INTERNET W KAMPANII WYBORCZEJ 2011

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "INTERNET W KAMPANII WYBORCZEJ 2011"

Transkrypt

1 Internet w Polsce staje się medium coraz bardziej dostępnym obywatelom. Nie dziwi zatem fakt, że w trakcie kampanii wyborczych narzędzia internetowe zyskują na znaczeniu jako kanał komunikacji polityków z wyborcami. Instytut Spraw Publicznych od dłuższego czasu wiele uwagi poświęca badaniom nad potencjałem kampanii w sieci, których niniejsza publikacja stanowi kolejny etap. Na potrzeby projektu badawczego sprawdzono w jaki sposób wykorzystany był Internet w kampanii przed wyborami parlamentarnymi 2011 roku, zarówno przez kandydatów jak i wyborców. Zawartość prezentowanego raportu obejmuje m.in. analizę treści stron internetowych i mediów społecznościowych, badania opinii publicznej oraz analizę porównawczą pomiędzy wybranymi kandydatami ze względu na ich doświadczenie parlamentarne, płeć czy też miejsce na liście wyborczej. O ISP: Fundacja Instytut Spraw Publicznych (ISP) jest jednym z wiodących polskich think tanków, niezależnym ośrodkiem badawczoanalitycznym. ISP powstał w 1995 roku. Poprzez prowadzenie badań, ekspertyz i rekomendacji dotyczących podstawowych kwestii życia publicznego Instytut służy obywatelowi, społeczeństwu i państwu. ISP współpracuje z ekspertami i badaczami z polskich i zagranicznych ośrodków naukowych. Wyniki projektów badawczych prezentowane są na konferencjach i seminariach oraz publikowane w formie książek, raportów, komunikatów i rozpowszechniane wśród posłów i senatorów, członków rządu i administracji, w środowiskach akademickich, a także wśród dziennikarzy i działaczy organizacji pozarządowych. INTERNET W KAMPANII WYBORCZEJ 2011 INTERNET W KAMPANII WYBORCZEJ 2011 Dominik Batorski Marcin Nagraba Jan M. Zając Jarosław Zbieranek FUNDACJA IM. FRIEDRICHA EBERTA z siedzibą w Berlinie i Bonn zatrudnia obecnie około 600 pracowników i utrzymuje przedstawicielstwa w ponad 90 krajach. Biuro w Warszawie działa od 1990 roku. Przez działania na rzecz dialogu społecznego i społeczeństwa obywatelskiego, umacniania demokracji, pluralizmu i integracji z Unią Europejską, jak również rozwoju gospodarczego i społecznego, Fundacja przyczynia się do rozwoju stosunków partnerskich i współpracy między Polską i Niemcami. Instytut Spraw Publicznych jest Organizacją Pożytku Publicznego ISBN:

2 INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH Program Prawa i Instytucji Demokratycznych Ksi¹ ka wy da na przy wspa r ciu Fun da cji im. Frie dri cha Ebe r ta In ter net w ka m pa nii wy bo r czej 2011 roku Au to rzy ra po r tu i ba dañ: dr Do mi nik Ba to r ski (Uniwersytet Warszawski) Ma r cin Na gra ba dr Jan M. Zaj¹c (Uniwersytet Warszawski) dr Ja ros³aw Zbie ra nek (wspó³au tor roz dzia³u Ko mu ni ka cja po li ty cz na w sie ci z per spe kty wy wyborców) Ko or dy na cja prac: Ma r cin Na gra ba W re a li za cji ba dañ wziê li udzia³: Pawe³ Ku cha r ski Be a ta Ja gie l ska Micha³ Ko se cki Anna Le œ nie wska Ma ciej Pro ksa Agnie sz ka So l ni czek Co py right by In sty tut Spraw Pu b li cz nych, Wa r sza wa 2012 Recenzja wydawnicza: dr Norbert Maliszewski Prze druk ma te ria³ów In sty tu tu Spraw Pu b li cz nych w ca³oœci lub czê œci jest mo liwy wy³¹cznie za zgod¹ Instytutu. Cytowanie oraz wykorzystywanie danych empirycznych jest dozwolone z podaniem Ÿród³a. ISBN: Wy dawca: Fun dac ja In styt ut Spraw Pu bliczn ych War szawa, ul. Szpi talna 5 lok. 22 tel , fax Redakcja i korekta: Marcin Grabski (www.mesem.pl) Sk³ad, druk i oprawa: WEMA Wy dawn ictwo-poligrafia Sp. z o.o War szawa, ul. Rolna 191/193 tel , fax Naœw ietla nie: stu dioctp.pl

3 Spis tre œci Wpro wa dze nie G³ówne wnio ski i re ko men da cje Wy ni ki i wnio ski Re ko men da cje Wstêp. In ter net w ko mu ni ka cji po li ty cz nej Nota meto dolo gi cz na Dzia³ania ko mi te tów a dzia³ania kan dy da tów Stro ny WWW ko mi te tów i kan dy da tów Media spo³ecznoœciowe (so cial me dia) Cisza wyborcza na Facebooku i Twitterze Wy szu ki wa nie in fo r ma cji o ko mi te tach wy bo r czych w wy szu kiwa r ce Google Kan dy da ci w Go o gle Ko mu ni ka cja z wy bo r ca mi Mo del ko mu ni ka cji po li ty cz nej w In ter ne cie Kri sten Foot i Stevena Schneidera Info r mo wa nie ¹czenie An ga o wa nie Mobi li zo wa nie Zna cze nie po szcze gó l nych aspe któw ko mu ni ka cji Wizerunek i autoprezentacja kandydatów Uwa run ko wa nia obe cno œci w In ter ne cie Mê czyÿni i kobiety Kandydaci na pierwszych i dalszych miejscach list wyborczych Ko mi te ty wy bo r cze Kan dy da ci do se j mu i se na tu Parlamentarzyœci poprzedniej kadencji

4 6 Spis treœci Mniejsze komitety oraz kandydaci niezale ni Kan dy da ci, któ rzy do sta li siê do pa r la men tu Su kces Ru chu Po pa r cia Pa li ko ta Ko mu ni ka cja po li ty cz na w sie ci z per spe kty wy wyborców ród³a wie dzy g³osuj¹cych i nieg³osuj¹cych Informacje w sieci najbardziej przydatne dla ankietowanych Pod su mo wa nie O au to rach

5 Wpro wa dze nie W ramach prac badawczych podejmowanych przez Instytut Spraw Publicz - nych wa nym zagadnieniem jest wykorzystanie Internetu w sferze szeroko po - jê tej po li ty ki w Pol sce. In ter net sta je siê bo wiem co raz bar dziej do stê p ny dla oby wa te li i ten den cja ta ma du ¹ dy na mi kê wzro stu ko rzy sta z nie go ju pra wie 63% go spo darstw do mo wych (pod czas gdy je sz cze piêæ lat temu ko rzy sta³o nie wie le ponad 35%). Szcze gó l nie dla m³odych Po la ków sieæ in ter - ne to wa sta je siê g³ów nym Ÿród³em in fo r ma cji i ko mu ni ka cji, sto p nio wo wy - pieraj¹c tradycyjne kana³y, jak telewizja czy prasa drukowana. Eks per ci in sty tu tu ba daj¹ rolê i po ten cja³ sie ci in ter ne to wej w ka m pa niach wyborczych. Ca³oœciowej analizie zosta³a ju wczeœniej poddana miêdzy innymi ka m pa nia wy bo r cza przed wy bo ra mi sa morz¹do wy mi w 2010 roku. P³yn¹ce z niej wnio ski nie by³y zbyt bu duj¹ce: ogro m ny po ten cja³ In ter ne tu prze de wszy stkim mo li woœæ stwo rze nia w sie ci kana³u ko mu ni ka cji miêdzy kandydatami a wy bo r ca mi nie zosta³ wykorzystany. Ni nie j szy ra port pre zen tu je wy ni ki ba dañ po œwiê co nych wy ko rzy sta - niu Internetu w kampanii tocz¹cej siê przed wyborami parlamentarnymi w 2011 roku. Uwa ga ba da czy zo sta³a sku pio na miê dzy in ny mi na mo li wo - œciach wykorzystywania sieci internetowej do przekazywania przez kandyda - tów wy bo r com pe³nej in fo r ma cji (o pro gra mie wy bo r czym, pogl¹dach, ko m pe tencjach), ale tak e na wykorzystaniu narzêdzi umo liwiaj¹cych nawi¹zy wa nie w sie ci in ter akcji bez po œred nie go kon ta ktu i dia lo gu miê dzy wy borc¹ a kan dy da tem (na przyk³ad za da wa nie py tañ i próœb o spre cy zo wa nie programu wyborczego). S¹ to o tyle wa ne zagadnienia, e wskazuje siê du e pro ble my, ja kie na po ty kaj¹ pol scy wy bo r cy z uzy ska niem saty s fa kcjo nuj¹cej ich wie dzy, któ ra po zwa la na œwia do my wy bór kan dy da ta. Zebrany materia³ zosta³ przedstawiony w ujêciu porównawczym, umo li - wiaj¹cym zbadanie potencjalnych ró nic w zakresie obecnoœci w sieci kandyda tów ze wzglê du na ich do œwia d cze nie par la men tar ne, p³eæ czy mie j s ce na liœcie wyborczej. Wa nych danych dostarczy³o (przeprowadzone specjalnie na po trze by ni nie j sze go pro je ktu) ba da nie opi nii pu b li cz nej do tycz¹ce u y t ko - wania i oce ny In ter ne tu przez pol skich wy bo r ców. Wy ra a my nad zie jê, e sfo r mu³owa ne wnio ski oraz za pro pono wa ne re ko men da cje przy czy ni¹ siê do pod jê cia de ba ty nad op ty ma l nym wy ko rzy sta niem In ter ne tu w ka m pa niach wyborczych w Polsce.

