Izabela Piróg, Henryk Piróg POTRAWY Z SOCZEWICY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Izabela Piróg, Henryk Piróg POTRAWY Z SOCZEWICY"

Transkrypt

1 Izabela Piróg, Henryk Piróg POTRAWY Z SOCZEWICY Warszawa 1998

2 Copyright by Izabela Piróg, Henryk Piróg ISBN Wydawca: Instytut Danone Fundacja Promocji Zdrowego ywienia ul. Redutowa 9/ Warszawa

3 Je eli pszenica jest królowà zbó, to królowà roêlin stràczkowych jest soczewica. (asyryjskie przys owie ludowe)

4 POTRAWY Z SOCZEWICY

5 SPIS TREÂCI WST P IX I HISTORIA SOCZEWICY 1 II WARTOÂå OD YWCZA NASION SOCZEWICY 3 W ókno surowe 4 Bia ko 4 T uszcze 6 W glowodany 6 Sk adniki mineralne 7 Wapƒ (Ca) 7 Fosfor (P) 7 Potas (K) 7 Sód (Na) 8 Magnez (Mg) 8 Mangan (Mn) 8 Miedê (Cu) 9 Cynk (Zn) 9 elazo (Fe) 9 Jod (J) 10 V III POTRAWY PRZEPISY 11 Uwagi ogólne 11 ZUPY 13 Zupa z soczewicy 15 Zupa-purée soczewicy na mi snym bulionie 15 Zupa z soczewicy z grzybami 16 Zupa z soczewicy i makaronu 17 Zupa z soczewicy i szpinaku 17 Zupa z soczewicy na mi sie 18 Zupa z soczewicy i makaronu 19

6 SPIS TREÂCI Zupa jarska z soczewicà 20 Zupa z soczewicy o smaku grzybowym 20 Zupa z soczewicy z mi sem 21 Zupa z soczewicy z pomidorami 22 Zupa z soczewicy z suszonymi owocami 23 Zupa z soczewicy z ziemniakami 23 Zupa-krem z soczewicy 24 Zupa jarzynowa z soczewicà 25 Zupa soczewicowa z grzankami 25 VI DODATKI DO ZUP 27 Uszka z soczewicà 29 Paszteciki z nadzieniem z soczewicy 29 Soczewica z wody 30 Soczewica z mas em 31 Purée z soczewicy 31 Soczewica na g sto 32 POTRAWY Z SAMEJ SOCZEWICY 33 Soczewica na sypko z t uszczem i cebulà 35 Soczewica na sypko 35 Soczewica po góralsku 36 Kotlety z soczewicy 36 Soczewica na kwaêno 37 Sma ona soczewica 38 Soczewica po bengalsku 38 POTRAWY PÓ MI SNE 41 Tartinki z nadzieniem z soczewicy 43 Soczewica z w dlinà w sosie musztardowym 44 Soczewica ze s oninà lub boczkiem 44 Soczewica z boczkiem 45 Soczewica duszona z w dzonym boczkiem 45 Baranina duszona z soczewicà 46 Soczewica w sosie pomidorowym z boczkiem i kie basà 47

7 SPIS TREÂCI Kotlety z soczewicy i wo owiny 47 NaleÊniki z soczewicà 48 Krokiety z soczewicà 49 Kulebiak z soczewicà 50 POTRAWY Z SOCZEWICY I RY U 53 Soczewica z ry em po bejrucku 55 Soczewica z ry em 55 Soczewica z ry em i cebulà 56 POTRAWY Z SOCZEWICY I WARZYW 57 Pasztet soczewicowo-selerowy 59 Leczo wzbogacone soczewicà 59 Soczewica na sypko z t uszczem i cebulà 60 Soczewica po arabsku 60 Soczewica duszona z grzybami 61 Kotleciki z soczewicy z czosnkiem i paprykà 61 Soczewica z grzybami 62 Soczewica w sosie pomidorowym 63 Soczewica ze szpinakiem 64 Soczewica z mi tà 65 Soczewica z kapustà czerwonà 66 Rolada z soczewicy i grzybów 66 VII POTRAWY Z SOCZEWICY I OWOCÓW 69 Soczewica ze Êliwkami i orzechami 71 Soczewica ze Êliwkami 71 SA ATKI Z SOCZEWICY 73 Sa atka z soczewicy, ogórków i ziemniaków 75 Sa atka z soczewicy z sa atà pekiƒskà 75 Sa atka z soczewicy, ogórków i jab ek 76 Sa atka z soczewicy, ziemniaków, czerwonej kapusty i kiszonych grzybów 77 Sa atka z soczewicy, ziemniaków, dyni i kiszonych grzybów 77 Sa atka z soczewicy, ziemniaków, brukselki i kiszonych grzybów 78

8 SPIS TREÂCI Sa atka z soczewicy, kiszonej kapusty i czosnku 78 Sa atka z soczewicy i kiszonych ogórków 79 Sa atka z soczewicy i ó tego sera 79 Sa atka z soczewicy po gdaƒsku 80 Sa atka z soczewicy i marchwi 80 Sa atka z soczewicy i twarogu 81 Sa atka z soczewicy i moreli 82 Sa atka z soczewicy i kie basy lub mi sa pieczonego 82 Sa atka z soczewicy i dyni 83 Sa atka z soczewicy i orzechów w oskich 83 Sa atka z soczewicy i wo owiny 84 Sa atka z soczewicy i kukurydzy 85 Sa atka z soczewicy i zielonej sa aty 85 Sa atka z soczewicy i jarzyn 86 VIII SOSY 87 Sos z soczewicy 89 Sos z soczewicy o smaku czosnkowym 89

9 WST P Autorzy publikacji mgr Izabela Piróg i prof. dr hab. Henryk Piróg od lat prowadzà obserwacje i badania nad soczewicà jadalnà (Lens culinaris L.). Pani mgr Izabela Piróg jest znanym i cenionym dietetykiem. Posiada du e doêwiadczenie z zakresu ywienia cz owieka zdrowego i chorego. Od wielu lat pracuje w s u bie zdrowia, uczestniczy w edukacji ywieniowej ludzi z wadami przemiany materii cukrzyca, oty oêç oraz prowadzi zaj cia w Studium Dietetyki w Krakowie. Pan prof. dr hab. Henryk Piróg jest nauczycielem akademickim w Krakowskiej Akademii Rolniczej. Prowadzi badania nad soczewicà jadalnà. Zorganizowa kolekcj soczewicy, która wchodzi a w sk ad Centralnej Kolekcji RoÊlin Uprawnych prowadzonej przez Instytut Hodowli i Aklimatyzacji RoÊlin w Radzikowie. W kolekcji zgromadzono liczny materia roêlinny pochodzàcy z kraju i ró nych stron Êwiata. W oparciu o materia kolekcyjny wyhodowa jednà z pierwszych polskich odmian, która jest przygotowywana do Paƒstwowego Rejestru Odmian Oryginalnych. Zarzàd G ówny Polskiego Towarzystwa Dietetyki w Krakowie dzi kuje Autorom za trud w o ony w opracowanie zbioru potraw z soczewicy jadalnej. RoÊlina ta, ze wzgl du na swojà dobrà wartoêç od ywczà, jest obecnie obiektem zainteresowania licznych konsumentów, a propozycje potraw sà bardzo poszukiwane. IX Prezes Zarzàdu G ównego Polskiego Towarzystwa Dietetyki w Krakowie mgr Anna Rudnicka

10 I HISTORIA SOCZEWICY Soczewica jadalna (Lens culinaris L.), zwana cz sto sakówkà, jest roêlinà jednorocznà, jarà, nale àcà do rodziny motylkowatych. Z uwagi na du e owoce (stràki) zaliczana jest do grupy roêlin stràczkowych. Stràki zawierajà 2-3 nasiona kszta tu dyskowatego, o Êrednicy od 2 do 9 mm i gruboêci od 1,5 do 3 mm. 1 Liczne doniesienia pochodzàce zarówno z literatury przyrodniczej, jak i historycznej dowodzà, e roêlina ta jest jednà z najstarszych roêlin uprawianych przez cz owieka. èród a podajà, i pochodzi ona z Azji Ârodkowej i Bliskiego Wschodu. W tych rejonach uprawiana by a oko o 5 tysi cy lat przed naszà erà. W staro ytnoêci soczewica z Azji i Mezopotamii rozprzestrzeni a si w Grecji i Egipcie. Zajmowa a znaczne obszary w delcie Nilu, gdzie by a spo ywana w postaci ca ych nasion, kasz lub màki, z której wypiekano chleb. By a równie eksportowana do Rzymu i stanowi a podstawowy pokarm dla ludzi. Uwa ano jà tak e za roêlin leczniczà. Greccy medycy stosowali soczewic przy dolegliwoêciach o àdkowych i nerwowych Nowiƒski M.: Dzieje upraw i roêlin uprawnych. PWRiL. Warszawa 1970

11 HISTORIA SOCZEWICY 2 Cz ste jej spo ywanie czyni o cz owieka spokojnym i cierpliwym. O roêlinie tej wspomina si równie w Biblii. W Ksi dze Rodzaju opisana jest historia odstàpienia Jakubowi przez Ezawa praw wynikajàcych z pierworództwa za misk soczewicy. W Koranie roêlin t nazywa si b ogos awieƒstwem Bo ym. Ludy arabskie spo ywa y jà cz sto i by a ona dla nich podstawowym posi kiem. Uprawa soczewicy jest nadal rozpowszechniona w Egipcie, Algierii, Pakistanie i Syrii. W Europie pojawi a si w neolicie. Potwierdzajà to wykopaliska. Interesujàcym odkryciem by o stwierdzenie wyst powania nasion soczewicy w osadach dennych Jeziora Bodeƒskiego w Szwajcarii. Na terenach dzisiejszej Polski pojawi a si w tym samym czasie, co i w innych krajach europejskich. Na jej Êlady natrafiono w czasie badaƒ archeologicznych w Biskupinie. Z innych doniesieƒ historycznych wynika, e by- a uprawiana na Âlàsku, Pomorzu, Ziemi Lubuskiej, om yƒskiej, w okolicach Torunia i Krakowa. Dzia o si to za króla W adys awa okietka. Jak podaje Rocznik Kapitu y Krakowskiej, po st umieniu rebelii wójta Alberta w Krakowie, testem polskoêci by y wypowiadane s owa soczewica, ko o, miele m yn. Ci, którzy mieli trudnoêci z wymówieniem i cz, byli uwa ani za Niemców i wrogów okietka. Powierzchnia upraw soczewicy na Êwiecie, jak podaje FAO (Food and Agricultural Organization), w latach wynosi a oko o 1310 tys. hektarów. Liczàcymi si producentami nasion tej roêliny sà Indie, Pakistan, Syria, Turcja, USA, Kanada, Hiszpania, W ochy, Grecja, Bu garia i Rumunia. Znaczne iloêci nasion uzyskuje si równie w Czechach, S owacji, Niemczech i Holandii. W Polsce uprawia si ma e iloêci soczewicy, g ównie we wschodnich regionach kraju. Nale y przypuszczaç, e soczewica ponownie pojawi si w wi kszych iloêciach na naszych sto ach. Przyczynià si do tego prowadzone w krakowskiej i lubelskiej Akademii Rolniczej prace hodowlane, których celem jest uzyskanie odmian przydatnych do uprawy w polskich warunkach glebowych i klimatycznych Piróg H.: ZdolnoÊç planowania nowych rodów soczewicy jadalnej (Lens Culinaris). Fragmenta Agraonomica, 2, s

