, gdyż zasobność basenu decyduje o jego wartości ekonomicznej, a tym samym o celowości inwestowania w poszukiwania i w budowę infrastruktury naftowej na danym obszarze. Do rozwiązywania problemów związanych z oszacowaniem zasobów węglowodorów wykorzystuje się prawidłowości odkryte przez geostatystykę naftową. Jednym z modeli do oszacowania wielkości złóż basenu geologicznego, proponowanych przez literaturę i z powodzeniem wykorzystywanych w praktyce, jest model Kontorowicza- Diemina. Model ten pozwala na konstrukcję rozkładu populacji złóż w postaci liczby złóż i ilości zasobów w danej klasie wielkości złoża. Ważną zależnością statystyczną, wykorzystywaną do prognozowania zasobów i planowania poszukiwań naftowych, jest zależność pomiędzy nakładami poniesionymi na poszukiwania i uzyskanymi efektami. W literaturze zwana jest ona również modelem Arpsa-Drewa. Funkcja poszukiwań naftowych, bo o niej mowa, umożliwia oszacowanie pierwotnych zasobów basenu geologicznego i współczynnika spadku efektywności poszukiwań. Wyznacza prognozę dalszych poszukiwań na podstawie dotychczasowej ich historii. Inną funkcją, niezbędną do analizy rentowności złóż węglowodorów, jest funkcja naturalnego (tj. nie powodowanego spadkiem popytu) spadku wydobycia ropy lub gazu z odwiertu w miarę upływu czasu. Bogaty materiał empiryczny pozwolił ustalić, że funkcja spadku wydobycia jest krzywą wykładniczą i taka jest wykorzystywana do modelowania rzeczywistości. W praktyce najistotniejszym elementem funkcji wykładniczego spadku wydajności odwiertów jest tempo spadku wydobycia. Parametr ten oblicza się korzystając z danych empirycznych i analizy regresji nieliniowej.

3 Praktyczne wykorzystanie modeli geostatystycznych umożliwiają specjalne programy komputerowe KODEM, PROGNOSIS, MONEY (Pakiet KALIF). Metody oceny inwestycji poszukiwawczych w warunkach zdeterminowanych Informacje potrzebne do podjęcia decyzji o inwestowaniu w poszukiwanie i zagospodarowanie złoża ropy naftowej lub gazu mają pierwotnie charakter informacji technicznych i są z reguły zawarte w programie poszukiwań naftowych. Do uzyskania prawidłowej oceny inwestycji geologicznej, konieczne jest przedstawienie w takim programie wszystkich potrzebnych informacji zgromadzonych przez służby geologiczne, geofizyczne, wiertnicze eksploatacyjne, jak np.: 1. Budowa geologiczna rejonu i potencjalnego złoża, 2. Zinterpretowane dane petrofizyczne, 3. Programy wiercenia, 4. Prognozy zasobów ropy naftowej, 5. Programy eksploatacji potencjalnego złoża, 6. Różne analizy z zakresu inżynierii złożowej. Wyniki oceny rentowności rozważanej inwestycji są tak dokładne i wiarygodne, jak dokładne i wiarygodne są dane użyte do obliczania tej rentowności. Dalszym krokiem w kierunku dokonania oceny inwestycji jest zamiana informacji technicznych w odpowiadające im informacje ekonomiczne, zwane strumieniami finansowymi. Strumienie finansowe to pieniężny odpowiednik harmonogramu realizacji i eksploatacji inwestycji. Strumienie te stanowią swojego rodzaju model ekonomiczny inwestycji, opisujący wydatki na budowę i eksploatację inwestycji oraz wytwarzane przez nią przychody. Inwestycje w górnictwie naftowym i gazownictwie przynoszą efekty rzeczowe i finansowe na ogół dopiero po wielu latach. Skutki realizacji inwestycji są rozłożone w czasie, wydatki i wpływy środków pieniężnych pojawiają się w różnych momentach. Analiza rentowności złoża ropy naftowej lub gazu nie może polegać na prostym porównywaniu strumieni wydatków na odkrycie i zagospodarowanie złoża ze strumieniem przychodów, uzyskanym przez pomnożenie wydobywalnych zasobów złoża przez cenę ropy lub gazu.

4 Stąd istotne znaczenie ma fakt, iż pieniądz otrzymany w różnych momentach musi być, dla porównywalności, przeliczany na ten sam moment czasowy, czyli dyskontowany. Do ostatecznej oceny projektów wykorzystywane są specjalne miary rentowności. Do oceny inwestycji poszukiwawczych w warunkach zdeterminowanych w praktyce wykorzystuje się aż 12 różnych wskaźników: - wielkość złoża, czyli ilość zasobów węglowodorów zawartych w rozpatrywanym obiekcie geologicznym, - nakłady inwestycyjne niezdyskontowane i zdyskontowane, - okres zwrotu nakładów inwestycyjnych - najstarsza i najprostsza miara, która określa czas, z reguły w latach, pomiędzy momentem rozpoczęcia inwestycji a momentem odzyskania przez inwestora wszystkich poniesionych nakładów inwestycyjnych, -koszt pozyskania 1 tony paliwa umownego niezdyskontowany i zdyskontowany -jest to miara kapitałochłonności poszczególnych projektów, - zysk niezdyskontowany i zdyskontowany (NPV), - zysk jednostkowy, - stopa zysku niezdyskontowanego i zdyskontowanego - czyli ilość złotówek generowanych przez 1 złotówkę zainwestowaną w dany projekt, - graniczna stopa zwrotu (IRR). Za podstawowe mierniki w tej grupie uważa się zysk zdyskontowany NPV (od: Net Present Value) i graniczną stopę zwrotu IRR (od: Internal Rate of Return). Zysk zdyskontowany NPV określany inaczej jako aktualna (bieżąca, zaktualizowana) nadwyżka finansowa netto jest sumą zdyskontowanych przepływów gotówkowych w poszczególnych latach funkcjonowania inwestycji. Miary rentowności Do ekonomicznej oceny projektów górniczych stosowanych jest wiele dynamicznych lub prostych wskaźników: wielkość złoża, nakłady inwestycyjne, okres zwrotu nakładów inwestycyjnych, koszt pozyskania 1 tony kopaliny niezdyskontowany i zdyskontowany, NPV zysk jednostkowy (wartość zaktualizowana netto),

5 stopa zysku niezdyskontowanego. Ilość złotówek generowanych przez 1 złotówkę zainwestowaną w projekt, IRR - graniczna (wewnętrzna) stopa zwrotu. (NPV=0). NPV wartość zaktualizowana netto (zł). Suma zdyskontowanych oddzielnie dla każdego roku różnic między wpływami i wydatkami przy stałym poziomie stopy dyskontowej NCF i n r a ti różnica między wpływami i wydatkami w i-tym roku obliczeń (zł/rok) okres obliczeń, lata - współczynnik dyskontowy - stopa dyskontowa Zainwestowany kapitał powinien przynieść inwestorowi bezpieczną stopę zysku, równą co najmniej aktualnej stopie oprocentowania kredytów długoterminowych. Im większe ryzyko inwestycyjne (niski stopień rozpoznania zasobów, wysokie i zmienne stopy dyskontowe, rosnące koszty środków produkcji, niestabilne ceny metali) to tym wyższa musi być bezpieczna stopa zysku, aby projekt górniczy był finansowany. Uzyskanie wartości NPV większej od zera oznacza, że inwestycja zwróci poniesione nakłady, przyniesie od nich odsetki i da dodatkową wartość równą obliczonemu NPV Im wyższa wartość NPV tym projekt inwestycyjny bardziej atrakcyjny pod względem ekonomicznym. Miara ta ma szereg zalet: określa w łatwy i bezpośredni sposób atrakcyjność analizowanych inwestycji, umożliwia porównywanie i rangowanie kilku projektów, uwzględnia zmianę pieniądza w czasie, umożliwia sprawdzenie, czy rentowność inwestycji przekracza założone minimum, jest też miarą addytywną. Dlatego też jej powszechne stosowanie nie budzi wątpliwości. Stopa graniczna IRR to wartość stopy dyskontowej, przy której NPV=0.