6 8 Ja ros³aw Zbie ra nek Ni nie j szy ra port po wsta³ dziê ki pra cy zespo³u do œwia d czo nych eks per tów, którym pragnê z³o yæ serdeczne podziêkowania. Przeprowadzenie badañ i opu bli ko wa nie ra po r tu by³o mo li we dziê ki wspa r ciu Fundacji im. Frie dri - cha Eberta. dr Jaros³aw Zbieranek Kierownik Programu Prawa i Instytucji Demokratycznych In sty tutu Spraw Pu b li cz nych

7 G³ówne wnio ski i re ko men da cje Wyniki i wnioski 1. In ter net mimo e cie szy siê w Pol sce co raz wiêksz¹ popu la r no œci¹ w ka m pa nii par la men tar nej by³ wyko rzy sty wa ny przez kan dy da tów w nie wie l kim sto p niu. Zde cy do wa na wiê kszoœæ osób sta r tuj¹cych w wy - bo rach par la men tar nych nie mia³a na wet w³as nej stro ny in ter ne to wej. Kampania w sieci by³a prowadzona raczej przez komitety wyborcze i tylko nie któ rzy spo œród ubie gaj¹cych siê o man dat za dba li o do stê p noœæ in fo r - ma cji na swój te mat. 2. Znacznie czêœciej strony WWW mieli kandydaci do senatu, choæ i tak ponad po³owa z nich by³a w sie ci nie obe c na. Po rów nuj¹c ugru po wa nia, najczêœciej w³asne strony prowadzili kandydaci Platformy Obywatelskiej (53%), a naj rza dziej kan dy da ci Pol skiej Pa r tii Pra cy (3%). Dwu kro t nie czêœciej strony WWW mieli kandydaci zajmuj¹cy pierwsze miejsca na li - stach ni oso by z da l szych miejsc. Dwa razy wiê cej by³o rów nie stron in - ter ne to wych kan dy da tów ni kan dy da tek, co mo e byæ zwi¹zane z wpro - wa dze niem tak zwa nych kwot obe cno œci ko biet na li stach i po ja wie niem siê na nich osób, któ re wcze œ niej w po li ty ce by³y mniej obe c ne, a ta k e z zajmowaniem przez kobiety gorszych miejsc na listach. 3. Choæ Internet jest coraz wa niejszym medium, to jednak mia³ zaskakuj¹co ma³e znaczenie równie jako Ÿród³o informacji dla wyborców. Niew¹tpli - wie po czêœci jest to rezultat niewielkiej obecnoœci kandydatów w sieci i s³abej ja ko œci ka m pa nii in ter ne to wej. Do in fo r ma cji o ko mi te tach i kan - dy da tach w sie ci do tar³o oko³o jed nej czwa r tej do ros³ych Po la ków (nie co czêœciej docierali ci, którzy wziêli udzia³ w wyborach). Wed³ug deklaracji, znacznie wa niejszym Ÿród³em informacji o kandydatach by³a telewizja, a ta k e ra dio i pra sa. Co wiê cej, in ter na uci czê sto nie byli usaty sfa kcjo - nowa ni wy ni ka mi po szu ki wañ, choæ za ra zem a 20% g³osuj¹cych stwier - dzi³o, e informacje znalezione w Internecie pomog³y im podj¹æ decyzjê, na kogo g³oso waæ lub na kogo nie g³oso waæ. Doœæ wa nym kana³em oka - za³y siê media spo³ecznoœciowe, raczej zaniedbywane przez kandydatów. 4. Strony kandydatów pe³ni³y najczêœciej funkcje informacyjne, a wiêc typowe tak e dla innych mediów. Rzadziej by³y wykorzystywane inne funkcje, bardziej specyficzne dla Internetu (kolejno): ³¹czenie z innymi instytucjami i oso -

8 10 Do mi nik Ba to r ski, Ma r cin Na gra ba, Jan M. Zaj¹c, Ja ros³aw Zbie ra nek bami, pokazuj¹ce kandydata w okreœlonych okolicznoœciach i anga owanie, czyli budowanie trwa³ych relacji i interakcji z potencjalnymi zwolennikami. Najrzadziej kandydaci decydowali siê na mobilizowanie ju pozyskanych zwolenników do aktywnego udzia³u i wspierania ich kampanii. 5. W od ró nie niu od wy bo rów sa morz¹do wych w 2010 roku, du o wiê cej akcen tów k³ad zio no na pro pa go wa nie ko mi te tów, nie zaœ kon kre t nych kan dy da tów. Czêœæ ugru po wañ stwo rzy³a na cele ka m pa nii spe cja l ne stro - ny, któ re mia³y lan so waæ ca³y ko mi tet (na przyk³ad bie rz pis.pl) lub li de ra (na przyk³ad to bu stu ska.pl). Naj bar dziej ewi den t nym przyk³adem pro mo cji li de ra i ca³ego ko mi te tu, a nie po szcze gó l nych kan - dy da tów, by³y dzia³ania Ruchu Poparcia Palikota. Równie sami kandydaci w du o wiê kszym sto p niu nawi¹zy wa li na swo ich stro nach do po pie ra - j¹cych ich ugrupowañ. Znacznie rzadziej ni w wyborach samorz¹dowych pre zen to wa li w³asny pro gram wy bo r czy, za stê puj¹c go odes³aniem do ogó l ne go pro gra mu komitetu. 6. Kan dy da ci z nie li cz ny mi wyj¹tka mi nie po tra fi li efe kty w nie wy ko rzy - staæ po ten cja³u me diów spo³ecz no œcio wych. W wie lu wy pa d kach bra ko - wa³o zarówno spójnej strategii, jak i umiejêtnoœci przyci¹gniêcia i zachê - ce nia in ter na utów do akty w no œci. Nie jed no krot nie pro fi le w se r wi sach spo³ecz no œcio wych by³y pro wa dzo ne nie profe sjona l nie, brakowa³o równie interakcji z u ytkownikami. 7. Spo œród ró nych se r wi sów spo³ecz no œcio wych zde cy do wa nie naj czê œciej wyko rzy sty wa ny przez kan dy da tów by³ Fa ce bo ok, choæ ty l ko czêœæ z nich za³o y³a tak zwa ne fan pa ge, czy li spe cja l ne pro fi le in sty tu cjo nal ne ofe - ruj¹ce szersze mo liwoœci promocji ni zwyk³e profile osobowe. Zasiêg po szcze gó l nych kan dy da tów i ko mi te tów na Fa ce bo o ku by³ za zwy czaj niewielki. Dzia³ania w tym serwisie mog³y mieæ decyduj¹ce znaczenie je - dy nie dla czê œci kan dy da tów z da l szych miejsc na li œcie, któ rzy miê dzy in - ny mi dziê ki akty w no œci na Fa ce bo o ku po zy ski wa li g³osy umo li wiaj¹ce im zajêcie tak zwanych miejsc bior¹cych. Znacznie aktywniejsza na Face - bo o ku by³a ka m pa nia pro wa dzo na przez po szcze gó l ne ko mi te ty, szcze gó l - nie Ruch Poparcia Palikota, który przyci¹gn¹³ i zaanga owa³ wielu fanów. Mog³o to mieæ zna cze nie dla zain tere so wa nia m³odszych wyborców. 8. Serwis NK.pl (dawniej Nasza Klasa) mia³ w tej kampanii stosunkowo ma³e zna cze nie, choæ wci¹ sku pia w Pol sce wiê cej u yt ko w ni ków ni Fa cebook. Wydaje siê, e na znacznie czêstsze korzystanie przez kandydatów z Fa ce bo o ka wp³ynê³y za rów no wiê ksze (pod pe w nym wzglê dem) mo li - wo œci pro wa dze nia dzia³añ ni w NK.pl, jak i szum me dia l ny wokó³ tego se r wi su oraz moda na ko rzy sta nie z nie go. 9. Wa nym me dium w ka m pa nii by³ se r wis z fi l ma mi Yo u Tu be. Wszy stkie najwiêksze komitety mia³y w nim swoje specjalne profile (tak zwane kana³y), przy czym w wiê kszo œci zo sta³y one za³o o ne w 2010 i 2011 roku.

9 In ter net w ka m pa nii wy bo r czej 2011 roku 11 W In ter ne cie pub li ko wa no za rów no spo ty te le wi zyj ne, jak i fi l mi ki prze - zna czo ne do sie ci, z zachowaniem internetowej specyfiki przekazu. 10. Spe cy ficzn¹ rolê od gry wa w pol skiej po li ty ce se r wis mi kro blo go wy Twit - ter, któ ry ci¹gle ma nie wie l ki za siêg w kra ju. Po li ty kom s³u y prze de wszy stkim nie do ko mu ni ka cji z wy bo r ca mi, ale jako kana³ szy b kie go do - ta r cia do dzien ni ka rzy i in nych po li ty ków, a cza sem spo sób na zna le zie - nie siê na czo³ówkach portali i telewizji informacyjnych. 11. Wa nym elementem kampanii w Internecie jest obszar wyszukiwarek. We wrze œ niu 2011 roku czê œciej wy szu ki wa no wszy stkich kan dy da tów, a najczêœciej tych z list Platformy Obywatelskiej oraz Ruchu Poparcia Pa li ko ta. Co in te re suj¹ce, spo œród kan dy da tów Pla t fo r my Oby wa te l skiej ponad po³owa mia³a w³asn¹ stro nê in ter ne tow¹, w wy pa d ku Ru chu Po pa r - cia Palikota zaledwie co ósma osoba. Oznacza to, e wyborcy próbowali od szu kaæ in fo r ma cje o, w wiê kszo œci ma³o zna nych, kan dy da tach Ru chu Po pa r cia Pa li ko ta, ale by³y one bar dzo s³abo do stê p ne. Oso by kan dy duj¹ce z list ugrupowania Polska Jest Najwa niejsza by³y wyszukiwane niewiele rzadziej ni kandydaci Prawa i Sprawiedliwoœci. Analogiczne zale noœci do ty czy³y wy szu ki wa nia nazw ko mi te tów wy bo r czych. W wy pa d ku wy - bo rów do sejmu polityków wybranych wyszukiwano we wrzeœniu 2011 roku kil ka kro t nie czê œciej ni kan dy da tów nie wy bra nych (ta za le noœæ nie za ist nia³a w wy pa d ku kandydatów do senatu). 12. Pisz¹c o ka m pa nii w In ter ne cie, nie spo sób po min¹æ fe no me nu dwóch ou t - si de rów Ru chu Po pa r cia Pa li ko ta i No wej Pra wi cy (ugru po wa nie Ja nu - sza Kor win- Mik ke go), w ró nych son da ach zna cz nie popu lar nie j szych wœród in ter na utów ni prze ciê t nie w spo³ecze ñ stwie. In ter ne to wa po pu la r - noœæ nie wystarczy³a jednak Nowej Prawicy do zdobycia mandatów w par - lamencie, choæ zarazem mog³a byæ jednym z wa nych czynników sukcesu wy bo r cze go Ru chu Po pa r cia Pa li ko ta. Mimo za le d wie ki l ku sze rzej roz po - zna wal nych kan dy da tów, ko mi tet ten zy ska³ du y rozg³os w In ter ne cie. We wrze œ niu 2011 roku by³ tak samo czê sto wy szu ki wa ny w Go o gle jak Platforma Obywatelska, mia³ drugi najwiêkszy i jeden z najaktywniej - szych pro fi li na Fa ce bo o ku (poza fan pa ge Ja nu sza Kor win- Mik ke go) oraz czêste aktualizacje na g³ównej stronie komitetu. Zarazem jednak internetowa obe cnoœæ po szcze gó l nych kan dy da tów, poza li de rem, by³a niewielka. Rza d ko mie li w³asne stro ny, a je œli je pro wa dzi li, to by³y one skro m ne, czêstym elementem zaœ by³o zdjêcie z Januszem Palikotem. Strona g³ówna Ru chu Po pa r cia Pa li ko ta by³a nie zbyt roz bu do wa na. Cie ka wa wy da je siê rów nie ró ni ca w pre zen to wa niu obu ugru po wañ na stro nach naj wiê k - szych in ter ne to wych wy da w ców (stron ga zet czy po rta li typu Onet.pl). Ruch Poparcia Palikota by³ tam obecny znacznie czêœciej ni organizacja Ja nu sza Kor win- Mik ke go, któ ra mimo doœæ du ej li cz by zwo len ni ków- -internautów by³a znacznie rzadziej wspominana.