12 II WARTOÂå OD YWCZA NASION SOCZEWICY Nasiona soczewicy charakteryzujà si dobrà wartoêcià od ywczà. Potwierdzajà to mi dzy innymi wykonane przez B. Kogut (1990) badania sk adu chemicznego nasion. WartoÊç ich zosta a porównana do nasion fasoli i soi. Uzyskane wyniki podano w tabelach 1, 2 i 3. Tabela 1 ZawartoÊç sk adników organicznych w nasionach soczewicy, fasoli i soi w procentach suchej masy (% s.m.), wg B. Kogut 3 Gatunek W ókno Bia ko Bia ko T uszcz Bezazotowe Skrobia surowe ogólne w aêciwe ogó em ogó em Soczewica 4,32 32,33 28,50 1,04 48,80 41,14 Fasola Igo omska 3,89 23,45 19,40 1,71 56,13 46,37 Soja Polan 5,93 37,44 36,28 19,46 23,16 5,08 Tabela 2 ZawartoÊç podstawowych sk adników mineralnych w nasionach soczewicy, fasoli i soi w mg % suchej masy, wg B. Kogut 4 Gatunek Ca K Na Mg P Soczewica 67,4 1120,8 21,1 139,8 608,6 Fasola Igo omska 102,0 1502,0 26,5 198,5 528,0 Soja Polan 139,0 2159,0 21,0 266,6 848,0 3 Tabela 3 ZawartoÊç podstawowych mikrosk adników w nasionach soczewicy fasoli i soi w mg % suchej masy, wg B. Kogut 5 Gatunek Mn Cu Zn Fe J x Soczewica 2,24 0,92 4,63 9,67 34,9 Fasola Igo omska 2,20 0,88 4,65 6,04 24,0 Soja Polan 4,14 1,47 4,01 6,42 9,3 X / wg Kowalskiego 6 3. Kogut B.: Badania wartoêci biochemicznej nasion form krajowych i zagranicznych soczewicy jadalnej. Praca doktorska AR-Kraków 4. Kogut B.: Badania wartoêci biochemicznej nasion form krajowych i zagranicznych soczewicy jadalnej. Praca doktorska AR-Kraków 5. Kogut B.: Badania wartoêci biochemicznej nasion form krajowych i zagranicznych soczewicy jadalnej. Praca doktorska AR-Kraków 6. Kowalski R.: The 8 week choresterol cure

13 WARTOÂå OD YWCZA NASION SOCZEWICY WartoÊç energetyczna nasion soczewicy wynosi 334 kcal/100g s.m., co daje 1398 kj/100g s.m., natomiast nasion fasoli 323 kcal/100g s.m., co daje 1372 kj/100g s.m. i soi 417 kcal/100g s.m., co daje 1746 kj/100g s.m. 4 W ókno surowe W ókno jest wielocukrem (polisacharydem), z którego zbudowane sà Êciany komórkowe komórek roêlinnych. Wyró nia si w ókno surowe i pokarmowe. Jak podajà Hasik i Bartnikowa 7, w ókno surowe jest to ta cz Êç w ókna roêlinnego, która nie rozpuszcza si we wrzàcym 0,25 mol/l kwasie siarkowym, w 0,31 mol/l ugu sodowym, eterze, alkoholu i wodzie. Do oznaczenia niestrawnej cz Êci po ywienia roêlinnego pomiar w ókna surowego jest nieadekwatny, znacznie zani ony, poniewa nie uwzgl dnia si hemiceluloz i ligniny. Jednak w badaniach sk adu chemicznego materia u roêlinnego podaje si powszechnie zawartoêç w ókna surowego z uwagi na atwoêç oznaczania. Zawarte w nasionach soczewicy w ókno surowe nie jest przyswajalne przez organizm cz owieka. Enzymy wyst pujàce w przewodzie pokarmowym nie rozk adajà w ókna na sk adniki prostsze ulegajàce trawieniu. Ma ono jednak du e znaczenie fizjologiczne dla organizmu. W ókno surowe nie stanowi êród a energii dla cz owieka, ale zmniejsza ryzyko powstawania ró nych chorób, np. wrzodów o- àdka i dwunastnicy, a je eli wyst pujà, to przyspiesza ich gojenie oraz zmniejsza cz stotliwoêç nawrotu tych dolegliwoêci. B onnik wp ywa na zwi kszenie ruchów perystaltycznych jelit, co skraca zaleganie ka u i ogranicza kontakt zwiàzków rakotwórczych z b onà Êluzowà jelit. Zwiàzki te sà dostarczane z pokarmami lub wytwarzane przez organizm w czasie przemian biochemicznych. W obecnoêci b onnika mno y si równie w jelicie korzystna flora bakteryjna. U atwia trawienie i formowanie ka u. Nast puje regularne wydalanie resztek przez organizm oraz zmniejsza si wch anianie t uszczy, w glowodanów i obni a si poziom cholesterolu. Wyst pujàce w b onniku pektyny wià à jony metali ci kich, u atwiajàc ich wydalanie z ka em. Dzia anie to mo na okreêliç jako odtruwajàce. èród em b onnika sà nasiona zbó, warzywa, owoce i suche nasiona roêlin stràczkowych. Soczewica zawiera ponad 4% w ókna surowego w suchej masie nasion. 8 Jest to wi cej ni w nasionach fasoli i mniej ni w nasionach soi. ZawartoÊç tego sk adnika jest uzale niona od odmiany, nawo enia oraz dojrza oêci nasion. Dzienna norma spo ycia b onnika u cz owieka wynosi oko o 35 g. Bia ko Nast pnym sk adnikiem wyst pujàcym w nasionach soczewicy jest bia ko. Zaliczane jest ono do podstawowych zwiàzków organicznych niezb dnych w ywieniu cz owieka. Bia ka sk adajà si z aminokwasów, których jest oko o 20. Ró ne aminokwasy àczà si ze sobà, dajàc ró ne polipeptydy, które przez dalsze àczenie tworzà bia ka 7. Hasik J., Bartnikowa E.: W ókno roêlinne w ywieniu cz owieka. PZWL. Warszawa Tabela 1

14 WARTOÂå OD YWCZA NASION SOCZEWICY o zmiennej budowie i funkcji fizjologicznej. Ró norodne w aêciwoêci bia ek sà wynikiem ich budowy wewn trznej, która polega mi dzy innymi na zmiennej kolejnoêci uk adu aminokwasów. Bia ka majà ró ne w aêciwoêci rozpuszczania si w wodzie, alkoholu lub rozcieƒczonych zwiàzkach chemicznych (sole oboj tne). Bia ka dzieli si na proste rozpuszczalne w wodzie, i z o one rozpuszczalne w alkoholu lub roztworach soli oboj tnych. Grupa bia ek zwana skleroproteinami wyst puje tylko w organizmach zwierz cych, g ównie w tkankach ochraniajàcych i podporowych. Nale y do niej bia ko tkanki àcznej, w osów, paznokci, kopyt i we ny. Bia ka te nie sà rozpuszczalne i trawione przez enzymy trawienne cz owieka. Bia ko dostarczane w pokarmach jest êród em aminokwasów. Na wartoêç od ywczà bia ka ma wp yw stosunek do siebie wyst pujàcych aminokwasów. Nie wszystkie spo ywane bia ka dajà takie same efekty ywieniowe. Najlepsze sà bia ka pe nowartoêciowe, wyst pujàce w mleku, jajach, mi sie, rybach i nasionach roêlin stràczkowych. Dostarczane z bia kiem aminokwasy s u à do budowy nowych tkanek rosnàcemu organizmowi oraz do wymiany bia ek u organizmów doros ych. Bia ka sà równie odpowiedzialne za prawid owe funkcjonowanie i aktywnoêç niektórych enzymów bioràcych udzia w trawieniu. Sà noênikami niektórych witamin i sk adników mineralnych oraz biorà udzia w tworzeniu hormonów. Sà one wi c niezb dne do prawid owego wzrostu i funkcjonowania organizmu. èród em wartoêciowego bia ka w ywieniu cz owieka sà mi dzy innymi nasiona roêlin stràczkowych. Soczewica zawiera oko o 28%, fasola 19% i soja 36% bia ka w a- Êciwego. 9 Sk ad aminokwasowy bia ka soczewicy jadalnej jest korzystniejszy ni bia ka fasoli. Stwierdzono wi cej kwasu asparaginowego, kwasu glutaminowego, seryny, tryptofanu, lizyny i argininy. Znaczenie wspomnianych aminokwasów dla organizmu cz owieka jest bardzo du e. Kwas asparaginowy bierze udzia mi dzy innymi we wzmacnianiu systemu immunologicznego, zwi kszajàc ywotnoêç i wytrzyma oêç organizmu. Bierze równie udzia w usuwaniu amoniaku z organizmu. Kwas glutaminowy uaktywnia mi dzy innymi funkcj mózgu, zmniejsza zm czenie, przyspiesza gojenie wrzodów o àdka i dwunastnicy. W niektórych przypadkach mo e byç pomocny w leczeniu schizofrenii, impotencji i alkoholizmu. Seryna w niektórych przypadkach, w stosownych dawkach, mo e agodziç ból i mo e byç u ywana jako czynnik przeciwpsychotyczny. Tryptofan jest niezb dny do prawid owego dzia ania mózgu, zmniejsza nadpobudliwoêç i napi cia, dzia a przeciwdepresyjnie, zmniejsza reakcj na ból i u atwia zasypianie. Lizyna jest aminokwasem bioràcym czynny udzia w odnawianiu tkanek, produkcji przeciwcia, enzymów i hormonów. Wp ywa na przemian t uszczowà oraz prawid owe funkcjonowanie jajników. Niedobory tego aminokwasu mogà byç jednà z przyczyn bezp odnoêci Tabela 1