6 Wartość IRR odpowiada najwyższemu poziomowi odsetek od włożonych w inwestycję środków finansowych. Powszechność stosowania wskaźnika IRR wynika m.in. z tego, że bezpośrednio odzwierciedla on zdolność danej inwestycji do zarabiania pieniędzy. Wiele firm naftowych uważa, że wartość tego wskaźnika powinna rozstrzygać definitywnie o tym, czy inwestycja zostanie skierowana do realizacji czy odrzucona jako mało atrakcyjna. Ocenę ekonomiczną odkrytego złoża przy różnych wariantach eksploatacji i finansowania inwestycji umożliwiają programy WEZYR i FIELD (Pakiet KALIF ). Ocena inwestycji poszukiwawczych w warunkach ryzyka i niepewności Miary wartości ekonomicznej inwestycji uwzględniające ryzyko poszukiwawcze to: prawdopodobieństwo odkrycia złoża, oczekiwana ilość zasobów węglowodorów w złożu, oczekiwany efekt finansowy EMV. Oczekiwany efekt finansowy EMV (od: Expected Monetary Value) wyznaczamy określając możliwe zyski (straty) z przedsięwzięcia i prawdopodobieństwa ich wystąpienia, a następnie stosując powszechnie znany wzór na wartość oczekiwaną. Najczęściej stosowana formuła ma postać: EMV = p. * NPV+(1-p) * K, gdzie: NPV -zysk zdyskontowany z inwestycji w przypadku odkrycia złoża, K -koszty badań i wierceń potrzebnych do stwierdzenia negatywności obiektu, p - prawdopodobieństwo odkrycia złoża. Podejmowanie decyzji poszukiwawczych odbywa się również w warunkach niepewności. Niepewność polega na tym, że decydent nie jest w stanie przewidzieć żadnej informacji o skutkach podjętej decyzji - ani jej efektu rzeczowego, ani efektu finansowego. Niepewność dotyczy zarówno wartości parametrów geologicznych jak i ekonomicznych złoża. Mimo przeprowadzonych badań geologicznych nie znane są do końca wartości takich cech jak porowatość, miąższość, powierzchnia; nie można przewidzieć dokładnie przyszłych kosztów wierceń czy cen węglowodorów.

7 Najczęściej stosowane metody uwzględniania niepewności to stosowanie rozkładów prawdopodobieństwa parametrów geologicznych i ekonomicznych, symulacja komputerowa i analiza wrażliwości. Miary opłacalności inwestycji mają w tym przypadku postać rozkładów prawdopodobieństwa. Nowe kierunki ekonomiki górnictwa naftowego Nowe kierunki w ekonomice górnictwa naftowego polegają głównie na pogłębianiu wiedzy i praktycznych osiągnięć w dotychczasowych obszarach, przy równoczesnym poszerzaniu zestawu narzędzi informatycznych i ekonomicznych używanych przy rozważaniach teoretycznych i zastosowaniach praktycznych. Nadal więc największą wagę przywiązuje się do oceny obiektów geologicznych - zarówno pod względem zasobności jak i wartości rynkowej - i do metod podejmowania decyzji w warunkach ryzyka różnego rodzaju. Jednakże studiując amerykańską literaturę naftową z lat napotyka się na świat pojęć i metod o wiele bogatszy niż podstawy ekonomiki górnictwa naftowego opracowane w latach 70. i 80. Na szczególną uwagę zasługują liczne próby powiązania dorobku teoretycznego różnych dziedzin nauki o zarządzaniu przedsiębiorstwem (gospodarka finansowa, giełda, rynek pieniężny, rachunek kosztów, podejmowanie decyzji, negocjacje handlowe itd.) z codzienną praktyką amerykańskiego rynku naftowego. Wykaz podnoszonych tematów przedstawia się następująco: - szacowanie zasobów węglowodorów, -ocena wartości rynkowej złoża węglowodorów, - szacowanie kosztów działalności firm naftowych, -ocena sytuacji finansowej firm naftowych, -ocena ryzyka w naftowej działalności gospodarczej. Szacowanie zasobów węglowodorów W tym kluczowym dla geologów-praktyków zagadnieniu nadal dominują podejścia uwzględniające niepewność. Nikt już nie pisze o zasobach złoża jako o stałej, zdeterminowanej liczbie. W dalszym ciągu przyjmuje się - tak jak ustalono wcześniej (Łucki, 1995) - że rozkład wielkości złóż w dowolnym basenie sedymentacyjnym jest rozkładem logarytmicznonormalnym.

8 Praktyczne zastosowanie tej teorii pokazał Roebuck (1990). Znając zasoby kilku złóż (odwiertów poszukiwawczych można oszacować rozkład zasobów dla całego basenu. Wskazane jest przy tym, aby potencjalne horyzonty produktywne miały podobną litologię, aby wydobycie odbywało się w tych samych warunkach energetycznych i aby udostępnianie złoża odbywało się tą samą techniką (np. bez równoczesnego używania otworów poziomych i pionowych). Beninger i Caldwell (1991) opisali z kolei jak oszacować metodami statystycznymi rozkład zasobów pozostałych do wydobycia w eksploatowanym złożu. Wprowadzony przez nich element niepewności to wykładnik funkcji spadku wydobycia, natomiast jako wartości stałe przyjmuje się: wydajność początkową, roczne tempo spadku wydobycia i wydajność końcową. Najnowszym wkładem matematyki w poszukiwania naftowe jest zastosowanie teorii zbiorów rozmytych do oceny basenów geologicznych (Fang i Chen, 1990; Li, Chen i Fang, 1992; Chen i Fang, 1993). Ta nowa metoda wprawdzie wychodzi - tak jak poprzednio opisane - z sytuacji pełnej niepewności, ale wykorzystuje całkiem inny rodzaj matematyki, nie mający nic wspólnego z rachunkiem prawdopodobieństwa. Od inżynierów-geologów, dysponujących -jak wiadomo - bardzo skąpymi i fragmentarycznymi danymi, nie żąda się ilościowych informacji (na przykład porowatość od 10 do 1%). Przy metodzie zbiorów rozmytych wystarczą informacje słowne, jakościowe: porowatość bardzo dobra, dobra lub kiepska. Metoda wykorzystuje teorię możliwości (nie mylić z teorią prawdopodobieństwa) oraz teorię wielokryterialnego podejmowania decyzji. Efektem zastosowania metody są wykresy użyteczności danego basenu, umożliwiające wydanie jego jakościowej oceny w skali od "bardzo złej" do "wyśmienitej". Zastosowanie sztucznej inteligencji w górnictwie naftowym Inżynier naftowy powinien zacząć studiowanie tych problemów od artykułu Mc Cormacka i Daya (1993) dotyczącego zastosowania systemów eksperckich i sztucznej inteligencji w przemyśle naftowym. Historia rozwoju sztucznej inteligencji obejmuje następujące techniki - od najbardziej rozwiniętych do dopiero "raczkujących": - systemy eksperckie, - sieci neuronowe, - zbiory rozmyte, - algorytmy genetyczne,