10 12 Do mi nik Ba to r ski, Ma r cin Na gra ba, Jan M. Zaj¹c, Ja ros³aw Zbie ra nek 13. Oceniaj¹c inne ugrupowania, nale y zauwa yæ, e dzia³ania w sieci najle - piej prowadzi³a Platforma Obywatelska. Wyró nia³a j¹ bardziej dopraco - wa na stra te gia (choæ by³y wyj¹tki na przyk³ad ki l ka pro fi li na Fa ce bo o - ku, co przy nios³o chy ba mnie j szy sku tek, ni gdy by sku pio no dzia³ania na jed nym pro fi lu), wy ko rzy sta nie sze r sze go wa chla rza œro d ków ro dem z komercyjnych kampanii reklamowych (w tym reklamy i gry) oraz prze - myœlane rozwi¹zanie powi¹zañ miêdzy dzia³aniami poszczególnych kan - dy da tów i ca³ego ko mi te tu. Choæ Pla t fo r ma Oby wa te l ska wy ró nia³a siê profe sjona li z mem dzia³añ, to jed nak pod wzglê dem od do lnej akty w no œci wyborców czêsto pozostawa³a w tyle za Ruchem Poparcia Palikota. Prawo i Sprawiedliwoœæ zazwyczaj pozostawa³o niewiele z ty³u za Platform¹ Obywatelsk¹, choæ warto podkreœliæ, e koncentrowa³o siê raczej na infor - mo wa niu wyborców (na przyk³ad serwis jasno t³umacz¹cy obszerny program partii) ni ich anga owaniu. Dzia³ania Sojuszu Lewicy Demokratycznej wypad³y bar dzo s³abo. Mimo ro dzyn ków, jak gra czy ap li ka cja na sma r t fo - ny, za brak³o chy ba stra te gii i spó j ne go powi¹za nia ró nych dzia³añ. Za - uwa a l ne by³y sta ra nia Pol skie go Stron ni c twa Lu do we go, aby mo c niej wejœæ do sie ci. Poza ki l ko ma su kce sa mi, jak cho æ by sze ro ko ko men to wa ne spo ty wy bo r cze, w wie lu wy pa d kach by³ jed nak ta k e wi do cz ny cha os i brak stra te gii. 14. O ile Ruch Poparcia Palikota i Nowa Prawica by³y obecne w Internecie przede wszystkim przez swoich liderów, o tyle zaskakiwa³a niewielka obec - noœæ w Internecie liderów dwóch najwiêkszych partii i zarazem kluczo - wych postaci na polskiej scenie politycznej w ostatnich latach. Wystarczy wspo mnieæ, e ani Do nald Tusk, ani Ja ros³aw Ka czy ñ ski nie mie li w³as - nych stron w de dy ko wa nych do me nach, a ich obe cnoœæ w se r wi sach spo³ecznoœciowych by³a znikoma. W kilku komitetach wyborczych bardziej wi do cz ni i akty w ni w me diach spo³ecz no œcio wych byli po li ty cy wa ni, ale jed nak nie bêd¹cy li de ra mi Ra dos³aw Si ko r ski (Pla t fo r ma Oby wa te l ska), Ryszard Kalisz (Sojusz Lewicy Demokratycznej) czy Janusz Piechociñski (Pol skie Stron ni c two Lu do we). Re ko men da cje Na podstawie wyników badañ pokusiliœmy siê o sformu³owanie kilku ogólnych re ko men da cji dla ko mi te tów wy bo r czych, kan dy da tów i sa mych wy bo r - ców. 1. Rola In ter ne tu ca³y czas ro œ nie, sto p nio wo po wiê ksza siê ta k e gru pa wy - borców, dla których sieæ jest najwa niejszym Ÿród³em informacji. Ju teraz In ter net mia³ isto t ne zna cze nie w do cie ra niu do m³odych wy bo r ców. In ter -

11 In ter net w ka m pa nii wy bo r czej 2011 roku 13 nauci zainteresowani polityk¹ szukaj¹ przede wszystkim informacji, ale dla czê œci isto t na jest rów nie mo li woœæ in ter akcji z po li ty ka mi. Sku te cz - ne wykorzystanie Internetu w kampanii wyborczej wymaga przede wszystkim stwo rze nia spó j nej stra te gii obe cno œci w sie ci i po szcze gó l nych se r wi - sach internetowych, obejmuj¹cej dzia³ania zarówno ca³ych komitetów, jak i po szcze gó l nych osób ubie gaj¹cych siê o man da ty. 2. Dla ko mi te tów i wiê kszo œci kan dy da tów by³oby cen ne, eby stro ny ko mi - te tów i po szcze gó l nych osób zna j do wa³y siê w tej sa mej do me nie pa r ty j - nej, ist niej¹cej nie ty l ko na czas wy bo rów. By³oby to ko rzy st ne ze wzglê du za rów no na pozy cjo no wa nie stron w wy szu ki war kach i ko rzy sta nie z pod - stron po szcze gó l nych kan dy da tów z wi do cz no œci g³ów nych stron ko mi te - tów i li de rów, jak i na two rze nie stan dar dów pre zen to wa nia po li ty ków w sie ci. Dziê ki spó j nym la y o u tom czy po mo cy w pro wa dze niu dzia³añ w so cial me dia mo na by sprofesjonalizowaæ kampaniê, zw³aszcza kandyda tów spo za pie r wszej ligi, wy bo r com zaœ u³atwiæ od naj dy wa nie in te re - suj¹cych ich tre œci. W taki eko sy stem mo na by w³¹czyæ rów nie stro ny i ka na³y in nych powi¹za nych in sty tu cji, na przyk³ad m³od zie ó wek, think tan ków, sprzyjaj¹cych mediów. Szczególnie wa nym elementem powinny staæ siê stro ny po szcze gó l nych po li ty ków, opa r te w du ym sto p niu na sza - blonie z kilkoma kluczowymi elementami (na przyk³ad yciorys, zdjêcia, program, , telefon, aktualnoœci oraz tak zwane wtyczki spo³eczno - œcio we). Doœæ po do b ne (choæ pro stsze) ge ne ra to ry stron by³y wyko rzy sty - wane przez niektóre komitety w wyborach samorz¹dowych. 3. Dzia³ania w Internecie warto rozpoczynaæ znacznie wczeœniejszej ni kil - ka mie siê cy przed wy bo ra mi. Wbrew po zo rom, nie jest tak ³atwo nad ro biæ stra co ny czas, a d³u sza obe cnoœæ po li ty ka w sie ci przek³ada siê czê sto na jego wi do cz noœæ, miê dzy in ny mi dziê ki le p sze mu in de kso wa niu stron przez wy szu ki war ki czy wiê kszej li cz bie osób œledz¹cych w me diach spo³ecznoœciowych. Warto tak e dbaæ o aktualizacjê informacji w Interne - cie oraz odpowiadanie na bie ¹ce wydarzenia i pytania wyborców, zw³asz - cza w so cial me dia. 4. Warto poœwiêcaæ znacznie wiêcej uwagi dzia³aniom w so cial me dia, tak e na poziomie ca³ych komitetów. Kandydaci czêsto mieli swoje profile na Fa ce bo o ku, ale by³y one w wiê kszo œci pro fi la mi oso bo wy mi, nie zaœ typu fan pa ge. Te dru gie mog¹ byæ pro mo wa ne przez re kla my, a ta k e za wie raæ dodatkowe aplikacje i inne treœci anga uj¹ce fanów. Wiele mo e daæ koope - ra cja kan dy da tów z ko mi te ta mi wy bo r czy mi. Ko mi te ty mog³yby, z jed nej stro ny, lan so waæ kan dy da tów na swo ich g³ów nych pro fi lach na po rta lu, z dru giej zaœ stro ny przy go to waæ od po wied nie ap li ka cje i inne na rzê dzia (na przyk³ad zak³adki po wi ta l ne czy ap li ka cje kon ku r so we), u³atwiaj¹c tym sa mym efe kty w ne pro pa go wa nie kan dy da tów.

12 14 Do mi nik Ba to r ski, Ma r cin Na gra ba, Jan M. Zaj¹c, Ja ros³aw Zbie ra nek 5. Po do b nie jak w ka dych dzia³aniach e- mar ke tin gu, do bry re zu l tat mo e przy nieœæ two rze nie tak zwa nych ko mu ni ka tów wi ru so wych, naj le piej w formie treœci multimedialnych, które s¹ bardzo chêtnie polecane przez in ter na utów ze wzglê du na ory gi na l ny czy roz ry w ko wy cha ra kter. Umie - jêtne wykorzystanie w tym celu mediów spo³ecznoœciowych, szczególnie Yo u Tu be, umo li wia do ta r cie wzglêd nie ni skim ko sztem do se tek ty siê cy od bio r ców. Co wiê cej, po pu la r ne tre œci z In ter ne tu co raz czê œciej tra fiaj¹ pó Ÿ niej do me diów tra dy cy j nych. 6. Obywa telom -wybo r com mo na po le ciæ prze de wszy stkim ko rzy sta nie z se r wi sów in fo r muj¹cych o po czy na niach i pogl¹dach po szcze gó l nych po li ty ków oraz po ma gaj¹cych podj¹æ de cy zjê. Wpra w dzie wie lu po li ty - ków zaniedbuje ten aspekt, niemniej jednak po yteczne inicjatywy trzecie - go sektora pomagaj¹ zape³niæ tê lukê. Obywatelskie kampanie informacyj - ne s¹ wa ne i przewa nie bardzo dobrze oceniane przez u ytkowników 1, wci¹ jed nak s¹ ma³o zna ne bra ku je in fo r ma cji o nich. W kon se k wen cji nadal nie wie lu wy bo r ców z nich ko rzy sta. 1 Por. Wyborca w sieci, red. J. Zaj¹c, In sty tut Spraw Pu b li cz nych, Wa r sza wa 2010.