15 WARTOÂå OD YWCZA NASION SOCZEWICY Arginina mo e sprzyjaç podnoszeniu aktywnoêci uk adu immunologicznego, konieczna jest do prawid owego funkcjonowania przysadki mózgowej, u atwia gojenie ran, prawid owà prac mi Êni, poprawiajàc sprawnoêç fizycznà, oraz jest g ównym sk adnikiem p ynu nasiennego. 6 T uszcze Wa nym sk adnikiem od ywczym sà t uszcze. Zbudowane sà z w gla, wodoru i tlenu. Dzielimy je na t uszcze proste (glicerydy i woski) i z o one (fosfolipidy i glikolipidy). T uszcze charakteryzujà si ró nà temperaturà topliwoêci. Uzale nione to jest od budowy chemicznej (d ugoêci aƒcucha) kwasów t uszczowych, które stanowià podstawowà cz Êç sk adowà t uszczów. Kwasy t uszczowe dzielimy na nasycone, które dajà w warunkach normalnej temperatury sta à konsystencj produktu (np. smalec, ój, mas o), oraz kwasy t uszczowe nienasycone, dajàce konsystencj ciek à (np. oleje). W ywieniu wysokà wartoêç od ywczà majà t uszcze zawierajàce nienasycone kwasy t uszczowe. Dostarczajà one organizmowi energii, która wykorzystywana jest w ró nych procesach yciowych, poczàwszy od pracy mi Êni, a skoƒczywszy na utrzymaniu ciep oty cia a. T uszcze sà równie noênikami witamin, takich jak A, D, E i K. Ponadto t uszcze dostarczajà organizmowi cz owieka niezb dnych nienasyconych kwasów t uszczowych, których sam nie wytwarza. Sà to kwasy t uszczowe linolowy, linolenowy i arachidowy. Odgrywajà one bardzo wa nà rol w przemianie cholesterolu, powodujàc obni enie jego poziomu w surowicy krwi, co zmniejsza ryzyko wystàpienia mia d ycy, niedokrwiennej choroby serca i zawa u. ZawartoÊç tych t uszczów jest du a u niektórych roêlin stràczkowych, np. u soi wynosi oko o 19,5% s.m. Soczewica jest ro- Êlinà, która w swych nasionach zawiera ma à iloêç tego sk adnika 1,2% s.m., ale jest to t uszcz atwo przyswajalny przez organizm cz owieka. 10 W glowodany W glowodany (cukrowce) w nasionach roêlin stràczkowych wyst pujà w znacznych iloêciach. Zaliczane sà do zwiàzków organicznych zbudowanych z w gla, wodoru i tlenu. Podzia ich opiera si na budowie chemicznej aƒcucha, który powstaje przez àczenie si ze sobà czàstek tworzonego cukru. Wyró nia si cukry proste, z których najwa niejsze to glukoza i fruktoza, oraz z o one z szeregu podstawowych aƒcuchów. Te ostatnie dzielà si na kilkucukrowce (oligosacharydy) i wielocukrowce (polisacharydy). W sk ad wielocukrowca wchodzi kilkaset czàstek cukru prostego. Przyk adem takiego wielocukrowca jest skrobia, która jako materia zapasowy wyst puje w ziarniakach zbó, bulwach ziemniaczanych i nasionach roêlin stràczkowych. Nasiona soczewicy, podobnie jak i fasoli, z w glowodanów gromadzà g ównie skrobi. Skrobia jest wielocukrem przyswajalnym przez cz owieka. W trawieniu biorà udzia enzymy zwane amylazami (Alfa i Beta amylaza). W glowodany przyswajalne dostarczajà organizmowi energii, która jest wykorzystywana w procesach yciowych. Mogà byç równie w niewielkich iloêciach magazy- 10. Tabela 1

16 nowane w wàtrobie i mi Êniach w postaci glikogenu. Przemiany w glowodanów prowadzà do powstawania glukozy. Ten prosty w glowodan jest niezb dny dla prawid owego funkcjonowania uk adu krà enia i uk adu nerwowego. W glowodany biorà równie udzia w gospodarce wodnej i mineralnej organizmu. Nasiona roêlin stràczkowych bogate sà w ten sk adnik. Soczewica zawiera znaczne iloêci w glowodanów, przede wszystkim skrobi 41,1% s.m. 11 Sk adniki mineralne WARTOÂå OD YWCZA NASION SOCZEWICY Niezb dne dla prawid owego wzrostu i rozwoju organizmu cz owieka sà równie sk adniki mineralne zawarte w nasionach roêlin stràczkowych. Wapƒ (Ca) Du e znaczenie dla prawid owego funkcjonowania organizmu ma wapƒ. Jest on materia em budulcowym koêci i tylko 1% ogólnej iloêci wapnia wyst puje w tkankach mi kkich (mi Ênie), we krwi i innych p ynach ustrojowych. Wp ywa on na prawid owe dzia anie mi Ênia sercowego, b on komórkowych, krzepliwoêç krwi oraz reguluje prac enzymów, np. lipazy. Wp yw na w aêciwà gospodark wapniem w organizmie cz owieka ma fosfor. Najbardziej korzystny stosunek tych pierwiastków do siebie wynosi 1:1, a u ma ych dzieci 1,5:1. Dzienne zapotrzebowanie na wapƒ u doros ej osoby wynosi oko o 800 mg. èród em wapnia sà mleko i jego przetwory, ryby oraz nasiona roêlin stràczkowych. Soczewica zawiera oko- o 68% s.m. wapnia. 12 WartoÊç ta ulega zwi kszeniu przy wzroêcie iloêci tego pierwiastka w glebie. 7 Fosfor (P) Fosfor, podobnie jak wapƒ, w organizmie wyst puje g ównie w koêciach, mi - Êniach i p ynach ustrojowych. Znajduje si we wszystkich komórkach organizmu, wchodzi w sk ad bia ek, t uszczów, w glowodanów, kwasów nukleinowych i zwiàzków energetycznych (ADP, ATP). Bierze udzia w procesach przemiany materii, regulujàc ich przebieg. Dzienne zapotrzebowanie na fosfor u doros ego cz owieka wynosi oko o 800 mg. èród em fosforu sà ryby, sery, nasiona zbó oraz suche nasiona roêlin stràczkowych. Soczewica zawiera ponad 600 mg % s.m. 13 Jest to wi cej ni w nasionach fasoli. Potas (K) Potas jest jednym z wa niejszych sk adników ywej komórki organizmu cz owieka. Jest odpowiedzialny za gospodark wodno-elektrolitowà organizmu i za prawid owe ciênienie p ynów ustrojowych. Dziennie spo ywamy doêç du e iloêci potasu. Wy- 11. Tabela Tabela Tabela 2

17 WARTOÂå OD YWCZA NASION SOCZEWICY st puje w nasionach zbó, ziemniakach, produktach mlecznych, mi snych, w owocach i warzywach oraz w suchych nasionach roêlin stràczkowych. W nasionach soczewicy stwierdzono ponad 1120 mg % s.m. 14 Wi ksze iloêci tego pierwiastka zawiera y nasiona fasoli i soi. Gromadzenie potasu w nasionach lub innych cz Êciach roêlin jest uzale nione w znacznym stopniu od zawartoêci tego sk adnika w Êrodowisku glebowym. Istnieje wi c mo liwoêç wp ywania na jego zawartoêç w materiale roêlinnym. 8 Sód (Na) Sód wyst puje w naszym organizmie g ównie w p ynach ustrojowych. Podobnie jak potas, odgrywa wa nà rol w gospodarce wodnej, regulowaniu ciênienia i kwasowoêci p ynów ustrojowych. Wp ywa na zatrzymanie wody. Wa ny jest stosunek sodu do potasu w organizmie, który powinien wynosiç 1:1,7. Na podstawie licznych badaƒ i obserwacji stwierdzono, e nadmiar sodu powoduje nadciênienie t tnicze krwi. Szczególnie niebezpieczne jest to u osób, które majà dziedziczne sk onnoêci do tej dolegliwoêci. W tych przypadkach nale y ograniczyç spo ywanie soli kuchennej. Dzienna dawka nie powinna przekraczaç 5 g chlorku sodu. G ównym êród em sodu jest sól kuchenna, u ywana na co dzieƒ w kuchni i przetwórstwie. Tylko nieznaczna cz Êç pochodzi z produktów spo ywczych, takich jak warzywa, owoce. Nasiona roêlin stràczkowych zawierajà ma o tego pierwiastka. W soczewicy stwierdzono oko o 21 mg % s.m. 15 Podobne iloêci wyst pujà w nasionach soi i nieco wi ksze w fasoli. Magnez (Mg) Magnez w organizmie cz owieka wyst puje w mi Êniach i uk adzie kostnym. Bierze udzia w aktywacji szeregu enzymów, które trawià bia ka i t uszcze. Odpowiedzialny jest za funkcjonowanie systemu nerwowego, mi Êniowego i krà enie. Dzienna dawka magnezu dla doros ego cz owieka wynosi oko o mg. Magnez wyst puje w produktach zbo owych, szczególnie w ciemnym pieczywie, w kaszach, ziemniakach i w nasionach stràczkowych. Soczewica zawiera oko o 140 mg % s.m. 16 Jest to mniej ni w nasionach fasoli i soi. Mangan (Mn) Mangan jest zaliczany do pierwiastków wyst pujàcych w ma ych iloêciach, ale jest niezb dny do prawid owego funkcjonowania organizmu ludzkiego. Wyst puje g ównie w koêciach, wàtrobie i nerkach. Konieczny jest do budowy uk adu kostnego i nerwowego oraz do prawid owego przebiegu procesu rozmna ania. Ponadto jest sk adnikiem wielu enzymów. Dzienne zapotrzebowanie na ten sk adnik to oko o 5 mg. Wyst puje on w pieczywie ciemnym, kapuêcie, twarogu t ustym, herbacie i nasionach ro- Êlin stràczkowych. 14. Tabela Tabela Tabela 2

18 WARTOÂå OD YWCZA NASION SOCZEWICY Soczewica i fasola zawierajà zbli one iloêci tego pierwiastka oko o 2,2 mg % s.m., natomiast soja zawiera dwa razy wi cej oko o 4 mg % s.m. 17 Miedê (Cu) Miedê w organizmie cz owieka wyst puje g ównie w sercu, wàtrobie, Êledzionie i mózgu. Reguluje gospodark elaza i bierze udzia w syntezie hemoglobiny, dzia alnoêci enzymatycznej i procesach przemiany materii. Niedobory miedzi sà sporadyczne. Dzienne zapotrzebowanie u doros ego cz owieka wynosi oko o 2,3 mg. èród em miedzi sà: mi so, wàtroba, ryby, produkty roêlin zbo owych oraz nasiona roêlin stràczkowych. Soczewica zawiera ponad 0,90 mg % s.m., wi cej ni nasiona fasoli, a mniej ni soja, w której stwierdzono oko o 1,40 mg % s.m. 18 Cynk (Zn) Cynk, podobnie jak magnez i mangan, wyst puje g ównie w koêciach. Inne organy zawierajàce cynk to: wàtroba, nerki i trzustka, u m czyzn prostata. Ponadto wchodzi w sk ad enzymów bioràcych udzia w przemianie bia ek, kwasów nukleinowych i w glowodanów oraz tworzeniu insuliny. Badania ostatnich lat wykazujà, e cynk ma wp yw na funkcjonowanie mózgu oraz bierze udzia w syntezie kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA). Dzienne zapotrzebowanie u doros ego cz owieka wynosi oko o 15 mg. Cynk pobierany jest z mi sa, owoców morza, wàtroby, produktów mlecznych, otr bów i kie ków pszennych, j czmienia, nasion s onecznika oraz nasion roêlin stràczkowych. Z badanych nasion najwi cej cynku stwierdzono w fasoli (4,65 mg %) i soczewicy (4,63 mg %), nieco mniej w soi (4,01 mg %) elazo (Fe) elazo wyst pujàce w organizmie cz owieka w 70% znajduje si w hemoglobinie krwi i barwniku mi Êni, jakim jest mioglobina. Cz Êç elaza wyst puje w wàtrobie, Êledzionie i szpiku kostnym. elazo w organizmie bierze udzia w procesach oddychania. Jest noênikiem tlenu na poziomie hemoglobiny, mioglobiny i enzymów utleniajàcych. W organizmie obrót elazem jest bardzo aktywny. Organizm gromadzi je, aby wykorzystaç na ró nych etapach przemiany materii i w ró nych miejscach organizmu. Niedobory tego pierwiastka w ustroju cz owieka objawiajà si mi dzy innymi spadkiem hemoglobiny we krwi, czyli anemià. Dzienna dawka elaza dla doros ego cz owieka wynosi oko- o 14 mg. Nieco wi ksza dla kobiet ci arnych 16 mg. Produkty bogate w ten pierwiastek to: mi so i jego przetwory, wàtroba, przetwory z nasion zbó, warzywa liêciaste oraz nasiona roêlin stràczkowych. Najwi cej elaza zawierajà nasiona soczewicy oko o 9,60 mg % s.m. Pozosta e gatunki zawierajà znacznie mniejsze iloêci tego mikropierwiastka 17. Tabela Tabela Tabela 3

