Zespół jelita nadwrażliwego a celiakia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zespół jelita nadwrażliwego a celiakia"

Transkrypt

1 Celiakia 47 Zespół jelita nadwrażliwego a celiakia Choroba trzewna (celiakia) jest chorobą zapalną jelita cienkiego, wywołaną spożywaniem glutenu przez osoby z genetycznie uwarunkowaną nietolerancją glutenu. Występuje ona u ludzi z układem HLA DQ2 i/lub DQ8. Ekspresję HLA DQ2 stwierdza się u ponad 90% chorych na celiakię. Nieobecność fenotypu HLA DQ2 lub DQ8 praktycznie wyklucza rozpoznanie celiakii u takiej osoby. Nietolerancja glutenu objawia się nieprawidłową odpowiedzią immunologiczną na ten składnik, co doprowadza do zniszczenia błony śluzowej jelita cienkiego i zaniku kosmków jelitowych. Konsekwencją tych zmian jest zespół złego wchłaniania. Gluten jest substancją białkową, w skład której wchodzi gliadyna (białko z grupy prolamin pszenicy) oraz glutenina (białko z grupy glutelin pszenicy). Za wywołanie choroby trzewnej odpowiedzialna jest gliadyna. Do glutenu zostały również zaliczone prolaminy innych zbóż, występujące pod różnymi nazwami gatunkowymi: prolamina z żyta, zwana sekaliną, z jęczmienia hordeina i z owsa awenina. Do niedawna choroba trzewna uznawana była za schorzenie występujące głównie u dzieci. Obecnie wiadomo, że może ona objawić się w każdym wieku. Wśród osób dorosłych szczyt zachorowalności przypada na 5 dekadę życia. Celiakia częściej dotyczy kobiet stanowią one 70% chorych na tę chorobę. Obecnie 60% nowo rozpoznawanych przypadków celiakii dotyczy osób dorosłych, spośród których 15 20% ma ponad 60 lat. Ryzyko wystąpienia celiakii u członków rodziny chorego wynosi około 10% co stanowi wartość dziesięciokrotnie wyższą niż dla populacji ogólnej. Badania epidemiologiczne przeprowadzane zarówno w Europie, jak i na innych kontynentach wskazują, że celiakia występuje znacznie częściej niż przypuszczano 1:200 lub nawet 1:100 osób, a nie, jak wcześniej sądzono, 1:2000 osób w populacji. W wielu krajach obserwuje się tendencję wzro-

2 48 ZJN a inne choroby stową, jeśli chodzi o częstość występowania celiakii. Przypuszcza się, że choroba trzewna pozostaje nierozpoznawalna u znacznej części chorych, zaś chorzy z klasycznymi objawami tej choroby stanowią mniejszość. Postacie skąpoobjawowe i bezobjawowe są, według niektórych autorów, nawet 7 razy częstsze niż klasyczne postaci tej choroby. W rozpoznaniu celiakii w pierwszej kolejności wykonuje się testy serologiczne, które obejmują badania: przeciwciał przeciwko gliadynie (IgA-AGA; IgG-AGA), przeciwciał endomysialnych (IgA-EMA), przeciwciał przeciwko tkankowej transglutaminazie (IgA-tTG). W przypadku dodatnich testów serologicznych nadal obowiązuje wykonanie biopsji jelita cienkiego, która jest badaniem standardowym w diagnozowaniu choroby trzewnej. U dorosłych wykonuje się ją podczas endoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego. Cztery bioptaty pobiera się kleszczykami, z drugiej, a najlepiej trzeciej części dwunastnicy, spoza brodawki Vatera. Zmiany w błonie śluzowej jelita cienkiego są oceniane według skali Marsha lub zmodyfikowanej skali Marsha, w której bierze się pod uwagę liczbę śródnabłonkowych limfocytów T (IEL intraepithelial lymphocyte) na 100 enterocytów, architekturę i stopień zaniku kosmków jelitowych oraz wygląd krypt jelitowych. W ostatnich latach zaobserwowano, że częstość występowania celiakii u osób z ZJN jest wielokrotnie większa i wynosi 3 11% niż w populacji ogólnej 0,02 0,65%. Z kolei wśród pacjentów z celiakią, jak wynika z kilku prac, u 24 37% pierwotnie rozpoznawano ZJN (zespół jelita nadwrażliwego). W pracy Sandersa i wsp. stwierdzono, iż celiakia występowała kilkukrotnie częściej w grupie osób z ZJN niż w grupie kontrolnej (14 vs 2 przypadki na 300 osób). Nie zaobserwowano, aby choroba trzewna wykazywała związek z typem ZJN stwierdzano ją w każdej postaci tego zespołu. Wyniki badań nie są jednak jednoznaczne. Locke i wsp. w swych badaniach przeprowadzonych w Olmsted County w Minnesocie (USA) nie znaleźli związku pomiędzy ZJN i celiakią rozpoznawaną na podstawie badań serologicznych. Wydaje się, że częstość występowania celiakii u pacjentów z ZJN może być różna w zależności od populacji.

3 Celiakia 49 Związek zespołu jelita nadwrażliwego z chorobą trzewną może mieć dwojakie znaczenie te dwa zaburzenia mogą ze sobą współistnieć (nietolerancja glutenu może wywoływać nadwrażliwość jelita), bądź też objawy ZJN faktycznie mogą być objawami celiakii. Obecnie testy serologiczne w kierunku wykrycia celiakii nie są badaniami rutynowo wykonywanymi u pacjentów z ZJN. Być może jednak, po przeprowadzeniu większej ilości badań klinicznych, udowadniających związek między ZJN a celiakią, testy serologiczne takimi się staną. Zespół jelita nadwrażliwego a alergia i nietolerancja pokarmowa Wiele doniesień naukowych wskazuje, że u części pacjentów z rozpoznanym zespołem jelita nadwrażliwego, przyczyną dolegliwości może być nierozpoznana alergia lub nietolerancja pokarmowa. Wniosek ten wynika z prowadzonych badań oraz stosowania diet eliminacyjnych, dzięki którym objawy ustępują. W tabeli 6 przedstawiono przykłady badań, których wyniki wskazują na znaczenie ww. zaburzeń w rozwoju objawów ZJN. Tab. 6. Przykłady badań wskazujących na znaczenie alergii lub nietolerancji pokarmowej w rozwoju objawów ZJN Pozycja piśmiennictwa Główne wnioski Niec A. M., et al. Are Adverse Food Reactions Linked to Irritable Bowel Syndrome? The American Journal of Gastroenterology, Vol. 93, No. 11, U pacjentów z biegunkową formą ZJN częściej występowały nieprawidłowe reakcje na żywność. Pacjenci reagowali pozytywnie na dietę eliminacyjną. Potrzebne są prace kliniczne.