13 Wstêp In ter net w ko mu ni ka cji po li ty cz nej Internet pe³ni coraz wa niejsz¹ funkcjê w komunikacji politycznej. W miarê popularyzacji i upowszechniania tego medium wzrasta tak e jego wp³yw na ró ne ele men ty po li ty ki czy ogó l niej na wie le ró nych aspe któw y cia cz³owie ka. Dziœ jest on wyko rzy sty wa ny przez u yt ko w ni ków indy widu a l - nych prze de wszy stkim do po szu ki wa nia in fo r ma cji, roz ry w ki, ko mu ni ka cji i podtrzymywania relacji spo³ecznych, a tak e w dzia³aniach instytucji i biznesu 2. Tak intensywne i szerokie zastosowanie zapewnia zupe³nie nowe mo li - woœci uprawiania polityki. Z tej perspektywy, g³ówn¹ zalet¹ Internetu jest mo - li woœæ pro wa dze nia indy widu a l nej, sper sona lizo wa nej, wie lo ka na³owej, a czêsto tak e multimedialnej komunikacji z wyborcami. Do da t ko wym atu tem In ter ne tu jest jego rosn¹ca po pu la r noœæ i przy wi¹za - nie u yt ko w ni ków. Jak po ka zuj¹ ba da nia, ko rzy sta z nie go re gu la r nie ju ponad 60% do ros³ych Po la ków (w nie któ rych gru pach wie ko wych ten od se tek jest zna cz nie wy szy), a dla 87% z nich In ter net jest jed nym z naj wa nie j szych Ÿró de³ in fo r ma cji (World In ter net Pro ject 2011). Z ko lei wy ni ki Dia g no zy Spo³ecz nej 2011 po ka zuj¹, e in ter na uci s¹ bar dziej zain tere so wa ni po li tyk¹ i czê œciej bior¹ udzia³ w wy bo rach (w wy bo rach par la men tar nych w 2007 roku ró nica w zakresie frekwencji wyborczej wynosi³a ponad 8 punktów procentowych). Miê dzy in ny mi z tych po wo dów In ter net sta³ siê me dium, któ re go po li ty cy nie mog¹ ig no ro waæ. Je œli s¹ tam obe c ni po ten cja l ni wy bo r cy, to po ja wiaj¹ siê tak e opinie, komentarze czy wydarzenia maj¹ce istotny wp³yw na wizerunek po li ty ka. Ska la ko rzy sta nia z In ter ne tu przez Po la ków ju te raz po wo du je, e jest to jedno z najwa niejszych mediów w kraju. W ob rê bie In ter ne tu co raz isto t niejsz¹ rolê, ta k e w ko mu ni ka cji po li ty cz - nej, odgrywaj¹ tak zwane media spo³ecznoœciowe (so cial me dia), bêd¹ce nie - 2 D. Ba to r ski, Ko rzy sta nie z te ch no lo gii informa cyjno-komunikacyjnych, [w:] Diagnoza Spo³ecz na 2011: Wa run ki i ja koœæ y cia Po la ków, red. J. Cza pi ñ ski, T. Pa nek, World In ter net Pro ject Po land, Ago ra SA, Gru pa TP, Wa r sza wa 2011; G. Cimochowski, F. Hutten-Czapski, M. Ra³, W. Sass, Pol ska In ter ne to wa. Jak in ter net do ko nuje transformacji polskiej gospodarki skain terne to wa.pl/pdf/ra port_bcg_pol ska_internetowa.pdf [dostêp: 2 grudnia 2011 ro ku].

14 16 Do mi nik Ba to r ski, Ma r cin Na gra ba, Jan M. Zaj¹c, Ja ros³aw Zbie ra nek od³¹czn¹ czê œci¹ Web Zaliczamy do nich miêdzy innymi serwisy spo³ecznoœciowe (Facebook, Nasza Klasa czy LinkedIn), blogi, serwisy mikro blo go we (na przyk³ad Twit ter czy Blip) i se r wi sy wi deo (Yo u Tu be, Vi meo czy Patrz). Wymagaj¹ one szczególnego podejœcia. Ró n¹ siê od tradycyjnych mediów (telewizji, radia, billboardów) przede wszystkim znacznie szerszym za kre sem ofe ro wa nych mo li wo œci in ter akcji miê dzy u yt kow ni ka mi. Dla pa r tii i po li ty ków jest to szan sa na ko mu ni ka cjê z oby wa te la mi, któ ra nie bê - dzie zapoœredniczona przez media. Jed nym z naj wa nie j szych przyk³adów wp³ywu no wych me diów na wy bo - ry by³a ka m pa nia pre zy den cka w Sta nach Zjed no czo nych w 2008 roku. Je sz - cze na prze³omie XX i XXI wie ku wiê kszoœæ ame ry ka ñ skich ka m pa nii w In - ternecie opiera³a siê na publikowaniu informacji o kandydacie, newsletterach czy udo stê p nia niu nu me ru kon ta do ewen tu a l nych da ro wizn, w³aœci wie bez ele men tów in ter akcji. Po li ty cy tra kto wa li to me dium tak jak me dia tra dy cy j ne stro ny WWW przy po mi na³y ra czej ele ktro ni cz ne bro szu ry. Do pie ro w 2008 roku Ba rack Oba ma wy ko rzy sta³ efe kty w nie nowe me dia do po zy ska - nia za rów no sa mych zwo len ni ków, jak i wo lon ta riu szy oraz œro d ków pie niê - nych na inne dzia³ania kam pa ni j ne (du a li cz ba mi kro do ta cji). Pro fi le w serwisach spo³ecznoœciowych przysz³ego amerykañskiego prezydenta ju w trak cie ka m pa nii mia³y po ki l ka mi lio nów fa nów, a li sta ma i lin go wa li czy³a ki l ka na œcie mi lio nów sub skry ben tów. Komp le men tar nym wo bec po rta li spo³ecz no œcio wych i te le wi zji by³ Yo u Tu be se r wis, w któ rym Ba rack Oba - ma i jego zwolennicy zamieszczali materia³y multimedialne 4. Sztab wyborczy do cie ra³ do wy bo r ców ta k e za po œred ni c twem te le fo nów ko mór ko wych. Miê dzy in ny mi dziê ki tym dzia³aniom ka m pa nia Ba ra cka Oba my sta³a siê do sko na³ym przyk³adem wy ko rzy sta nia po ten cja³u, jaki nios¹ ze sob¹ nowe media w komunikacji politycznej. Co istotne, dzia³ania Baracka Obamy w In - ternecie nie opiera³y siê wy³¹cznie na informowaniu potencjalnych wyborców, ale ta k e na trwa³ym ich an ga o wa niu i mobi li zo wa niu do akty w ne go wspie ra nia ju of fli ne. Rów nie w Pol sce In ter net jest wyko rzy sty wa ny do ko mu ni ka cji wy bo r - czej, nie ste ty, nie tak ró no rod nie i po wszech nie. Po ka za³y to miê dzy in ny mi ba da nia ka m pa nii przed wy bo ra mi sa morz¹do wy mi w 2010 roku w ra mach pro je ktu Ka m pa nia w sie ci. Co wa ne, ju w 2010 roku mo na by³o zaob se r - wo waæ sk³on noœæ po li ty ków do zak³ada nia swo ich pro fi li na Fa ce bo o ku. By³o to rów nie czê ste jak pro wa dze nie stro ny WWW z w³as nym imie niem i na zwi - skiem w do me nie. Nie ste ty, wiê kszoœæ stron i pro fi li w so cial me dia by³o two - rzonych doraÿnie, a komunikacja z obywatelami zazwyczaj wystêpowa³a tyl - 3 T. O Reilly, What Is Web 2.0, 2005 rok [do stêp: 1 grud nia 2011 roku]. 4 Por. naj bar dziej zna ny przyk³ad twó r czo œci fa nów Baracka Obamy piosenkê Crush on Oba ma u tu be.com/watch?v=wkso XHYICqU [dostêp: 1 grudnia 2011 roku].

15 In ter net w ka m pa nii wy bo r czej 2011 roku 17 ko w cza sie oko³owy bo r czym, choæ i tak nie za wsze by³a wy sta r czaj¹ca. Stro - ny kan dy da tów w wy bo rach sa morz¹do wych pe³ni³y g³ów nie fun kcje info r - macyjne i ³¹cz¹ce (ukazuj¹ce polityka na tle innych osób i instytucji). Zdecydowanie rzadziej kandydaci decydowali siê na zachêcanie do interakcji, która mia³a za zadanie anga owaæ czy mobilizowaæ zwolenników w Internecie. Warto pod kre œliæ, e bli sko po³owa kan dy da tów na pre zy den tów miast nie za mie œci³a na swo jej stro nie ad nych pod sta wo wych kana³ów ko mu ni ka cji w In ter ne cie (na przyk³ad ad re sów e- ma il). Z ko lei ci, któ rzy udo stê p nia li bez po œred ni kon - takt do sie bie, rza d ko od po wia da li na prze sy³ane tam za py ta nia. Najwa niejszym wnioskiem z analizy projektu Kampania w sieci by³o to, e In ter net pe³ni co raz isto t niejsz¹ fun kcjê w ko mu ni ka cji po li ty cz nej. Komunikacja ta, mimo upowszechniania, zazwyczaj by³a nieprzemyœlana i two rzo na ad hoc je dy nie na po trze by wy bo rów. Po li ty cy rza d ko za pe w nia li mo li woœæ bez po œred niej in ter akcji z oby wa te la mi, a ci, któ rzy to zro bi li, spo - ra dy cz nie od po wia da li na za ini cjo no wan¹ przez wy bo r ców ko mu ni ka cjê. Ana lo gi cz ne ba da nie do pro je ktu Ka m pa nia w sie ci prze pro wa dzo no pod czas wy bo rów par la men tar nych w 2011 roku. Jego ce lem by³a cha ra kte ry - styka ka m pa nii w In ter ne cie po stro nie za rów no kan dy da tów, jak i ko mi te tów, a ta k e spra w dze nie, w ja kim sto p niu spe cy fi ka wy bo rów na urzê dy cen tra l ne wp³ywa na sposoby prowadzenia kampanii w sieci. Nota meto dolo gi cz na Dane do badania, opisane w niniejszym raporcie, gromadzono podczas kam - pa nii, na kilka dni przed wyborami parlamentarnymi w paÿdzierniku 2011 roku. Informacje zbierano przy u yciu ró nych technik badawczych, ale w ka dym wy - pa d ku na tej sa mej pró bie kan dy da tów. W pró bie zna laz³o siê ³¹cz nie 1507 kan - dy da tów (1380 do se j mu i 127 do se na tu). By³y to wszy stkie oso by z pie r wszych miejsc na li stach i lo so wa pró ba kan dy da tów z da l szych miejsc. Wœród wybranej próby jedynie czêœæ kandydatów prowadzi³a swoje strony internetowe. Przy wykorzystaniu automatycznego zbierania i przetwarzania treœci z wyni - ków wyszukiwania w Google analizowaliœmy Ÿród³a informacji o kandydatach do stê p ne in ter na utom. Ce lem ana liz by³o po ka za nie zró ni co wa nia w do stê p - no œci in fo r ma cji o kan dy da tach w In ter ne cie. Dla ka dej oso by spra w dzo no sto pie r wszych wy ni ków wy szu ki wa nia w wy szu kiwa r ce Go o gle zgod nie z fraz¹: Kandydat Imiê Nazwisko, przy wykorzystaniu danych ze strony Pañ - stwowej Komisji Wyborczej, czyli formy imienia i nazwiska umieszczonej na ka r cie do g³oso wa nia. Wy ni ki by³y przy pi sa ne do sze r szych ka te go rii (na