19 WARTOÂå OD YWCZA NASION SOCZEWICY 6,0-6,4 mg % s.m. 20 Dzi ki tak du ej zawartoêci elaza nasiona soczewicy wykorzystywane sà w ywieniu dzieci i osób starszych, u których anemia pojawia si cz Êciej. Jod (J) Jod zaliczany jest do mikropierwiastków niezb dnych dla cz owieka. Wyst puje w tarczycy, mi Êniach, skórze i koêciach. Brak jodu to zahamowanie wytwarzania hormonów tarczycy, które majà wp yw na przebieg wielu wa nych procesów yciowych. Niedobór tego pierwiastka w pokarmach objawia si tworzeniem wola na skutek powi kszania tarczycy. Jej niedoczynnoêç wp ywa na opóênienie rozwoju umys owego i psychicznego. Dzieci z niedoborem jodu rozwijajà si wolniej fizycznie i umys owo. Dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek wynosi oko o 150 µg. Jod wyst puje w mleku, rybach, kapuêcie, szpinaku i nasionach roêlin stràczkowych. Z badanych gatunków najwi cej jodu zawiera soczewica oko o 34 µg. 21 Znacznie mniejsze iloêci stwierdzono w nasionach fasoli (24 µg) i soi (9,3 µg). Soczewica przy tej zawartoêci jodu mo e staç si dla organizmu cz owieka powa nym êród em tego mikropierwiastka. 10 Omawiajàc sk ad chemiczny nasion soczewicy na tle sk adu chemicznego fasoli i soi, nale y wspomnieç o wyst powaniu w tej grupie roêlin substancji anty ywieniowych. Nasiona soczewicy zawierajà znacznie mniejsze iloêci tych substancji w porównaniu z nasionami innych gatunków roêlin stràczkowych. W soczewicy stwierdzono wyst powanie inhibitorów bia ek (substancji hamujàcych aktywnoêç bia ek i enzymów je rozk adajàcych), saponin, zwiàzków fitynowych, alergenów, substancji gazotwórczych i innych. 22 Cz Êç z substancji anty ywieniowych zalicza si do termolabilnych, które w procesie przygotowywania soczewicy do konsumpcji ulegajà rozk adowi, tracàc swoje szkodliwe w aêciwoêci. Wyst pujàce substancje gazotwórcze sà termostabilne i nie ulegajà rozk adowi pod wp ywem podwy szonej temperatury. Sà to niskoczàsteczkowe cukry, takie jak rafinoza, ajugoza, stachioza i werbaskoza. Rozk ad ich zachodzi nie w o àdku, a w jelicie grubym, przy udziale flory bakteryjnej, z wydzielaniem gazów, takich jak metan, wodór, dwutlenek w gla i inne. Substancje gazotwórcze mo na wyeliminowaç z nasion, doprowadzajàc je do kie kowania lub uzyskujàc preparaty bia kowe. W nasionach soczewicy substancji tych jest najmniej w porównaniu z nasionami innych roêlin stràczkowych. Pozwala to na spo ywanie nasion i ich przetworów równie przez dzieci i osoby starsze z dolegliwoêciami przewodu pokarmowego. Du a zawartoêç elaza oraz brak glutenu w nasionach soczewicy umo liwia ich stosowanie w ywieniu osób z objawami anemii i cierpiàcych na chorob trzewnà zwanà celiakià, wywo anà brakiem enzymu rozk adajàcego gluten do gliadyny. 20. Tabela Tabela Jacurzyƒski P.: Czynniki limitujàce wartoêç od ywczà nasion roêlin stràczkowych. ywienie cz owieka i metabolizm, 10 (3), ss

20 III POTRAWY PRZEPISY Uwagi ogólne Soczewica jadalna posiada cenne w aêciwoêci od ywcze oraz walory kulinarne. Jest atwa w przygotowywaniu potraw. Nasiona szybko si gotujà i nie wymagajà moczenia, co jest konieczne w przypadku innych roêlin stràczkowych, takich jak fasola, groch, soja i inne. Przez moczenie nasion soczewicy skracamy czas gotowania do oko- o 15 minut. Bez moczenia wynosi on 30 minut. Ró nice w czasie gotowania mogà wyst powaç równie mi dzy nasionami grubymi i drobnymi. Drobne gotujà si krócej. W handlu spotyka si nasiona ró nej wielkoêci oraz w stràkach lub bez nich. W stràkach nadajà si do sa atek, natomiast uskane rozgotowujà si, co jest wskazane przy sporzàdzaniu zup i sosów. Nasiona takie mogà byç równie wykorzystywane do uzyskiwania màki i kasz ró nej gruboêci. Nasiona soczewicy majà ró norodne zastosowanie. Mo na z nich przyrzàdzaç potrawy, w których soczewica stanowi g ówny sk adnik, albo te takie, w których wyst puje jako komponent w po àczeniu z innymi produktami. Mogà byç wykorzystywane do sporzàdzania zup, farszów, sosów, ma ych kanapek, sa atek oraz gotowane na sypko w postaci purée do kotletów, sznycli, gulaszów, potrawek itp. Obecnie na pó kach sklepowych pojawiajà si w puszkach gotowe potrawy z soczewicy. Sà to zupy oraz soczewica z dodatkiem mi sa, sosów i przypraw. Zestaw proponowanych w tej ksià ce przepisów nie wyczerpuje wszystkich mo liwoêci wykorzystania nasion soczewicy w jad ospisach. W ró nych regionach kraju przygotowuje si okazjonalnie bardziej wymyêlne potrawy z soczewicy. Mo e to byç z okazji Êwiàt, zakoƒczenia starego roku, spotkaƒ rodzinnych itp. Du à pomys owo- Êcià cechujà si potrawy pochodzàce z innych krajów: Syrii, Egiptu, Izraela, Niemiec, Bu garii. PiÊmiennictwo polskie jest ubogie w szczegó owe opracowania dotyczàce wartoêci ywieniowej soczewicy. Brak równie zbioru potraw i sposobów ich przyrzàdzania. Ksià ka ta ma w pewnym stopniu wype niç t luk. Zamieszczono tu przepisy na potrawy, które sà atwe w przygotowaniu, ma o pracoch onne, a dodatek niektórych produktów powoduje uzupe nienie wartoêci od ywczych z uwzgl dnieniem zasad racjonalnego ywienia. Przepisy podane sà w porcjach przeci tnie dla 2-5 osób. W recepturach podaje si iloêci niektórych produktów w dekagramach, gramach lub obj toêciowo ( y ka, y- eczka, szklanka). Zamian jednostek obj toêci na jednostki wagowe u atwia tabela 4. Ponadto przy ka dym przepisie podano liczb kalorii dla jednej porcji Szczygie A. i inni.: Tabele wartoêci od ywczej produktów spo ywczych. PZWL, Warszawa

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. 1 Urozmaicenie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowej diety, która zapewnia

Bardziej szczegółowo

ŃSKIEJ. Barszcz czerwony z uszkami. Zupy, Zupy, Zupy... -przeprowadzić obróbkę wstępną warzyw, Buraki czerwone 1kg

ŃSKIEJ. Barszcz czerwony z uszkami. Zupy, Zupy, Zupy... -przeprowadzić obróbkę wstępną warzyw, Buraki czerwone 1kg 1 ŃSKIEJ Zupy, Zupy, Zupy... Barszcz czerwony z uszkami Buraki czerwone 1kg Włoszczyzna 1 op. Czosnek 2 ząbki Przyprawy (ziele angielskie, liść laurowy, pieprz, sól, majeranek, kwasek cytrynowy lub ocet

Bardziej szczegółowo

i ciemne mąki. Produkty zbożowe ze względu na wysoką zawartość węglowodanów są dobrym źródłem energii.

i ciemne mąki. Produkty zbożowe ze względu na wysoką zawartość węglowodanów są dobrym źródłem energii. Prawidłowe żywienie Prawidłowy sposób odżywiania jest bezpośrednim czynnikiem gwarantującym utrzymanie dobrego samopoczucia i zdrowia. Polega nie tylko na systematycznym dostarczaniu organizmowi potrzebnych

Bardziej szczegółowo

SPECJALNY OŚRODEK SZKOLNO WYCHOWAWCZY

SPECJALNY OŚRODEK SZKOLNO WYCHOWAWCZY Kaczyna 50, 34-123 Chocznia TEL./fax. 033 8730379 Publicznych (tekst jednolity Dz.U. z 2013r. poz. 907z późn. zm.) załącznik nr 1B Składając w imieniu......... ofertę na:... L.p. Opis przedmiotu zamówienia

Bardziej szczegółowo

Przedstawiam ofertę Młyńskiego Dania, firmy cateringowej istniejącej na krakowskim rynku od 2004 roku.

Przedstawiam ofertę Młyńskiego Dania, firmy cateringowej istniejącej na krakowskim rynku od 2004 roku. Szanowni Państwo, Przedstawiam ofertę Młyńskiego Dania, firmy cateringowej istniejącej na krakowskim rynku od 2004 roku. Od 12 lat zajmujemy się przygotowaniem oraz dostawą dań dla naszych klientów. Szczególną

Bardziej szczegółowo

Składniki odżywcze podzielone zostały ze względu na funkcje:

Składniki odżywcze podzielone zostały ze względu na funkcje: SKŁADNIKI ODŻYWCZE JAK JE UGRYŹĆ? Składnikami odżywczymi nazywamy związki występujące w produktach spożywczych pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, które po spożyciu ulegają strawieniu i wchłonięciu ze

Bardziej szczegółowo

Przepisy wegetariańskie opracowane przez Agnieszkę Wiśniewską http://humanrecycling.pl/ Przykładowy jadłospis w diecie antynowotworowej

Przepisy wegetariańskie opracowane przez Agnieszkę Wiśniewską http://humanrecycling.pl/ Przykładowy jadłospis w diecie antynowotworowej Przepisy wegetariańskie opracowane przez Agnieszkę Wiśniewską http://humanrecycling.pl/ Przykładowy jadłospis w diecie antynowotworowej Śniadanie 1. ¼ szklanki płatków owsianych, ¼ szklanki płatków orkiszowych,

Bardziej szczegółowo

Jesiotr na rumiano z wiœniowym i winnym sosem (Zawadzka 1876)

Jesiotr na rumiano z wiœniowym i winnym sosem (Zawadzka 1876) Przepisy kulinarne (...) smak jego miêsa, które nale y do najwyborniejszych, nie jest tak wysoko ceniony w czasach dzisiejszych, jak u dawnych Rzymian, co na jesiotry wielkie sumy wyrzucali i sam¹ nawet

Bardziej szczegółowo

SAŁATKA OWOCOWA SEROWE KORECZKI. Czas wykonania: około 15 min. Składniki (liczba porcji 8): ok.40 dag mozzarelli (małe kuleczki) 20 dag rokpola

SAŁATKA OWOCOWA SEROWE KORECZKI. Czas wykonania: około 15 min. Składniki (liczba porcji 8): ok.40 dag mozzarelli (małe kuleczki) 20 dag rokpola SAŁATKA OWOCOWA Czas wykonania: około 7 min. 2 średnie mandarynki 3 plastry ananasa 1 średni banan 2 łyżki niesłodzonego soku pomarańczowego 1 łyżeczka soku z cytryny szczypta cynamonu szczypta goździków

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK 1E PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA: CZĘŚĆ 5 PRZYPRAWY, SŁODYCZE, PRODUKTY SUCHE, SOKI PRZEWIDYW. WIELKOŚĆ DOSTAWY W JEDN. MIARY OKREŚL. W KOL.

