Szczególny przypadek kinetyki cieplnej w modelu krzepncego kompozytu ceramiczna czstka-metalowa osnowa

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Szczególny przypadek kinetyki cieplnej w modelu krzepncego kompozytu ceramiczna czstka-metalowa osnowa"

Transkrypt

1 AMME th Szczególny przypadek kinetyki cieplnej w modelu krzepncego kompozytu ceramiczna czstka-metalowa osnowa M. Cholewa Zakład Odlewnictwa, Instytut Materiałów Inynierskich i Biomedycznych, Wydział Mechaniczny Technologiczny, Politechnika lska, ul Towarowa 7, Gliwice, Polska Opracowanie dotyczy krzepnicia i krystalizacji odlewanych kompozytów zbrojonych czstkami. Podjto prób oceny procesu krzepnicia kompozytu metodami symulacyjnymi. Przeprowadzone badania słu z jednej strony wyidealizowanej analizie podstawowych zjawisk cieplnych układu czstka osnowa otoczenie a z drugiej stanowi podstaw ich walidacji drog dowiadczenia obarczonego typowymi zakłóceniami, których przykładem jest bezwładno termopar. Zaprezentowano rozkład temperatur wzdłu głównego kierunku ruchu ciepła w funkcji czasu krzepnicia oraz analogicznie: pochodne temperatury po czasie i kierunku. Analizowano modelowy, podstawowy, płaski, izolowany cieplnie układ składajcy si z pojedynczej czstki oraz metalicznej osnowy i otoczenia o cechach termofizycznych badanego kompozytu. Załoono ciepln konfiguracj elementów układu eksponujc kinetyk ruchu ciepła. W symulacjach przyjto jednokierunkowy ruch ciepła do otoczenia oraz jednakowe temperatury pocztkowe komponentów. 1. KRZEPNICIE KOMPOZYTÓW W analizach odnoszcych si do metali i stopów potencjalnie stanowicych osnow kompozytu transformacje strukturalne definiuje si w funkcji stenia, prdkoci przyrastania warstwy zakrzepłej przemieszczania frontu krystalizacji oraz gradientu temperatury. Wielkoci najistotniejsze dotycz stanu ciekłego i czsto za ich pomoc okrela si cechy strukturalne stanu stałego. Wiele z cech uytkowych w metalach i stopach definiuje si za pomoc pochodnych z temperatury. Przykładowe zwizki zamieszczono w tablicy 1. W teoretycznych obszarach wiedzy o krzepniciu np. zarodkowaniu naley uwzgldnia chemiczne działanie zbrojenia a take aktywatorów zjawisk powierzchniowych. Działanie poszczególnych czynników termofizycznych moe by odmienne. Dla przykładu jak podano w pracy [1] w modelowych stopach Pb-Sn, przy ustalonej szybkoci odprowadzania ciepła i przy tych samym gradiencie temperatury oraz strumieniach cieplnych podczas transformacji długo kryształów kolumnowych wzrasta ze wzrostem stenia składnika stopowego. Ponadto stan ten nie ma zwizku z zarodkowaniem, poniewa w analogicznych warunkach struktura kryształów równoosiowych niewiele si zmienia ze zmian składu stopu. Wynika to std, e rónym szybkociom stygnicia mona przypisa takie same wartoci krytyczne

2 148 M. Cholewa gradientu temperatury. Autorzy w swoim opracowaniu zwracaj uwag na zwizki jednego z czynników charakteryzujcych przepływ ciepła tj. zalenej od temperatury przewodnoci cieplnej, która zaley take od składu chemicznego w tym równie chwilowego składu chemicznego utosamianego ze steniem dodatku stopowego w ssiedztwie frontu krystalizacji. Tablica 1. Przykładowe wielkoci zwizane z pochodnymi temperatury po czasie i kierunku Właciwo Formuła Metoda lub autor cr Krytycznego gradientu temperatury G s <G s Pellini Skurczowa G s /(T s ) 0,5 <C crit Niyama mikroniecigło G s (T s ) -0,2,5 v 0,5 Hansen i Sahm strukturalna L<C crit V L - szybko strugi metalu zasilajcego G s (t f ) 0,66 V -1 <C crit Lee i in. Pknicia na gorco w stali G s -1 LT s 2 v -1 exp<c crit L, v długo I objto pknicia Stabilno frontu krystalizacji Transformacja kolumnowo równoosiowa rednia odległo midzypłytkowa w eutektykach nieregularnych G/VT SL /D G L <G min 2 V= =C 1 G z -0,67 =C 2 G z -0,70 =C 3 G z -0,81 V 0,5 =C 4 G z -m 2,5 V=C 5 G z -0,5 T SL przedział temperatur krzepnicia [3, 4] eutektyka anormalna autorzy Al-Si Toloui-Hellawell [5] Fe-C Schürmann-Löblich [6] Al-Si Kurtz-Fisher [7] Fe-C Jones-Kurz [8] Al-Si Khan-Ourdjini-Eliot [9] Gdzie: G i V, C, odpowiednio gradient i prdko zmian temperatury, stała, odległo midzypłytkowa, indeksy: crit, z, s, 1,2,3,4,5 oznaczaj odpowiednio: liczb kryterialn, składow gradientu, solidus, cyfry odróniaj róne stałe Ogólnie przewodnictwo cieplne czystych metali ( W/mK) zmienia si znacznie maleje nawet do 30% wartoci pocztkowej pod wpływem zanieczyszcze na poziomie zawartoci setnych i tysicznych czci procenta (0,00, 0,000 %). Przy czym zmienia si take charakter krzywej przewodnictwa cieplnego w funkcji temperatury [2] W stopach (przewodnictwo cieplne W/mK) jest nieco inaczej. Od pewnych, charakterystycznych iloci dodatków stopowych rónice w przewodnictwie cieplnym s niewielkie, wrcz pomijalnie małe. Typowe elementy zbrojce s najczciej ceramik, która w porównaniu z metalami le przewodzi ciepło (przewodnictwo cieplne 0,1 10 W/mK). Niektóre materiały zbrojce jak np. wglowe czy kwarcowe lub magnezytowo chromitowe maj charakterystyki rosnce w funkcji temperatury, podczas gdy zdecydowana wikszo malejce ze wzrostem temperatury. Rónice w zakresie przewodnictwa cieplnego midzy rónymi materiałami o cechach cieplnych izolatorów wraz ze wzrostem temperatury malej. W metalach i stopach współczynnik przewodzenia ciepła w stanie stałym moe rosn lub male ze wzrostem

3 Szczególny przypadek kinetyki cieplnej w modelu 149 temperatury, lecz na ogół zawsze przejcie ze stanu stałego w ciekły powoduje radykalne obnienie przewodnoci. Róna przewodno cieplna komponentów przy załoonym odprowadzaniu ciepła na zewntrz układu bdzie generowa róne gradienty temperatury. Czas trwania i intensywno ruchu ciepła zaley od: ciepła przypadajcego na elementarn objto zbrojenia, osnowy wielkoci sumarycznej powierzchni kontaktu komponentów doskonałoci zwilenia oraz iloci, rodzaju i morfologii faz technologicznych (faz strefy przejcia, aktywatorów zwilania i innych). Załoono pocztkow, w procesie tworzenia kompozytu, równo temperatury komponentów, co odpowiada jednakowemu zakresowi temperatury T dla osnowy i zbrojenia. Element objtoci osnowy posiada wówczas ilo ciepła: Qo = mo ( co T + L) (1) Analogicznie element objtoci zbrojenia w stanie stałym posiada ilo ciepła: Qz = mzcz T (2) stosunek ciepeł osnowy i zbrojenia mona przedstawi nastpujco: ρo[ co ( To T ) + L] Iq = (3) ρzcz ( Tz T ) Gdzie:, c, L to gsto masy i ciepło właciwe i krystalizacji a indeksy: o, z dotycz osnowy i zbrojenia Dla stopów aluminium i popularnej ceramiki I q 1 2. Przy czym górna warto dotyczy czstek grafitowych a dolna korundowych. Mog zaistnie trzy przypadki: kiedy iloraz jest mniejszy od 1, równy 1 i wikszy od 1 Z pierwszego zwizku wynika, e zbrojenie po uzyskaniu tej samej temperatury posiada wicej ciepła ni otaczajca go osnowa. Odwrotnie ni w trzecim z przypadków. Stan równoci licznika z mianownikiem jako szczególny jest trudny do uzyskania, tym bardziej, jeli uwzgldni si, e i gsto i ciepło właciwe s zmienne w funkcji temperatury. Jednak nie powinno si wyklucza takich hipotetycznych, przyblionych chociaby stanów, przynajmniej w zakresie temperatur krzepnicia. Trzeci przypadek polegajcy na zmniejszonej w stosunku do osnowy pojemnoci cieplnej zbrojenia stanowi pewn osobliwo. W trakcie krzepnicia moe znacznie skróci czas krzepnicia zmniejszajc główny gradient temperatury i zwikszajc jednoczenie prdko stygnicia. Naley przy tym zwróci uwag na pocztkowe załoenie: równoci temperatury pocztkowej osnowy i zbrojenia. Jest to stan szczególny pomijajc dokładno pomiarow, procesów nawet laboratoryjnych. Kada rónica warunków pocztkowych powoduje rónice w polu temperatur - moe wobec tego wpływa na struktur. Temperatura zbrojenia nisza od osnowy to w procesach technologicznych najczciej spotykany stan, wynikajcy ze stosownego załoenia, e zbrojenie nagrzewane jest w krótkim czasie od osnowy zapewniajc poprawno zwilenia. Wydaje si jednak, e z punktu widzenia procesów zwilania temperatura zbrojenia wysza ni osnowy jest korzystniejsza. Szczególno rozpatrywanego przypadku polega na wyrównaniu temperatur pocztkowych komponentów, co jest praktycznie niemoliwe i powinno powodowa minimalne zaburzenia cieplne w układzie.