4 50 ZJN a inne choroby cd. tab. 6. Pozycja piśmiennictwa Główne wnioski Dainese R., et al. Discrepancies Between Reported Food Intolerance and Sensitization Test Findings in Irritable Bowel Syndrome Patients. The American Journal of Gastroenterology, Vol. 94, No. 7, Addolorato G., et al. Risk Factor for Irritable Bowel Syndrome: Role of Food Allergies, AJG Vol. 95, No. 8, Kalliomäki M.A.: Food allergy and irritable bowel syndrome. Curr Opin Gastroenterol Nov; 21(6): Atkinson W., et al. Food elimination based on IgG antibodies in irritable bowel syndrome: a randomised controlled trial. Gut, 53, , Monsbakken K.W., et al. Perceived food intolerance in subjects with irritable bowel syndrome etiology, prevalence and consequences. European Journal of Clinic Nutrition 2006, 60, Alpers D. H.: Diet and Irritable Bowel Syndrome. Curr Opin Gastroenterol. 2006; 22, W badaniu stwierdzono, że ponad 50% pacjentów z ZJN reagowało nadwrażliwoscią na jakiś produkt spożywczy lub alergen wziewny, przy czym nie występowały u nich typowe objawy kliniczne. Nie stwierdzono korelacji między rezultatami testu skórnego i zgłaszanymi przez pacjentów alergiami pokarmowymi. Pacjenci nie potrafili zidentyfikować produktów wywołujących reakcje. Potrzeba dalszych badań. 25% pacjentów zgłaszających symptomy alergii lub nietolerancji pokarmowej wykazują większą tendencję do objawów ZJN. Istotny związek pomiędzy ZJN a nietolerancją niektórych produktów. Zależność pomiędzy alergią pokarmową i ZJN jest kontrowersyjna i wymaga dalszych badań. Czynniki żywieniowe mogą odgrywać znaczącą rolę w ZJN. W przyszłości diety eliminacyjne mogą stanowić alternatywę w terapii ZJN. Eliminacja produktów, w oparciu o oznaczanie przeciwciał IgG przeciwko swoistym antygenom pokarmowym, może przynosić efekty w redukcji symptomów ZJN i jest warta dalszych badań. U 70% badanych występowały objawy związane ze spożywaną żywnością; 62% pacjentów ograniczało lub wykluczało produkty z diety, które podejrzewali o przyczynę nadwrażliwości. Przeprowadzone badania nie wykazały związku pomiędzy wynikami testów w kierunku alergii a zgłaszaną nietolerancją pokarmową. Związek pomiędzy objawami ZJN a występowaniem alergii i nietolerancji pokarmowych jest wieloczynnikowy. Leczenie dietetyczne może mieć znaczenie w leczeniu ZJN. Potrzeba dalszych badań.

5 Alergia i nietolerancja pokarmowa 51 cd. tab. 6. Camilleri M. Is there a role of food allergy in Irritable bowel syndrome and functional dyspepsia? A systematic review. Neurogastroenterology & Motility Volume 18 Issue 8 Page 595 August Galliani E., et al. Prevalence of food intolerance and/or food hypersensitivity in irritable bowel syndrom patients. Gastroenetrology, Supplement 2, Znacząca liczba dorosłych uważa, że cierpi z powodu alergii pokarmowej, a 20 65% pacjentów z ZJN przypisuje ich symptomy jakimś produktom spożywczym. Produkty związane z IgE i IgG4 są prawdopodobnie odpowiedzialne za reakcje nadwrażliwości w podgrupie pacjentów ZJN. Poziom przeciwciał przeciwko antygenom znajdującym się w pszenicy, wołowinie, wieprzowinie, jagnięcinie oraz soi jest znacząco podwyższony u pacjentów z zespołem jelita nadwrażliwego. Stwierdzono także wzrost przeciwciał przeciwko żółtku i białku jaja kurzego. Alergia pokarmowa może mieć znaczenie w etiologii zespołu jelita nadwrażliwego. U 55 pacjentów z ZJN wykonano test skórny ze świeżymi pokarmami i testy z komercyjnie przygotowanymi, czystymi alergenami. Dla potwierdzenia alergii badano poziom IgE w surowicy oraz wykonywano badania w kierunku wrażliwości na specyficzne alergeny. Potwierdzono występowanie nadwrażliwości lub nietolerancji na pokarmy u ok. 16% pacjentów z ZJN.

6 52 ZJN a inne choroby Tab. 7. Procent chorych z ZJN, u których objawy kliniczne są związane z różnymi produktami żywnościowymi Rodzaj produktu % chorych z ZJN Produkty mleczne i jaja Mleko 42 Ser 14 Jaja 12 Warzywa Kukurydza 9,5 Groszek 21 Pomidor 9,5 Zielona i czerwona papryka 18 Seler 11 Cebula 36 Kapusta 34,5 Ziemniak 9,5 Owoce i orzechy Pomarańcze 13 Gruszka 11 Jabłko 14 Banan 12 Orzechy 18 Zboża i przetwory Mąka pszenna 14 Makaron 8 Biały chleb 13 Chleb pełnoziarnisty 5 Pieczywo chrupkie 2 Mięso Mięso czerwone 14 Mięso białe 2 Napoje i inne Kawa 26 Herbata 15,5 Czekolada 25 Guma do żucia bezcukrowa 6 Alkohol Czerwone wino 11 Białe wino 10 Piwo 17 Brandy 14

Gdańsk 10.10.2015 r.