ZAŁĄCZNIK 1E PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA: CZĘŚĆ 5 PRZYPRAWY, SŁODYCZE, PRODUKTY SUCHE, SOKI PRZEWIDYW. WIELKOŚĆ DOSTAWY W JEDN. MIARY OKREŚL. W KOL. ZAŁĄCZNIK 1E PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA: CZĘŚĆ 5 PRZYPRAWY, SŁODYCZE, PRODUKTY SUCHE, SOKI L.P. WYKONAWCA: NAZWY WYKONAWCÓW L.P NAZWA ARTYKUŁU JEDN. MIARY PRZEWIDYW. WIELKOŚĆ DOSTAWY W JEDN. MIARY OKREŚL. W

Bardziej szczegółowo

Ciasto zwykłe. Składniki. -2 jajka. -20dkg mąki. -1/4 l wody. -1/4 l mleka. - szczypta soli. -2 łyżki oliwy. Wykonanie

Ciasto zwykłe. Składniki. -2 jajka. -20dkg mąki. -1/4 l wody. -1/4 l mleka. - szczypta soli. -2 łyżki oliwy. Wykonanie -6- Ciasto zwykłe -2 jajka -20dkg mąki -1/4 l wody -1/4 l mleka - szczypta soli -2 łyżki oliwy - Do miski wybić jajka, wlać wodę i mleko, sól, zmiksować. - Dodawać porcjami mąkę cały czas miksować - Dodać

Bardziej szczegółowo

Zupy. Przygotowanie wywaru z warzyw. wywaru wynosi 50 100 g, a w przypadku wywaru z owoców 100 200 g owoców.

Zupy. Przygotowanie wywaru z warzyw. wywaru wynosi 50 100 g, a w przypadku wywaru z owoców 100 200 g owoców. Zupy Zupy stanowią część składową głównych posiłków, obiadów, kolacji, a niekiedy śniadań. Mogą być smacznymi, pożywnymi, a nawet wykwintnymi posiłkami jednodaniowymi. Zupy pobudzają łaknienie, dostarczają

Bardziej szczegółowo

Przepisy wegetariańskie opracowane przez Agnieszkę Wiśniewską http://humanrecycling.pl/ 1. Kotlety (opcjonalnie pasztet) z kaszy jaglanej z brokułami

Przepisy wegetariańskie opracowane przez Agnieszkę Wiśniewską http://humanrecycling.pl/ 1. Kotlety (opcjonalnie pasztet) z kaszy jaglanej z brokułami Przepisy wegetariańskie opracowane przez Agnieszkę Wiśniewską http://humanrecycling.pl/ 1. Kotlety (opcjonalnie pasztet) z kaszy jaglanej z brokułami - 1 szklanki kaszy jaglanej - 1 brokuł - 2 cebule -

Bardziej szczegółowo

Ze składników zagnieść ciasto. Pozostawić pod przykryciem przez 3 godziny. Następnie rozwałkować i dalej przetwarzać.

Ze składników zagnieść ciasto. Pozostawić pod przykryciem przez 3 godziny. Następnie rozwałkować i dalej przetwarzać. PRZEPIS PODSTAWOWY NA CIASTO Ciasto na pasztecik 1,5 kg mąki 15 g soli 250 g masła lub smalcu 3/8 l wody Ze składników zagnieść ciasto. Pozostawić pod przykryciem przez 3 godziny. Następnie rozwałkować

Bardziej szczegółowo

Spis treści. www.wsip.com.pl 3

Spis treści. www.wsip.com.pl 3 Spis treści 1. Wprowadzenie................................................... 9 1.1. Żywność jako źródło składników pokarmowych...................... 9 1.1.1. Normy żywienia dla ludności................................

Bardziej szczegółowo

Składniki: Chipsy z marchewki: 1 mała marchewka odrobina oleju. Przygotowanie: Piersi kurczaka myjemy, osuszamy i kroimy w kostkę.

Składniki: Chipsy z marchewki: 1 mała marchewka odrobina oleju. Przygotowanie: Piersi kurczaka myjemy, osuszamy i kroimy w kostkę. Pyszne, aromatyczne i lekko słodkie curry z kurczakiem, czerwoną soczewicą, pomidorami, melonem i chipsami z marchewki. Gotowe curry podałam w wydrążonym melonie, którego część użyłam do przygotowania

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJ CEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2012

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJ CEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2012 Zawód: technik ywienia i gospodarstwa domowego Symbol cyfrowy zawodu: 321[10] Numer zadania: 1 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpocz cia egzaminu 321[10]-01-122 Czas trwania egzaminu:

Bardziej szczegółowo

Obiad Zupa krem z dyni Łosoś pieczony w folii bez tłuszczu z imbirem, kurkumą i sezamem Parowane brokuły i szparagi z oliwą z oliwek Kieliszek wina

Obiad Zupa krem z dyni Łosoś pieczony w folii bez tłuszczu z imbirem, kurkumą i sezamem Parowane brokuły i szparagi z oliwą z oliwek Kieliszek wina Poniedziałek 2-3 kromki pieczywa pełne ziarno na naturalnym zakwasie Oliwa z oliwek zamiast masła Biały chudy ser ze szczypiorkiem Gotowane brokuły Sałatka ze słodkich ziemniaków: bataty, por, czerwona

Bardziej szczegółowo

Choroby żywieniowo zależne

Choroby żywieniowo zależne Choroby żywieniowo zależne CUKRZYCA TYPU II- DIETA Z OGRANICZENIEM CUKRÓW PROSTYCH 1. Osoby z nadwagą muszą stosować diety redukujące o poziomie energetycznym od 1000 do 1500 kcal w zależności od stanu

Bardziej szczegółowo

ZIEMNIACZANY ZAWRÓT GŁOWY Prezentacja potraw w Gminie Stare Miasto przepisy

ZIEMNIACZANY ZAWRÓT GŁOWY Prezentacja potraw w Gminie Stare Miasto przepisy Stowarzyszenie Gospodyń Wiejskich Gminy Stare Miasto Przedstawia ZIEMNIACZANY ZAWRÓT GŁOWY Prezentacja potraw w Gminie Stare Miasto przepisy Projekt współfinansowany przez Samorząd Województwa Wielkopolskiego

Bardziej szczegółowo

Formularz cenowy dla części nr I

Formularz cenowy dla części nr I Załącznik nr 4 Formularz cenowy dla części nr I CZĘŚĆ I MIĘSO I PRZETWORY ( kod CPV 15100000-9 produkty zwierzęce, mięso i produkty mięsne) wa 1. Kości wieprzowe Kg 250 2. Korpus drobiowy Kg 200 3. 4.

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE CZŁOWIEKA

PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE CZŁOWIEKA OZ-05-33/08 Drezdenko, 25.09.2008r. PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Prawidłowy sposób odżywiania jest bezpośrednim czynnikiem gwarantującym utrzymanie dobrego samopoczucia i zdrowia. Polega nie tylko na

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS od dnia 01.03. do 31.03.16 r.

JADŁOSPIS od dnia 01.03. do 31.03.16 r. JADŁOSPIS od dnia 01.03. do 31.03.16 r. Dzień Śniadanie Obiad Podwieczorek 01.03.16 02.03.16 03.03.16 04.03.16 07.03.16 mleko, Zacierki na mleku 200g (zacierki, mleko, Płatki kukurydziane na kukurydziane,

Bardziej szczegółowo

Majonez z tofu Wegeteriański paprykarz Pasta z czerwonej papryki

Majonez z tofu Wegeteriański paprykarz Pasta z czerwonej papryki Majonez z tofu 1 kostka serka tofu aksamitnego (miękki, twarogowy, o konsystencji galaretki) 300 ml oleju (świetnie nada się z pomidorów suszonych) 2 łyżeczki octu winnego lub jabłkowego 1 łyżka miodu,

Bardziej szczegółowo

40 g ketchupu (przepis str. 71) pieprz

40 g ketchupu (przepis str. 71) pieprz Ananas z kurczakiem 80 g ryżu 2 piersi z kurczaka 0,5 puszki ananasa pokrojonego w kostkę 1 ł curry sok z 0,5 cytryny 5 Ł majonezu (przepis str. 71), pieprz 800 ml wody Kurczaka skropić sokiem z cytryny,

Bardziej szczegółowo

Zdrowe ywienie najlepsze lekarstwo!

Zdrowe ywienie najlepsze lekarstwo! Zdrowe ywienie najlepsze lekarstwo! Sposób, w jaki si od ywiamy, ma bezpoêredni wp yw na poziom t uszczów we krwi. Dieta uboga w t uszcze i bogata w b onnik pomo e Ci uniknàç mia d ycy i jej groênych nast

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS od dnia 01.04. do 29.04.16 r.