9 - analiza przeszłości (case-based reasoning), - analiza baz danych (data base mining). Tak więc system wyszukiwania informacji powinien odznaczać się pewną "inteligencją" i umieć pomagać użytkownikowi w formułowaniu nie jednoznacznie sformułowanych pytań. Przykładem takiej sytuacji jest prośba użytkownika skierowana do systemu: "znajdź mi inne rzeczy jak ta", co w języku naukowym nazywa się "szukaniem analogów" (np. złóż wzorcowych). Drugie źródło niepewności to same dane -jak wiadomo, w poszukiwaniach naftowych danym jest daleko od poprawności, gdyż są one wynikiem ocen opartych na ograniczonej liczbie obserwacji i na ogólnych założeniach. Wychodząc z takiej sytuacji, Chany i Inder opisują technikę posługiwania się zbiorami rozmytymi do opisu niepewnych danych geologicznych przy użyciu liczb i symboli. Fogelman-Soulie (1992) zajmuje się zastosowaniem sieci neuronowych w górnictwie naftowym. Wymienił on następujące ich zastosowania praktyczne: -analiza obrazów sejsmicznych (ograniczanie szumu, kompresja obrazów, wykorzystanie wzorów w obrazach), - analiza produktywności odwiertów (przewidywanie jakości odwiertów, analiza sygnałów uzyskiwanych w trakcie wiercenia, przewidywanie wydobycia na podstawie szeregów czasowych), -analiza własności skał (klasyfikacja i datowanie skał), -analiza obrazów satelitarnych (segmentacja obszarów, budowa map), -sterowanie (modelowanie instalacji, sterowanie procesami, analizy, badania nieniszczące). Teoria sieci neuronowych wprawdzie wiąże się z klasycznymi technikami matematycznymi (analiza dyskryminacyjna, bayesowska itd.), ale równocześnie stanowi ich rozszerzenie, gdyż wchodzi w obszary nieliniowości. Zastosowanie sieci neuronowych prawie podwoiło wartość współczynnika korelacji pomiędzy przepuszczalnością zmierzoną dla rdzeni wiertniczych a przepuszczalnością przewidywaną. Sieci te nie są programowane, lecz same uczą się na przykładach. Ustalanie godziwej wartości złoża ropy lub gazu Jeżeli chodzi o czysty, bezpośredni rachunek ekonomiczny, najwięcej artykułów w ostatnich latach poświęcone było ustalaniu godziwej wartości rynkowej (fair-market-value) obiektów geologicznych.

10 Metody te tworzą oddzielną subdyscyplinę naftową - inżynierię oceny obiektów geologicznych (evaluation engineering), a specjaliści z tej dziedziny - taksatorzy (evaluators) - muszą się odznaczać najwyższym stopniem profesjonalizmu. Zwykle są to doświadczeni inżynierowie złożowi o dostatecznej znajomości problemów fizycznej i ekonomicznej niepewności. Muszą oni umieć oceniać zasoby geologiczne, sytuację finansową przedsiębiorstw, ekonomikę i ryzyko. Klasyczna definicja godziwej wartości rynkowej złoża jest według Hickmana następująca: jest to wartość ustalona przez chętnego kupującego i chętnego sprzedającego w trakcie transakcji pomiędzy niezależnymi uczestnikami, gdy żadna ze stron nie jest zmuszona kupować bądź sprzedawać, a obie dysponują dobrą znajomością istotnych faktów". Obecnie określa się ją zwykle na podstawie prognozy zasobów i na podstawie szacunku NPV (zysku zdyskontowanego), skorygowanego o pewien poziom ryzyka zależnego od kategorii sprzedawanych zasobów. Dużą rolę odgrywają też inne wskaźniki omówione w pierwszej części tego wykładu (koszt jednostkowy, IRR i okres zwrotu). Metody ustalania wartości rynkowej złoża są podzielone na 4 kategorie: sprzedaże porównawcze, sztywne wzory (wskaźniki), prognozy dochodu, koszt ekwiwalentny. Wszystkie te metody mają na celu ustalenie takiej godziwej ceny za obiekt, która będzie chroniła nabywcę przed skutkami wszystkich rodzajów przewidywanego ryzyka i niepewności w interesach, mających charakter technologiczny, ekonomiczny lub polityczny. Obecnie najczęściej stosowane są prognozy dochodu (zysku zdyskontowanego), ale prawidłowe zachowanie się na rynku wymaga równoczesnego stosowania wszystkich metod, co powinno ograniczyć możliwość przeoczenia jakiegoś negatywnego aspektu projektowanego zakupu. Ocena wartości złoża jest więc zależna w bardzo dużym stopniu od rodzaju użytego "cash tlow" (czyli od sposobu liczenia zysku zdyskontowanego) i od przyjętego scenariusza wzrostu cen i kosztów w przyszłości. W USA wieloletnią średnią stopę dyskontową, używaną do oceny omawianych obiektów, przyjmuje się na poziomie 8,4%.

11 Koszty poszukiwań naftowych i eksploatacji złóż Chodzi tu o odwieczny spór między teoretykami i praktykami, czy uwzględniać już wydane pieniądze w analizie rentowności przedsięwzięć, którą mogą być realizowane w przyszłości. Najlepszym przykładem takiej - często patowej - sytuacji jest odkrycie złoża, które przyniosło rozczarowanie, gdyż spodziewaliśmy się czegoś znacznie większego. Złoże mimo to trzeba zagospodarować - jak więc liczyć rentowność zagospodarowania? Jeśli uwzględnimy koszt poszukiwań - inwestycja będzie nierentowna. Zwykle więc liczy się tylko samo zagospodarowanie wychodząc z założenia "że nie ma co płakać nad rozlanym mlekiem". Niby decyzja słuszna, ale firma przecież poniesie straty. Cały problem komplikuje się w przypadku, gdy projekt jest przekazywany - jak to ma miejsce w Polsce - z jednej części firmy do drugiej i gdy każda liczy rentowność tylko dla swojego zakresu prac. Jeszcze większe "zaciemnienie obrazu" powstaje w momencie sprzedaży projektu obcej firmie i pojawienia się ceny transferowej. Capen proponuje pozostawienie problemu bez rozstrzygnięcia i podejmowanie decyzji na podstawie obecnej rynkowej wartości projektu. Wychodzi z założenia, że wszystkie transakcje rynkowe nawet te dokonywane wewnątrz firmy - polegają na tym, że ktoś coś komuś sprzedaje co ma określoną wartość. Nie uwzględnianie tej wartości, która jest kosztem dla "kupującego" i przychodem dla "sprzedającego" oznacza złą politykę inwestycyjną. Problem pojawił się w związku z obserwowanym na świecie zjawiskiem, że taniej jest kupić zasoby węglowodorów niż ich szukać. Stało się więc konieczne pewne ujednolicenie metody rejestracji kosztów odkrycia. Stwierdzono, że istnieją 3 główne sposoby rejestracji tych kosztów: 1. S ame koszty poszukiwań, bez uwzględnienia rewizji zasobów, 2. S ame koszty poszukiwań, z uwzględnieniem rewizji zasobów, 3. K oszty poszukiwania i zagospodarowania, z uwzględnieniem rewizji zasobów i wtórnych metod eksploatacji. Doprowadzenie do jednolitego sposobu liczenia leży w interesie wszystkich zainteresowanych stron (przemysł, banki, rząd, firmy doradcze), gdyż bez tego jakiekolwiek porównania kosztów w skali krajowej i międzynarodowej nie mają sensu, co z kolei