Gdańsk 10.10.2015 r. Celiakia- czy nadążamy za zmieniającymi się rekomendacjami Gdańsk 10.10.2015 r. prof. dr hab. n. med. Barbara Kamińska Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci Gdański

Bardziej szczegółowo

Celiaklia. Celiaklia rodzaje

Celiaklia. Celiaklia rodzaje Celiakia i inne choroby glutenozależne - rodzaje, rozpoznanie Aktualnie, wykrytych jest wiele chorób glutenozależnych, najbardziej znana jest celiakia. Chorobami zależnymi od glutenu są także: alergia

Bardziej szczegółowo

CELIAKIA U DZIECI. I Katedra Pediatrii Klinika Gastroenterologii Dziecięcej i Chorób Metabolicznych Dr med. Iwona Bączyk

CELIAKIA U DZIECI. I Katedra Pediatrii Klinika Gastroenterologii Dziecięcej i Chorób Metabolicznych Dr med. Iwona Bączyk CELIAKIA U DZIECI I Katedra Pediatrii Klinika Gastroenterologii Dziecięcej i Chorób Metabolicznych Dr med. Iwona Bączyk Definicja Celiakia (CD) jest chorobą uwarunkowaną genetycznie, wywołaną nieprawidłową

Bardziej szczegółowo

Gluten - fakty i mity

Gluten - fakty i mity Gluten - fakty i mity (na podstawie artykułu Porozmawiajmy o glutenie, Food Forum nr 3-4 (6) 2014, Anna Rychłowska) Opracowanie: Paulina Wiśniewska FUNDACJA WSPARCIE NA STARCIE "1 1. Gluten jest niezbędny

Bardziej szczegółowo

Gluten. Jeść, albo nie jeść. Oto jest pytanie! Choroby związane z glutenem. dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl

Gluten. Jeść, albo nie jeść. Oto jest pytanie! Choroby związane z glutenem. dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Gluten Jeść, albo nie jeść. Oto jest pytanie! Choroby związane z glutenem dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Spis treści 1. Wstęp 2. Podział chorób związanych z glutenem 3. Jaka jest różnica pomiędzy

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DLA RODZICÓW dotycząca ALERGII oraz NIETOLERANCJI ŻYWIENIOWYCH dla uczestników obozów organizowanych przez SportFun

ANKIETA DLA RODZICÓW dotycząca ALERGII oraz NIETOLERANCJI ŻYWIENIOWYCH dla uczestników obozów organizowanych przez SportFun NAZWISKO i IMIĘ DZIECKA Data urodzenia dziecka MIEJSCE i TERMIN turnusu TELEFON do rodzica/opiekuna ANKIETA DLA RODZICÓW dotycząca ALERGII oraz NIETOLERANCJI ŻYWIENIOWYCH dla uczestników obozów organizowanych

Bardziej szczegółowo

GLUTEN FAKTY I MITY. opracowanie: Paulina Wiśniewska

GLUTEN FAKTY I MITY. opracowanie: Paulina Wiśniewska GLUTEN FAKTY I MITY opracowanie: Paulina Wiśniewska GLUTEN FAKTY I MITY 1. Gluten jest niezbędny dla zdrowia Gluten nie ma wartości odżywczych, ale mają je produkty pełnoziarniste (bogate w witaminy z

Bardziej szczegółowo

Redakcja naukowa. Hanna Kunachowicz. Wydanie drugie

Redakcja naukowa. Hanna Kunachowicz. Wydanie drugie Redakcja naukowa Hanna Kunachowicz Wydanie drugie SZYBKI DOSTĘP DO KLUCZOWYCH DANYCH Jak procesy przetwarzania żywności wpływają na zawartość poszczególnych składników odżywczych? 77 Jak przechowywać i

Bardziej szczegółowo

NIETOLERANCJA A ALERGIA POKARMOWA

NIETOLERANCJA A ALERGIA POKARMOWA NIETOLERANCJA A ALERGIA POKARMOWA Nietolerancja i alergia pokarmowa to dwie mylone ze sobą reakcje organizmu na pokarmy, które dla zdrowych osób są nieszkodliwe. Nietolerancja pokarmowa w objawach przypomina

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologicznej dotyczące celiakii, 2012

Wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologicznej dotyczące celiakii, 2012 Wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologicznej dotyczące celiakii, 2012 Autorzy: Julio C. Bai, Michael Fried, Gino Roberto Corazza, Detlef Schuppan, Michael Farthing, Carlo Catassi, Luigi Greco,

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

HONG GUO 1, TAO JIANG 2, JINLIANG WANG 1, YONGCHAO CHANG 2, HAI GUO 1 I WEIHONG ZHANG 3

HONG GUO 1, TAO JIANG 2, JINLIANG WANG 1, YONGCHAO CHANG 2, HAI GUO 1 I WEIHONG ZHANG 3 The Journal of International Medical Research 2012; Nr 40: str. 204 210 [praca zamieszczona online przed publikacją w wersji drukowanej jako Nr 40(1) 1] Znaczenie eliminowania pokarmów według przeciwciał

Bardziej szczegółowo

Celiakia synonimy: sprue nietropikalna, enteropatia z nadwrażliwością na gluten, choroba trzewna.

Celiakia synonimy: sprue nietropikalna, enteropatia z nadwrażliwością na gluten, choroba trzewna. Definicja celiakii Celiakia synonimy: sprue nietropikalna, enteropatia z nadwrażliwością na gluten, choroba trzewna. Jest definiowana jako trwała nietolerancja glutenu, występująca u osób genetycznie predysponowanych,

Bardziej szczegółowo

Dieta eliminacyjna czy prowokacja. dr. Agnieszka Krauze Stadion Narodowy Warszawa

Dieta eliminacyjna czy prowokacja. dr. Agnieszka Krauze Stadion Narodowy Warszawa Dieta eliminacyjna czy prowokacja dr. Agnieszka Krauze Stadion Narodowy Warszawa 14.03.2015 Alergeny pokarmowe w grupie dzieci mleko krowie jaja soja gluten ryby owoce morza orzeszki Naturalny przebieg

Bardziej szczegółowo

ROLA ALERGII POKARMOWEJ IgG ZALEŻNEJ W ZABURZENIACH ZE SPEKTRUM AUTYZMU. Dr Patrycja Szachta INSTYTUT MIKROEKOLOGII W POZNANIU

ROLA ALERGII POKARMOWEJ IgG ZALEŻNEJ W ZABURZENIACH ZE SPEKTRUM AUTYZMU. Dr Patrycja Szachta INSTYTUT MIKROEKOLOGII W POZNANIU ROLA ALERGII POKARMOWEJ IgG ZALEŻNEJ W ZABURZENIACH ZE SPEKTRUM AUTYZMU Dr Patrycja Szachta INSTYTUT MIKROEKOLOGII W POZNANIU ŚWIATOWA EPIDEMIA AUTYZMU częstość występowania ASD w populacji systematycznie