4 150 M. Cholewa Obok podstawowych zjawisk zwilania wystpuj dalej zjawiska zwizane z krzepniciem, w których cieplne parametry komponentów s, co najmniej równowane. Korelacja midzy termofizycznymi czynnikami kształtujcymi struktur osnowy musi take uwzgldnia morfologiczne oddziaływanie dyspersyjnego zbrojenia [10 16]. Podczas tworzenia kompozytu po przeprowadzeniu typowych zabiegów metalurgicznych na ciekłym stopie jest on przegrzewany do temperatury zapewniajcej zwilenie zbrojenia przy jednoczesnym uwzgldnieniu zmniejszonej lejnoci kompozycji na skutek obecnoci zwikszonej iloci fazy stałej. Wielko wymaganego przegrzania mona oszacowa na K - w zalenoci od rodzaju stopu i iloci wprowadzanego dodatku oraz czasu tworzenia ciekłej dyspersji. W momencie rozpoczcia wprowadzenia zbrojenia nastpuje wyrównywanie temperatury osnowy i zbrojenia. Cech tego stanu jest niejednorodno pola temperatur. Podczas wypełniania wnki formy nastpuje intensywne chłodzenie ciekłej dyspersji. Nastpstwem, czego jest zrónicowanie pola temperatury w zbrojeniu oraz w jego bezporednim ssiedztwie. Jest to spowodowane odmiennymi cechami termofizycznymi, wród których najwaniejszym czynnikiem jest przewodnictwo cieplne. Jeli przewodnictwo cieplne zbrojenia jest mniejsze ni osnowy to nawet pomijajc statystycznie niewielki opór cieplny na granicy faz, od pewnego momentu wyznaczonego właciw temperatur i czasem, czstki zbrojce tworz objtoci o najwyszej temperaturze. Najczciej te o mniejszej właciwej pojemnoci cieplnej w porównaniu do krystalizujcego stopu osnowy wydzielajcego w krótkim czasie na długo przed osigniciem temperatury otoczenia ciepło krystalizacji. Jeli natomiast przewodnictwo cieplne zbrojenia jest wiksze ni osnowy wówczas tylko w przypadku, kiedy proces technologiczny tworzenia kompozytu w stanie ciekłym nie doprowadził do rzeczywistego wyrównania temperatur moe nastpi ruch ciepła do czstek zbrojcych. Mona wtedy uzyska stan typowy i najbardziej podany dla odlewania suspensyjnego z tzw. mikroochładzalnikami wewntrznymi. Jednak taki efekt wymaga precyzyjnego przeliczenia dyfuzji ciepła w funkcji czasu i temperatury krzepnicia osnowy. Posiadajc do dyspozycji czynniki ekstensywne i intensywne mona tak je dobiera, aby iloci zmagazynowanego ciepła w komponentach były jednakowe lub róne. Komplikacje nastpuj wówczas, kiedy na skutek rónic w przewodnoci cieplnej transport ciepła jest na tyle odmienny, e implikuje to w materiale niekorzystne właciwoci np. istotne zrónicowanie rozszerzalnoci cieplnej tu poniej temperatury solidus, co moe w procesie stygnicia prowadzi do dekohezji, lub raczej deadhezji komponentów, a to z kolei prowadzi do nieuchronnej degradacji kompozytu. Czynnikami intensywnymi mog by wszystkie czynniki układu osnowa-zbrojenie. Jednak zdecydowanie najłatwiej sterowa temperatur. Pozostałe czynniki takie jak: gsto i ciepło właciwe komponentów w niewielkim zakresie mog by regulowane za pomoc składu chemicznego czsto równowanego z czystoci chemiczn. Temperatury pocztkowe daj moliwo regulowania ciepłem elementarnym, natomiast pozostałe składniki daj porównywalnie niewielkie moliwoci, przy czym kade ze skojarze naley traktowa wybitnie indywidualnie. Jeli w skojarzeniu materiałowym konieczna jest, ze wzgldu na podan struktur, załoona prdko odprowadzania ciepła to w materiale o mniejszym przewodnictwie cieplnym osignicie załoonej prdkoci jest moliwe tylko przy wyszym gradiencie temperatury. Inaczej - wymuszajc załoon prdko stygnicia na granicy materiałów rónicych si przewodnictwem cieplnym powstały gradient temperatury bdzie tym wikszy im mniejsze jest np. przewodzenie cieplne czstki w stosunku do osnowy. Czas wyrównywania gradientu i jego minimalizacji bdzie tym wikszy, im wiksz pojemno

5 Szczególny przypadek kinetyki cieplnej w modelu 151 ciepln bdzie posiadał obiekt np. czstka, w stosunku do osnowy. Im mniejsz bdzie miał powierzchni oddawania ciepła. Im doskonalsze zwilenie, tym mniejsze zaburzenia w ruchu ciepła. Obszary braku zwilenia wypełnione gazem stanowi opór cieplny, który w skojarzeniach ceramika - metal moe by traktowany jako opór nieskoczony ze wzgldu na proces zarodkowania, krystalizacji i krzepnicia. Odpowiada temu stan, w którym w materiale o mniejszej przewodnoci cieplnej, przy załoonej (wymuszonej właciwociami formy) szybkoci oddawania ciepła długo kryształów kolumnowych bdzie wiksza ni w analogicznym przypadku przy wysokiej przewodnoci cieplnej. Naley przy tym kontrolowa zarówno lokalny stan chemiczny stenia pierwiastków stopowych oraz zwizków i faz, np. aktywujcych zjawiska powierzchniowe lub nowopowstałych na skutek procesów zwilania lub sterowanego zarodkowania. Podczas wyznaczania pochodnych temperatury po czasie i przestrzeni dokładno podziału odcinka czasowego i odcinka przestrzeni oraz przedziału badanych temperatur powinna by definiowana w zalenoci od skali badanych zjawisk. Jeli nie mona tego dokona to nawet walidacyjne zabiegi bdc mniej lub bardziej dokładne mog stanowi oddzielny problem zwizany z analiz błdów. Wydaje si, e moliwoci realizacji zada mikroskopowych jak np. krzepniecie kompozytów jest wstpna walidacja wyników symulacji a nastpnie wirtualne przemieszczanie termopar wzgldem czy wraz z frontem krystalizacji. Badanie procesu krzepnicia odnosi do zarówno do zjawisk na poziomie mikro: na celowo ukształtowanej powierzchni czstek zbrojcych, w przestrzeni stopowej osnowy, jak i makro skali tj. w układzie wlewowym i wnce formy. Tam strumie ciekłej dyspersji oddajcej ciepło, zmieniajcej swe właciwoci reologiczne, przechodzi w stan stały osigajc zamierzone właciwoci. Badania, oparte na wykorzystaniu komercyjnych programów symulacyjnych prowadzono w skali zapewniajcej poprawno fizycznej interpretacji zachodzcych zjawisk. Numeryczna metoda pomimo swych modelowych ogranicze posiada niewtpliwe zalety. Pozwala mianowicie na wirtualne umieszczanie termopar w miejscach niemoliwych do praktycznej realizacji, pozwala ponadto wyeliminowa bezwładno i wzajemny wpływ na siebie wielu termopar ustawionych w ograniczonym obszarze. W kocu programy symulacyjne stwarzaj moliwoci cigłej kontroli temperatur w ciekłym i stałym orodku a take przy rónym udziale faz. Istnieje moliwo analizy pól temperatury wraz z przemieszczajcym si frontem krystalizacji. Najcenniejsz jednak zalet jest moliwo dowolnego kojarzenia cieplnych i geometrycznych właciwoci modeli, w których poszczególne wielkoci zmieniaj si w funkcji temperatury, czasu, rodzaju zachodzcych przemian. Takie analizy zwizane z wielokrotnymi przeliczeniami nie s moliwe do przeledzenia w eksperymentalnej weryfikacji teorii. Std pomimo wielu ogranicze metod symulacyjnych wybrano ich dominujce znaczenie w badaniu procesu krzepnicia kompozytów zbrojonych dyspersyjnie. Rozpatrywany model jest skali makro, skala wielkoci w programach symulacyjnych nie wpływa na sposób oblicze a przeprowadzona analiza dotyczy podstawowego modelu ograniczajcego si wyłcznie do fizycznych aspektów zwizanych z ruchem ciepła w modelowym obszarze otaczajcym pojedyncz czstk. Do analizy wybrano płaski przypadek, w którym osnowa aluminiowa zawiera centralnie umieszczon czstk ceramiczn. Otoczenie obszaru to z trzech stron pełna izolacja cieplna a czwarty bok stanowi stop aluminium krzem o wielkoci obszaru równej badanemu układowi osnowa zbrojenie. Tak przyjty układ pozwala uchwyci istot zmian zwizanych z kinetyk ruchu ciepła.

6 152 M. Cholewa Rys. 1. Rys. 2. T Wykres temperatur Tz=To=993 K Rys. 1. Symulowany mikroobszar kompozytu z hipotetyczn kwadratow czstk w centrum geometrycznym osnowy aluminiowej Rys. 2. Rozkład temperatur wyznaczony na kierunku oddawania ciepła w funkcji czasu -w zakresie i w otoczeniu krzepnicia. Rozkład dotyczy układu symulowanego z rys.1. O OY tworzy 20 punktów wyznaczania temperatury na kierunku l osi cieplnej. T=f(t, l), [ o C]=f([s], [nr punktu pomiarowego]). G G Wykres fluksji temperatury Tz=To=993 K Wykres gradientu temperatury To=Tz=993 K Rys. 3. Rozkłady pochodnych temperatur a)- po czasie dt/dt=f(t,l) [K/s], b)- po kierunku oddawania dt/dl=f(t,l) [K/cm] Biorc pod uwag przyjte załoenia przeanalizowano ruch ciepła w badanym układzie. Najczciej pocztkowe technologiczne zrónicowanie temperatur komponentów bdce wynikiem denia do ich wyrównania jest niewielkie. Natomiast, jeli wynika ono z załoe technologicznych i jest znaczne rzdu kilkudziesiciu do kilkuset stopni, to powoduje powstawanie znacznych rónic w temperaturze na przestrzeni całego obszaru kompozytowego podczas procesu krystalizacji i krzepnicia. Konsekwencj analizy pola temperatury s analizy pochodnych temperatury po czasie i przestrzeni, które pokazujc charakter zmian w ruchu ciepła stanowi podstawowe wielkoci w funkcji, których okrela si makro- i mikro- właciwoci krzepncych metali i stopów oraz kompozytów. Niewiele zwizków opisujcych proces krzepnicia i krystalizacji zarówno w skali mikro- jak i makro- pomija wielkoci takie jak: prdko transportu ciepła, czy gradient

7 Szczególny przypadek kinetyki cieplnej w modelu 153 temperatury. Ocena jednoczesna obu wielkoci pod ktem ich wpływu na struktur jest niejednoznaczna. T T G Wykres temperatur Wykres nowej fluksji symulacji temperatury 1 dua Tz=To=993 czstka gsta K-przed siatka czstk wyrównana temp G Wykres temperatur Wykres nowej fluksji symulacji temperatury 1 dua Tz=To=993 czstka gsta K-za siatka czstk wyrównana temp a) b) Rys. 4. Rozkłady pochodnej temperatury po czasie w funkcji odcinków osi cieplnej a) przed czstk, b) za czstk - postpujc w kierunku powierzchni granicznej odbierajcej ciepło. (wycinki wykresu z rys. 3 a) T T G Wykres temperatur Wykres gradientu nowej symulacji temperatury 1 dua Tz=To=993 czstka gsta K przed siatka czstk wyrównana temp G Wykres temperatur Wykres nowej gradientu symulacji temperatury 1 dua Tz=To=993 czstka gsta K siatka za czstk wyrównana temp a) b) Rys. 5. Rozkłady pochodnej temperatury po kierunku oddawania ciepła a) przed czstk, b) za czstk - postpujc w kierunku powierzchni granicznej odbierajcej ciepło. (wycinki wykresu z rys. 3 b) 2. ANALIZA WYNIKÓW PRZEPROWADZONYCH BADA Rozkład temperatury na kierunku oddawania ciepła analizowano w 20 punktach poczynajc od zaizolowanego brzegu a koczc na powierzchni oddawania ciepła wykonujc dwukrotnie obliczenia symulacyjne (2x10 punktów wyznaczania temperatury). Wykres z rys. 2. T=f(t,l) pokazuje charakterystyczn zmienno temperatury: 1. Czstka zachowuje si jak opór cieplny, spowalniajc ruch ciepła i stanowic jednoczenie magazyn ciepła, co objawia si widocznym maksimum temperatury wystpujcym w prawie całej przestrzeni wykresu 2. Hamujce działanie najsilniej jest widoczne w pocztkowym czasie krystalizacji, gdzie przystanek temperatury jest tym wikszy, im bliej izolowanej powierzchni pocztku układu współrzdnych

8 154 M. Cholewa 3. Pomimo niewielkiego opónienia w oddawaniu ciepła czstki w stosunku do osnowy, które wynika z rónic w przewodnoci cieplnej wyraniejszy i istotniejszy jest wpływ hamujcy wywołany oporem cieplnym i pojemnoci ciepln czstki, co take wie si z rónic w przewodnoci cieplnej 4. Nastpuje zachodzenie na siebie dwóch zjawisk a mianowicie: niehamowanego oddawania ciepła do otoczenia przez osnow znajdujc si na za czstk od punktu 13 do 20 oraz zwolnionego oddawania ciepła czstki i osnowy znajdujcej si przed barierowym oporem cieplnym z przestrzeni od 0 do 13 punktu 5. Skutkiem obu zjawisk jest wystpienie lokalnego minimum temperatury a nastpnie lokalnego maksimum. Amplitudy ekstremów rosn z oddalaniem si od powierzchni czstki. 6. Mona wyznaczy osobliwe obszary przestrzeni osnowy, w których temperatura w funkcji czasu maleje a nastpnie ronie. Niektóre publikacje zwizane z krystalizacj zorientowan wskazuj na pomijanie, elementu kinetyki przebiegu zjawisk dyfuzji termicznej i chemicznej traktujc je jako nieskoczenie szybkie [17,18]. Pomijanie kinetyki zjawisk, skutkujcych np. periodycznoci odległoci midzypłytkowej w strukturze regularnej parametr wymaga dokładnej analizy z uwagi chociaby na energetyczn spójno przyczyn i skutków. Na kolejnych rysunkach 3, 4 i 5 pokazano przebieg zmiennoci w analizowanym obszarze pochodnych temperatury po czasie i kierunku ruchu ciepła, które odpowiadaj prdkoci zmian temperatury oraz gradientowi temperatury. Przed czstk na powierzchni derywacyjnej wida charakterystyczne minimum zwizane z wydzielaniem ciepła krystalizacji, którego warto maksymalna wzrasta wraz z upływem czasu i jest tym wiksza im dalej od hamujcego wpływu oporu i pojemnoci cieplnej czstki. Ogólnie wpływ czstki mona okreli tłumieniem zjawisk ruchu ciepła, co szczególnie dobrze widoczne jest w przestrzeni za czstk poczynajc od punktu 13 do 20, ale take w tym obszarze widoczne s szybsze fluktuacje pochodnej po czasie w okolicach pocztku krystalizacji. Przejawia si to take krótszym czasem zmian za czstk po stronie powierzchni oddawania ciepła brak jest ostrego piku zwizanego z kocem wydzielania ciepła krystalizacji. W odrónieniu od poprzedniego zwizku gradient temperatury wykazuje znacznie wiksze zrónicowanie zmieniajc swoje wartoci w okolicy powierzchni czstki, ale take zmieniajc znak. Zmienno ta dotyczy zarówno przestrzeni jak i czasu. Jest to radykalna, jakociowa odmienno transportu ciepła w otoczeniu czstki zbrojcej w porównaniu do obszaru pozbawionego czstek, czyli czystego metalu lub stopu. Na kolejnych rysunkach 4a) i 5a) oraz 4b) i 5b) porównano przebiegi zmiennoci pochodnych w ssiedztwie czstki na kierunku oddawania ciepła przed czstk i za ni. Pierwszy z przypadków odnosi si do stanu, w którym czstka znajduje si na drodze odprowadzania ciepła z wntrza odlewu do otoczenia. Drugi dotyczy przypadku, w którym ilo czstek w osnowie jest na tyle dua, e mona j przybliy traktujc jako lokalne centrum cieplne. Trzeci najogólniejszy przypadek to złoenie obu poprzednich. Wynika std odmienno obu zjawisk w wyidealizowanym układzie prostopadłych do kierunku ruchu ciepła cian czstki. Modelowy układ kompozytowy stanowi 10% zbrojenia w osnowie. Taki udział zapewnia istotn zmian właciwoci uytkowych nie sigajc granic udziałów rzeczywistych. W skojarzeniach par kinematycznych kompozyty o doskonałych właciwociach trybologicznych posiadaj udziały czstek zbrojcych na poziomie 2; 3%.

9 Szczególny przypadek kinetyki cieplnej w modelu 155 Na szczególn uwag zasługuj przebiegi zmiennoci pochodnych w pocztkowym zakresie krzepnicia. Te zakresy odpowiadaj za morfologi strukturaln osnowy kompozytu. O ile pochodna temperatury po czasie niewiele zmienia si wzdłu kierunku ruchu ciepła, to jej zmienno w funkcji czasu jest znaczna i przed czstk wystpuje w całym przedziale krzepnicia natomiast za czstk tylko w pocztkowym okresie krzepnicia. Podobnie znacznie wiksz zmienno gradientu zarejestrowano przed czstk gdzie obserwuje si oscylacyjn zmienno gradientu, który przyjmuje wartoci dodatnie i ujemne. Przy czym w bilansie w sposób naturalny przewaa gradient ujemny. Za czstk zmienno gradientu jest znaczna tylko dla pocztkowego czasu krzepnicia a nastpnie stabilizuje si. Obserwowane efekty stabilizowania si zmiennoci obu pochodnych za czstk s tak jak poprzednio spowodowane oporem i pojemnoci ciepln czstki. Zaburzenie w ruchu ciepła podczas krzepnicia pomimo swej krótkotrwałoci nie moe wpływa na stan bilansu cieplnego. 3. WNIOSKI Zakładajc podobiestwo zjawisk cieplnych zachodzcych w skali mikro jak makro, mona przedstawi nastpujce wnioski: 1. Zmienno pochodnych temperatury w przedziale krzepnicia osnowy moe by przyczyn charakterystycznej zmiennoci morfologicznej struktury osnowy w kompozytach 2. Zwizek zmiennoci gradientu i prdkoci krzepnicia ze zmiennoci struktury wokół elementów zbrojcych ma odmienny charakter w zalenoci czy uzna si czstk za lokalny magazyn ciepła o chwilowo najwyszej temperaturze, czy te uwzgldni si j jako opór na drodze ruchu ciepła. 3. Zarejestrowany zmienny przebieg gradientu temperatury a przede wszystkim zmienno jego znaku w funkcji czasu i połoenia analizowanego obszaru wzgldem czstki jest spowodowany wyłcznie rónicami we właciwociach cieplnych komponentów Zmienno pochodnych temperatury moe powodowa zmienno wielkoci tworzonych z ich udziałem (np. według tabl. 1). Moe to dotyczy zarówno amplitudy zmian jak i czasu ich trwania REFERENCES 1. Ares A. E., Schvezov C. E.: Solidification Parameters during the Columnar to Equiaxed in Lead Tin Alloys, Metall. and Mater. Trans., v. 31A, 2000, Winiewski S. Wymiana ciepła PWN Warszawa Rutter J., W.,Chalmers B.: Canadian Journal of Physics, 1953, Tiler W.A., Jackson K., A., Rutter J., W.,Chalmers B.: Acta Metall., 1953, 1, Toloui B., Hellawell A. Acta Metall., 1976, v. 24, Schürmann E., Löblich H.,: Giessereiforsch., 1977, v. 29, Kurtz W.,Fisher D. J.: Acta Metall., v. 28, 1980, Jones H., Kurtz W.: Metallk, v. 72, 1981, Khan S., Ourdjini A., Liu J., Eliot R.,: Int. Conf. On Al. Alloys, Trondheim, 1992, 217.

10 156 M. Cholewa 10. Cholewa M., Gawroski J. : Analiza ruchu ciepła w mikroobszarze kompozytu zbrojonego czstkami, Mat. Konf. K. M. i S. PAN Katowice, Cholewa M., Gawroski J. :Wpływ geometrii czstek zbrojcych na krzepnicie mikroobszaru kompozytu, K. M. i S, PAN Katowice, Cholewa M.: Kształtowanie struktury osnowy kompozytu z osnow aluminiowo - krzemow, K. M. i S, PAN Katowice, Opole 1999 nr 1/99 z. 40, Cholewa M.: Opis krzepnicia mikroobszaru kompozytowego zbrojonego elementami dyspersyjnymi za pomoc modułu morfologicznego, Mat. Konf. Kraj. V Symp. Kompozyty 2000 Teoria i Praktyka, PTMK, Czstochowa 2000, Cholewa M, Gawroski J.: Zwizek geometrycznych cech komponentów wzmacniajcych z technologicznymi i eksploatacyjnymi właciwociami kompozytów odlewanych, K. M. i S, PAN Katowice, Katowice 2000, v. 2, nr 44, Cholewa M.: Korelacje midzy cieplno-geometrycznymi właciwociami zbrojenia w kompozytach dyspersyjnych, K. M. i S, PAN Katowice, 2000, v. 2, nr 44, Cholewa M.: Wybrane właciwoci kompozytu zbrojonego czstkami w funkcji morfologii zbrojenia, K. M. i S, PAN Katowice, 2000, v. 2, nr 44, s Favier J.J.: Ann. Chim. Franc.,v , Carlberg T., Fredriksson H.: Cryst. Growth, v 42, 1997, 526.

Materiały metalowe. Wpływ składu chemicznego na struktur i własnoci stali. Wpływ składu chemicznego na struktur stali niestopowych i niskostopowych

Materiały metalowe. Wpływ składu chemicznego na struktur i własnoci stali. Wpływ składu chemicznego na struktur stali niestopowych i niskostopowych i własnoci stali Prezentacja ta ma na celu zaprezentowanie oraz przyblienie wiadomoci o wpływie pierwiastków stopowych na struktur stali, przygotowaniu zgładów metalograficznych oraz obserwacji struktur

Bardziej szczegółowo

Badania kompozytu wytworzonego w wyniku reakcji ciekłego Al ze stałym Ti

Badania kompozytu wytworzonego w wyniku reakcji ciekłego Al ze stałym Ti AMME 2002 11th Badania kompozytu wytworzonego w wyniku reakcji ciekłego Al ze stałym Ti P. Zagierski University of Oslo, Centre for Materials Science Gaustadalleen 21, 0349 Oslo, Norwegia Dla potrzeb norweskiego

Bardziej szczegółowo

Materiały metalowe. Odkształcenie plastyczne i rekrystalizacja metali. Copyright by L.A. Dobrzaski, IMIiB, Gliwice

Materiały metalowe. Odkształcenie plastyczne i rekrystalizacja metali. Copyright by L.A. Dobrzaski, IMIiB, Gliwice Stale szybkotnce to takie stale stopowe, które maj zastosowanie na narzdzia tnce do obróbki skrawaniem, na narzdzia wykrojnikowe, a take na narzdzia do obróbki plastycznej na zimno i na gorco. Stale te

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si 53/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU

Bardziej szczegółowo

Badania technologii napawania laserowego i plazmowego proszkami na osnowie kobaltu, przylgni grzybków zaworów ze stali X40CrSiMo10-2

Badania technologii napawania laserowego i plazmowego proszkami na osnowie kobaltu, przylgni grzybków zaworów ze stali X40CrSiMo10-2 AMME 2003 12th Badania technologii laserowego i plazmowego proszkami na osnowie kobaltu, przylgni grzybków zaworów ze stali X40CrSiMo10-2 A. Klimpel, A. Lisiecki, D. Janicki Katedra Spawalnictwa, Politechnika

Bardziej szczegółowo

Wysza twardo to wzrost czasu uytkowania narzdzia

Wysza twardo to wzrost czasu uytkowania narzdzia Wysza twardo to wzrost czasu uytkowania narzdzia Sporód wielu czynników, które najbardziej redukuj koszty produkcji wyrónia si najwaniejsze wymienione poniej: czas pracy narzdzia niskie stałe koszty produkcji

Bardziej szczegółowo

Wpływ warunków obróbki cieplnej na własnoci stopu AlMg1Si1*

Wpływ warunków obróbki cieplnej na własnoci stopu AlMg1Si1* AMME 2001 10th JUBILEE INTERNATIONAL SC IENTIFIC CONFERENCE Wpływ warunków obróbki cieplnej na własnoci stopu AlMg1Si1* S. Tkaczyk, M. Kciuk Zakład Zarzdzania Jakoci, Instytut Materiałów Inynierskich i

Bardziej szczegółowo

Wpływ obróbki cieplnej na morfologi ledeburytu przenienionego w stopach podeutektycznych

Wpływ obróbki cieplnej na morfologi ledeburytu przenienionego w stopach podeutektycznych AMME 2001 10th JUBILEE INTERNATIONAL SC IENTIFIC CONFERENCE Wpływ obróbki cieplnej na morfologi ledeburytu przenienionego w stopach podeutektycznych J. Pacyna, J. Krawczyk Wydział Metalurgii i Inynierii

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY REGULACYJNE STEROWNIKÓW PROGRAMOWALNYCH (PLC)

PROCEDURY REGULACYJNE STEROWNIKÓW PROGRAMOWALNYCH (PLC) PROCEDURY REGULACYJNE STEROWNIKÓW PROGRAMOWALNYCH (PLC) W dotychczasowych systemach automatyki przemysłowej algorytm PID był realizowany przez osobny regulator sprztowy - analogowy lub mikroprocesorowy.

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRZYWIZNACH KRGOSŁUPA MCZYZN I KOBIET W POZYCJI SIEDZCEJ W ZALENOCI OD TYPU POSTAWY CIAŁA WSTP

ZMIANY W KRZYWIZNACH KRGOSŁUPA MCZYZN I KOBIET W POZYCJI SIEDZCEJ W ZALENOCI OD TYPU POSTAWY CIAŁA WSTP Elbieta CHLEBICKA Agnieszka GUZIK Wincenty LIWA Politechnika Wrocławska ZMIANY W KRZYWIZNACH KRGOSŁUPA MCZYZN I KOBIET W POZYCJI SIEDZCEJ W ZALENOCI OD TYPU POSTAWY CIAŁA WSTP siedzca, która jest przyjmowana

Bardziej szczegółowo

Izolacja Anteny szerokopasmowe i wskopasmowe

Izolacja Anteny szerokopasmowe i wskopasmowe Izolacja Anteny szerokopasmowe i wskopasmowe W literaturze technicznej mona znale róne opinie, na temat okrelenia, kiedy antena moe zosta nazwana szerokopasmow. Niektórzy producenci nazywaj anten szerokopasmow

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I dr inż. Hanna Smoleńska UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ Równowaga termodynamiczna pojęcie stosowane w termodynamice. Oznacza stan, w którym makroskopowe

Bardziej szczegółowo

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa.

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Wstp Przy podejciu do planowania adresacji IP moemy spotka si z 2 głównymi przypadkami: planowanie za pomoc adresów sieci prywatnej przypadek, w którym jeeli

Bardziej szczegółowo

Statyczna próba skrcania

Statyczna próba skrcania Laboratorium z Wytrzymałoci Materiałów Statyczna próba skrcania Instrukcja uzupełniajca Opracował: Łukasz Blacha Politechnika Opolska Katedra Mechaniki i PKM Opole, 2011 2 Wprowadzenie Do celów wiczenia

Bardziej szczegółowo

ELEKTRYCZNE SYSTEMY GRZEWCZE

ELEKTRYCZNE SYSTEMY GRZEWCZE RURKOWE TYP G Elementy grzejne rurkowe typ rurkowe s w urzdzeniach do podgrzewania powietrza, wody, oleju, form i bloków metalowych rednica elementu: ø 8,5 mm napicie zasilania: 230 V, 400 V lub inne na

Bardziej szczegółowo

3. Analiza termiczno-derywacyjna stopów Mg-Al-Zn

3. Analiza termiczno-derywacyjna stopów Mg-Al-Zn 3. Analiza termiczno-derywacyjna stopów Mg-Al-Zn 3.1. Metodyka bada termiczno-derywacyjnych Open Access Library Volume 5 (11) 2012 Rozwijajc technologie odlewania magnezu i jego stopów, obecni inynierowie

Bardziej szczegółowo

Podstawowe obiekty AutoCAD-a

Podstawowe obiekty AutoCAD-a LINIA Podstawowe obiekty AutoCAD-a Zad1: Narysowa lini o pocztku w punkcie o współrzdnych (100, 50) i kocu w punkcie (200, 150) 1. Wybierz polecenie rysowania linii, np. poprzez kilknicie ikony. W wierszu

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład XI Właściwości cieplne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Stabilność termiczna materiałów 2. Pełzanie wysokotemperaturowe 3. Przewodnictwo cieplne 4. Rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

MODELE ODPOWIEDZI DO PRZYKŁADOWEGO ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO Z FIZYKI I ASTRONOMII

MODELE ODPOWIEDZI DO PRZYKŁADOWEGO ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO Z FIZYKI I ASTRONOMII TEST PRZED MATUR 007 MODELE ODPOWIEDZI DO PRZYKŁADOWEGO ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO Z FIZYKI I ASTRONOMII ZAKRES ROZSZERZONY Numer zadania......3. Punktowane elementy rozwizania (odpowiedzi) za podanie odpowiedzi

Bardziej szczegółowo

Budowa stopów. (układy równowagi fazowej)

Budowa stopów. (układy równowagi fazowej) Budowa stopów (układy równowagi fazowej) Równowaga termodynamiczna Stopy metali są trwałe w stanie równowagi termodynamicznej. Równowaga jest osiągnięta, gdy energia swobodna układu uzyska minimum lub

Bardziej szczegółowo

Znaki informacyjne. Droga bez przejazdu Informuje o wjedzie na drog, której koniec nie ma połczenia z inn drog.

Znaki informacyjne. Droga bez przejazdu Informuje o wjedzie na drog, której koniec nie ma połczenia z inn drog. Znaki informacyjne Droga z pierwszestwem Znak ten informuje o wjedzie na drog z pierwszestwem przejazdu. Oznacza to, e kierujcy ma pierwszestwo przejazdu na skrzyowaniach z innymi drogami. Koniec drogi

Bardziej szczegółowo

TERMOFIZYCZNY DOBÓR KOMPONENTÓW W ODLEWANYCH KOMPOZYTACH DYSPERSYJNYCH

TERMOFIZYCZNY DOBÓR KOMPONENTÓW W ODLEWANYCH KOMPOZYTACH DYSPERSYJNYCH KOMPOZYTY (COMPOSITES) 5(2005)4 Mirosław Cholewa 1 Politechnika Śląska, Wydział Mechaniczny Technologiczny, Instytut Materiałów Inżynierskich i Biomedycznych, Zakład Odlewnictwa ul. Towarowa 7, 44-100

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu MechKonstruktor

Instrukcja obsługi programu MechKonstruktor Instrukcja obsługi programu MechKonstruktor Opracował: Sławomir Bednarczyk Wrocław 2002 1 1. Opis programu komputerowego Program MechKonstruktor słuy do komputerowego wspomagania oblicze projektowych typowych

Bardziej szczegółowo

Laboratorium elektryczne. Falowniki i przekształtniki - I (E 14)

Laboratorium elektryczne. Falowniki i przekształtniki - I (E 14) POLITECHNIKA LSKA WYDZIAŁINYNIERII RODOWISKA I ENERGETYKI INSTYTUT MASZYN I URZDZE ENERGETYCZNYCH Laboratorium elektryczne Falowniki i przekształtniki - I (E 14) Opracował: mgr in. Janusz MDRYCH Zatwierdził:

Bardziej szczegółowo

Amortyzacja rodków trwałych

Amortyzacja rodków trwałych Amortyzacja rodków trwałych Wydawnictwo Podatkowe GOFIN http://www.gofin.pl/podp.php/190/665/ Dodatek do Zeszytów Metodycznych Rachunkowoci z dnia 2003-07-20 Nr 7 Nr kolejny 110 Warto pocztkow rodków trwałych

Bardziej szczegółowo

7. Symulacje komputerowe z wykorzystaniem opracowanych modeli

7. Symulacje komputerowe z wykorzystaniem opracowanych modeli Opracowane w ramach wykonanych bada modele sieci neuronowych pozwalaj na przeprowadzanie symulacji komputerowych, w tym dotycz cych m.in.: zmian twardo ci stali szybkotn cych w zale no ci od zmieniaj cej

Bardziej szczegółowo

Materiały metalowe. Utwardzanie wydzieleniowe stopów aluminium

Materiały metalowe. Utwardzanie wydzieleniowe stopów aluminium Aluminium Metal ten krystalizuje w sieci A1, a wic cechuje si du plastycznoci. Charakteryzuje si parametrem sieci a=0,40408 nm, temperatur topnienia 3 Mg / m 660,4 C, temperatur wrzenia 2060 C. Mał gsto

Bardziej szczegółowo

POBÓR MOCY MASZYN I URZDZE ODLEWNICZYCH

POBÓR MOCY MASZYN I URZDZE ODLEWNICZYCH Eugeniusz ZIÓŁKOWSKI, 1 Roman WRONA 2 Wydział Odlewnictwa AGH 1. Wprowadzenie. Monitorowanie poboru mocy maszyn i urzdze odlewniczych moe w istotny sposób przyczyni si do oceny technicznej i ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

E2 - PROBABILISTYKA - Zadania do oddania

E2 - PROBABILISTYKA - Zadania do oddania E - PROBABILISTYKA - Zadania do oddania Parametr k = liczba trzycyfrowa dwie ostatnie cyfry to dwie ostatnie cyfry numeru indeksu pierwsza cyfra to pierwsza cyfra liczby liter pierwszego imienia. Poszczególne

Bardziej szczegółowo

Wojciech Drzewiecki SYSTEMY INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ

Wojciech Drzewiecki SYSTEMY INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ Wojciech Drzewiecki SYSTEMY INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ Systemem Informacji Geograficznej (Systemem Informacji Przestrzennej, GIS, SIP) nazywamy skomputeryzowany system pozyskiwania, przechowywania, przetwarzania,

Bardziej szczegółowo

Minimalizacja odpadów w operacji chromowania elektrolitycznego metali jako czci składowej procesu nakładania powłok chromowych

Minimalizacja odpadów w operacji chromowania elektrolitycznego metali jako czci składowej procesu nakładania powłok chromowych AMME 2002 11th Minimalizacja odpadów w operacji chromowania elektrolitycznego metali jako czci składowej procesu nakładania powłok chromowych R. Nowosielski, M. Spilka Zakład Materiałów Nanokrystalicznych

Bardziej szczegółowo

Projekt okablowania strukturalnego dla I semestru Akademii CISCO we WSIZ Copernicus we Wrocławiu

Projekt okablowania strukturalnego dla I semestru Akademii CISCO we WSIZ Copernicus we Wrocławiu Przygotował: mgr in. Jarosław Szybiski Projekt okablowania strukturalnego dla I semestru Akademii CISCO we WSIZ Copernicus we Wrocławiu 1. Wstp Okablowanie strukturalne to pojcie, którym okrela si specyficzne

Bardziej szczegółowo

Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe

Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe Autor: Jacek Bielecki Ostatnia zmiana: 14 marca 2011 Wersja: 2011 Spis treci Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe PROGRAM SPRZEDA WERSJA 2011 KOREKTY RABATOWE... 1 Spis treci... 1 Aktywacja funkcjonalnoci...

Bardziej szczegółowo

Politechnika lska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urzdze Energetycznych Zakład Podstaw Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Energetycznych

Politechnika lska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urzdze Energetycznych Zakład Podstaw Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Energetycznych Politechnika lska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urzdze Energetycznych Zakład Podstaw Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Energetycznych wiczenie laboratoryjne z wytrzymałoci materiałów Temat wiczenia: Wyznaczanie

Bardziej szczegółowo

OCENA DOBORU RODKÓW TRANSPORTOWYCH W GOSPODARSTWACH ROLNICZYCH W ASPEKCIE WYKORZYSTANIA ŁADOWNOCI. Stanisław Kokoszka, Stanisława Roczkowska-Chmaj

OCENA DOBORU RODKÓW TRANSPORTOWYCH W GOSPODARSTWACH ROLNICZYCH W ASPEKCIE WYKORZYSTANIA ŁADOWNOCI. Stanisław Kokoszka, Stanisława Roczkowska-Chmaj Acta Sci. Pol., Technica Agraria 6(2) 2007, 15-21 OCENA DOBORU RODKÓW TRANSPORTOWYCH W GOSPODARSTWACH ROLNICZYCH W ASPEKCIE WYKORZYSTANIA ŁADOWNOCI Stanisław Kokoszka, Stanisława Roczkowska-Chmaj Akademia

Bardziej szczegółowo

Moliwoci wykorzystania drobnych frakcji elazostopów w procesie ich pneumatycznego wprowadzania do ciekłego eliwa

Moliwoci wykorzystania drobnych frakcji elazostopów w procesie ich pneumatycznego wprowadzania do ciekłego eliwa AMME 003 th Moliwoci wykorzystania robnych frakcji elazostopów w procesie ich pneumatycznego wprowazania o ciekłego eliwa J. Jezierski Instytut Materiałów Inynierskich i Biomeycznych, Zakła Olewnictwa,

Bardziej szczegółowo

Marcin LAZYK 1 Krzysztof SMYKSY 2 Ewa CHROBOT 3 Wydział Odlewnictwa AGH, Kraków

Marcin LAZYK 1 Krzysztof SMYKSY 2 Ewa CHROBOT 3 Wydział Odlewnictwa AGH, Kraków Marcin LAZYK 1 Krzysztof SMYKSY 2 Ewa CHROBOT 3 Wydział Odlewnictwa AGH, Kraków 1. Wstp. W badaniach procesów formowania wykorzystywane s rónorodne techniki pomiarowe. Najczciej stosowana jest ocena efektów

Bardziej szczegółowo

MP69 ZETTLER EXPERT. Osłona przeciwwietrzna MP69 Nr kat. 572.001 Osłona przeciwwietrzna stalowa SMP69 Nr kat. 572.002

MP69 ZETTLER EXPERT. Osłona przeciwwietrzna MP69 Nr kat. 572.001 Osłona przeciwwietrzna stalowa SMP69 Nr kat. 572.002 Osłona przeciwwietrzna Nr kat. 572.001 Osłona przeciwwietrzna stalowa S Nr kat. 572.002 ZETTLER EXPERT Osłony przeciwwietrzne / S instalowane s na kanałach wlotu powietrza w instalacjach klimatyzacyjnych

Bardziej szczegółowo

Wpływ temperatury wyarzania na struktur i właciwoci magnetyczne nanokompozytowych magnesów Nd 10 Fe 84-x W x B 6 (0 < x < 33 %at.)

Wpływ temperatury wyarzania na struktur i właciwoci magnetyczne nanokompozytowych magnesów Nd 10 Fe 84-x W x B 6 (0 < x < 33 %at.) AMME 23 12th Wpływ temperatury wyarzania na struktur i właciwoci magnetyczne nanokompozytowych magnesów Nd 1 Fe 84-x W x B 6 ( < x < 33 %at.) A. Przybył, J.J. Wysłocki Instytut Fizyki, Wydział Inynierii

Bardziej szczegółowo

Dyskretyzacja sygnałów cigłych.

Dyskretyzacja sygnałów cigłych. POLITECHNIKA LSKA WYDZIAŁ INYNIERII RODOWISKA I ENERGETYKI INSTYTUT MASZYN I URZDZE ENERGETYCZNYCH LABORATORIUM METROLOGII Dyskretyzacja sygnałów cigłych. (M 15) www.imiue.polsl.pl/~wwwzmiape Opracował:

Bardziej szczegółowo

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Analiza procesu jest narzdziem do osignicia wyszej efektywnoci organizacji (midzy innymi). Wymaga ona zbudowania modelu procesu biznesowego bdcego opisem funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

8. Przykłady wyników modelowania własno ci badanych stopów Mg-Al-Zn z wykorzystaniem narz dzi sztucznej inteligencji

8. Przykłady wyników modelowania własno ci badanych stopów Mg-Al-Zn z wykorzystaniem narz dzi sztucznej inteligencji 8. Przykłady wyników modelowania własno ci badanych stopów Mg-Al-Zn z wykorzystaniem narz dzi sztucznej inteligencji W przypadku numerycznego modelowania optymalnych warunków obróbki cieplnej badanych

Bardziej szczegółowo

Bazy danych Podstawy teoretyczne

Bazy danych Podstawy teoretyczne Pojcia podstawowe Baza Danych jest to zbiór danych o okrelonej strukturze zapisany w nieulotnej pamici, mogcy zaspokoi potrzeby wielu u!ytkowników korzystajcych z niego w sposóbs selektywny w dogodnym

Bardziej szczegółowo

Obróbka cieplno-mechaniczna blach ze stali konstrukcyjnej mikrostopowej o strukturze ferrytyczno-martenzytycznej*

Obróbka cieplno-mechaniczna blach ze stali konstrukcyjnej mikrostopowej o strukturze ferrytyczno-martenzytycznej* AMME 22 11th Obróbka cieplno-mechaniczna blach ze stali konstrukcyjnej mikrostopowej o strukturze ferrytyczno-martenzytycznej* J. Adamczyk, A. Grajcar Zakład Inynierii Materiałów Konstrukcyjnych i Specjalnych,

Bardziej szczegółowo

Napd i sterowanie hydrauliczne i pneumatyczne

Napd i sterowanie hydrauliczne i pneumatyczne Napd i sterowanie hydrauliczne i pneumatyczne Hydraulika wykład 2 Moduły stabilizacji jazdy RSM Układ ten pracuje na zasadzie tłumienia przez akumulator o odpowiedniej pojemnoci ruchu dwóch mas łyki z

Bardziej szczegółowo

DRUGA ZASADA TERMODYNAMIKI

DRUGA ZASADA TERMODYNAMIKI DRUGA ZASADA TERMODYNAMIKI Procesy odwracalne i nieodwracalne termodynamicznie, samorzutne i niesamorzutne Proces nazywamy termodynamicznie odwracalnym, jeśli bez spowodowania zmian w otoczeniu możliwy

Bardziej szczegółowo

Kuratorium Owiaty w Białymstoku -2005 r.

Kuratorium Owiaty w Białymstoku -2005 r. Kuratorium Owiaty w Białymstoku -2005 r. Informacja o I etapie wdroenia 4 godziny wychowania fizycznego w województwie podlaskim (klasa IV SP) oraz warunkach realizacji wychowania fizycznego w szkołach

Bardziej szczegółowo

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku.

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku. Warszawa, dnia 22 03 2007 Zrzeszenie Zwizków Zawodowych Energetyków Dotyczy: Informacja prawna dotyczca kwestii wydzielenia Operatora Systemu Dystrybucyjnego w energetyce Argumenty na poparcie idei wydzielenia

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu DIALux 2.6

Instrukcja obsługi programu DIALux 2.6 Instrukcja obsługi programu DIALux 2.6 Marcin Kuliski Politechnika Wrocławska Program DIALux słuy do projektowania sztucznego owietlenia pomieszcze zamknitych, terenów otwartych oraz dróg. Jego najnowsze,

Bardziej szczegółowo

BUDOWA LUNETY CELOWNICZEJ

BUDOWA LUNETY CELOWNICZEJ BUDOWA LUNETY CELOWNICZEJ Luneta celownicza składa si z nastpujcych sekcji (liczc od obiektywu): - soczewek obiektywu - układu regulacji paralaxy (dotyczy lunet sportowych) - mechanizmu regulacji krzya

Bardziej szczegółowo

Badania odpornoci na korozj napreniow stopu aluminium typu AlMg5

Badania odpornoci na korozj napreniow stopu aluminium typu AlMg5 AMME 2003 12th 979 Badania odpornoci na korozj napreniow stopu aluminium typu AlMg5 S. Tkaczyk a, M. Kciuk b a Zakład Zarzdzania Jakoci b Zakład Materiałów Nanokrystalicznych i Funkcjonalnych oraz Zrównowaonych

Bardziej szczegółowo

4. Charakterystyka stali niestopowych. I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe. Stal jest łatwospawalna gdy:

4. Charakterystyka stali niestopowych. I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe. Stal jest łatwospawalna gdy: 4. Charakterystyka stali niestopowych I. Stale niestopowe konstrukcyjne, maszynowe i na urzdzenia cinieniowe 1. Stale niestopowe konstrukcyjne i maszynowe (PN-EN 1025:2002U) Wymagania: Łatwa spawalno Stal

Bardziej szczegółowo

Optyka geometryczna. Soczewki. Marcin S. Ma kowicz. rok szk. 2009/2010. Zespóª Szkóª Ponadgimnazjalnych Nr 2 w Brzesku

Optyka geometryczna. Soczewki. Marcin S. Ma kowicz. rok szk. 2009/2010. Zespóª Szkóª Ponadgimnazjalnych Nr 2 w Brzesku skupiaj ce rozpraszaj ce Optyka geometryczna Zespóª Szkóª Ponadgimnazjalnych Nr 2 w Brzesku rok szk. 2009/2010 skupiaj ce rozpraszaj ce Spis tre±ci 1 Wprowadzenie 2 Ciekawostki 3 skupiaj ce Konstrukcja

Bardziej szczegółowo

Walcowanie blach o strukturze wielofazowej metod obróbki cieplno - mechanicznej ze stali konstrukcyjnej z mikrododatkami Nb i Ti #

Walcowanie blach o strukturze wielofazowej metod obróbki cieplno - mechanicznej ze stali konstrukcyjnej z mikrododatkami Nb i Ti # AMME 23 12th Walcowanie blach o strukturze wielofazowej metod obróbki cieplno - mechanicznej ze stali konstrukcyjnej z mikrododatkami Nb i Ti # J. Adamczyk, A. Grajcar Zakład Inynierii Materiałów Konstrukcyjnych

Bardziej szczegółowo

Poprawa efektywnoci metody wstecznej propagacji bdu. Jacek Bartman

Poprawa efektywnoci metody wstecznej propagacji bdu. Jacek Bartman Poprawa efektywnoci metody wstecznej propagac bdu Algorytm wstecznej propagac bdu. Wygeneruj losowo wektory wag. 2. Podaj wybrany wzorzec na wejcie sieci. 3. Wyznacz odpowiedzi wszystkich neuronów wyjciowych

Bardziej szczegółowo

System midzybankowej informacji gospodarczej Dokumenty Zastrzeone MIG DZ ver. 2.0. Aplikacja WWW ver. 2.1 Instrukcja Obsługi

System midzybankowej informacji gospodarczej Dokumenty Zastrzeone MIG DZ ver. 2.0. Aplikacja WWW ver. 2.1 Instrukcja Obsługi System midzybankowej informacji gospodarczej Dokumenty Zastrzeone MIG DZ ver. 2.0. Aplikacja WWW ver. 2.1 Instrukcja Obsługi 1.Wymagania techniczne 1.1. Wymagania sprztowe - minimalne : komputer PC Intel

Bardziej szczegółowo

Klonowanie MAC adresu oraz TTL

Klonowanie MAC adresu oraz TTL 1. Co to jest MAC adres? Klonowanie MAC adresu oraz TTL Adres MAC (Media Access Control) to unikalny adres (numer seryjny) kadego urzdzenia sieciowego (jak np. karta sieciowa). Kady MAC adres ma długo

Bardziej szczegółowo

Znaki Zakazu. Zakaz wjazdu motocykli Oznacza zakaz wjazdu na drog wszelkich motocykli (nawet tych z bocznym wózkiem).

Znaki Zakazu. Zakaz wjazdu motocykli Oznacza zakaz wjazdu na drog wszelkich motocykli (nawet tych z bocznym wózkiem). Znaki Zakazu Zakaz ruchu w obu kierunkach Znak ten oznacza, e droga, na której jest on ustawiony jest zamknita dla ruchu drogowego w obu kierunkach. W przypadku, gdy znak ten obowizuje tylko w okrelonych

Bardziej szczegółowo

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Warszawa, maj 2006 Spis treci Wprowadzenie...3 Cz I Zbiorcze wykonanie budetów jednostek samorzdu terytorialnego...7 1. Cz operacyjna...7

Bardziej szczegółowo

1) Grafy eulerowskie własnoci algorytmy. 2) Problem chiskiego listonosza

1) Grafy eulerowskie własnoci algorytmy. 2) Problem chiskiego listonosza 165 1) Grafy eulerowskie własnoci algorytmy 2) Problem chiskiego listonosza 166 Grafy eulerowskie Def. Graf (multigraf, niekoniecznie spójny) jest grafem eulerowskim, jeli zawiera cykl zawierajcy wszystkie

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYCZNE USZKODZENIA MASZYN I NARZDZI

CHARAKTERYSTYCZNE USZKODZENIA MASZYN I NARZDZI CHARAKTERYSTYCZNE USZKODZENIA MASZYN I NARZDZI ZAGADNIENIA Opis mikroskopu metalograficznego i sposób przygotowania zgładów Podstawowe wiadomoci o korozji Trybologiczne procesy zuywania maszyn i narzdzi,

Bardziej szczegółowo

GODZINOWA METODA OBLICZANIA ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGI W SYSTEMACH WENTYLACJI I KLIMATYZACJI

GODZINOWA METODA OBLICZANIA ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGI W SYSTEMACH WENTYLACJI I KLIMATYZACJI Building Physics in Theory and Practise, ISSN 1734-4891 GODZINOWA METODA OBLICZANIA ZAPOTRZEBOWANIA NA ENERGI W SYSTEMACH WENTYLACJI I KLIMATYZACJI Maciej MIJAKOWSKI *, Jerzy SOWA **, Piotr NAROWSKI ***

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W PILE INSTYTUT POLITECHNICZNY Zakład Budowy i Eksploatacji Maszyn PRACOWNIA TERMODYNAMIKI TECHNICZNEJ INSTRUKCJA Temat ćwiczenia: WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA PRZEWODNOŚCI

Bardziej szczegółowo

WICZENIE LABORATORYJNE NR 9. Opracowali: Wojciech Wieleba, Zbigniew Olejnik

WICZENIE LABORATORYJNE NR 9. Opracowali: Wojciech Wieleba, Zbigniew Olejnik WICZENIE LABORATORYJNE NR 9 Opracowali: Wojciech Wieleba, Zbigniew Olejnik Temat: Badanie przekładni pasowej z pasem klinowym Uwaga: Przed przystpieniem do wiczenia naley zapozna si z ponisz instrukcj

Bardziej szczegółowo

Dynamika Uk adów Nieliniowych 2009 Wykład 11 1 Synchronizacja uk adów chaotycznych O synchronizacji mówiliśmy przy okazji języków Arnolda.

Dynamika Uk adów Nieliniowych 2009 Wykład 11 1 Synchronizacja uk adów chaotycznych O synchronizacji mówiliśmy przy okazji języków Arnolda. Dynamika Ukadów Nieliniowych 2009 Wykład 11 1 Synchronizacja ukadów chaotycznych O synchronizacji mówiliśmy przy okazji języków Arnolda. Wtedy była to synchronizacja stanów periodycznych. Wiecej na ten

Bardziej szczegółowo

A. Zaborski, Elastooptyka podstawy fizyczne ELASTOOPTYKA

A. Zaborski, Elastooptyka podstawy fizyczne ELASTOOPTYKA ELASTOOPTYKA Elastooptyka stanowi grup metod optycznych słucych do dowiadczalnego wyznaczania stanu naprenia i odkształcenia. W niniejszym rozdziale omówiona zostanie jedynie podstawowa metoda, wykorzystujca

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA ZESTAW NR 2 POZIOM PODSTAWOWY. 1. x y x y

ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA ZESTAW NR 2 POZIOM PODSTAWOWY. 1. x y x y Nr zadania Nr czynnoci Przykadowy zestaw zada nr z matematyki ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA ZESTAW NR POZIOM PODSTAWOWY Etapy rozwizania zadania. Podanie dziedziny funkcji f: 6, 8.. Podanie wszystkich

Bardziej szczegółowo

AQUAGOR POMPA CIEPŁA WODA/WODA

AQUAGOR POMPA CIEPŁA WODA/WODA AQUAGOR POMPA CIEPŁA WODA/WODA Pompy ciepła woda/woda to jeden z najbardziej wydajnych systemów energii cieplnej. Temperatura wód gruntowych to bardzo solidne i stałe ródło energii, bo ich temperatura

Bardziej szczegółowo

STALE ODPORNE NA KOROZJ

STALE ODPORNE NA KOROZJ STALE ODPORNE NA KOROZJ OGÓLNA KLASYFIKACJA STALI ODPORNYCH NA KOROZJ - kryterium podziału ODPORNO NA KOROZJ stale trudno rdzewiejce stale odporne na korozj OGÓLNA KLASYFIKACJA STALI ODPORNYCH NA KOROZJ

Bardziej szczegółowo

CYKL POWIETRZNY W BILANSIE PROMIENIOWANIA SŁONECZNEGO

CYKL POWIETRZNY W BILANSIE PROMIENIOWANIA SŁONECZNEGO CYKL POWIETRZNY W BILANSIE PROMIENIOWANIA SŁONECZNEGO W cyklu powietrznym jest jeden z najniszych udziałów energii promieniowania słonecznego. Jest to zaledwie około 0,3% (około 4 W/m 2 ) strumienia energii

Bardziej szczegółowo

O EGZAMINACH NA PRAWO JAZDY

O EGZAMINACH NA PRAWO JAZDY INFORMACJE O EGZAMINACH NA PRAWO JAZDY podstawa prawna: rozporzdzenie Ministra Infrastruktury w sprawie szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnie przez kierujcych pojazdami, instruktorów i egzaminatorów

Bardziej szczegółowo

I. NIEDOMAGANIA UKŁADU ZASILANIA SILNIKA z ZS

I. NIEDOMAGANIA UKŁADU ZASILANIA SILNIKA z ZS WSTP Analiza danych uzyskanych podczas eksploatacji pojazdów dowodzi, e w 70...80% przypadków przyczyn niewłaciwego funkcjonowania silników wysokoprnych s niesprawnoci układu zasilania. W zwizku z tym

Bardziej szczegółowo

Badanie efektywnoci procesów logistycznych narzdziem wspomagajcym tworzenie łacuchów zarzdzania dostawami *

Badanie efektywnoci procesów logistycznych narzdziem wspomagajcym tworzenie łacuchów zarzdzania dostawami * AMME 2001 10th JUBILEE INTERNATIONAL SC IENTIFIC CONFERENCE Badanie efektywnoci procesów logistycznych narzdziem wspomagajcym tworzenie łacuchów zarzdzania dostawami * S. Tkaczyk, M. Roszak Zakład Zarzdzania

Bardziej szczegółowo

Systemy mobilne wykład 5. Systemy komórkowe. Wykład prowadzi: Mikołaj Sobczak

Systemy mobilne wykład 5. Systemy komórkowe. Wykład prowadzi: Mikołaj Sobczak Systemy komórkowe Wykład prowadzi: Mikołaj Sobczak 1 Rozwizanie klasyczne Rozwizanie klasyczne - nadajnik o duej mocy pokrywajcy swym zasigiem znaczny obszar Dua emitowana moc Due terminale kocowe Powane

Bardziej szczegółowo

Materiały metalowe. Wpływ warunków nagrzewania i chłodzenia na struktury stopów metali

Materiały metalowe. Wpływ warunków nagrzewania i chłodzenia na struktury stopów metali We współczesnym metaloznawstwie oraz technice maszynowej obróbka cieplna stosowana dla metali i ich stopów ma olbrzymie znaczenie. Przez obróbk ciepln mona zmienia własnoci w bardzo szerokich granicach,

Bardziej szczegółowo

OGNIWO PALIWOWE W UKŁADACH ZASILANIA POTRZEB WŁASNYCH

OGNIWO PALIWOWE W UKŁADACH ZASILANIA POTRZEB WŁASNYCH Antoni DMOWSKI, Politechnika Warszawska, Instytut Elektroenergetyki Bartłomiej KRAS, APS Energia OGNIWO PALIWOWE W UKŁADACH ZASILANIA POTRZEB WŁASNYCH 1. Wstp Obecne rozwizania podtrzymania zasilania obwodów

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

KOSZTY PLANOWEJ OBSŁUGI TECHNICZNEJ CIGNIKÓW ROLNICZYCH NOWEJ GENERACJI

KOSZTY PLANOWEJ OBSŁUGI TECHNICZNEJ CIGNIKÓW ROLNICZYCH NOWEJ GENERACJI Technica Agraria 2(2) 2003, 53-57 KOSZTY PLANOWEJ OBSŁUGI TECHNICZNEJ CIGNIKÓW ROLNICZYCH NOWEJ GENERACJI Zenon Grze Streszczenie. W pracy dokonano analizy kosztów planowej obsługi technicznej cigników

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do kompilatorów

Wprowadzenie do kompilatorów Wprowadzenie do kompilatorów Czy ja kiedykolwiek napisz jaki kompilator? Jakie zadania ma do wykonania kompilator? Czy jzyk formalny to rodzaj jzyka programowania? Co to jest UML?, Czy ja kiedykolwiek

Bardziej szczegółowo

Rys 4. Układ klimatyzacyjny z recyrkulacyjnymi szafami klimatyzacyjnymi firmy Weiss Klimatechnik [2]

Rys 4. Układ klimatyzacyjny z recyrkulacyjnymi szafami klimatyzacyjnymi firmy Weiss Klimatechnik [2] Rozwizania energooszczdne klimatyzacji dla sal operacyjnych 1. Wprowadzenie Systemy klimatyzacyjne sal operacyjnych szpitali nale do najbardziej energochłonnych. Wpływa na to szereg czynników, w szczególnoci

Bardziej szczegółowo

Stopy tytanu. Stopy tytanu i niklu 1

Stopy tytanu. Stopy tytanu i niklu 1 Stopy tytanu Stopy tytanu i niklu 1 Tytan i jego stopy Al Ti Cu Ni liczba at. 13 22 29 28 struktura kryst. A1 αa3/βa2 A1 A1 ρ, kg m -3 2700 4500 8930 8900 T t, C 660 1668 1085 1453 α, 10-6 K -1 18 8,4

Bardziej szczegółowo

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-LOG-1082 Podstawy nauki o materiałach Fundamentals of Material Science

Bardziej szczegółowo

SYMULACJA PROCESU OBRÓBKI NA PODSTAWIE MODELU OBRABIARKI UTWORZONEGO W PROGRAMIE NX

SYMULACJA PROCESU OBRÓBKI NA PODSTAWIE MODELU OBRABIARKI UTWORZONEGO W PROGRAMIE NX W Y B R A N E P R O B L E M Y I NY N I E R S K I E N U M E R 2 I N S T Y T U T A U T O M A T Y Z A C J I P R O C E S Ó W T E C H N O L O G I C Z N Y C H I Z I N T E G R O W A N Y C H S Y S T E M Ó W W

Bardziej szczegółowo

Wprowadzanie i zmiany faktur z zakupu, wydruk rejestru zakupu

Wprowadzanie i zmiany faktur z zakupu, wydruk rejestru zakupu Sterowanie procedurami programu "Rejestr zakupu" odbywa si poprzez wybór jednej z kilku proponowanych akurat na ekranie moliwoci. U dołu ekranu wypisywany jest komunikat bliej objaniajcy wybran aktualnie

Bardziej szczegółowo

geometry a w przypadku istnienia notki na marginesie: 1 z 5

geometry a w przypadku istnienia notki na marginesie: 1 z 5 1 z 5 geometry Pakiet słuy do okrelenia parametrów strony, podobnie jak vmargin.sty, ale w sposób bardziej intuicyjny. Parametry moemy okrela na dwa sposoby: okrelc je w polu opcji przy wywołaniu pakiety:

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 2/N. 9. Stopy aluminium z litem: budowa strukturalna, właściwości, zastosowania.

ĆWICZENIE Nr 2/N. 9. Stopy aluminium z litem: budowa strukturalna, właściwości, zastosowania. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Materiały Metaliczne II ĆWICZENIE Nr 2/N Opracowali:

Bardziej szczegółowo

ATLAS STRUKTUR. Ćwiczenie nr 25 Struktura i właściwości materiałów kompozytowych

ATLAS STRUKTUR. Ćwiczenie nr 25 Struktura i właściwości materiałów kompozytowych ATLAS STRUKTUR Ćwiczenie nr 25 Struktura i właściwości materiałów kompozytowych Rys. 1. Mikrostruktura podeutektycznego stopu aluminium-krzem AK7. Pomiędzy dendrytami roztworu stałego krzemu w aluminium

Bardziej szczegółowo

MASY SAMOUTWARDZALNE Z GEOPOLIMEROWYM UKŁADEM WICYM

MASY SAMOUTWARDZALNE Z GEOPOLIMEROWYM UKŁADEM WICYM Jiri NOVOTNY 1 SAND-TEAM Brno 1. Spoiwo geopolimerowe. Geopolimery nale do alkalicznych glinokrzemianów. Chodzi o materiały zawierajce krzem, glin oraz pierwiastek alkaliczny typu sodu lub potasu. W przyrodzie

Bardziej szczegółowo

Zrównowaona technologia elementem współczesnych metod zarzdzania produkcj

Zrównowaona technologia elementem współczesnych metod zarzdzania produkcj AMME 2001 10th JUBILEE INTERNATIONAL SC IENTIFIC CONFERENCE Zrównowaona technologia elementem współczesnych metod zarzdzania produkcj R. Nowosielski, M. Spilka Zakład Materiałów Nanokrystalicznych i Funkcjonalnych

Bardziej szczegółowo

Testy zgodnoci w diagnozowaniu systemów alarmowych

Testy zgodnoci w diagnozowaniu systemów alarmowych Testy zgodnoci w diagnozowaniu systemów alarmowych Ryszard SOBCZAK Politechnika Gdaska,Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki ul.g.narutowicza 11/12, 80-952 Gdask, e-mail:rsob@pg.gda.pl. Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

W Y B R A N E P R O B L E M Y I N Y N I E R S K I E

W Y B R A N E P R O B L E M Y I N Y N I E R S K I E W Y B R A N E P R O B L E M Y I NY N I E R S K I E Z E S Z Y T Y N A U K O W E I N S T Y T U T U A U T O M A T Y Z A C J I P R O C E S Ó W T E C H N O L O G I C Z N Y C H I Z I N T E G R O W A N Y C H

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu CalcuLuX 4.0

Instrukcja obsługi programu CalcuLuX 4.0 Instrukcja obsługi programu CalcuLuX 4.0 Katarzyna Jach Marcin Kuliski Politechnika Wrocławska Program CalcuLuX jest narzdziem wspomagajcym proces projektowania owietlenia, opracowanym przez Philips Lighting.

Bardziej szczegółowo

Zrównowaona technologia materiałowa*

Zrównowaona technologia materiałowa* AMME 23 12th Zrównowaona technologia materiałowa* R. Nowosielski, M. Spilka Zakład Materiałów Nanokrystalicznych i Funkcjonalnych oraz Zrównowaonych Technologii Proekologicznych, Instytut Materiałów Inynierskich

Bardziej szczegółowo

Programowanie Obiektowe

Programowanie Obiektowe Programowanie Obiektowe dr in. Piotr Zabawa IBM/Rational Certified Consultant pzabawa@pk.edu.pl WYKŁAD 1 Wstp, jzyki, obiektowo Cele wykładu Zaznajomienie słuchaczy z głównymi cechami obiektowoci Przedstawienie

Bardziej szczegółowo

Metale i niemetale. Krystyna Sitko

Metale i niemetale. Krystyna Sitko Metale i niemetale Krystyna Sitko Substancje proste czyli pierwiastki dzielimy na : metale np. złoto niemetale np. fosfor półmetale np. krzem Spośród 115 znanych obecnie pierwiastków aż 91 stanowią metale

Bardziej szczegółowo

Ocena obcienia prac fizyczn dynamiczn na stanowisku pracy

Ocena obcienia prac fizyczn dynamiczn na stanowisku pracy Ocena obcienia prac fizyczn dynamiczn na stanowisku pracy dr med. Joanna Bugajska - Centralny Instytut Ochrony Pracy (artykuł z pakietu edukacyjnego Nauka o pracy - bezpieczestwo, higiena, ergonomia CIOP)

Bardziej szczegółowo

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl Źródło: LI OLIMPIADA FIZYCZNA (1/2). Stopień III, zadanie doświadczalne - D Nazwa zadania: Działy: Słowa kluczowe: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Andrzej Wysmołek, kierownik ds. zadań dośw. plik;

Bardziej szczegółowo

Moc mieszadła cyrkulacyjnego W warniku cukrowniczym * Streszczenie:

Moc mieszadła cyrkulacyjnego W warniku cukrowniczym * Streszczenie: František RIEGER**, Edward RZYSKI*** **Czeski Uniwersytet Techniczny w Pradze, Instytut Inynierii Procesowej, Praha, Republika Czeska ***Politechnika Łódzka, Katedra Aparatury Procesowej, Łód Moc mieszadła

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie programu Microsoft Excel do analizy wyników nauczania

Zastosowanie programu Microsoft Excel do analizy wyników nauczania Grayna Napieralska Zastosowanie programu Microsoft Excel do analizy wyników nauczania Koniecznym i bardzo wanym elementem pracy dydaktycznej nauczyciela jest badanie wyników nauczania. Prawidłow analiz

Bardziej szczegółowo

Kod pocztowy 00-928. Województwo Mazowieckie. Faks 630-10-19. Adres internetowy (URL) www.mi.gov.pl

Kod pocztowy 00-928. Województwo Mazowieckie. Faks 630-10-19. Adres internetowy (URL) www.mi.gov.pl OGŁOSZE O ZAMÓWIENIU Roboty budowlane Dostawy Usługi Wypełnia Urzd Zamówie Publicznych Data otrzymania ogłoszenia Numer identyfikacyjny SEKCJA I: ZAMAWIAJCY I.1) OFICJALNA NAZWA I ADRES ZAMAWIAJCEGO Ministerstwo

Bardziej szczegółowo