12 utrudnia prowadzenie interesów na rynku. Ze szczególnych problemów warto zasygnalizować następujące: konieczność stosowania wieloletniej średniej ruchomej (cykl poszukiwawczy trwa kilka lat, licząc od rozpoczęcia poszukiwań i zakupu koncesji do zagospodarowania odkrytego złoża), przeliczenie ropy naftowej i gazu ziemnego na paliwo umowne z uwzględnieniem ich kaloryczności, uwzględnianie zanieczyszczeń w kopalinie. Spadek cen ropy na świecie spowodował, że wiele mało wydajnych i silnie zawodnionych niemieckich złóż (podobnie w Polsce) ropy stało się złożami nieopłacalnymi. Wobec braku perspektyw na gwałtowny wzrost cen ropy w najbliższych latach, przemysł musi podjąć określone przedsięwzięcia dla zachowania konkurencyjności. Złoża uznane za nieopłacalne trzeba zamknąć lub sprowadzić do poziomu opłacalności. Kluczowe elementy tej metody przedstawiają się następująco: - przeprowadzono dokładną analizę odwiertów, ich wydajności i kosztów w funkcji czasu, - zidentyfikowano odwierty za drogie i odwierty opłacalne przez zastosowanie rachunku kosztów marginalnych, -dokonano oceny rentowności różnych możliwych przedsięwzięć według wybranych scenariuszy, -wytypowano odwierty do likwidacji. Podkreślono, że w wielu przypadkach nie ma potrzeby likwidacji nierentownych odwiertów, gdyż istnieje możliwość zmniejszenia kosztów ich eksploatacji. Analiza ryzyka Tradycyjne pojęcie rynku poszukiwawczego (Łucki, 1995) już rzadziej pojawia się w publikacjach naftowych. Nic nowego poza koncepcją wartości oczekiwanej nie da się chyba już wymyślić. Ciągle natomiast trwają narzekania, że metody wartości oczekiwanej to w większości "dość wymyślne i skomplikowane obliczenia" (Downey, 1989). Większość prac zajmuje się obecnie ryzykiem w aspekcie rynkowym, finansowym, kapitałowym itp., przede wszystkim na skutek internacjonalizacji przemysłu naftowego. Są to problemy o wiele trudniejsze od prostego ryzyka poszukiwawczego, gdyż obejmują

13 zagadnienia w ogóle mało znane w naszym kraju, nie mówiąc już o możliwości ich percepcji przez inżynierów naftowych. Dla takich zagadnień główna rola przypada bankom finansującym - w taki czy inny sposób - działalność firm naftowych. W zagadnieniach tych podstawowym problemem jest zabezpieczenie transakcji (hedging). W słownikach istnieją dwa wyjaśnienia terminu "hedging": transakcja terminowa polegająca na równoczesnym zakupie i sprzedaży takiej samej partii towaru, aby zabezpieczyć się od spadku lub zwyżki cen na giełdzie towarowej, zabezpieczenie się przepisami na dwie strony. Taką formą zabezpieczenia są różnego rodzaju transakcje terminowe (na przykład typu "futures" i "swap"). "Oil futures" to prawie obowiązujące zobowiązanie dostarczenia lub przyjęcia ropy w określonej ilości i o określonej jakości, określonego dnia w przyszłości i w danej miejscowości. "Oil swaps" to zabezpieczenie dotyczące transakcji pomiędzy producentami (lub użytkownikami) ropy a instytucją finansową lub firmą handlową. W przeciwieństwie do rynku transakcji "futures", transakcje "swap" nie są prowadzone na giełdzie. "Oil swap" to transakcja, w której jedna strona (producent) zgadza się płacić miesięcznie lub kwartalnie drugiej stronie (instytucji finansowej) ekwiwalent wartości określonej ilości ropy po cenie rynkowej. Instytucja finansowa dokonuje odwrotnej opłaty, ale po stałej cenie. W efekcie producent ma stałą cenę a instytucja finansowa bierze na siebie ryzyko (lub ewentualnie zyski). Chociaż można takie transakcje uważać za element spekulacji, są one korzystne dla firm naftowych, gdyż zmniejszają ryzyko i ułatwiają podejmowanie decyzji inwestycyjnych. Kredytowanie firm naftowych Jest regułą, że kredyty udzielane przez banki komercyjne małym i średnim firmom naftowym są zabezpieczane zasobami złóż, czyli przyszłym wydobyciem. Istnieją różne rodzaje ryzyka, jakie musi uwzględniać kredytodawca przy finansowaniu zasobów ropy i gazu, oraz szereg produktów i technik finansowych służących do zmniejszenia ryzyka, któremu podlega zarówno kredytobiorca jak i kredytodawca. Tak więc przy finansowaniu

14 górnictwa naftowego można teraz korzystać z takich zabezpieczeń jak "oil futures" i "oil swaps". Literatura Łucki Z., 1995: Ocena inwestycji i podejmowanie decyzji w górnictwie naftowym i gazownictwie. Polska Fundacja Promocji Kadr, Kraków Hajdasiński M. Podstawy ekonomicznej oceny projektów górniczych. Techn. University Sudbury. W: Szkoła Gospodarki Surowcami Mineralnymi Cieślewicz W.J Przedsiębiorstwa eksploatacji surowców mineralnych, finansowanie, funkcjonowanie, rentowność i sprzedaż produktów Colorado School of Mines Golden. W: Szkoła Gospodarki Surowcami Mineralnymi

Metody niedyskontowe. Metody dyskontowe

Metody niedyskontowe. Metody dyskontowe Metody oceny projektów inwestycyjnych TEORIA DECYZJE DŁUGOOKRESOWE Budżetowanie kapitałów to proces, który ma za zadanie określenie potrzeb inwestycyjnych przedsiębiorstwa. Jest to proces identyfikacji

Bardziej szczegółowo

WSTĘP ZAŁOŻENIA DO PROJEKTU

WSTĘP ZAŁOŻENIA DO PROJEKTU UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA Przykład analizy opłacalności przedsięwzięcia inwestycyjnego WSTĘP Teoria i praktyka wypracowały wiele metod oceny efektywności przedsięwzięć inwestycyjnych.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W4 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Podstawy metodologiczne oceny efektywności inwestycji

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Wykład 4 Prawda ekonomiczna Pieniądz, który mamy realnie w ręku, dziś jest wart więcej niż oczekiwana wartość tej samej

Bardziej szczegółowo

OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI. Jerzy T. Skrzypek

OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI. Jerzy T. Skrzypek OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI Jerzy T. Skrzypek 1 2 3 4 5 6 7 8 Analiza płynności Analiza rentowności Analiza zadłużenia Analiza sprawności działania Analiza majątku i źródeł finansowania Ocena efektywności

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE FINANSAMI W PROJEKTACH C.D. OCENA FINANSOWA PROJEKTU METODY OCENY EFEKTYWNOŚCI FINANSOWEJ PROJEKTU. Sabina Rokita

ZARZĄDZANIE FINANSAMI W PROJEKTACH C.D. OCENA FINANSOWA PROJEKTU METODY OCENY EFEKTYWNOŚCI FINANSOWEJ PROJEKTU. Sabina Rokita ZARZĄDZANIE FINANSAMI W PROJEKTACH C.D. OCENA FINANSOWA PROJEKTU METODY OCENY EFEKTYWNOŚCI FINANSOWEJ PROJEKTU Sabina Rokita Podział metod oceny efektywności finansowej projektów 1.Metody statyczne: Okres

Bardziej szczegółowo

Dynamiczne metody oceny opłacalności inwestycji tonażowych

Dynamiczne metody oceny opłacalności inwestycji tonażowych Dynamiczne metody oceny opłacalności inwestycji tonażowych Dynamiczne formuły oceny opłacalności inwestycji tonażowych są oparte na założeniu zmiennej (malejącej z upływem czasu) wartości pieniądza. Im

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki efektywności inwestycji

Wskaźniki efektywności inwestycji Wskaźniki efektywności inwestycji Efektywność inwestycji Realizacja przedsięwzięć usprawniających użytkowanie energii najczęściej wymaga poniesienia nakładów finansowych na zakup materiałów, urządzeń,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy.