Bardziej szczegółowo

Celiakia jest chorobą ogólnoustrojową o podłożu

Celiakia jest chorobą ogólnoustrojową o podłożu Nowoczesna diagnostyka pacjenta podejrzanego o celiakię Modern diagnostics in patient suspected of coeliac disease DIAGNOSTYKA S U M M A R Y Coeliac disease is an autoimmune disorder elicited by dietaty

Bardziej szczegółowo

Dieta bez glutenu. Daria Nikołajuk, Marta Wysocka Poradnia dietetyczna Yánsè

Dieta bez glutenu. Daria Nikołajuk, Marta Wysocka Poradnia dietetyczna Yánsè Dieta bez glutenu Daria Nikołajuk, Marta Wysocka Poradnia dietetyczna Yánsè Celiakia Celiakia (choroba trzewna) trwająca całe życie autoimmunologiczna choroba o podłożu genetycznym i charakteryzuje się

Bardziej szczegółowo

STRES Leczenie żywieniowe w chorobie Hashimoto

STRES Leczenie żywieniowe w chorobie Hashimoto STRES Leczenie żywieniowe w chorobie Ile waży szklanka wody? Stres Przewlekły stres osłabia układ odpornościowy i zaostrza objawy chorób z autoagresji STRES KORTYZOL INSULINOOP. GŁÓD WAGA DEPRESJA WŁOSY

Bardziej szczegółowo

Rozpoznawanie alergii pokarmowej- jak może nam w tym pomóc badanie Sensitest?

Rozpoznawanie alergii pokarmowej- jak może nam w tym pomóc badanie Sensitest? Rozpoznawanie alergii pokarmowej- jak może nam w tym pomóc badanie Sensitest? Kiedy należy rozważać podejrzenie alergii pokarmowej? Objawy alergii pokarmowej nie są swoiste i mogą naśladować inne choroby

Bardziej szczegółowo

Celiakia choroba nie tylko dziecięca

Celiakia choroba nie tylko dziecięca 90 : 90 94 Copyright by Wydawnictwo Continuo Prace poglądowe reviews Celiakia choroba nie tylko dziecięca Celiac disease not only pediatric disease pl issn 1734-3402 Dominika Satora 1, A, B, Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Dieta bezglutenowa potrzeba czy moda?

Dieta bezglutenowa potrzeba czy moda? Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Dieta bezglutenowa potrzeba czy moda? Dr hab. Ewa Lange Zakład Dietetyki Dr inż. Joanna Rachtan-Janicka

Bardziej szczegółowo

Celiakia. Trwała nietolerancja glutenu

Celiakia. Trwała nietolerancja glutenu Celiakia Trwała nietolerancja glutenu Co to jest celiakia? Celiakia (choroba trzewna) to choroba polegająca na trwałej nietolerancji glutenu czyli białka najpopularniejszych zbóż: pszenicy, żyta, jęczmienia.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

ALERGIA POKARMOWA A JELITA

ALERGIA POKARMOWA A JELITA ALERGIA POKARMOWA A JELITA Jelita to wciąż niedoceniany organ. Zważając na to, że w ponad 70% jest on zaangażowany w odporność organizmu, dziwne jest, że w przypadku nadpobudliwości układu immunologicznego

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego Dobenox przeznaczone do publicznej wiadomości.

Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego Dobenox przeznaczone do publicznej wiadomości. VI.2 Plan Zarządzania Ryzykiem dla produktów kwalifikowanych jako "Well established use" zawierających Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego Dobenox przeznaczone do publicznej

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka alergii co nowego w 2015 roku. Prof. Hania Szajewska Klinika Pediatrii WUM hanna.szajewska@wum.ed.pl

Profilaktyka alergii co nowego w 2015 roku. Prof. Hania Szajewska Klinika Pediatrii WUM hanna.szajewska@wum.ed.pl Profilaktyka alergii co nowego w 2015 roku Prof. Hania Szajewska Klinika Pediatrii WUM hanna.szajewska@wum.ed.pl Interwencje żywieniowe w zapobieganiu alergii Dieta w czasie ciąży lub laktacji Karmienie

Bardziej szczegółowo

INTESTA jedyny. oryginalny maślan sodu w chronionej patentem matrycy trójglicerydowej

INTESTA jedyny. oryginalny maślan sodu w chronionej patentem matrycy trójglicerydowej INTESTA jedyny oryginalny maślan sodu w chronionej patentem matrycy trójglicerydowej Dlaczego INTESTA? kwas masłowy jest podstawowym materiałem energetycznym dla nabłonka przewodu pokarmowego, zastosowanie,

Bardziej szczegółowo

na mąkę i celiakia Bartuzi Z.: Alergia pokarmowa na mąkę i celiakia. Alergia, 2014, 2: 4-10

na mąkę i celiakia Bartuzi Z.: Alergia pokarmowa na mąkę i celiakia. Alergia, 2014, 2: 4-10 Alergia pokarmowa na mąkę i celiakia Food allergy to wheat and celiac disease Prof. dr hab. n. med. Zbigniew Bartuzi Lek. med. Natalia Ukleja- Sokołowska Katedra i Klinika Alergologii, Immunologii Klinicznej

Bardziej szczegółowo

2011-12-02. Plan prezentacji. Diagnostyka serologiczna i genetyczna celiakii. Definicja celiakii. Czym jest gluten? Klasyczne objawy u dzieci

2011-12-02. Plan prezentacji. Diagnostyka serologiczna i genetyczna celiakii. Definicja celiakii. Czym jest gluten? Klasyczne objawy u dzieci Plan prezentacji Diagnostyka serologiczna i genetyczna celiakii Paweł Krzemień, EUROIMMUN Polska Co to jest celiakia? definicja choroby i epidemiologia Rodzaje celiakii Objawy klasyczne i atypowe. Lekarze

Bardziej szczegółowo

Wywiad żywieniowy (część 1) Część ogólna

Wywiad żywieniowy (część 1) Część ogólna Wywiad żywieniowy (część 1) Część ogólna Wybrane odpowiedzi proszę podkreślić. IMIĘ I NAZWISKO:... 1. Data wypełniania formularza - 2. Płeć A. kobieta B. mężczyzna 3. Wiek - 4. Wzrost - Aktualna masa ciała