16 18 Do mi nik Ba to r ski, Ma r cin Na gra ba, Jan M. Zaj¹c, Ja ros³aw Zbie ra nek przyk³ad gru pa do men rz¹do wych, po rta le). Po miar i za pi sy wa nie wy ni ków by³o wy ko ny wa ne przy u y ciu na rzê dzia SNRS Se arch Mo ni tor au to r stwa Paw³a Kucharskiego. Do da t kowo spra w dza li œmy li cz bê wy szu kañ fra zy Kan dy dat Imiê Na zwi sko. Dane bra ne pod uwa gê w ze sta wie niach do ty czy³y œred niej z mie - siê cz nych wy szu kañ z okre su od li sto pa da 2010 do wrze œ nia 2011 roku (w wy - pa d ku du ych ró nic w mie si¹cu po prze dzaj¹cym wy bo ry uw z glêd nia no ta k e wyszukania danej frazy we wrzeœniu 2011 roku). Wykorzystano dane udostêpnia ne przez Go o gle w na rzê dziu Go o gle Ad Words (https://ad words.go o g - le.pl/). W celu dok³ad ne go spra w dze nia spo so bów ko mu ni ka cji i tre œci po ru sza - nych przez kan dy da tów prze pro wa dzo no pog³êbion¹ ana li zê za wa r to œci ich stron in ter ne to wych. ¹cz nie dla 1507 ba da nych kan dy da tów zi den tyfi kowa - no 416 osób, któ re mia³y stro ny WWW (368 kan dy da tów do se j mu i 58 kan dy - da tów do se na tu). Wœród stron zna laz³y siê do me ny indy widu a l ne kan dy da tów (na przyk³ad an drze js wia tek.pl), jak i stro ny ko mi te tów wy bo r czych za wie - raj¹ce in fo r ma cje o kan dy da cie (na przyk³ad an na se ro cka.kwpsl.pl) lub indy - widu a l ne blo gi kan dy da tów (na przyk³ad grze gorz z wo lak.sa lon24.pl). Klucz ko do wy zo sta³ opra co wa ny na pod sta wie mo de lu teo rety cz ne go Kri sten Foot i Ste ve na Schne i de ra (2006), z pe w ny mi mody fi ka cja mi uw z glêd niaj¹cymi pol skie re a lia po³o o no mnie j szy akcent miê dzy in ny mi na po zy ski wa nie mi kro do ta cji, rekrutacjê i zarz¹dzanie wolontariuszami, rozszerzono jednak kwestie zwi¹zane z Web 2.0 (serwisy spo³ecznoœciowe czy komunikatory). Ze wzglê du na du ¹ po pu la r noœæ Fa ce bo o ka wœród na rzê dzi u y wa nych przez kan dy da tów, to w³aœ nie na tym se r wi sie sku pi li œmy siê w ana li zach wy ko rzy sta nia przez kan dy da tów me diów spo³ecz no œcio wych. U y waj¹c Fan pa ge Trender, narzêdzia do analizy i monitorowania aktywnoœci na Face - bo o ku, ze bra li œmy dane o pro fi lach typu fan pa ge ko mi te tów wy bo r czych i kan dy da tów. W oce nie popu la r no œci po szcze gó l nych stron in ter ne to wych wy ko rzy sta no dane z se r wi su Ale xa. Jest to je den z najpo pular nie j szych na œwie cie ogól nodo stê p nych se r wi sów ofe ruj¹cych na rzê dzia do oce ny popu la r - no œci stron in ter ne to wych. In fo r ma cje s¹ po zy ski wa ne prze de wszy stkim z Ale xa To o l bar opro gra mo wa nia ana li zuj¹cego hi sto rie przegl¹da rek. Na tej pod sta wie okre œla siê li cz bê u yt ko w ni ków od wie dzaj¹cych dan¹ wi try nê i li cz bê stron wy œwie t lo nych przez nich na tej wi try nie. Dane opi suj¹ za cho - wa nia mi lio nów u yt ko w ni ków, któ rzy zain sta lo wa li to opro gra mo wa nie, nie s¹ jed nak re pre zen taty wne dla po pu la cji in ter na utów 5. Uzupe³nieniem by³a analiza danych zebranych w ramach reprezentatywne - go ogól nopo l skie go ba da nia typu omni bus, pro wa dzo ne go przez SMG/KRC. 5 Por. xa.com/help/traf fic- learn -mo re.

17 In ter net w ka m pa nii wy bo r czej 2011 roku 19 Dzia³ania ko mi te tów a dzia³ania kan dy da tów Kampania parlamentarna charakteryzuje siê znacznie mocniejszym akcen - towaniem organizacji politycznych popieraj¹cych kandydata. Zw³aszcza w wy bo rach do se j mu oby wa te le g³osuj¹ nie ty l ko na kan dy da ta, ale ta k e na li stê ko mi te tu, z któ re go on sta r tu je. Ka m pa nia wy bo r cza jest wiêc pro wa dzo - na za rów no przez ko mi te ty, jak i przez po szcze gó l nych kan dy da tów. O ile w wypadku tradycyjnych mediów o obecnoœci w nich decyduj¹ raczej komitety, nie zaœ po szcze gó l ni kan dy da ci, o tyle w wy pa d ku In ter ne tu ka dy ma mo li - woœæ kszta³to wa nia w³as nej obe cno œci i lan so wa nia swo jej kan dy da tu ry. Isto t ne w roz wa a niach nad ka m pa ni¹ w sie ci jest za tem usta le nie, w ja kim za kre sie jest ona pro wa dzo na przez ca³e ko mi te ty, a w ja kim sto p niu s¹ w niej akty w ne rów nie po szcze gó l ne oso by ubie gaj¹ce siê o g³osy wy bo r ców. Dlatego analizy parlamentarnej kampanii w Internecie rozpoczynamy od po - rów na nia naj wiê kszych stron pa r ty j nych. Wykres 1. Ro dzaj stron pro wa dzo nych przez kan dy da tów w indywidualnej domenie kandydata 82% inne (na przyk³ad blogi, domeny komercyjne) w domenie komitetu wyborczego (partii) 6% 12% Jak wynika z danych zaprezentowanych na wykresie 1, olbrzymia wiê - kszoœæ stron bra nych pod uwa gê w ba da niu by³a indy widu al ny mi do me na mi kandydatów, które zazwyczaj zawiera³y w nazwie nazwisko lub imiê i nazwi - sko po li ty ka. Po zo sta li kan dy da ci mie li stro ny w ob rê bie in nych do men (na przyk³ad kome r cy j nych lub pa r ty j nych) albo blo gi. Ba da ni kan dy da ci pro wa - dzi li swo je blo gi za zwy czaj w se r wi sach sa lon24.pl czy blog.onet.pl. Strony WWW komitetów i kandydatów Choæ coraz czêœciej wykorzystuje siê inne internetowe narzêdzia komu - nika cy j ne, to w ana li zo wa nej ka m pa nii pod sta wo wym in stru men tem na dal by³y stro ny in ter ne to we. Poza sta³ymi stro na mi par ty j ny mi czêœæ ko mi te tów two rzy³a ta k e do da t ko we se r wi sy na po trze by ka m pa nii, któ re by³y jed nak mniej po pu la r ne. Po pu la r noœæ stron pa r tii i ich ini cja tyw po rów na no w ta be - li 1, opie raj¹c siê na wska Ÿ ni ku Traf fic Rank se r wi su Ale xa (im ni sza wa r -

18 20 Do mi nik Ba to r ski, Ma r cin Na gra ba, Jan M. Zaj¹c, Ja ros³aw Zbie ra nek toœæ, tym popu lar nie j sza stro na) 6. Wska Ÿ nik ten jest wy li cza ny na pod sta wie li cz by od wie dzin i ods³on w ci¹gu osta t nich trzech mie siê cy. W skra j nej prawej kolumnie jest prezentowana liczba linków przychodz¹cych z innych stron, tak e wed³ug serwisu Alexa. Ta be la 1. Ran king sza co wa nej popu la r no œci stron pa r tii, ko mi te tów wy bo r czych i in nych stron zwi¹za nych z kampania wyborcz¹ Partia Adres URL Alexa Trafic rank dla Polski Linki przychodz¹ce Platforma Obywatelska Ruch Poparcia Palikota Prawo i Sprawiedliwoœæ Prawo i Sprawiedliwoœæ wybierzpis.org.pl Polska Jest Najwa niejsza Sojusz Lewicy Demokratycznej Polskie Stronnictwo Ludowe Prawo i Sprawiedliwoœæ programpis.org.pl Polskie Stronnictwo Ludowe Prawo i Sprawiedliwoœæ sympatycypis.pl Polska Partia Pracy Polskie Stronnictwo Ludowe Platforma Obywatelska b.d. 32 Polskie Stronnictwo Ludowe wybierampsl.pl b.d. 18 Pierwsza lokata Platformy Obywatelskiej wynika miêdzy innymi ze sku - pie nia dzia³añ w ra mach jed nej do me ny. Na wet ka m pa nia Pol ska w bu do wie prze kie ro wu je na pod stro ny w ra mach g³ów ne go se r wi su (http://pla t fo r - ma.org/pol skaw bu do wie). Inn¹ stra te giê przy jê³o Pra wo i Spra wie d li woœæ, prowadz¹c kampaniê wyborcz¹ w ramach czterech ró nych domen. Za ska ku je tro chê dru ga po zy cja stro ny Ru chu Po pa r cia Pa li ko ta, maj¹cej doœæ du o u yt ko w ni ków mimo nie wie l kiej li cz by lin ków z in nych stron (to osta t nie wy nik³o za pe w ne w du ym sto p niu z tego, e wi try na po wsta³a nie da w no). Doœæ po pu la r na by³a ta k e stro na ugru po wa nia Pol ska Jest Naj - wa niejsza, lepiej oceniana na tle partii, które znalaz³y siê w sejmie po wybo - 6 Jest to wci¹ czê sto sto so wa ny spo sób oce ny popu la r no œci stron. Ze wzglê du na kró t ki czas, jaki dzie li³ za ko ñ cze nie ka m pa nii wy bo r czej i po wsta wa nie ni nie j sze go ra po r tu, nie mo li - we by³o u y cie naj czê œciej wyko rzy sty wa nych w Pol sce da nych z ba da nia Me ga pa nel PBI/Ge - mius, maj¹cych ponad dwu mie siêcz ne opó Ÿ nie nie.

19 In ter net w ka m pa nii wy bo r czej 2011 roku 21 rach, czy li Pol skie go Stron ni c twa Lu do we go i So ju szu Le wi cy Demo kra ty cz - nej. Mo e to wy ni kaæ z tego, e w ele kto ra tach obu tych pa r tii mniej jest osób ko rzy staj¹cych z In ter ne tu, obie te pa r tie s³abiej rów nie sta raj¹ siê przy - ci¹gn¹æ m³od szych wy bo r ców. Relatywnie dobre wyniki obecnoœci w sieci Ruchu Poparcia Palikota i ugrupowania Polska Jest Najwa niejsza mo na t³umaczyæ korzystaniem w wiêk - szym zakresie z Internetu wœród ich elektoratów (osoby m³odsze, z wiêkszych miejscowoœci). Przede wszystkim jednak istotne wydaje siê to, e wobec s³abych struktur terenowych, a tak e ze wzglêdu na dysponowanie mniejszymi œrodkami finansowymi w zwi¹zku z brakiem dotacji bud etowej, komitety te w wiêkszym stopniu opar³y swoj¹ kampaniê na wykorzystaniu Internetu. Oprócz stron partyjnych wiele komitetów zdecydowa³o siê stworzyæ dodatko we wybo r cze stro ny pro mo cy j ne, któ re jed nak z wyj¹tkiem wi try ny wybie rz pis.org.pl oka za³y siê mniej po pu la r ne ni stro ny pa r ty j ne. Jest to spo wo do wa ne prze de wszy stkim tym, e nowe stro ny nie s¹ do brze pozy cjo - nowane w wyszukiwarkach (sk¹d przychodzi istotna czêœæ odwiedzaj¹cych). Z tego pun ktu wi dze nia stra te gia Pla t fo r my Oby wa te l skiej, po le gaj¹ca na roz - wi ja niu pod stron w ra mach doty ch cza so wej do me ny, by³a le p sza. Ponad to wœród tych stron mo na by³o spo t kaæ ele men ty utrud niaj¹ce ko rzy sta nie z za - wa r to œci wi tryn. Pra wdo podo b nie naj bar dziej wy ra zi stym tego przyk³adem by³a strona sympatycypis.pl, podczas rejestracji do serwisu wymagano bowiem podania dok³adnych informacji osobistych, ³¹cznie z numerem PESEL. Z dru giej stro ny, wy so ka po zy cja w ran kin gu se r wi su Ale xa wi try ny wybierzpis.org.pl mog³a byæ spo wo do wa na cie ka wy mi tre œcia mi do tycz¹cymi pro ce du ry g³oso - wa nia, a ta k e wersj¹ mo biln¹ i przy sto so wan¹ dla osób nie pe³no spra w nych (du e kon tra sty, brak gra fik). Najwiêksze partie stara³y siê ró nie zaciekawiæ internautów. Przyjête stra - te gie nie za wsze by³y spó j ne. Pol skie Stron ni c two Lu do we pro wa dzi³o ki l ka stron i do men, nie maj¹cych jed nak spó j ne go sty lu i nie rza d ko ce chuj¹cych siê nisk¹ u ytecznoœci¹. Id¹c chyba w œlady Prawa i Sprawiedliwoœci, Pol - skie Stron ni c two Lu do we za³o y³o se r wis spo³ecz no œcio wy dla wy bo r ców mo jepsl.pl, któ ry od no to wa³ za le d wie 517 zare je stro wa nych u yt ko w ni ków. Ponad to ugru po wa nie to roz da wa³o upo min ki (na kle j ki, bre lo cz ki). Ta k e pro gra my wy bo r cze by³y pro mo wa ne w ró ny spo sób. Skra j no œci to Pra wo i Spra wie d li woœæ, któ re uru cho mi³o bo ga ty gra fi cz nie se r wis w od dzie l nej do me nie, i Ruch Po pa r cia Pa li ko ta, któ ry za mie œci³ na jed nej z pod stron je dy - nie dzie wiêcio stroni co wy plik.pdf ze swo im pro gra mem. Wa r to do daæ, e w ka m pa nii wyko rzy sty wa no rów nie inne stro ny, nie uwz glêd nio ne w ran kin - gu, na przyk³ad pa r ty j nych m³odzie ówek. Rów nie po szcze gó l ni kan dy da ci mie li swo je stro ny in ter ne to we. W ba da - niu spra w dzo no pro wa dze nie w³as nej stro ny WWW przez 1507 kan dy da tów (1380 do se j mu i 127 do se na tu). Stro ny in ter ne to we mia³o je dy nie 416 osób

20 22 Do mi nik Ba to r ski, Ma r cin Na gra ba, Jan M. Zaj¹c, Ja ros³aw Zbie ra nek (27,6%). Wœród kan dy da tów do se j mu by³o to je dy nie 368 osób, przy czym a 48% kan dy da tów bêd¹cych na pie r wszych mie j s cach list mia³o swo je stro ny in ter ne to we. Od se tek ten by³ wiêc wiê kszy ni wœród kan dy da tów na se na to - rów, w ba da nej próbie strony WWW prowadzi³o bowiem 58 osób (46% osób w próbie). Wykres 2. Pro wa dze nie w³as nej stro ny WWW przez kan dy da tów w wy bo rach par la men tar nych w 2011 roku kandydaci na pocz¹tku list wyborczych 52% 48% kandydaci do sejmu 74% 26% kandydaci do senatu 54% 46% nie ma w³asnej strony ma w³asn¹ stronê Media spo³ecznoœciowe (social media) W osta t nich la tach na œwie cie ro œ nie po pu la r noœæ in ter ne to wych me diów spo³ecz no œcio wych, któ re miê dzy in ny mi umo li wiaj¹ u yt ko w ni kom In ter - netu zamieszczanie w³asnych treœci i wyra anie opinii oraz zacieraj¹ tradycyj - ne granice miêdzy nadawcami a odbiorcami. Obecnie ró nego rodzaju media spo³ecz no œcio we sta³y siê g³ów nym œro do wi skiem dys ku sji i œcie ra nia siê opi - nii. Co wiêcej, partie i politycy coraz czêœciej pod¹ aj¹ za wyborcami i staraj¹ siê zaistnieæ w so cial me dia. Ta k e w ba da nej ka m pa nii pro wa dzo no dzia³ania w tych œro do wi skach. Najpopularniejszym serwisem do publikowania multimediów, ich komentowania i rozprzestrzeniania w innych serwisach jest YouTube (w ka dej minucie umieszcza siê w tym serwisie 48 godzin materia³ów wideo). Wszystkie najwiê - ksze komitety wyborcze mia³y przynajmniej jeden kana³ w tym serwisie, przy czym pra wie wszy stkie z nich zo sta³y za³o o ne w 2010 lub 2011 roku. Najwiêcej razy obejrzano filmy na oficjalnych kana³ach Polskiego Stronnictwa Lu do we go, So ju szu Le wi cy Demo kra ty cz nej i Pla t fo r my Oby wa te l skiej. Trze ba jed nak pa miê taæ, e w kana³ach zna j do wa³y siê fi l my po wsta³e w ró - nym cza sie. Je œli siê uw z glêd ni je dy nie fi l my opub li ko wa ne w okre sie ka m pa - nii par la men tar nej, to siê oka e, e nie kwe stio nowa nym hi tem by³ spot wy bo r - czy Pol skie go Stron ni c twa Lu do we go pre zen tuj¹cy pio sen kê wy borcz¹ (http://www.yo u tu be.com/watch?v=hrhy XM vo Bao). Te le dysk ten by³ mo c - no pro mo wa ny ta k e w in nych kana³ach ko mi te tu (na przyk³ad na ofi cja l nych stronach).

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Statut Zwi zku Kynologicznego w Polsce 2/ 1 STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Roz dzia³ I Po sta no wie nia og l ne 1 Sto wa rzy sze nie no si na zw Zwi zek Ky no lo gicz ny w Pol sceµ zwa ny

Bardziej szczegółowo

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej aparatura i technika Dr n. farm. Sławomir Wilczyński Katedra i Zakład Biofizyki Wydziału Farmaceutycznego z OML w Sosnowcu, SUM w Katowicach Kierownik Katedry: prof. zw. dr hab. n. fiz. Barbara Pilawa

Bardziej szczegółowo

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 Ko men dan ta G³ówne go Pa ñ stwo wej Stra y Po a r nej z dnia 24 lu te go 2006 r. w spra wie spo so bu pro wa dze nia przez prze³o o nych do ku men

Bardziej szczegółowo

Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych. Agnieszka ada

Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych. Agnieszka ada Partnerstwo dla Prezydencji? Wspó³praca administracji z sektorem pozarz¹dowym podczas czeskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej wnioski dla Polski Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych Agnieszka

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Miejsce na naklejk z kodem ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Instrukcja dla zdajàcego POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut 1. Spraw dê, czy ar kusz eg za mi na cyj ny za wie ra 11 stron (zadania

Bardziej szczegółowo

Opakowania na materiały niebezpieczne

Opakowania na materiały niebezpieczne Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Opakowania na materiały 208 GGVS Opakowania na materiały 209 Opakowania na materiały Cer ty fi ko wa ne po jem ni ki Utz jest pro du cen tem sze ro kiej ga my opa ko

Bardziej szczegółowo

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a 16 17 2.1. Identyfikacja Interesariuszy Gru py In te re sa riu szy zo sta y wy bra ne w opar ciu o ana li z dzia al - no Êci ope ra cyj nej Gru py Ban ku Mil len nium. W wy ni ku pro ce su ma - po wa nia

Bardziej szczegółowo

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele 1 3Przyj 0 1cie W E S E L N E 58 magazyn wesele 1 3 Tortowy zawr t g 0 0owy C o fantazjach w 0 2wiecie s 0 0odko 0 2ci C u kier ni czy 0 2wiat roz wi ja si 0 1 w b 0 0y ska wicz - nym tem pie, ofe ru j

Bardziej szczegółowo

Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego

Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego We³ na mi ne ral na jest to ma te ria³ ter mo izo la cyj ny w for mie p³yt, mat lub gra nu la tu. Zna ko mi cie na da je siê do do cie pla

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach BAR BA RA WOY NA ROW SKA, MA RIA SO KO OW SKA, MAG DA LE NA WOY NA ROW SKA -SO DAN Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach W nowej podstawie programowej kszta³cenia

Bardziej szczegółowo

BADANIE WP YWU WARTOŒCI WYBRANYCH PARAMETRÓW NA KSZTA TOWANIE SIÊ JEDNOSTKOWEGO KOSZTU WYDOBYCIA W ZGRUPOWANIU KOPALÑ WÊGLA KAMIENNEGO

BADANIE WP YWU WARTOŒCI WYBRANYCH PARAMETRÓW NA KSZTA TOWANIE SIÊ JEDNOSTKOWEGO KOSZTU WYDOBYCIA W ZGRUPOWANIU KOPALÑ WÊGLA KAMIENNEGO 143 Ma rian Tu rek A dam So j da Ma ciej Wo l ny BADANIE WP YWU WARTOŒCI WYBRANYCH PARAMETRÓW NA KSZTA TOWANIE SIÊ JEDNOSTKOWEGO KOSZTU WYDOBYCIA W ZGRUPOWANIU KOPALÑ WÊGLA KAMIENNEGO EXAMINATION OF THE

Bardziej szczegółowo

Nowe me to dy na ucza nia w ma te ma ty ce. Re da k cja dr Jo an na Kan dzia

Nowe me to dy na ucza nia w ma te ma ty ce. Re da k cja dr Jo an na Kan dzia Nowe me to dy na ucza nia w ma te ma ty ce Re da k cja dr Jo an na Kan dzia Wa r sza wa 2012 Pro jekt rea li zo wa ny w ra mach Pro gra mu Ope racy j ne go Ka pi ta³ Lu dz ki Dzia³anie 9.4 Wy so ko wy

Bardziej szczegółowo

www.nie bo na zie mi.pl

www.nie bo na zie mi.pl Nie bo Na Zie mi www.nie bo na zie mi.pl Kon rad Mi lew ski Wszel kie pra wa za strze żo ne. Nie au to ry zo wa ne roz po wszech nia nie ca ło ści lub frag men tu ni niej szej pu bli ka cji w ja kiej kol

Bardziej szczegółowo

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9 Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM G d y n i a 2 0 0 9 Program nauczania do nowej podstawy programowej (Rozporzàdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 23.2.2008 r.) skonsultowany

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach działania

Bardziej szczegółowo

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK.

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK. PRZEWODNIK Rozdzia³ 1, str. 1 SKUTECZNE ZARZ DZANIE SPÓ DZIELNI MIESZKANIOW Spis treœci 1. PRZEWODNIK 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PRACA ZAROBKOWA EMERYTÓW I RENCISTÓW A PROBLEM BEZROBOCIA BS/80/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PRACA ZAROBKOWA EMERYTÓW I RENCISTÓW A PROBLEM BEZROBOCIA BS/80/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

2.0 SAMORZĄDNOŚĆ UCZNIOWSKA W SYSTEMIE EDUKACYJNYM BADANIA EKSPERTYZY REKOMENDACJE JĘDRZEJ WITKOWSKI

2.0 SAMORZĄDNOŚĆ UCZNIOWSKA W SYSTEMIE EDUKACYJNYM BADANIA EKSPERTYZY REKOMENDACJE JĘDRZEJ WITKOWSKI Koalicja na rzecz samorządów uczniowskich to nieformalne zrzeszenie jedenastu organizacji pozarządowych, powstałe z inicjatywy Fundacji Centrum Edukacji Obywatelskiej. Celem działania koalicji jest wzmocnienie

Bardziej szczegółowo

Nr 103 grudzieñ 2009. Jak zwiêkszyæ inwestycje spo³eczeñstwa informacyjnego? Analyses & Opinions. Tomasz Grzegorz Grosse

Nr 103 grudzieñ 2009. Jak zwiêkszyæ inwestycje spo³eczeñstwa informacyjnego? Analyses & Opinions. Tomasz Grzegorz Grosse Nr 103 grudzieñ 2009 i Opinie Analizy Analyses & Opinions Jak zwiêkszyæ inwestycje spo³eczeñstwa informacyjnego? Tomasz Grzegorz Grosse Podstawowym problemem, który blokuje mo liwoœci rozwoju spo³eczeñstwa

Bardziej szczegółowo

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Zajęcia zgodne z niniejszym konspektem przeprowadzono z uczniami klasy I gimnazjum podczas Klubu Młodego Odkrywcy DawBas, działającego przy Zespole Szkół w Górsku.

Bardziej szczegółowo

Po drugiej stronie lustra

Po drugiej stronie lustra Po drugiej stronie lustra Obraz Polski w ukraińskich mediach Joanna Fomina Natalya Ryabinska Spis tre œci Wstêp (Na tal ya Ry abins ka)................................... 3 Na tal ya Ry abins ka Au tor

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za dań otwar tych są pre zen to wa ne przy kła do we po praw ne od po wie dzi.

Bardziej szczegółowo

Modele odpowiedzi do arkusza Pr bnej Matury z OPERONEM. Jêzyk polski Poziom rozszerzony

Modele odpowiedzi do arkusza Pr bnej Matury z OPERONEM. Jêzyk polski Poziom rozszerzony Modele odpowiedzi do arkusza Pr bnej Matury z OPERONEM Jêzyk polski Poziom rozszerzony Listopad 2010 Od po wie dzi zda j¹ ce go mo g¹ przy bie raو r n¹ for mê jê zy ko w¹, ale ich sens mu si byو sy no

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi.

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. CEL EWALUACJI: PRZEDMIOT EWALUACJI: Skład zespołu: Anna Bachanek

Bardziej szczegółowo

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so -

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so - Metoda projekt w badawczych Me to da pro jek t w jest spo so bem wspie ra nia ak tyw ne go za an ga o wa nia i ce lo we go ucze nia siê oraz roz wo ju in te lek tu al ne go, a dla nie kt rych na uczy cie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA XX sesji Sejmu Dzieci i Młodzieży z dnia 1 czerwca 2014 r. w sprawie propagowania wśród młodzieży postaw obywatelskich

UCHWAŁA XX sesji Sejmu Dzieci i Młodzieży z dnia 1 czerwca 2014 r. w sprawie propagowania wśród młodzieży postaw obywatelskich UCHWAŁA XX sesji Sejmu Dzieci i Młodzieży z dnia 1 czerwca 2014 r. w sprawie propagowania wśród młodzieży postaw obywatelskich Art. 1. 1. Należy zachęcić posłów na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej do uchwalenia

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku Raport z ewaluacji wewnętrznej Rok szkolny 2014/2015 Cel ewaluacji: 1. Analizowanie informacji o efektach działalności szkoły w wybranym obszarze. 2. Sformułowanie wniosków

Bardziej szczegółowo

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą,

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą, DZIELIMY SIĘ DOŚWIADCZENIAMI Ratujmy kasztanowce Metoda projektu Istota metody projektów polega na tym, że grupa osób uczących się samodzielnie inicjuje, planuje i wykonuje pewne przedsięwzięcia, a następnie

Bardziej szczegółowo

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w I. DEKLARACJA WYDAWCY II. OKREعLENIA Ago ra SA, wy daw ca Ga ze ty Wy bor czej wiad czy kom plek so wà usùu gو Ne kro lo gi, po le ga jà cà na za miesz cza niu ne

Bardziej szczegółowo

Trans for ma cja de mo gra ficz na na œwie cie, czy li o tym, jak zmie nia ³o siê y cie lu dzi na prze strze ni wie k w

Trans for ma cja de mo gra ficz na na œwie cie, czy li o tym, jak zmie nia ³o siê y cie lu dzi na prze strze ni wie k w Trans for ma cja de mo gra ficz na na œwie cie, czy li o tym, jak zmie nia ³o siê y cie lu dzi na prze strze ni wie k w Termin wydaje siê byو doœو skomplikowany, lecz jego wyt³umaczenie jest niezbêdne,

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina

Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina Załącznik Nr 1 Do zarządzenia Nr 92/2012 Prezydenta Miasta Konina z dnia 18.10.2012 r. Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina Jednostką dominującą jest Miasto Konin (Gmina Miejska

Bardziej szczegółowo

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa?

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa? 1 3aparatura i technika Dr n. farm. S 0 0awomir Wilczy Ґski Katedra i Zak 0 0ad Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydzia 0 0 Farmaceutyczny z OML w Sosnowcu 0 1l 0 2skiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI Miejsce na identyfikację szkoły ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I LISTOPAD 2010 Instrukcja dla zdającego Czas pracy 120 minut 1. Sprawdź, czy ar kusz eg za mi

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia SPIN

Statut Stowarzyszenia SPIN Statut Stowarzyszenia SPIN Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę SPIN w dalszej części Statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CBOS SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów 1 Autor: Aneta Para Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów Jak powiedział Günter Verheugen Członek Komisji Europejskiej, Komisarz ds. przedsiębiorstw i przemysłu Mikroprzedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Scenariusz lekcji w III klasie gimnazjum Przed sta wia my Ko le an kom i Ko le gom pro po zy cjê sce na riu sza lek cji ote ma cie nie ³a twym, szcze g l nie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku Projekt Uchwała Nr / / Rady Miasta Nowego Sącza z dnia listopada 2011 roku w sprawie określenia wysokości stawek podatku od środków transportowych Na podstawie art 18 ust 2 pkt 8 i art 40 ust 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Terapia DHEA u kobiet

Terapia DHEA u kobiet Dr n. med. Micha³ Rabijewski Klinika Endokrynologii CMKP w Warszawie Kierownik Kliniki: dr hab. n. med. Wojciech Zgliczy ski, prof. nadzw. w CMKP Terapia DHEA u kobiet Nie do b r an dro ge n w u ko biet

Bardziej szczegółowo

Internet w Kampanii wyborczej 2011

Internet w Kampanii wyborczej 2011 Internet w Kampanii wyborczej 2011 Warszawa, 2012/02/29 Dr Jan Zając & Marcin Nagraba 1 Czemu internet? Korzysta z niego 60% dorosłych Polaków Dla 87% z nich jest jednym z najważniejszych źródeł informacji

Bardziej szczegółowo

MONITOR POLSKI B. Warszawa, dnia 4 sierpnia 2010 r. Nr 1309

MONITOR POLSKI B. Warszawa, dnia 4 sierpnia 2010 r. Nr 1309 MONITOR POLSKI B DZIENNIK URZÊDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 4 sierpnia 2010 r. Nr 1309 TREŒÆ: Poz.: SPRAWOZDANIA FINANSOWE: 7231 PRZEDSIĘBIORSTWA KOMUNALNEGO Spółki z o.o. w Siemiatyczach...

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r.

Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

Postrzeganie reklamy zewnętrznej - badania

Postrzeganie reklamy zewnętrznej - badania Według opublikowanych na początku tej dekady badań Demoskopu, zdecydowana większość respondentów (74%) przyznaje, że w miejscowości, w której mieszkają znajdują się nośniki reklamy zewnętrznej (specjalne,

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

Rola przedszkola w przygotowaniu dzieci 6-letnich do realizacji obowiązku szkolnego

Rola przedszkola w przygotowaniu dzieci 6-letnich do realizacji obowiązku szkolnego Zmiany w systemie oświaty Rola przedszkola w przygotowaniu dzieci 6-letnich do realizacji obowiązku szkolnego Sulejówek 06.02.2014 r. Zmiany w systemie oświaty Zmiana w art. 3: Jeśli w ustawie o systemie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU SZKOŁY W ZESPOLE SZKÓŁ IM. JANUSZA KORCZAKA W PRUDNIKU

REGULAMIN SAMORZĄDU SZKOŁY W ZESPOLE SZKÓŁ IM. JANUSZA KORCZAKA W PRUDNIKU Załącznik nr 3 do Statutu Zespołu Szkół im. Janusza Korczaka w Prudniku REGULAMIN SAMORZĄDU SZKOŁY W ZESPOLE SZKÓŁ IM. JANUSZA KORCZAKA W PRUDNIKU 1 1 PRZEPISY DOTYCZĄCE SAMORZĄDNOŚCI UCZNIÓW 1. Członkami

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej biblioteczka zamówień publicznych Agata Hryc-Ląd Małgorzata Skóra Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej Nowe progi w zamówieniach publicznych 2014 Agata Hryc-Ląd Małgorzata

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 PODATKI 96 WARSZAWA, GRUDZIEŃ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 PODATKI 96 WARSZAWA, GRUDZIEŃ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r.

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Komisja Nadzwyczajna "Przyjazne Państwo" do spraw związanych z ograniczaniem biurokracji NPP-020-51-2008 Pan Bronisław

Bardziej szczegółowo

Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych

Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych Rozdzia³ 5 5.1 Podstawowa terminologia implantologiczna 163 5.2 Planowanie leczenia implantologicznego 164 5.3 Fa za chi rur gicz na 167 5.4 Uzupe³nienia

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

- o Fundacji Wspierania Współpracy na Rzecz Demokracji i Społeczeństwa Obywatelskiego w Europie Środkowej i Wschodniej.

- o Fundacji Wspierania Współpracy na Rzecz Demokracji i Społeczeństwa Obywatelskiego w Europie Środkowej i Wschodniej. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 676 Warszawa, 9 czerwca 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo sieciowe. Implikacje dla kultury i edukacji Polaków

Społeczeństwo sieciowe. Implikacje dla kultury i edukacji Polaków Kazimierz Krzysztofek Szkoła WyŜsza Psychologii Społecznej Fundacja Pro Cultura Społeczeństwo sieciowe. Implikacje dla kultury i edukacji Polaków Kongres Bibliotek Publicznych Warszawa, 22-23.11. 2010

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XIX/75/2011 Rady Miejskiej w Golinie z dnia 29 grudnia 2011 r. Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Bardziej szczegółowo

Nr 72 marzec 2007. Jak stworzyć warunki do skutecznej integracji cudzoziemców w Polsce?

Nr 72 marzec 2007. Jak stworzyć warunki do skutecznej integracji cudzoziemców w Polsce? Nr 72 marzec 2007 i Opinie nalizy A Analyses & Opinions Jak stworzyć warunki do skutecznej integracji cudzoziemców w Polsce? Bartosz Smoter Piotr Kaźmierkiewicz Justyna Frelak (współpraca) Działania Pa

Bardziej szczegółowo

Najnowsze zmiany w prawie oświatowym. Zmiany w systemie oświaty

Najnowsze zmiany w prawie oświatowym. Zmiany w systemie oświaty Najnowsze zmiany w prawie oświatowym Zmiany w systemie oświaty Najnowsze zmiany w prawie oświatowym Ustawa przedszkolna Ustawa przedszkolna W dniu 13 czerwca 2013 r. Sejm RP uchwalił ustawę o zmianie ustawy

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13

Wykaz skrótów... 11. Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 Wstęp Spis treści Wykaz skrótów... 11 Wstęp (Andrzej Patulski)... 13 1. Źródła i zasady prawa pracy (Krzysztof Walczak)... 19 1.1. Wprowadzenie... 19 1.2. Fi lo zo fia pra wa pra cy... 20 1.3. Pod sta

Bardziej szczegółowo

Uczeƒ z dysleksjà w domu

Uczeƒ z dysleksjà w domu Marta Bogdanowicz Anna Adryjanek Ma gorzata Ro yƒska Uczeƒ z dysleksjà w domu Poradnik nie tylko dla rodziców G d y n i a 2 0 1 0 Re cenzja merytoryczna: dr hab. Gra yna Krasowicz-Kupis, prof. UMCS Re

Bardziej szczegółowo

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Usługa e-tranzyt System NCTS 2 Aktualny stan wdrożenia Ogólnopolskie

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r.

UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r. UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r. druk nr 478a w sprawie połączenia gminnych instytucji kultury: Miejskiego Centrum Kultury i Informacji Międzynarodowej w Radomiu oraz Klubu

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa Zamawiający: Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej 00-662 Warszawa, ul. Koszykowa 75 Przedmiot zamówienia: Produkcja Interaktywnej gry matematycznej Nr postępowania: WMiNI-39/44/AM/13

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I

Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I Dr. Michał Gradzewicz Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I Ćwiczenia 3 i 4 Wzrost gospodarczy w długim okresie. Oszczędności, inwestycje i wybrane zagadnienia finansów. Wzrost gospodarczy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. ROMUALDA TRAUGUTTA W LUBLINIE. Postanowienia ogólne

REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. ROMUALDA TRAUGUTTA W LUBLINIE. Postanowienia ogólne REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. ROMUALDA TRAUGUTTA W LUBLINIE Postanowienia ogólne 1 Niniejszy Regulamin określa cele, zadania i organizację Rady Rodziców działającej w Szkole Podstawowej

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej

Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej Przekaż swoją opinię Unii Europejskiej! Projekt dofinansowany w ramach programu Europa dla Obywateli Unii Europejskiej POWITANIE Dlaczego dobrze, że tu jestem?

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK SŁOWNICZEK Konto w (I filar) Każdy ubezpieczony w posiada swoje indywidualne konto, na którym znajdują się wszystkie informacje dotyczące ubezpieczonego (m. in. okres ubezpieczenia, suma wpłaconych składek).

Bardziej szczegółowo

Główne wyniki badania

Główne wyniki badania 1 Nota metodologiczna Badanie Opinia publiczna na temat ubezpieczeń przeprowadzono w Centrum badania Opinii Społecznej na zlecenie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w dniach od 13 do 17 maja 2004

Bardziej szczegółowo

LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wąbrzeźnie

LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wąbrzeźnie Bydgoszcz, dnia sierpnia 2008 r. NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Bydgoszczy ul. Wały Jagiellońskie 12 85-950 BYDGOSZCZ (052) 33-90-610 (052) 33-90-660 LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska

Bardziej szczegółowo

Zmiany pozycji techniki

Zmiany pozycji techniki ROZDZIAŁ 3 Zmiany pozycji techniki Jak zmieniać pozycje chorego w łóżku W celu zapewnienia choremu komfortu oraz w celu zapobieżenia odleżynom konieczne jest m.in. stosowanie zmian pozycji ciała chorego

Bardziej szczegółowo

Eksperyment,,efekt przełomu roku

Eksperyment,,efekt przełomu roku Eksperyment,,efekt przełomu roku Zapowiedź Kluczowe pytanie: czy średnia procentowa zmiana kursów akcji wybranych 11 spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie (i umieszczonych już

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto inwestować w promocję projektu od chwili jego narodzin

Dlaczego warto inwestować w promocję projektu od chwili jego narodzin Dlaczego warto inwestować w promocję projektu od chwili jego narodzin Aneta Prymaka, Dorota Stojda Dział Informacji i Marketingu Centrum Nauki Kopernik W promocję projektu warto zainwestować w celu: znalezienia

Bardziej szczegółowo

UMOWA PARTNERSKA. z siedzibą w ( - ) przy, wpisanym do prowadzonego przez pod numerem, reprezentowanym przez: - i - Przedmiot umowy

UMOWA PARTNERSKA. z siedzibą w ( - ) przy, wpisanym do prowadzonego przez pod numerem, reprezentowanym przez: - i - Przedmiot umowy UMOWA PARTNERSKA zawarta w Warszawie w dniu r. pomiędzy: Izbą Gospodarki Elektronicznej z siedzibą w Warszawie (00-640) przy ul. Mokotowskiej 1, wpisanej do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ Anna Gutt- Kołodziej ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI Podczas pracy

Bardziej szczegółowo

REALIZACJA PRZEZ POLSKÊ POSTANOWIEÑ MIÊDZYNARODOWEJ KONWENCJI W SPRAWIE LIKWIDACJI WSZELKICH FORM DYSKRYMINACJI RASOWEJ

REALIZACJA PRZEZ POLSKÊ POSTANOWIEÑ MIÊDZYNARODOWEJ KONWENCJI W SPRAWIE LIKWIDACJI WSZELKICH FORM DYSKRYMINACJI RASOWEJ MINISTERSTWO SPRAWIEDLIWOŒCI Departament Wspó³pracy Miêdzynarodowej i Prawa Europejskiego REALIZACJA PRZEZ POLSKÊ POSTANOWIEÑ MIÊDZYNARODOWEJ KONWENCJI W SPRAWIE LIKWIDACJI WSZELKICH FORM DYSKRYMINACJI

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialnoœو prawna lekarza medycyny estetycznej

Odpowiedzialnoœو prawna lekarza medycyny estetycznej gabinet i prawo Dr n. prawn. Katarzyna D¹bek-Krajewska, radca prawny Odpowiedzialnoœو prawna lekarza medycyny estetycznej Kwestie odpowiedzialnoœci prawnej lekarzy z tytu³u udzielania œwiadcze medycznych

Bardziej szczegółowo

System wyborczy system partyjny jakość demokracji O jednomandatowych okręgach wyborczych

System wyborczy system partyjny jakość demokracji O jednomandatowych okręgach wyborczych Sy stem wy bo r czy sy stem pa r ty j ny jakoœæ de mo kra cji. O jedno man da to wych okrêgach wy bo r czych Sy stem wy bo r czy to or dy na cja wy bo r cza wspa r ta umie jêt no œcia mi lu dzi po li ty

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

włącznik otwór, w który wkręca się ramię cyrkla ceramika, glazura płyty styropianowe korek, karton, skóra KIERUNEK CIĘCIA

włącznik otwór, w który wkręca się ramię cyrkla ceramika, glazura płyty styropianowe korek, karton, skóra KIERUNEK CIĘCIA Obsługa wyrzynarki Budowa wyrzynarki regulator prędkości skokowej brzeszczotu blokada włącznika, umożliwiająca pracę ciągłą bez konieczności trzymania palca na włączniku kabel zasilania regulator wychylenia

Bardziej szczegółowo

ISBN: 978-83-931598-0-2

ISBN: 978-83-931598-0-2 ISBN: 978-83-931598-0-2 Fundacja dla Polski ul. Narbutta 20/30 02-541 Warszawa tel. (0-22) 542 5880 fax.(0-22) 542 9890 e-mail: fdp@fdp.org.pl www.fdp.org.pl ISBN: 978-83-931598-0-2 Autorzy: Dominika

Bardziej szczegółowo

ZP.271.1.71.2014 Obsługa bankowa budżetu Miasta Rzeszowa i jednostek organizacyjnych

ZP.271.1.71.2014 Obsługa bankowa budżetu Miasta Rzeszowa i jednostek organizacyjnych Załącznik nr 3 do SIWZ Istotne postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści Umowy Prowadzenia obsługi bankowej budżetu miasta Rzeszowa i jednostek organizacyjnych miasta zawartej z Wykonawcą 1. Umowa

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Szanowni Państwo, Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom naszych Klientów, zamieściliśmy

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Jeśli jednostka gospodarcza chce wykazywać sprawozdania dotyczące segmentów, musi najpierw sporządzać sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR 1.

Jeśli jednostka gospodarcza chce wykazywać sprawozdania dotyczące segmentów, musi najpierw sporządzać sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR 1. Jeśli jednostka gospodarcza chce wykazywać sprawozdania dotyczące segmentów, musi najpierw sporządzać sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR 1. Wprowadzenie Ekspansja gospodarcza jednostek gospodarczych

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ NOWA www.nowa-amerika.net AMERIKA ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POLSKO-NIEMIECKIEGO REGIONU PRZYGRANICZNEGO 1 Przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych

Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych ECORYS Polska Sp. z o.o. Poznań, 16 listopada 2012 PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Anna Tyrała Anna Siemek-Filuś PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych. Barbara Czołnik

Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych. Barbara Czołnik Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych Barbara Czołnik Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych rozwijana jest już od 33 lat 1983 r. otwarcie pierwszej wystawy stałej Muzeum Leśnictwa

Bardziej szczegółowo