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy. ANALIZA WSKAŹNIKOWA Prosta, szybka metoda oceny firmy. WSKAŹNIKI: Wskaźniki płynności Wskaźniki zadłużenia Wskaźniki operacyjności Wskaźniki rentowności Wskaźniki rynkowe Wskaźniki rynkowe: Szybkie wskaźniki

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH

PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH Mariusz Próchniak Katedra Ekonomii II, SGH PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH Ekonomia menedżerska 1 2 Wartość przyszła (FV future value) r roczna stopa procentowa B kwota pieniędzy, którą

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

System finansowy gospodarki. Zajęcia nr 7 Krzywa rentowności, zadania (mat. fin.), marża w handlu, NPV i IRR, obligacje

System finansowy gospodarki. Zajęcia nr 7 Krzywa rentowności, zadania (mat. fin.), marża w handlu, NPV i IRR, obligacje System finansowy gospodarki Zajęcia nr 7 Krzywa rentowności, zadania (mat. fin.), marża w handlu, NPV i IRR, obligacje Krzywa rentowności (dochodowości) Yield Curve Krzywa ta jest graficznym przedstawieniem

Bardziej szczegółowo

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 Szczegółowy program kursu ASM 603: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1 1. Zagadnienia ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

Analiza finansowo-ekonomiczna projektów z odnawialnych źródeł energii. Daniela Kammer

Analiza finansowo-ekonomiczna projektów z odnawialnych źródeł energii. Daniela Kammer Analiza finansowo-ekonomiczna projektów z odnawialnych źródeł energii Daniela Kammer Celem analizy finansowo-ekonomicznej jest pokazanie, na ile opłacalna jest realizacje danego projekt, przy uwzględnieniu

Bardziej szczegółowo

ANALIZA FINANSOWA INWESTYCJI PV

ANALIZA FINANSOWA INWESTYCJI PV ANALIZA FINANSOWA INWESTYCJI PV Inwestor: Imię i Nazwisko Obiekt: Dom jednorodzinny Lokalizacja: ul. Słoneczna 10 10-100 SŁONECZNO Data: 01.03.2015 Kontakt: Andrzej Nowak Firma instalatorska ul. Rzetelna

Bardziej szczegółowo

Analiza opłacalności inwestycji v.

Analiza opłacalności inwestycji v. Analiza opłacalności inwestycji v. 2.0 Michał Strzeszewski, 1997 1998 Spis treści 1. Cel artykułu...1 2. Wstęp...1 3. Prosty okres zwrotu...2 4. Inflacja...2 5. Wartość pieniądza w czasie...2 6. Dyskontowanie...3

Bardziej szczegółowo

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko.

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko. Inwestycje finansowe Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. yzyko. Inwestycje finansowe Instrumenty rynku pieniężnego (np. bony skarbowe). Instrumenty rynku walutowego. Obligacje. Akcje. Instrumenty pochodne.

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski ANALIZA PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH Wykład 6 Trzy elementy budżetowania kapitałowego Proces analizy decyzji inwestycyjnych nazywamy budżetowaniem kapitałowym.

Bardziej szczegółowo

Metodyka wyliczenia maksymalnej wysokości dofinansowania ze środków UE oraz przykład liczbowy dla Poddziałania 1.3.1

Metodyka wyliczenia maksymalnej wysokości dofinansowania ze środków UE oraz przykład liczbowy dla Poddziałania 1.3.1 Załącznik nr 10 do Regulaminu konkursu nr POIS.1.3.1/1/2015 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Metodyka wyliczenia maksymalnej wysokości dofinansowania ze środków UE oraz przykład

Bardziej szczegółowo

Wartość przyszła pieniądza

Wartość przyszła pieniądza O koszcie kredytu nie można mówić jedynie na podstawie wysokości płaconych odsetek. Dla pożyczającego pieniądze najważniejszą kwestią jest kwota, jaką będzie musiał zapłacić za korzystanie z cudzych środków

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień)

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) dr Adam Salomon Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) program wykładu 06. Rola współczynnika procentowego i współczynnika dyskontowego

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Wstęp 1. do zarządzania finansami firmy 1.1. Zarządzanie firmą a budowanie jej wartości Obszary zarządzania przedsiębiorstwem Proces

Bardziej szczegółowo

ANALIZA I OCENA OPŁACALNOŚCI I RYZYKA PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH

ANALIZA I OCENA OPŁACALNOŚCI I RYZYKA PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH ANALIZA I OCENA OPŁACALNOŚCI I RYZYKA PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH Terminy 25 05 2015-26 05 2015 - Warszawa Zgłoś się Szkolenie może też być zorganizowane: - w dowolnym innym terminie - w miejscu najbliżej

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W8 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Wpływ stopy dyskonta na przepływ gotówki. Janusz Kotowicz

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE MIARY I OCENY PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH

PODSTAWOWE MIARY I OCENY PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH PODSTAWOWE MIARY I OCENY PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH PODSTAWOWE MIARY OCENY OPŁACALNOŚCI INWESTYCJI Na rynku konkurencyjnym, jeśli dane przedsiębiorstwo nie chce pozostać w tyle w stosunku do swoich konkurentów,

Bardziej szczegółowo

Elementy matematyki finansowej w programie Maxima

Elementy matematyki finansowej w programie Maxima Maxima-03_windows.wxm 1 / 8 Elementy matematyki finansowej w programie Maxima 1 Wartość pieniądza w czasie Umiejętność przenoszenia kwot pieniędzy w czasie, a więc obliczanie ich wartości na dany moment,

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI I GOSPODARKI ELEKTROENERGETYCZNEJ

WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI I GOSPODARKI ELEKTROENERGETYCZNEJ WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI I GOSPODARKI ELEKTROENERGETYCZNEJ LABORATORIUM RACHUNEK EKONOMICZNY W ELEKTROENERGETYCE INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA

Bardziej szczegółowo

Budowanie strategii przed debiutem na rynku NewConnect

Budowanie strategii przed debiutem na rynku NewConnect ekspert Klubu Przedsiębiorców i Ekspertów przy Polskim Towarzystwie Ekonomicznym ekspert CASE Doradcy Sp. z o.o. Budowanie strategii przed debiutem na rynku NewConnect P1 Plan prezentacji 1 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

dr hab. Marcin Jędrzejczyk

dr hab. Marcin Jędrzejczyk dr hab. Marcin Jędrzejczyk Leasing operacyjny nie jest wliczany do wartości aktywów bilansowych, co wpływa na polepszenie wskaźnika ROA (return on assets - stosunek zysku do aktywów) - suma aktywów nie

Bardziej szczegółowo

Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości

Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości Regulacje i literatura RozpWyc 6-14 Powszechne Krajowe Zasady Wyceny (PKZW) Nota Interpretacyjna nr 2 Zastosowanie podejścia dochodowego w wycenie nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Średnio ważony koszt kapitału

Średnio ważony koszt kapitału Średnio ważony koszt kapitału WACC Weighted Average Cost of Capital 1 Średnio ważony koszt kapitałuwacc Weighted Average Cost of Capital Plan wykładu: I. Koszt kapitału a metody dyskontowe II. Źródła finansowania

Bardziej szczegółowo

Efektywność projektów inwestycyjnych

Efektywność projektów inwestycyjnych Podstawy praktycznych decyzji ekonomiczno- finansowych w przedsiębiorstwie Efektywność projektów inwestycyjnych mgr Kazimierz Linowski 1 Wstęp Celem wykładu jest przedstawienie podstawowych pojęć oraz

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie raportu z wyceny wartości Hubstyle Sp. z o.o.