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Rekomendacja nr 21/2012 Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych z dnia 11 czerwca 2011 r. w sprawie objęcia refundacją środka spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego Nutramigen 1 LGG, preparat

Bardziej szczegółowo

Nowe badania w diagnostyce chorób układu immunologicznego. Alicja Bąkowska

Nowe badania w diagnostyce chorób układu immunologicznego. Alicja Bąkowska Nowe badania w diagnostyce chorób układu immunologicznego Alicja Bąkowska Reumatoidalne zapalenie stawów Przewlekła, układowa choroba o podłoŝu autoimmunologicznym, charakteryzująca się postępującą destrukcją

Bardziej szczegółowo

Poniedziałek Energia: 1082kcal Białko: 43,6g Tłuszcz: 38,9g Węglowodany: 155,4g

Poniedziałek Energia: 1082kcal Białko: 43,6g Tłuszcz: 38,9g Węglowodany: 155,4g Poniedziałek 06.02.2017 Energia: 1082kcal Białko: 43,6g Tłuszcz: 38,9g Węglowodany: 155,4g Zupa mleczna kasza jaglana z rodzynkami (200 ml), pieczywo mieszane (45g), masło (12g), serek Almette (15g), pomidor

Bardziej szczegółowo

Normy wyżywienia Racje pokarmowe. Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015

Normy wyżywienia Racje pokarmowe. Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015 Normy wyżywienia Racje pokarmowe Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015 1 Normy wyżywienia (zalecane racje pokarmowe) (recommended pattern of food use) dzienne zestawy produktów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

Dziecko oddaje liczne luźne stolce, bez krwi i śluzu

Dziecko oddaje liczne luźne stolce, bez krwi i śluzu Dziecko oddaje liczne luźne stolce, bez krwi i śluzu Piotr Socha Klinika Gastroenterologii, Hepatologii Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii Warszawa Luźne stolce Jak długo? Ostra biegunka W jakim wieku? Stan

Bardziej szczegółowo

Rada Przejrzystości. Agencja Oceny Technologii Medycznych

Rada Przejrzystości. Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 29/2012 z dnia 11 czerwca 2012 r. w sprawie zasadności finansowania środka spożywczego specjalnego przeznaczenia

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Zbożowe śniadanie zimowe dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Asortyment produktów zbożowych Produkty zbożowe stanowią podstawę wyżywienia ludności na całym świecie, znajdują się

Bardziej szczegółowo

AKTUALNE WYMAGANIA DLA PRODUKTÓW BEZGLUTENOWYCH W ŚWIETLE USTALEŃ KODEKSU ŻYWNOŚCIOWEGO

AKTUALNE WYMAGANIA DLA PRODUKTÓW BEZGLUTENOWYCH W ŚWIETLE USTALEŃ KODEKSU ŻYWNOŚCIOWEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLI, 2008, 3, str. 229 233 Anna Wojtasik, Hanna Kunachowicz, Wojciech Daniewski AKTUALNE WYMAGANIA DLA PRODUKTÓW BEZGLUTENOWYCH W ŚWIETLE USTALEŃ KODEKSU ŻYWNOŚCIOWEGO Zakład Wartości

Bardziej szczegółowo

Barbara Aleksandra Cichańska Celiakia. Dieta bezglutenowa. Niezbędne informacje i porady

Barbara Aleksandra Cichańska Celiakia. Dieta bezglutenowa. Niezbędne informacje i porady 1 Barbara Aleksandra Cichańska CELIAKIA DIETA BEZGLUTENOWA NIEZBĘDNE INFORMACJE I PORADY Bydgoszcz 2013 2 Autor: Barbara Aleksandra Cichańska Wydawca: Stowarzyszenie Przyjaciół Chorych na Celiakię "PRZEKREŚLONY

Bardziej szczegółowo

Pewnego razu w gabinecie. Dr hab. med. Andrea Horvath Klinika Pediatrii, WUM

Pewnego razu w gabinecie. Dr hab. med. Andrea Horvath Klinika Pediatrii, WUM Pewnego razu w gabinecie. Dr hab. med. Andrea Horvath Klinika Pediatrii, WUM Pewnego razu w gabinecie Niemowlę 10.miesięczne CII PII SN; masa ur. 3600 Wywiad rodzinny bez obciążeń Pewnego razu w gabinecie

Bardziej szczegółowo

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Instrukcje: W celu oceny prawidłowości zastosowania przez Pana/Panią zaleceń żywieniowych z poprzedniej konsultacji, proszę opisać w poniższym

Bardziej szczegółowo

Czy rezygnować z glutenu, jeśli jestem zdrów?

Czy rezygnować z glutenu, jeśli jestem zdrów? Czy rezygnować z glutenu, jeśli jestem zdrów? *** Czy rezygnować z glutenu, jeśli jestem zdrów? Szanowny Czytelniku, gdy widzisz łany zboża na skraju drogi, czy potrafisz rozpoznać, jaki gatunek pszenicy

Bardziej szczegółowo

Nietolerancja glutenu jest w skali światowej jednym z najczęściej występujących zaburzeń.

Nietolerancja glutenu jest w skali światowej jednym z najczęściej występujących zaburzeń. Nietolerancja glutenu jest w skali światowej jednym z najczęściej występujących zaburzeń. 36 cukrzyca a gluten Gluten jest substancją białkową, którą otrzymuje się podczas wymywania pod bieżącą wodą skrobi

Bardziej szczegółowo

Zakres oferowanych usług:

Zakres oferowanych usług: Zakres oferowanych usług: 1. Poradnictwo dietetyczne Porady dietetyczne obejmujące analizę dotychczasowego sposobu żywienia, pomiary antropometryczne, wskazówki i zalecenia żywieniowe. Dla osób zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

AUTOIMMUNOLOGIA- SZCZEGÓŁOWA OFERTA BADAŃ PRZETESTUJ SWOJĄ ALERGIĘ

AUTOIMMUNOLOGIA- SZCZEGÓŁOWA OFERTA BADAŃ PRZETESTUJ SWOJĄ ALERGIĘ PRZETESTUJ SWOJĄ ALERGIĘ LM stworzył specjalną ofertę skierowaną do pacjentów zainteresowanych badaniami w kierunku stwierdzenia, bądź potwierdzenia alergii. Krew pobrana od pacjenta jest poddawana badaniu