JADŁOSPIS od dnia 01.04. do 29.04.16 r. JADŁOSPIS od dnia 01.04. do 29.04.16 r. Dzień Śniadanie Obiad Podwieczorek 01.04.16 04.04.16 05.04.16 06.04.16 07.04.16 Płatki ryżowe na mleku 200g (płatki ryżowe, mleko) Sałata, rzodkiewka Płatki owsiane

Bardziej szczegółowo

pieczona pałka z kurczaka w sosie 2szt 1szt pieczywo 20g zupa mleczna 220g zupa gulaszowa 350g 350g pieczywo 30g pierogi z serem 280g 180g

pieczona pałka z kurczaka w sosie 2szt 1szt pieczywo 20g zupa mleczna 220g zupa gulaszowa 350g 350g pieczywo 30g pierogi z serem 280g 180g kawa na mleku 200ml pomidorowa z ryżem 350g 350g kiełbaski na ciepło pieczywo mieszane pieczona pałka z kurczaka w sosie 2szt 1szt pieczywo 20g barbecue marchew na ciepło herbata z sokiem 200ml. sałata

Bardziej szczegółowo

Dietetyka Odchudzanie Diety Zdrowa żywność Lecznie żywieniowe Otyłość Porady dietetyka Dieta Żywienie w nadciśnieniu tętniczym

Dietetyka Odchudzanie Diety Zdrowa żywność Lecznie żywieniowe Otyłość Porady dietetyka Dieta Żywienie w nadciśnieniu tętniczym Nadciśnienie tętnicze (HA, AH) (łac. hypertonia arterialis) to choroba układu krążenia, która charakteryzuje się stale lub okresowo podwyższonym ciśnieniem tętniczym krwi. Zdecydowana większość (ponad

Bardziej szczegółowo

Przepisy z czerwoną palmą

Przepisy z czerwoną palmą Przepisy z czerwoną palmą Dorota D.K. Kornas 1. ŚLEDZIE Z OLEJEM Z CZERWONEJ PALMY 10min 2-4 płaty słonych śledzi -3 nieduże cebule -½ szklanki bio oleju z czerwonej palmy Ölmühle Solling Śledzie należy

Bardziej szczegółowo

Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego. 5. i 6. miesiąc życia

Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego. 5. i 6. miesiąc życia Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego 5. i 6. miesiąc życia 1 5 miesiąc 6 miesiąc KROK 4 KROK 3 KROK 2 KROK 1 Celem do którego należy dążyć jest wyłączne karmienie piersią

Bardziej szczegółowo

Martyna Binkowska Celestyna Malinowska Magdalena Paluszyńska Cook Book

Martyna Binkowska Celestyna Malinowska Magdalena Paluszyńska Cook Book Martyna Binkowska Celestyna Malinowska Magdalena Paluszyńska Cook Book Śniadanie s. 3-4 Mówi się, że śniadanie to najważniejszy posiłek, bo dostarcza nam energii na cały dzień. Co zatem należy jeść na

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n. med. Katarzyna Muszyñska - Ros³an Klinika Onkologii i Hematologii Dzieciêcej Uniwersytet Medyczny w Bia³ymstoku

Dr hab. n. med. Katarzyna Muszyñska - Ros³an Klinika Onkologii i Hematologii Dzieciêcej Uniwersytet Medyczny w Bia³ymstoku Dr hab. n. med. Katarzyna Muszyñska - Ros³an Klinika Onkologii i Hematologii Dzieciêcej Uniwersytet Medyczny w Bia³ymstoku Szanowni Rodzice, Oddajemy w wasze rêce kolejn¹ informacjê, jak chroniæ Wasze

Bardziej szczegółowo

Zakąska gorąca : Ruloniki rybne z wodorostami i krewetkami w sosie grzybowo migdałowym

Zakąska gorąca : Ruloniki rybne z wodorostami i krewetkami w sosie grzybowo migdałowym ZESTAW KONKURSOWY przygotowany przez Zespół Szkół Zawodowych nr 1 im. Bojowników o Wolność i Demokrację w Strzelcach Opolskich Zakąska gorąca : Ruloniki rybne z wodorostami i krewetkami w sosie grzybowo

Bardziej szczegółowo

SAŁATKA WARZYWNA: SKŁADNIKI:

SAŁATKA WARZYWNA: SKŁADNIKI: Książka kucharska SAŁATKA WARZYWNA: SKŁADNIKI: 2 duże ziemniaki 4 duże marchewki 2 duże pietruszki 1 średni seler 1 puszka groszku 1 puszka kukurydzy 2 średnie cebule 4 ogórki kiszone majonez sól i pieprz

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz... 15. 2. Energia Barbara Bu hak-jachymczyk... 32

Spis treêci. 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz... 15. 2. Energia Barbara Bu hak-jachymczyk... 32 Spis treêci 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz.... 15 1.1. Rys historyczny rozwoju norm ywienia.............. 16 1.2. Wspó czesne metody opracowywania norm............ 19 1.3. Rodzaje

Bardziej szczegółowo

Białka, tłuszcze i węglowodany

Białka, tłuszcze i węglowodany Białka, tłuszcze i węglowodany Białka, tłuszcze i węglowodany Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, decydujących o harmonijnym rozwoju i funkcjonowaniu organizmu ludzkiego

Bardziej szczegółowo

Żywienie zbiorowe typu zamkniętego na przykładzie Przedszkola Miejskiego nr 7 w Ostrołęce Tęczowa Kraina.

Żywienie zbiorowe typu zamkniętego na przykładzie Przedszkola Miejskiego nr 7 w Ostrołęce Tęczowa Kraina. Żywienie zbiorowe typu zamkniętego na przykładzie Przedszkola Miejskiego nr 7 w Ostrołęce Tęczowa Kraina. Źródło: www.pmnr7.pl Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Katedra Żywienia Człowieka Studia Podyplomowe,

Bardziej szczegółowo

Zielony Recykling. Zapiski Warsztatowe oraz garść przepisów

Zielony Recykling. Zapiski Warsztatowe oraz garść przepisów Zielony Recykling Warsztaty kulinarne Zielony Recykling autorstwa Natalii Adamczyk (Pracownia miang) odbyły się 3 lipca 2013 w ramach cyklu Wakacje z Leonardem w Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu Zapiski

Bardziej szczegółowo

ŚNIADANIE. pełnoziarnisty tost z mozarellą i polędwicą

ŚNIADANIE. pełnoziarnisty tost z mozarellą i polędwicą ŚNIADANIE pełnoziarnisty tost z mozarellą i polędwicą 4 kromki pełnoziarnistego chleba 2 plastry sera mozarella 2 plastry polędwicy drobiowej 4 plastry pomidora Liść sałaty Bazylia Na kromce pełnoziarnistego

Bardziej szczegółowo

Barszcz białostocki. Opis przygotowania:

Barszcz białostocki. Opis przygotowania: Barszcz białostocki 2 duże winne jabłka 1 buraki średniej wielkości 3 szklanek bulionu wołowego łyżka masła łyżka mąki 1/3 szklanki śmietany listek laurowy goździk cukier Opis przygotowania: Obrane i umyte

Bardziej szczegółowo

Ananas z kurczakiem. Sałatka śniadaniowa. sałatki. 80 g ryżu 2 piersi z kurczaka 0,5 puszki ananasa pokrojonego w kostkę. sól, pieprz 800 ml wody

Ananas z kurczakiem. Sałatka śniadaniowa. sałatki. 80 g ryżu 2 piersi z kurczaka 0,5 puszki ananasa pokrojonego w kostkę. sól, pieprz 800 ml wody sałatki Ananas z kurczakiem 80 g ryżu 2 piersi z kurczaka 0,5 puszki ananasa pokrojonego w kostkę 1 ł curry 5 Ł majonezu (przepis str. 45) sól, pieprz 800 ml wody Kurczaka skropić sokiem z cytryny, wstawić

Bardziej szczegółowo

skąd pochodzi Nasz Kurczak

skąd pochodzi Nasz Kurczak Nasz Kurczak to mięso pochodzące od sprawdzonych dostawców. W większości to odbiorcy pasz marki Wipasz - znamy ich hodowle, wspieramy wiedzą, szkolimy. 1 Wiemy skąd pochodzi Nasz Kurczak Kontrolujemy jakość

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Kobieta w ciąży bez specjalnych wymagań żywieniowych

Kobieta w ciąży bez specjalnych wymagań żywieniowych Kobieta w ciąży bez specjalnych wymagań żywieniowych Prawidłowe żywienie w ciąży powinno być zgodne z ogólnymi zasadami zdrowego żywienia. Pamiętaj jednak, że w ciąży wzrasta zapotrzebowanie na białko,

Bardziej szczegółowo

PLAN ŻYWIENIOWY Marta Rudowicz

PLAN ŻYWIENIOWY Marta Rudowicz PONIEDZIAŁEK 8.00 13.30-14.30 17.30-18.00 2 łyżki płatków jęczmiennych /nie błyskawiczne/ 15 g 2 łyżki otrąb gryczanych 15g 1 łyżka nasion lnu 15g /delikatnie rozgnieć przed dodaniem/ 1 łyżka nasion sezamu

Bardziej szczegółowo

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA Ludzki organizm w ok. 60% składa się z wody. Bardzo ważne jest wypijanie przynajmniej 1,5 l płynów dziennie - zapobiegasz w ten sposób odwodnieniu organizmu oraz wspomagasz pracę mózgu. PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

Bardziej szczegółowo

Zupa meksykańska. Składniki:

Zupa meksykańska. Składniki: Zupa meksykańska o 50 dag chudego mielonego mięsa o 2 duŝe cebule o 1 mały koncentrat pomidorowy o 1 puszka czerwonej fasoli o 1 puszka kukurydzy o 1 puszka soi o 3 ząbki czosnku o 2 kostki rosołowe o

Bardziej szczegółowo

W 1200 kcal dookoła Wigilii! Omówienie makroskładników oraz kaloryczności potraw wigilijnych i zalecane porcje.

W 1200 kcal dookoła Wigilii! Omówienie makroskładników oraz kaloryczności potraw wigilijnych i zalecane porcje. W 1200 kcal dookoła Wigilii! Omówienie makroskładników oraz kaloryczności potraw wigilijnych i zalecane porcje. 1) Barszcz z uszkami 100 g 284 kcal 6,7 g 38,3 12,1 Szklanka barszczu i 3 uszka 113,6 kcal

Bardziej szczegółowo

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Kasza jęczmienna perłowa 9,5 0,095 Marchew 15,5 0,155 Pietruszka, korzeń 6,5 0,065 Por 6,5 0,065 Seler korzeniowy 3,0 0,030 Ziemniaki 62,5 0,625 Margaryna 3,0 0,030 Ziele

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 84 IM RUCHU OBROOCÓW POKOJU UL. ŁUKASZA GÓRNICKIEGO 20 50-337 WROCŁAW. Jadłospis wiosna. Obowiązuje od 01 kwietnia do 31 maja

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 84 IM RUCHU OBROOCÓW POKOJU UL. ŁUKASZA GÓRNICKIEGO 20 50-337 WROCŁAW. Jadłospis wiosna. Obowiązuje od 01 kwietnia do 31 maja SZKOŁA PODSTAWOWA NR 84 IM RUCHU OBROOCÓW POKOJU UL. ŁUKASZA GÓRNICKIEGO 20 50-337 WROCŁAW Jadłospis wiosna Obowiązuje od 01 kwietnia do 31 maja Szkoła została zgłoszona do udziału w projekcie Szkoła w

Bardziej szczegółowo

Jadłospis na październik 2015

Jadłospis na październik 2015 Jadłospis na październik 2015 01.10.2015 czwartek Zupa: Jarzynowa z rybą i ryżem II danie: Duszone bitki wieprzowe w warzywnym sosie, ziemniaki, surówka z buraczków i jabłka 02.10.2015 piątek Zupa: Ogórkowa

Bardziej szczegółowo

Jadłospis 24.11.2014 05.12.2014. bułka kajzerka z masłem szynką drobiową ogórkiem kiszonym w plastrach 1 szt herbata z cukrem 200ml

Jadłospis 24.11.2014 05.12.2014. bułka kajzerka z masłem szynką drobiową ogórkiem kiszonym w plastrach 1 szt herbata z cukrem 200ml Jadłospis : pieczywo mieszane 40g z masłem 15 g, kiełbaska leszczyńska 1 szt, keczup 5 g pomidor 10g, płatki kukurydziane 180ml, obiad : zupa jarzynowa z estragonem zaprawiona śmietaną z ziemniakami posypana