Podsumowanie raportu z wyceny wartości Hubstyle Sp. z o.o. Podsumowanie raportu z wyceny wartości Hubstyle Sp. z o.o. Niniejszy dokument stanowi podsumowanie raportu z wyceny wartości Spółki Hubstyle Sp. z o.o. na 9 kwietnia 2014 roku. Podsumowanie przedstawia

Bardziej szczegółowo

b) PLN/szt. Jednostkowa marża na pokrycie kosztów stałych wynosi 6PLN na każdą sprzedają sztukę.

b) PLN/szt. Jednostkowa marża na pokrycie kosztów stałych wynosi 6PLN na każdą sprzedają sztukę. Poniżej znajdują się przykłady rozwiązań tylko niektórych, spośród prezentowanych na zajęciach, zadań. Wszystkie pochodzą z podręcznika autorstwa Kotowskiej, Sitko i Uziębło. Kolokwium swoim zakresem obejmuje

Bardziej szczegółowo

Efektywność realizacji inwestycji teleinformatycznych w obszarze administracji publicznej

Efektywność realizacji inwestycji teleinformatycznych w obszarze administracji publicznej Efektywność realizacji inwestycji teleinformatycznych w obszarze administracji publicznej Krzysztof Pawłowski k.pawlowski@cpi.mswia.gov.pl Wprowadzenie O mnie mgr inż. Krzysztof Pawłowski Absolwent Wydziału

Bardziej szczegółowo

Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa

Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa - brak jednoznacznej interpretacji terminu inwestycja - termin ten podlegał ewolucji. Obecnie rozróżnia się inwestycje jako kategorię ekonomiczną i jako

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

METODYKA POSZUKIWAŃ ZLÓŻ ROPY NAFTOWEJ I GAZU ZIEMNEGO

METODYKA POSZUKIWAŃ ZLÓŻ ROPY NAFTOWEJ I GAZU ZIEMNEGO METODYKA POSZUKIWAŃ ZLÓŻ ROPY NAFTOWEJ I GAZU ZIEMNEGO Prowadzący: Mgr inż. Bartosz Papiernik Konspekt opracowali w postaci prezentacji PowerPoint B.Papiernik i M. Hajto na podstawie materiałów opracowanych

Bardziej szczegółowo

Ocena technologii w praktyce biznesowej przedsiębiorstwa usługowego. Dr inż. Aleksander Buczacki

Ocena technologii w praktyce biznesowej przedsiębiorstwa usługowego. Dr inż. Aleksander Buczacki Ocena technologii w praktyce biznesowej przedsiębiorstwa usługowego Dr inż. Aleksander Buczacki Znaczenie oceny technologii Metody oceny technologii wspomagają procesy: - Podejmowania decyzji o kontynuacji

Bardziej szczegółowo

Zadania do wykładu Rachunek efektywności projektów inwestycyjnych

Zadania do wykładu Rachunek efektywności projektów inwestycyjnych Zadania do wykładu Rachunek efektywności projektów inwestycyjnych Dorota Klim Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku E-mail address: klimdr@math.uni.ldz.pl

Bardziej szczegółowo

Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie?

Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie? Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie? Danuta Palonek dpalonek@gddkia.gov.pl Czym jest analiza

Bardziej szczegółowo

Szkolenie: Analiza ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstwa na podstawie. dr hab. Grzegorz Michalski, tel. 503452860 tel. 791214963

Szkolenie: Analiza ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstwa na podstawie. dr hab. Grzegorz Michalski, tel. 503452860 tel. 791214963 Szkolenie: Analiza ekonomiczno-finansowa przedsiębiorstwa na podstawie sprawozdań finansowych Program szkolenia: Blok I: Analiza sprawozdań finansowych Dzień 1: Część teoretyczna: SPRAWOZDANIE FINANSOWE

Bardziej szczegółowo

V. Analiza strategiczna

V. Analiza strategiczna V. Analiza strategiczna 5.1. Mocne i słabe strony nieruchomości Tabela V.1. Mocne i słabe strony nieruchomości 5.2. Określenie wariantów postępowania Na podstawie przeprowadzonej analizy nieruchomości

Bardziej szczegółowo

przedsięwzięcia. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Strona 2 z 6

przedsięwzięcia. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Strona 2 z 6 I. Instrukcja sporządzania Studium Wykonalności przedsięwzięcia 1. Studium Wykonalności składa się z dwóch części: opisowej i obliczeniowej. 2. Studium Wykonalności dostarczane jest w wersji papierowej

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce Dr Andrzej Cylwik Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce 1. Perspektywa do roku 2020 W chwili obecnej dysponujemy mała liczbą sprawdzonych informacji, które dotyczą ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta.

W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta. W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta. Wycena spółki, sporządzenie raportu z wyceny Metodą wyceny, która jest najczęściej

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem projektów inwestycyjnych

Zarządzanie ryzykiem projektów inwestycyjnych 351 Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej we Wrocławiu Nr 20/2011 Wyższa Szkoła Bankowa we Wrocławiu Zarządzanie ryzykiem projektów inwestycyjnych Streszczenie. Inwestycje to główny czynnik kreowania

Bardziej szczegółowo

Aspekty opłacalności ekonomicznej projektów inwestycyjnych z wykorzystaniem dostępnych narzędzi analitycznych (praktyczne warsztaty)

Aspekty opłacalności ekonomicznej projektów inwestycyjnych z wykorzystaniem dostępnych narzędzi analitycznych (praktyczne warsztaty) Aspekty opłacalności ekonomicznej projektów inwestycyjnych z wykorzystaniem dostępnych narzędzi analitycznych (praktyczne warsztaty) Katowice, dn. 1 czerwca 2012 r. Rafał GÓRAL Główny Instytut Górnictwa

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 04.04.2011 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LVI Egzamin dla Aktuariuszy z 4 kwietnia 2011 r. Część I

Matematyka finansowa 04.04.2011 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LVI Egzamin dla Aktuariuszy z 4 kwietnia 2011 r. Część I Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy LVI Egzamin dla Aktuariuszy z 4 kwietnia 2011 r. Część I Matematyka finansowa WERSJA TESTU A Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... Czas egzaminu: 100 minut 1 1.

Bardziej szczegółowo

lokata ze strukturą Czarne Złoto

lokata ze strukturą Czarne Złoto lokata ze strukturą Czarne Złoto Lokata ze strukturą Czarne Złoto jest produktem łączonym. Składa się z lokaty promocyjnej i produktu strukturyzowanego Czarne Złoto inwestycji w formie ubezpieczenia na

Bardziej szczegółowo

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak Inne kryteria tworzenia portfela Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3 Dr Katarzyna Kuziak. Minimalizacja ryzyka przy zadanym dochodzie Portfel efektywny w rozumieniu Markowitza odchylenie standardowe

Bardziej szczegółowo

Finanse behawioralne. Finanse 110630-1165

Finanse behawioralne. Finanse 110630-1165 behawioralne Plan wykładu klasyczne a behawioralne Kiedy są przydatne narzędzia finansów behawioralnych? Przykłady modeli finansów behawioralnych klasyczne a behawioralne klasyczne opierają się dwóch założeniach:

Bardziej szczegółowo

URE. Warszawa, dnia 22 września 2014 r.

URE. Warszawa, dnia 22 września 2014 r. URE Instrukcja wypełniania Załącznika nr 1 do formularza Opis techniczno - ekonomiczny projektowanej inwestycji w zakresie wytwarzania energii elektrycznej w wysokosprawnej kogeneracji - Analiza finansowa

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PROJEKTÓW ROZWOJOWYCH

ANALIZA PROJEKTÓW ROZWOJOWYCH ANALIZA PROJEKTÓW ROZWOJOWYCH STUDIUM PRZYPADKU N JAK NARZĘDZIA N1 BEZWZGLĘDNY RACHUNEK OPŁACALNOŚCI : CZY WYSTARCZAJACO DOBRY? SZACOWANIE PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH GENEROWANYCH PRZEZ PROJEKT TYPOWY NARZĘDZIA

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy.

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy. ANALIZA WSKAŹNIKOWA Prosta, szybka metoda oceny firmy. WSKAŹNIKI: Wskaźniki płynności Wskaźniki zadłużenia Wskaźniki operacyjności Wskaźniki rentowności Wskaźniki rynkowe Wskaźniki płynności: pokazują

Bardziej szczegółowo

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Zmianą wartości pieniądza w czasie zajmują się FINANSE. Finanse to nie to samo co rachunkowość. Rachunkowość to opowiadanie JAK BYŁO i JAK JEST Finanse zajmują

Bardziej szczegółowo

II - Analiza ekonomiczno finansowa w biznesplanie na inwestornia.pl

II - Analiza ekonomiczno finansowa w biznesplanie na inwestornia.pl Praktyczny poradnik dla pomysłodawców: I - Oczekiwania inwestora względem pomysłu 1. Biznes plan powinien być możliwe szczegółowy. Musi prowokować do zadawania pytań i równocześnie nie pozostawiać u czytelnika

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

NUK w Banku Spółdzielczym (19) System IT w zarządzaniu ryzykiem kredytowym

NUK w Banku Spółdzielczym (19) System IT w zarządzaniu ryzykiem kredytowym 1 NUK w Banku Spółdzielczym (19) System IT w zarządzaniu ryzykiem kredytowym Przyszedł czas, aby po nowemu spojrzeć na zarządzanie ryzykiem w banku spółdzielczym, zwłaszcza przed wyborem oferty systemu

Bardziej szczegółowo

Rozdział 3. Zarządzanie długiem 29

Rozdział 3. Zarządzanie długiem 29 Wstęp 9 Rozdział 1. Źródła informacji 11 Źródła informacji dla finansów 11 Rozdział 2. Amortyzacja 23 Amortyzacja 23 Rozdział 3. Zarządzanie długiem 29 Finansowanie działalności 29 Jak optymalizować poziom

Bardziej szczegółowo

Wycena przedsiębiorstwa. Bartłomiej Knichnicki b.knichnicki@volante.pl

Wycena przedsiębiorstwa. Bartłomiej Knichnicki b.knichnicki@volante.pl Wycena przedsiębiorstwa Bartłomiej Knichnicki b.knichnicki@volante.pl 1. Cel wyceny 2. Metody majątkowe 3. Metody dochodowe 4. Metody porównawcze Agenda Cel wyceny motywy wyceny Transakcje kupna-sprzedaży

Bardziej szczegółowo

Są to zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pienięŝnych na cele działalności gospodarczej przedsiębiorstwa.

Są to zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pienięŝnych na cele działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Finanse przedsiębiorstwa Są to zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pienięŝnych na cele działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Zarządzanie Polega na pozyskiwaniu źródeł

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

Wycena przedsiębiorstwa

Wycena przedsiębiorstwa Wycena przedsiębiorstwa O usłudze: Wycena przedsiębiorstwa jest jednym z najważniejszych problemów współczesnej teorii finansów. Zapotrzebowanie na ustalenie wartości udziałów czy akcji powstaje w związku

Bardziej szczegółowo

Instrukcja sporządzania Studium Wykonalności przedsięwzięcia ubiegającego się o dofinansowanie ze środków NFOŚiGW - generator

Instrukcja sporządzania Studium Wykonalności przedsięwzięcia ubiegającego się o dofinansowanie ze środków NFOŚiGW - generator Instrukcja sporządzania Studium Wykonalności przedsięwzięcia ubiegającego się o dofinansowanie ze środków NFOŚiGW - generator I. Informacje ogólne 1. Studium Wykonalności stanowi rozszerzenie i uzupełnienie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO

ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Studia stacjonarne I stopnia ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO Zagadnienia ogólnoekonomiczne 1. Aktualna sytuacja na europejskim

Bardziej szczegółowo

Projekty generujące dochód w perspektywie finansowej 2014-2020 WPROWADZENIE

Projekty generujące dochód w perspektywie finansowej 2014-2020 WPROWADZENIE Projekty generujące dochód w perspektywie finansowej 2014-2020 WPROWADZENIE Projekt hybrydowy, jeśli spełnia stosowne warunki określone w art. 61 Rozporządzenia nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 roku (dalej:

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty)

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty) EV/EBITDA EV/EBITDA jest wskaźnikiem porównawczym stosowanym przez wielu analityków, w celu znalezienia odpowiedniej spółki pod kątem potencjalnej inwestycji długoterminowej. Jest on trudniejszy do obliczenia

Bardziej szczegółowo

Podyplomowe Studia Zarządzania Nieruchomościami Ekonomiczne podstawy zarządzania nieruchomościami dr Dariusz Trojanowski, Katedra Inwestycji Podręczniki p.z. pod red. E. Kucharskiej-Stasiak ; VALOR. M.

Bardziej szczegółowo

ST S U T DI D UM M WYKONALNOŚCI

ST S U T DI D UM M WYKONALNOŚCI STUDIUM WYKONALNOŚCI I. INFORMACJE OGÓLNE O WNIOSKODAWCY Dane Wnioskodawcy (zgodnie z dokumentami rejestrowymi) Ogólna charakterystyka ( kapitał własny, współwłaściciele, struktura organizacyjna) Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

OPŁACALNOŚĆ INWESTYCJI

OPŁACALNOŚĆ INWESTYCJI 3/27/2011 Ewa Kusideł ekusidel@uni.lodz.pl 1 OPŁACALNOŚĆ INWESTYCJI www.kep.uni.lodz.pl\ewakusidel 3/27/2011 Inwestycje i ryzyko na rynku nieruchomości 2 Inwestycja Inwestycja Nakład na zwiększenie lub

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 8.12.2014 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LXIX Egzamin dla Aktuariuszy z 8 grudnia 2014 r. Część I

Matematyka finansowa 8.12.2014 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LXIX Egzamin dla Aktuariuszy z 8 grudnia 2014 r. Część I Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy LXIX Egzamin dla Aktuariuszy z 8 grudnia 2014 r. Część I Matematyka finansowa WERSJA TESTU A Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... Czas egzaminu: 100 minut 1 1.

Bardziej szczegółowo

Aneks C Typowe wartości wskaźników analitycznych

Aneks C Typowe wartości wskaźników analitycznych Aneks C Typowe wartości wskaźników analitycznych i płynności Stan środków pieniężnych na koniec każdego z okresów (pozycja G rachunku przepływów pieniężnych) powinien przyjmować dodatnie wartości w każdym

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Opłacalność odzysku ciepła w centralach wentylacyjnych

Opłacalność odzysku ciepła w centralach wentylacyjnych Opłacalność odzysku ciepła w centralach wentylacyjnych W oparciu o stworzony w formacie MS Excel kod obliczeniowy przeprowadzono analizę opłacalności stosowania wymienników krzyżowych, regeneratorów obrotowych,

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PRZEDSIĘWZIĘĆ

KRYTERIA WYBORU PRZEDSIĘWZIĘĆ Załącznik do uchwały Nr -2015 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Krakowie z dnia 30 stycznia 2015 r. KRYTERIA WYBORU PRZEDSIĘWZIĘĆ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE RYZYKIEM STOPY PROCENTOWEJ. dr Grzegorz Kotliński; Katedra Bankowości AE w Poznaniu

ZARZĄDZANIE RYZYKIEM STOPY PROCENTOWEJ. dr Grzegorz Kotliński; Katedra Bankowości AE w Poznaniu ZARZĄDZANIE RYZYKIEM STOPY PROCENTOWEJ 1 DEFINICJA RYZYKA STOPY PROCENTOWEJ Ryzyko stopy procentowej to niebezpieczeństwo negatywnego wpływu zmian rynkowej stopy procentowej na sytuację finansową banku

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie...9. Część pierwsza Rachunkowość podmiotów gospodarczych...11

Spis treści: Wprowadzenie...9. Część pierwsza Rachunkowość podmiotów gospodarczych...11 Spis treści: Wprowadzenie...9 Część pierwsza Rachunkowość podmiotów gospodarczych...11 1. Zarys historii rachunkowości oraz podstawy prawne jej prowadzenia w Polsce...11 1.1. Historia rachunkowości...11

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

STOPA DYSKONTOWA 1+ =

STOPA DYSKONTOWA 1+ = Piotr Cegielski, MAI, MRICS, CCIM STOPA DYSKONTOWA (Wybrane fragmenty artykułu opublikowanego w C.H. Beck Nieruchomości, numer 10 z 2011 r. Całość dostępna pod adresem internetowym: www.nieruchomosci.beck.pl)

Bardziej szczegółowo

Mariusz Próchniak Katedra Ekonomii II Szkoła Główna Handlowa w Warszawie WARTOŚĆ INFORMACJI. Ekonomia menedżerska

Mariusz Próchniak Katedra Ekonomii II Szkoła Główna Handlowa w Warszawie WARTOŚĆ INFORMACJI. Ekonomia menedżerska Mariusz Próchniak Katedra Ekonomii II Szkoła Główna Handlowa w Warszawie WARTOŚĆ INFORMACJI Ekonomia menedżerska 1 2 Przykład Problem poszukiwacza ropy Firma poszukująca ropy musi zdecydować, czy rozpocząć

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper Sebastian Lewera Wroclaw University of Economics Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie

Bardziej szczegółowo

Controlling operacyjny i strategiczny

Controlling operacyjny i strategiczny Controlling operacyjny i strategiczny dr Piotr Modzelewski Katedra Bankowości, Finansów i Rachunkowości Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Plan zajęć 1, 2. Wprowadzenie do zagadnień

Bardziej szczegółowo

GAZ Z ŁUPKÓW PRZYSZŁOŚĆ DLA POLSKI

GAZ Z ŁUPKÓW PRZYSZŁOŚĆ DLA POLSKI GAZ Z ŁUPKÓW PRZYSZŁOŚĆ DLA POLSKI Projekt kierunkowych założeń do ustawy o wydobywaniu węglowodorów, ich opodatkowaniu i Węglowodorowym Funduszu Pokoleń Gaz z łupków przyszłość dla Polski Już teraz Polska

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Matematyka finansowa wokół nas Michał Trzęsiok Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 20 października 2014 r. Czym jest pieniądz? Pieniądz - dobro, które jest powszechnie akceptowane

Bardziej szczegółowo

Instrumenty pochodne Instrumenty wbudowane

Instrumenty pochodne Instrumenty wbudowane www.pwcacademy.pl Instrumenty pochodne Instrumenty wbudowane Jan Domanik Instrumenty pochodne ogólne zasady ujmowania i wyceny 2 Instrument pochodny definicja. to instrument finansowy: którego wartość

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem. Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński

Zarządzanie ryzykiem. Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński Zarządzanie ryzykiem Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cel przedmiotu: Celem przedmiotu jest zaprezentowanie studentom podstawowych pojęć z zakresu ryzyka w działalności

Bardziej szczegółowo

Instytut Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Katedra Logistyki i Systemów Transportowych. Badania operacyjne. Dr inż.

Instytut Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Katedra Logistyki i Systemów Transportowych. Badania operacyjne. Dr inż. Instytut Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Katedra Logistyki i Systemów Transportowych Badania operacyjne Dr inż. Artur KIERZKOWSKI Wprowadzenie Badania operacyjne związana jest ściśle z teorią podejmowania

Bardziej szczegółowo

Definicja ceny. I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów i rachunkowość zarządcza, C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 179

Definicja ceny. I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów i rachunkowość zarządcza, C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 179 Ceny Definicja ceny cena ilość pieniądza, którą płaci się za dobra i usługi w stosunkach towarowo-pieniężnych, których przedmiotem jest zmiana właściciela lub dysponenta będąca wyrazem wartości i zależna

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja i pomiar ryzyka pierwszy krok w zarządzaniu ryzykiem.

Identyfikacja i pomiar ryzyka pierwszy krok w zarządzaniu ryzykiem. Identyfikacja i pomiar ryzyka pierwszy krok w zarządzaniu ryzykiem. Andrzej Podszywałow Własność przemysłowa w innowacyjnej gospodarce. Zarządzanie ryzykiem, strategia zarządzania własnością intelektualną

Bardziej szczegółowo

Algorytmy i bazy danych (wykład obowiązkowy dla wszystkich)

Algorytmy i bazy danych (wykład obowiązkowy dla wszystkich) MATEMATYKA I EKONOMIA PROGRAM STUDIÓW DLA II STOPNIA Data: 2010-11-07 Opracowali: Krzysztof Rykaczewski Paweł Umiński Streszczenie: Poniższe opracowanie przedstawia projekt planu studiów II stopnia na

Bardziej szczegółowo

Matematyka Ekonomiczna

Matematyka Ekonomiczna Matematyka Ekonomiczna Dr. hab. David Ramsey e-mail: david.ramsey@pwr.edu.pl strona domowa: www.ioz.pwr.edu.pl/pracownicy/ramsey Pokój 5.16, B-4 Godziny konsultacji: Wtorek 11-13, Czwartek 11-13 28 września

Bardziej szczegółowo

Metoda DCF. Dla lepszego zobrazowania procesu przeprowadzania wyceny DCF, przedstawiona zostanie przykładowa wycena spółki.

Metoda DCF. Dla lepszego zobrazowania procesu przeprowadzania wyceny DCF, przedstawiona zostanie przykładowa wycena spółki. Metoda DCF Metoda DCF (ang. discounted cash flow), czyli zdyskontowanych przepływów pieniężnych to jedna z najpopularniejszych metod wyceny przedsiębiorstw stosowanych przez analityków. Celem tej metody

Bardziej szczegółowo

FINANSE ZARZĄDCZE DLA MENEDŻERÓW

FINANSE ZARZĄDCZE DLA MENEDŻERÓW SZKOLENIE FINANSE ZARZĄDCZE DLA MENEDŻERÓW Często można spotkać się z opinią, że finanse, a szerzej ekonomia i prawa nią rządzące są skomplikowane i trudne. Nic bardziej mylnego. Zasady są proste, spójne

Bardziej szczegółowo

Analiza finansowa inwestycji w dyfuzorową turbinę wiatrową SWT o mocy znamionowej do 10 kw

Analiza finansowa inwestycji w dyfuzorową turbinę wiatrową SWT o mocy znamionowej do 10 kw Analiza finansowa inwestycji w dyfuzorową turbinę wiatrową SWT o mocy znamionowej do 10 kw 1. Czas zwrotu Czas zwrotu nakładów inwestycyjnych jest głównym kryterium opłacalności jakiejkolwiek inwestycji.

Bardziej szczegółowo