Bardziej szczegółowo

DIETA BEZGLUTENOWA MINI PORADNIK

DIETA BEZGLUTENOWA MINI PORADNIK DIETA BEZGLUTENOWA MINI PORADNIK Dieta bezglutenowa przeraża nie jedną osobę. W Internecie można znaleźć wiele informacji na ten temat czy stosować, czy zdrowa, czy uważać na śladowe ilości glutenu, jak

Bardziej szczegółowo

Alergie pokarmowe a diety eliminacyjne Korzyści i zagrożenia

Alergie pokarmowe a diety eliminacyjne Korzyści i zagrożenia Alergie pokarmowe a diety eliminacyjne Korzyści i zagrożenia DANUTA GAJEWSKA EWA LANGE KATEDRA DIETETYKI, WYDZIAŁ NAUK O ŻYWIENIU CZŁOWIEKA I KONSUMPCJI, SGGW Wszechnica Żywieniowa SGGW Warszawa 21 czerwca

Bardziej szczegółowo

OFERTA OD PAŹDZIERNIKA 2016 R. Nazwa testu Badanie wykonane w celu Wynik i zalecenia Cena

OFERTA OD PAŹDZIERNIKA 2016 R. Nazwa testu Badanie wykonane w celu Wynik i zalecenia Cena OFERTA OD PAŹDZIERNIKA 2016 R. Nazwa testu Badanie wykonane w celu Wynik i zalecenia Cena Blossom genetycznych: 13 predyspozycie do otyłości, genetyczne uwarunkowania efektu jo-jo, wykluczenia produktów,

Bardziej szczegółowo

Alergia i nietolerancja pokarmowa u psów

Alergia i nietolerancja pokarmowa u psów Alergia i nietolerancja pokarmowa u psów lek. wet. Rafał Ciągarlak Nie fizjologiczne reakcje ze strony skóry, przewodu pokarmowego po spożyciu pokarmu - sugerują alergię pokarmową. Jednakże zaburzenia

Bardziej szczegółowo

NADWRAŻLIWOŚĆ NA GLUTEN i GLIADYNĘ

NADWRAŻLIWOŚĆ NA GLUTEN i GLIADYNĘ NADWRAŻLIWOŚĆ NA GLUTEN i GLIADYNĘ Szaleje moda na stosowanie diety bezglutenowej. Widać to wszędzie: w telewizji, Internecie, prasie, pracy, wśród znajomych Dlatego też wiele osób, także dietetyków i

Bardziej szczegółowo

Jadłospis zielony - wiosna.

Jadłospis zielony - wiosna. Jadłospis zielony - wiosna. Zestaw1 (poniedziałek) - 4 kwietnia; 2 maja; 30 maja; 27 czerwca. Zupa: z zielonego groszku Waga 1 porcji -250 g (uczniowie klas 0-3 ) i 300 g(uczniowie klas 4-6) Pęczak gotowany

Bardziej szczegółowo

PSZENICA JEŚĆ CZY NIE JEŚĆ

PSZENICA JEŚĆ CZY NIE JEŚĆ PSZENICA JEŚĆ CZY NIE JEŚĆ W obecnym czasie pszenica wprowadza do współczesnej dietetyki wiele kontrowersji. Dzieli specjalistów, podobnie jak mleko, na tych zalecających ją w codziennym menu i tych, którzy

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 03.04.2007 07734308.5

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 03.04.2007 07734308.5 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 20013 (13) T3 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 03.04.2007 07734308.

Bardziej szczegółowo

06 Co warto wiedzieć o alergiach na artykuły spożywcze?

06 Co warto wiedzieć o alergiach na artykuły spożywcze? 06 Co warto wiedzieć o alergiach na artykuły spożywcze? Spis treści Czym są alergeny artykułów spożywczych?... 1 Co właściwie wiadomo o alergenach artykułów spożywczych?... 2 Grupy alergenów... 4 Częste

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: II stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

ZDROWE JELITA NOWE SPOSOBY PROFILAKTYKI. Poradnik dla pacjenta o diagnozowaniu i leczeniu chorób jelit

ZDROWE JELITA NOWE SPOSOBY PROFILAKTYKI. Poradnik dla pacjenta o diagnozowaniu i leczeniu chorób jelit ZDROWE JELITA NOWE SPOSOBY PROFILAKTYKI Poradnik dla pacjenta o diagnozowaniu i leczeniu chorób jelit W przypadku choroby nasze jelita mają niewiele możliwości zwrócenia na siebie naszej uwagi. Typowe

Bardziej szczegółowo

Nadwrażliwość pokarmowa alergia i nietolerancja pokarmowa

Nadwrażliwość pokarmowa alergia i nietolerancja pokarmowa Nadwrażliwość pokarmowa alergia i nietolerancja pokarmowa 7 Isabel Skypala CELE DYDAKTYCZNE Po zapoznaniu się z treścią tego rozdziału czytelnik powinien: rozpoznać nadwrażliwość pokarmową ( food hypersensitivity

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ LEKCJI PRZYRODY

SCENARIUSZ ZAJĘĆ LEKCJI PRZYRODY SCENARIUSZ ZAJĘĆ LEKCJI PRZYRODY Hasło: Czynności życiowe człowieka. Czym się odżywiamy? Temat: Składniki odżywcze i ich znaczenie dla organizmu. Cele: 1. Poziom wiadomości - uczeń - zna podstawowe składniki

Bardziej szczegółowo

Pomaga zwiększać komfort trawienny redukując uczucie wzdęcia

Pomaga zwiększać komfort trawienny redukując uczucie wzdęcia Pomaga zwiększać komfort trawienny redukując uczucie wzdęcia MENU ACTIVII W środku jadłospisy dla osób, które chcą dbać o układ trawienny. Materiał dla środowiska medycznego. Co druga Polka powyżej 55

Bardziej szczegółowo

Numer ogłoszenia: 306670-2014; data zamieszczenia: 15.09.2014 OGŁOSZENIE O ZMIANIE OGŁOSZENIA

Numer ogłoszenia: 306670-2014; data zamieszczenia: 15.09.2014 OGŁOSZENIE O ZMIANIE OGŁOSZENIA Strona 1 z 8 Ogłoszenie powiązane: Ogłoszenie nr 297284-2014 z dnia 2014-09-08 r. Ogłoszenie o zamówieniu - Łódź Dostawa odczynników do wykonania badań dla Centrum Medycznej Diagnostyki Laboratoryjnej