Bardziej szczegółowo

Barbara Jakimowicz-Klein KUCHNIA ŚLĄSKA. Barbara Jakimowicz-Klein KUCHNIA ŚLĄSKA WROCŁAW WROCŁAW

Barbara Jakimowicz-Klein KUCHNIA ŚLĄSKA. Barbara Jakimowicz-Klein KUCHNIA ŚLĄSKA WROCŁAW WROCŁAW Barbara Jakimowicz-Klein KUCHNIA ŚLĄSKA Barbara Jakimowicz-Klein KUCHNIA ŚLĄSKA WROCŁAW WROCŁAW Copyright by Wydawnictwo ASTRUM Sp. z o.o. Wrocław 2002 Wszelkie prawa zastrzeżone Uzupełnienia o ziołach

Bardziej szczegółowo

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100 Zestaw 12 Zupa ogórkowa Waga 1 porcji - 300 g I porcja 10 porcji Ogórek kwaszony 30,0 0,300 Marchew 18,7 0,187 Pietruszka, korzeń 7,5 0,075 Por 7,5 0,075 Seler korzeniowy 3,7 0,037 Ziemniaki 75,0 0,750

Bardziej szczegółowo

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Kasza jęczmienna perłowa 9,5 0,095 Marchew 15,5 0,155 Pietruszka, korzeń 6,5 0,065 Por 6,5 0,065 Seler korzeniowy 3,0 0,030 Ziemniaki 62,5 0,625 Margaryna 3,0 0,030 Ziele

Bardziej szczegółowo

Formularz cenowy ART. SPOŻYWCZE ZAŁĄCZNIK NR 1G. Bielsko-Biała, grudzień 2012 Strona 1. Nazwa i pieczątka firmy

Formularz cenowy ART. SPOŻYWCZE ZAŁĄCZNIK NR 1G. Bielsko-Biała, grudzień 2012 Strona 1. Nazwa i pieczątka firmy .. Nazwa i pieczątka firmy ART. SPOŻYWCZE Formularz cenowy ZAŁĄCZNIK NR 1G Lp. Nazwa produktu j.m. Ilość 1. Ryż długo ziarnisty kg 250 2. Kasza jaglana kg 42 3. Kasza gryczana kg 83 4. Kasza manna kg 100

Bardziej szczegółowo

Historia przetworów FIMARO rozpoczęła się ponad dekadę temu, kiedy Ania odwiedziła dom Dziadków.

Historia przetworów FIMARO rozpoczęła się ponad dekadę temu, kiedy Ania odwiedziła dom Dziadków. Historia przetworów FIMARO rozpoczęła się ponad dekadę temu, kiedy Ania odwiedziła dom Dziadków. Przeglądając rodzinne pamiątki znalazła zakurzoną książkę kucharską swojej Babci, która przetrwała 2 Wojny

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE O CENĘ. o dostawę produktów żywnościowych do stołówki szkolnej na 2013 rok w Szkole Podstawowej nr 7 w Olsztynie

ZAPYTANIE O CENĘ. o dostawę produktów żywnościowych do stołówki szkolnej na 2013 rok w Szkole Podstawowej nr 7 w Olsztynie ZAPYTANIE O CENĘ o dostawę stołówki szkolnej na 2013 rok w Szkole Podstawowej opracowane na podstawie Ustawy z dnia 29 stycznia 2004r. prawo zamówień publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2010r. Nr 113,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do SIWZ. DIETA ŁATWO STRAWNA BOGATOBIAŁKOWA (wysokoenergetyczna)

Załącznik nr 6 do SIWZ. DIETA ŁATWO STRAWNA BOGATOBIAŁKOWA (wysokoenergetyczna) Załącznik nr 6 do SIWZ DIETA ŁATWO STRAWNA BOGATOBIAŁKOWA (wysokoenergetyczna) Dzień Posiłek Składniki Waga (g) Makaron na mleku Szynka kanapkowa 34,0% Poniedziałek 28,5 kcal Wtorek 2558,1 kcal,8% 25,1%

Bardziej szczegółowo

Jadłospis na sezon letni. Dieta podstawowa

Jadłospis na sezon letni. Dieta podstawowa Jadłospis na sezon letni Dieta podstawowa Serek typu "Fromage" z czosnkiem Ogórek Papryka czerwona Dżem wiśniowy niskosłodzony Cukier Kawa, napar bez cukru Ziemniaki wczesne Zupa z porów z makaronem Rolada

Bardziej szczegółowo

WITAMINY. www.pandm.prv.pl

WITAMINY. www.pandm.prv.pl WITAMINY - wpływa na syntezę białek, lipidów, hormonów a szczególnie hormonów tarczycy - pomaga w utrzymaniu prawidłowej czynności uk.immunologicznego - pomaga w leczeniu : rozedmy płuc i nadczynności

Bardziej szczegółowo

Mała książeczka kucharska z Pałuk

Mała książeczka kucharska z Pałuk 2012 Mała książeczka kucharska z Pałuk Żnioska Grunwaldzka Drużyna Harcerska Pałuckie Trampy Tradycyjne pożywienie mieszkańców Pałuk pozostawało w przeszłości pod wpływem Wielkopolski. Ważną rolę w kształtowaniu

Bardziej szczegółowo

Do ka dego Menu Chlebek na Powitanie Pary M³odej, oraz Wino Musuj¹ce na toast dla wszystkich Goœci w cenie

Do ka dego Menu Chlebek na Powitanie Pary M³odej, oraz Wino Musuj¹ce na toast dla wszystkich Goœci w cenie Do ka dego Menu Chlebek na Powitanie Pary M³odej, oraz Wino Musuj¹ce na toast dla wszystkich Goœci w cenie Menu 1 165z³/osobê Roladki ze Schabu z pieczarkami, De Volaille, Zrazy Wo³owe z sosem miêsa serwowane

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

Płatki owsiane z mlekiem 0,5% tłuszczu i z pokrojonym jabłkiem

Płatki owsiane z mlekiem 0,5% tłuszczu i z pokrojonym jabłkiem Płatki owsiane z mlekiem 0,5% tłuszczu i z pokrojonym jabłkiem 1 czubata łyżka (15 g) płatków owsianych, 1/2 szklanki (125 ml) mleka 0,5% tłuszczu, 1 małe (100 g) pokrojone ze skórką jabłko, szczypta cynamonu.

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja Zestaw 1 Krupnik Waga 1 porcji - 400 g I porcja 10 porcji g kg Kasza jęczmienna perłowa 15,0 0,150

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy wiesz co jesz? czyli o zdrowej żywności i nie tylko

Temat: Czy wiesz co jesz? czyli o zdrowej żywności i nie tylko MODUŁ III LEKCJA 4 Temat: Czy wiesz co jesz? czyli o zdrowej żywności i nie tylko Stosowanie na co dzień zasad racjonalnego żywienia w znacznym stopniu wpływa na właściwy rozwój fizyczny i psychiczny oraz

Bardziej szczegółowo

smaczne i zdrowe Dania z grzybów

smaczne i zdrowe Dania z grzybów smaczne i zdrowe Dania z grzybów SPIS TREŚCI Wstęp 4 Zupy 6 Barszcz czerwony z suszonymi grzybami 6 Flaczki z boczniaków 7 Zupa grzybowa 8 Zupa krem z kurek i cebuli 9 Zupa krem z pieczarek i sera feta

Bardziej szczegółowo

rzeka pomysłów zdjęcia:??? przepisy i wykonanie dań: Paweł Paszek-Pietruch rodzina 2015 kukbu

rzeka pomysłów zdjęcia:??? przepisy i wykonanie dań: Paweł Paszek-Pietruch rodzina 2015 kukbu 122 123 rzeka pomysłów W lecie w domu bywa nudno. Wyciągajmy dzieciaki do gorącego miasta. Tam rozgrzane głowy ostudzą wspólne zabawy w tropienie i wymyślanie wodnych motywów artystycznych! zdjęcia:???

Bardziej szczegółowo

Gotowanie na parze WSTĘP

Gotowanie na parze WSTĘP GOTOWANIE NA PARZE Gotowanie na parze WSTĘP moda na posiłki przygotowywane na parze do Polski dotarła stosunkowo niedawno i początkowo spotkała się z nieufnością i niezbyt wielkim zainteresowaniem. Warto

Bardziej szczegółowo

Lista zakupów na 7 dni diety

Lista zakupów na 7 dni diety Lista zakupów na 7 dni diety bakalie 1 Orzechy włoskie 54 2 Wiórki kokosowe 10 jaja 1 Jaja kurze całe ekologiczne 381 nabiał 1 Jogurt naturalny, 2% tłuszczu 800 2 Kefir, 2% tłuszczu 600 3 Maślanka spożywcza,

Bardziej szczegółowo

22,50. Pierogi ruskie ze skwarkami z tofu. 400 g. Ciasto: woda 38%, mąka ryżowa 24%, mąka ziemniaczana 24%, mąka gryczana 10%, olej słonecznikowy

22,50. Pierogi ruskie ze skwarkami z tofu. 400 g. Ciasto: woda 38%, mąka ryżowa 24%, mąka ziemniaczana 24%, mąka gryczana 10%, olej słonecznikowy Pierogi ruskie ze skwarkami z tofu 400 g 22,50 Ciasto: woda 38%, mąka ryżowa 24%, mąka ziemniaczana 24%, mąka gryczana 10%, olej słonecznikowy 3,5%, sól Farsz: ziemniaki 61%, tofu 18%, kapusta pekińska

Bardziej szczegółowo

Jadłospis na kwiecień 2016

Jadłospis na kwiecień 2016 Jadłospis na kwiecień 2016 01.04.2016 piątek Zupa: Krupnik z kaszą pęczak II danie: Placki ziemniaczane z sosem ze świeżych pieczarek 04.04.2016 poniedziałek Zupa: Kapuśniak z kiszonej kapusty II danie:

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ OFERTOWY ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1. RAZEM DLA PAKIETU I wartość brutto oferty:

FORMULARZ OFERTOWY ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1. RAZEM DLA PAKIETU I wartość brutto oferty: ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1 Pakiet nr 1 - Dostawa drobiu Pakiet/L p. Produkt Orientacyjna ilość zamawiana w ciągu roku I Drób 2. Filet drobiowy 800 kg 2 dni 3. Podudzia drobiowe 180 kg 2 dni 4. Skrzydła

Bardziej szczegółowo

SAŁATKI I SURÓWKI A. WARZYWNE

SAŁATKI I SURÓWKI A. WARZYWNE SAŁATKI I SURÓWKI A. WARZYWNE Surówka z bakłażanów i opieniek 500 g bakłażanów, 200 g opieniek marynowanych lub kwaszonych, 100 g śliwek z octu, 100 g selera naciowego, szczypiorek, cebula, sok z cytryny,

Bardziej szczegółowo

1 Copyright by Zmp3 TEAM

1 Copyright by Zmp3 TEAM Pizza - ciasto puszyste Czas przygotowania: 15 min + 1 h wyrastanie ciasta 400 g m¹ki 30 g dro d y 4 ùy ki oliwy z oliwek 2/3 szklanki mleka rozcieñczonego z wod¹ w równych proporcjach póù ùy eczki soli

Bardziej szczegółowo

Zdrowo jeść by rosnąć w siłę

Zdrowo jeść by rosnąć w siłę Projekt Fundacji dzieciom Zdrowo jeść by rosnąć w siłę Książka kucharska opracowana przez podopiecznych Towarzystwa Przyjaciół Dzieci w Augustowie Spis treści Ogniskowej Książki Kucharskiej 1. Kolorowa

Bardziej szczegółowo

Temat: Żywieniowy trójkąt piramida zdrowego żywienia dla dzieci

Temat: Żywieniowy trójkąt piramida zdrowego żywienia dla dzieci 1. Scenariusz zajęć Temat: Żywieniowy trójkąt piramida zdrowego żywienia dla dzieci Cel: Zapoznanie uczniów z Piramidą Zdrowego Żywienia dla dzieci. Przedstawienie sposobu urozmaicania diety w oparciu

Bardziej szczegółowo

Menu 03-07.11.2014. Dieta BMJ Marchewkowa zupa-krem z grzankami razowymi (250ml), gołąbki drobiowe z warzywami i ryżem w sosie

Menu 03-07.11.2014. Dieta BMJ Marchewkowa zupa-krem z grzankami razowymi (250ml), gołąbki drobiowe z warzywami i ryżem w sosie Naturalne żywienie w placówkach edukacyjnych Menu 03-07.11.2014 Poniedziałek: Śniadanie: Muesli z quinoa (30g) na mleku, chleb razowy (50g), masło (10g), szynka wiejska (10g), papryka (5g), ogórek kiszony

Bardziej szczegółowo

Wszystko jest mo liwe.

Wszystko jest mo liwe. W aêciwa dieta Wszystko jest mo liwe. Jedzenie mo e byç radoêcià! Zrównowa ona i zdrowa dieta jest najwa niejszym czynnikiem w ka dej terapii cukrzycy. ywnoêç rekomendowana dla osób z cukrzycà nie jest

Bardziej szczegółowo

KOSZTORYS OFERTOWY. Przystępując do postępowania o zamówienie publiczne, którego przedmiotem jest:

KOSZTORYS OFERTOWY. Przystępując do postępowania o zamówienie publiczne, którego przedmiotem jest: Załącznik nr 2 A... Pakiet I - Pieczywo wraz z dostawą do siedziby Zamawiającego - Szkoła Podstawowa im. Mikołaja Kopernika w Radzicach Dużych Zamówienia z dnia 11 sierpnia 2014 r. na następujących warunkach

Bardziej szczegółowo

Jedz owoce i warzywa

Jedz owoce i warzywa Jedz owoce i warzywa scenariusz zajęć opracowany przez mgr Małgorzatę Nowakowską, nauczyciela przyrody Odbiorcy: Uczniowie klas IV-VI szkoły podstawowej. Cel główny: Zapoznanie uczniów z zasadami prawidłowego

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do SIWZ dla Cz. nr 1 Zamówienia stanowiący załącznik nr 1 do umowy nr ZP/PN/ 2015. Pełna nazwa:... Adres:..

Załącznik Nr 2 do SIWZ dla Cz. nr 1 Zamówienia stanowiący załącznik nr 1 do umowy nr ZP/PN/ 2015. Pełna nazwa:... Adres:.. Nr sprawy: ZP/PN/1/2015 Załącznik Nr 2 do SIWZ dla Cz. nr 1 Zamówienia stanowiący załącznik nr 1 do umowy nr ZP/PN/ 2015 Dane Wykonawcy: Pełna nazwa:... Adres:.. Tel/fax: Zamawiający: Beskidzki Zespół

Bardziej szczegółowo

Oferta cateringowa. Codziennie przygotowujemy oraz dowozimy posiłki regeneracyjne dla pracowników firm.

Oferta cateringowa. Codziennie przygotowujemy oraz dowozimy posiłki regeneracyjne dla pracowników firm. Oferta cateringowa Jesteśmy firmą działającą na rynku już od 10 lat. Z każdym dniem zdobywamy nowe doświadczenia oraz poszerzamy horyzonty kulinarne w zakresie żywienia zbiorowego dla firm, klientów indywidualnych,

Bardziej szczegółowo

Menu V 29,09-03,10,2014

Menu V 29,09-03,10,2014 Menu V 29,09-03,10,2014 Poniedziałek: Śniadanie: Muesli z quinoa (30g) na mleku, chleb razowy (50g), masło (10g), szynka wiejska (10g), papryka (5g), ogórek kiszony (5g), herbata z dzikiej róży Dieta BM

Bardziej szczegółowo

Gasimy pragnienie - gospodarka wodna młodego sportowca.

Gasimy pragnienie - gospodarka wodna młodego sportowca. Gasimy pragnienie - gospodarka wodna młodego sportowca. Woda to najważniejszy, niezbędny do życia nieorganiczny składnik ciała człowieka. Jej ilość zależy od wieku, płci i zawartości tkanki tłuszczowej,

Bardziej szczegółowo

Pięć dni. z kuchnią Pięciu Przemian. www.wkuchnipieciuprzemian.pl PRZEPISY I ZDJĘCIA: ANNA CZELEJ

Pięć dni. z kuchnią Pięciu Przemian. www.wkuchnipieciuprzemian.pl PRZEPISY I ZDJĘCIA: ANNA CZELEJ Pięć dni z kuchnią Pięciu Przemian www.wkuchnipieciuprzemian.pl PRZEPISY I ZDJĘCIA: ANNA CZELEJ Menu poniedziałek Śniadanie: Pasta z jajek i pomidorów Obiad: Zupa krem z marchewki i melona kolacja: Sałatka

Bardziej szczegółowo

Copyright 2013 Anna Czelej Copyright by ILLUMINATIO Łukasz Kierus 2013

Copyright 2013 Anna Czelej Copyright by ILLUMINATIO Łukasz Kierus 2013 Redakcja i korekta: Dominika Dudarew Redaktor serii: Dominika Dudarew Projekt okładki: Izabela Surdykowska-Jurek, Magdalena Muszyńska, Czartart Skład: skladigrafika@gmail.com Zdjęcia: Anna Czelej Copyright

Bardziej szczegółowo

Nowe Czarnowo, 23.09.2015 r. Znak sprawy: DPS.Adm.381.15.1.2015

Nowe Czarnowo, 23.09.2015 r. Znak sprawy: DPS.Adm.381.15.1.2015 Nowe Czarnowo, 23.09.2015 r. Znak sprawy: DPS.Adm.381.15.1.2015 Dotyczy: Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego na zadanie pn. Przygotowanie i dostarczanie

Bardziej szczegółowo

Jadłospis 20.07.2015 24.07.2015 ZAZNACZONO ALERGENY ZGODNIE Z ROZPORZĄDZENIEM PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I Rady (UE) Nr 1169/2011 załącznik nr II

Jadłospis 20.07.2015 24.07.2015 ZAZNACZONO ALERGENY ZGODNIE Z ROZPORZĄDZENIEM PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I Rady (UE) Nr 1169/2011 załącznik nr II Jadłospis 20.07.2015 24.07.2015 ZAZNACZONO ALERGENY ZGODNIE Z ROZPORZĄDZENIEM PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I Rady (UE) Nr 1169/2011 załącznik nr II śniadanie :, zupa mleczna zacierkowa (makaron pszenny)180ml

Bardziej szczegółowo

Wartość odżywcza zestawu

Wartość odżywcza zestawu Wartość odżywcza zestawu Energia kcal 605 Białko ogółem g 29,7 Tłuszcz ogółem g 20,0 Węglowodany ogółem g 82,4 Wapń mg 287 Żelazo mg 2,6 Witamina A - ekwiwalent retinolu Ilg 126 Witamina C mg 62,1 Kwas

Bardziej szczegółowo

SOLE MINERALNE. Prezentacja: Paulina Małek kl. V a

SOLE MINERALNE. Prezentacja: Paulina Małek kl. V a SOLE MINERALNE Prezentacja: Paulina Małek kl. V a PODZIAŁ SOLI MINERALNYCH Składniki mineralne ze względu na zapotrzebowanie organizmu dzieli się na dwie grupy: makroelementy i mikroelementy. Makroelementy

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁAD PLANOWANIA JADŁOSPISU. JADŁOSPIS sposób żywienia ludzi zdrowych. Jadłospis jednodniowy dla młodzieży w wieku 16-18 lat na sezon zimowy

PRZYKŁAD PLANOWANIA JADŁOSPISU. JADŁOSPIS sposób żywienia ludzi zdrowych. Jadłospis jednodniowy dla młodzieży w wieku 16-18 lat na sezon zimowy PRZYKŁAD PLANOWANIA JADŁOSPISU JADŁOSPIS sposób żywienia ludzi zdrowych. Jadłospis jednodniowy dla młodzieży w wieku 16-18 lat na sezon zimowy POSIŁEK/ POTRAWA/ SKŁADNIK ILOŚĆ ENERGIA BIAŁKA TŁUSZCZE JEDNOSTKA

Bardziej szczegółowo

1. Jaja średnie (rozmiar L) szt. 9000. 2. Jogurt 150 g szt. 600. 5. Masło śmietankowe 200 g szt. 100

1. Jaja średnie (rozmiar L) szt. 9000. 2. Jogurt 150 g szt. 600. 5. Masło śmietankowe 200 g szt. 100 Załącznik Nr 1 do Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia CZĘŚĆ I MLEKO I PRODUKTY MLECZNE FORMULARZ CENOWY Lp. Artykuł Jedn. miary 1 Ilość 1. Jaja średnie (rozmiar L) szt. 9000 2 Cena Wartość brutto

Bardziej szczegółowo

Wystarczy 1 tabletka po posiłku. siła, której możesz zaufać! Przepisy znajdziesz wewnątrz ulotki!

Wystarczy 1 tabletka po posiłku. siła, której możesz zaufać! Przepisy znajdziesz wewnątrz ulotki! Przed użyciem zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skonsultuj

Bardziej szczegółowo

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100 Zestaw 12 Zupa ogórkowa Waga 1 porcji - 300 g I porcja 10 porcji Ogórek kwaszony 30,0 0,300 Marchew 18,7 0,187 Pietruszka, korzeń 7,5 0,075 Por 7,5 0,075 Seler korzeniowy 3,7 0,037 Ziemniaki 75,0 0,750

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do SIWZ. DIETA Z OGRANICZENIEM ŁATWO PRZYSWAJALNYCH WĘGLOWODANÓW (cukrzycowa)

Załącznik nr 6 do SIWZ. DIETA Z OGRANICZENIEM ŁATWO PRZYSWAJALNYCH WĘGLOWODANÓW (cukrzycowa) Załącznik nr 6 do SIWZ DIETA Z OGRANICZENIEM ŁATWO PRZYSWAJALNYCH WĘGLOWODANÓW (cukrzycowa) Dzień Składniki Waga (g) Miary gospodarcze Makaron na mleku 0 26,8% Szynka kanapkowa Papryka czerwona ¼ małej

Bardziej szczegółowo