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacja zdrowotna - gimnazjum

Scenariusz zajęć edukacja zdrowotna - gimnazjum Scenariusz zajęć edukacja zdrowotna - gimnazjum Autor: mgr Beata Draczko Temat lekcji: Wiem, co jem. Zasady racjonalnego odżywiania się człowieka. Cel ogólny: - zapoznanie uczniów z zasadami racjonalnego

Bardziej szczegółowo

prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności

prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności Motto: Prawidłowe żywienie jest konieczne nie tylko dlatego, aby zapobiec chorobom, ale

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ Charakterystyka problemu zdrowotnego Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach

Bardziej szczegółowo

Wtorek r. Śniadanie. Obiad Zupa jarzynowa

Wtorek r. Śniadanie. Obiad Zupa jarzynowa Poniedziałek 02.01.2017 r. Chleb pełnoziarnisty z masłem osełką, chuda wędlina filet z indyka, pomidor, papryka czerwona Zalewajka Składniki: zakwas żytni, ziemniaki, kiełbasa zawierająca minimum 70% mięsa,

Bardziej szczegółowo

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego:

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego: DANE OSOBOWE........................ data*.................................................. Imię i nazwisko: *............................................... Telefon: *..................................................

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW CO POWINNY JEŚĆ DZIECI WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

KOSZTORYS OFERTOWY. Załącznik nr 3. PAKIET I: Pieczywo (CPV: ) Lp. Nazwa artykułu j.m Ilość Cena jednostkowa netto /zł/

KOSZTORYS OFERTOWY. Załącznik nr 3. PAKIET I: Pieczywo (CPV: ) Lp. Nazwa artykułu j.m Ilość Cena jednostkowa netto /zł/ KOSZTORYS OFERTOWY Załącznik nr 3 PAKIET I: Pieczywo (CPV: 15810000-9) Lp. Nazwa artykułu j.m Ilość 1 Chleb szt. 400 2 Bułka zwykła szt. 600 PAKIET II: Artykuły spożywcze (CPV: 15000000-8), Lp. Nazwa artykułu

Bardziej szczegółowo

Leczenie żywieniowe w chorobie Hashimoto

Leczenie żywieniowe w chorobie Hashimoto Leczenie żywieniowe w chorobie Hashimoto STRES Ile waży szklanka wody? Stres STRES KORTYZOL INSULINOOP. GŁÓD WAGA DEPRESJA WŁOSY PŁODNOŚĆ KOŚCI SKÓRA TRAWIENIE SERCE JELITA UKŁ.ODPORNOŚCIOWY Przewlekły

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS stycznia

JADŁOSPIS stycznia JADŁOSPIS 09-15 stycznia poniedziałek wędlina, ser żółty, chleb żytni i pszenny, masło, dżem, pomidor, ogórek kiszony lub świeży, ser żółty, chleb żytni i pszenny, masło, dżem, pomidor, ogórek kiszony

Bardziej szczegółowo

Tabelaryczne zestawienie informacji o źródłach i potrzebnych ilości witamin w życiu codziennym

Tabelaryczne zestawienie informacji o źródłach i potrzebnych ilości witamin w życiu codziennym Tabelaryczne zestawienie informacji o źródłach i potrzebnych ilości witamin w życiu codziennym Witaminy rozpuszczalne w wodzie Nazwa witaminy Źródło witamin w postaci pożywienia Zalecane dzienne zapotrzebowanie

Bardziej szczegółowo

Pokarmy uzupełniające. Kiedy? Jakie? Dlaczego? Prof. dr hab. med. Hanna Szajewska Warszawski Uniwersytet Medyczny

Pokarmy uzupełniające. Kiedy? Jakie? Dlaczego? Prof. dr hab. med. Hanna Szajewska Warszawski Uniwersytet Medyczny Pokarmy uzupełniające. Kiedy? Jakie? Dlaczego? Prof. dr hab. med. Hanna Szajewska Warszawski Uniwersytet Medyczny WPROWADZENIE Żywienie niemowląt, a zwłaszcza odpowiedź na pytania: co? kiedy? jak? budzi

Bardziej szczegółowo

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach?

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach? Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie Dane: Imię: Nazwisko: Data ur. Nr. Tel: E-mail: Wzrost: Waga: Obwód bioder: Obwód talii: Podstawowe Informacje: Miejsce pracy Godziny pracy Aktywność Fizyczna Aktualny

Bardziej szczegółowo

Celiakia i dieta bezglutenowa

Celiakia i dieta bezglutenowa 1 Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej Celiakia i dieta bezglutenowa Praktyczny poradnik Druk poradnika sfinansowano ze środków z 1% podatku. Poradnik jest bezpłatnie przekazywany

Bardziej szczegółowo

Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit

Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit Co to są nieswoiste zapalenia jelit? Grupa chorób w których dochodzi

Bardziej szczegółowo

Problem nieprawidłowych reakcji na

Problem nieprawidłowych reakcji na Niekorzystne reakcje na pokarmy problem dla dietetyka W ostatnich latach coraz więcej lekarzy, dietetyków i samych pacjentów zaczyna dostrzegać zależność pomiędzy tym co jemy, a powstawaniem przewlekłych

Bardziej szczegółowo

DZIENNICZEK ŻYWIENIOWY

DZIENNICZEK ŻYWIENIOWY DZIENNICZEK ŻYWIENIOWY DZIENNICZEK KTÓRY TRAFIŁ DO PAŃSTWA RĄK BĘDZIE PODSTAWĄ DO OCENY CODZIENNEJ DIETY. BARDZO PROSZĘ O DOKŁADNE I RZETELNE WYPEŁNIENIE RUBRYK, GDYŻ TYLKO DZIĘKI TEMU BĘDĘ MOGŁA DOKŁADNIE

Bardziej szczegółowo

Choroba trzewna dzieci i dorosłych. Coeliac disease the disease of children and adults

Choroba trzewna dzieci i dorosłych. Coeliac disease the disease of children and adults Choroba trzewna dzieci i dorosłych Coeliac disease the disease of children and adults Prof. dr hab. n. med. Mieczysława Czerwionka-Szaflarska, Dr n. med. Anna Szaflarska- Popławska Dr n. med. Lucyna Müller

Bardziej szczegółowo

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze spis treści 3 Wstęp... 8 1. Żywność 1.1. Podstawowe definicje związane z żywnością... 9 1.2. Klasyfikacja żywności... 11 2. Przechowywanie i utrwalanie żywności 2.1. Zasady przechowywania żywności... 13

Bardziej szczegółowo

CELIAKIA i dieta bezglutenowa. praktyczny poradnik

CELIAKIA i dieta bezglutenowa. praktyczny poradnik CELIAKIA i dieta bezglutenowa praktyczny poradnik Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej Jesteśmy największą ogólnopolską organizacją wspierającą osoby na diecie bezglutenowej.

Bardziej szczegółowo

GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH

GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH Rodzaje testów Genodiet Test Genodiet składają się z 3 uzupełniających się modułów, stanowiących 3 kroki do poznania indywidualnych zasad zdrowia. Identyfikacja typu

Bardziej szczegółowo

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia.

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia. Zakres zagadnień do poszczególnych tematów zajęć I Choroby układowe tkanki łącznej 1. Toczeń rumieniowaty układowy 2. Reumatoidalne zapalenie stawów 3. Twardzina układowa 4. Zapalenie wielomięśniowe/zapalenie

Bardziej szczegółowo

IgE specyficzne w panelach: panele pokarmowe

IgE specyficzne w panelach: panele pokarmowe IgE specyficzne w panelach: panele pokarmowe panel pokarmowy I (150,00zł) panel pokarmowy II (180,00zł) panel pokarmowy III (90,00zł) 1 f17 orzech laskowy 1 f1 białko jaja kurzego 1 f2 mleko krowie 2 f13

Bardziej szczegółowo

Celiakia i dieta bezglutenowa

Celiakia i dieta bezglutenowa 1 Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej Celiakia i dieta bezglutenowa praktyczny poradnik Druk poradnika sfinansowano ze środków z 1% podatku przekazywanych Stowarzyszeniu przez

Bardziej szczegółowo

PAKIET KONSULTACJI GENETYCZNYCH GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH

PAKIET KONSULTACJI GENETYCZNYCH GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH PAKIET KONSULTACJI GENETYCZNYCH GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH Rodzaje pakietów Genodiet Pakiet konsultacji genetycznych Genodiet składaja się z 3 uzupełniających się modułów, stanowiących 3 kroki

Bardziej szczegółowo

ALERGIE POKARMOWE I ALERGENY ŻYWNOŚCI**

ALERGIE POKARMOWE I ALERGENY ŻYWNOŚCI** BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVII, 2014, 2, str. 237 242 Monika Protasiewicz*, Anna Iwaniak ALERGIE POKARMOWE I ALERGENY ŻYWNOŚCI** Katedra Biochemii Żywności, Wydziału Nauki o Żywności Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego

Bardziej szczegółowo

Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach?

Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach? Dane: Imię: Nazwisko: Data ur. Nr. Tel: E-mail: Wzrost: Waga: Obwód bioder: Obwód talii: Podstawowe Informacje: Miejsce pracy Godziny pracy Aktywność Fizyczna Aktualny Stan Zdrowia (Podkreślić właściwe)

Bardziej szczegółowo

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII 3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII Astma jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, charakteryzującą się nawracającymi atakami duszności, kaszlu i świszczącego oddechu, których częstotliwość

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Alergie pokarmowe. Zeszyty Naukowe nr 705 Akademii Ekonomicznej w Krakowie. Maria Krełowska-Kułas. 1. Wprowadzenie

Alergie pokarmowe. Zeszyty Naukowe nr 705 Akademii Ekonomicznej w Krakowie. Maria Krełowska-Kułas. 1. Wprowadzenie Zeszyty Naukowe nr 705 Akademii Ekonomicznej w Krakowie 2006 Katedra Towaroznawstwa Żywności Alergie pokarmowe 1. Wprowadzenie Termin alergia wywodzi się z języka greckiego i został utworzony z dwóch słów:

Bardziej szczegółowo

Nowe kierunki w diagnostyce alergii

Nowe kierunki w diagnostyce alergii Nowe kierunki w diagnostyce alergii Alergie IgG zależne i molekularna diagnostyka komponentowa mgr Paweł Krzemień 4 typy nadwrażliwość Coombs oraz Gell (1963) Typ I Typ II Typ III Typ IV Tekst Reakcja

Bardziej szczegółowo

Dr med. Paweł Grzesiowski

Dr med. Paweł Grzesiowski ZALECENIA DIETETYCZNE DLA PACJENTÓW Z ZAKAŻENIEM CLOSTRIDIUM DIFFICILE STOWARZYSZENIE HIGIENY LECZNICTWA 02-776 Warszawa, ul. Nugat 3; tel: (22) 100 44 48; 667 590 282; mail: biuro@fipz.edu.pl WARSZAWA

Bardziej szczegółowo

WITAMY PRZY STOLE! Schemat żywienia niemowląt w pierwszym roku życia. Opracowanie: dietetyk Marta Prośniak

WITAMY PRZY STOLE! Schemat żywienia niemowląt w pierwszym roku życia. Opracowanie: dietetyk Marta Prośniak WITAMY PRZY STOLE! Schemat żywienia niemowląt w pierwszym roku życia Pamiętaj: o Nowe produkty wprowadzaj do diety dziecka pojedynczo, obserwując, czy nie wywołują u malucha niepożądanych reakcji o Zachowaj

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK PRAKTYK ZAWODOWYCH Praktyka w szpitalu dziecięcym (oddziale szpitalnym, kuchni ogólnej i niemowlęcej, żłobku)

DZIENNIK PRAKTYK ZAWODOWYCH Praktyka w szpitalu dziecięcym (oddziale szpitalnym, kuchni ogólnej i niemowlęcej, żłobku) WYŻSZA SZKOŁA HUMANISTYCZNA im. Króla Stanisława Leszczyńskiego Wydział Nauk Społecznych ul. Królowej Jadwigi 10/ ul. Krótka 5, 64-100 Leszno tel. 065/ 529-47-77 Kierunek: DIETETYKA I STOPIEŃ DZIENNIK

Bardziej szczegółowo

Lista zakupów na 7 dni diety

Lista zakupów na 7 dni diety Lista zakupów na 7 dni diety bakalie 1 Orzechy włoskie 54 2 Wiórki kokosowe 10 jaja 1 Jaja kurze całe ekologiczne 381 nabiał 1 Jogurt naturalny, 2% tłuszczu 800 2 Kefir, 2% tłuszczu 600 3 Maślanka spożywcza,

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo