Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu"

Transkrypt

1 REDAKCJA NAUKOWA Ilona Urbanyi-Popiołek Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu

2

3 REDAKCJA NAUKOWA Ilona Urbanyi-Popiołek Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu Publikacja współfinansowana z EFS w ramach projektu POKL Rozwój potencjału Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy w zakresie kształcenia logistyczno-transportowego (Poddziałanie 4.1.1) Bydgoszcz 2013

4 Redakcja serii dr inż. Andrzej Montwiłł Redakcja tomu dr Ilona Urbanyi-Popiołek Recenzent dr hab. prof Akademii Morskiej w Gdyni Andrzej Kuriata Korekta Elżbieta Rogucka Skład Adriana Górska Druk Ros-pol Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy, 2013 ISBN Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy Bydgoszcz, ul. Garbary 2 tel

5 Spis treści Wstęp 7 Rozdział I. Ilona Urbanyi-Popiołek Podstawy organizacji i ekonomiki transportu wybrane zagadnienia 1.1. Charakterystyka transportu 1.2. Aspekty organizacyjne transportu 1.3. Popyt i podaż w transporcie 1.4. Koszty w transporcie 1.5. Ceny w transporcie 1.6. Rynki transportowe Rozdział II. Piotr Lewandowski, Violetta Jendryczka, Ilona Urbanyi-Popiołek Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu samochodowego 2.1. Charakterystyka transportu samochodowego 2.2. Organizacja transportu samochodowego 2.3. Popyt i podaż w transporcie samochodowym 2.4. Koszty w transporcie samochodowym 2.5. Ceny w transporcie samochodowym 2.6. Rynek transportu samochodowego Rozdział III. Krystian Pietrzak, Oliwia Pietrzak Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu kolejowego 3.1. Charakterystyka transportu kolejowego 3.2. Organizacja transportu kolejowego 3.3. Popyt i podaż w transporcie kolejowym 3.4. Koszty w transporcie kolejowym 3.5. Ceny w transporcie kolejowym 3.6. Rynek przewozów w transporcie kolejowym

6 Rozdział IV. Ilona Urbanyi-Popiołek Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu morskiego 4.1. Charakterystyka transportu morskiego 4.2. Organizacja transportu morskiego 4.3. Popyt i podaż w transporcie morskim 4.4. Koszty w transporcie morskim 4.5. Ceny w transporcie morskim 4.6. Rynek przewozów w transporcie morskim Rozdział V. Dariusz Bernacki Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu wodnego śródlądowego 5.1. Charakterystyka transportu wodnego śródlądowego 5.2. Organizacja przewozów towarowych w transporcie wodnym śródlądowym 5.3. Popyt i podaż w transporcie wodnym śródlądowym 5.4. Koszty w żegludze śródlądowej 5.5. Ceny w żegludze śródlądowej 5.6. Rynki przewozów towarowych w transporcie wodnym śródlądowym Rozdział VI. Piotr Lewandowski, Violetta Jendryczka, Ilona Urbanyi-Popiołek Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu lotniczego 6.1. Charakterystyka transportu lotniczego 6.2. Organizacja transportu lotniczego 6.3. Popyt i podaż w transporcie lotniczym 6.4. Koszty w transporcie lotniczym 6.5. Ceny w transporcie lotniczym 6.6. Rynek przewozów w transporcie lotniczym Bibliografia Spis tabel Spis rysunków

7 EKONOMICZNE I ORGANIZACYJNE ASPEKTY TRANSPORTU Ilona Urbanyi-Popiołek (red.) Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy Wstęp Transport jest działem gospodarki, który zaspokaja potrzeby przemieszczania osób i towarów. Transport ładunków jest podstawowym elementem systemów logistycznych, realizującym zadania związane z przemieszczaniem materiałów, komponentów, wyrobów gotowych w podsystemach zaopatrzenia, produkcji i dystrybucji. Z punktu widzenia uczestników wymiany handlowej sprawnie działający transport może stanowić o efektywności transakcji handlowej, zarówno w handlu międzynarodowym, jak i krajowym. Z kolei w odniesieniu do osób transport zapewnia realizację potrzeb związanych z życiem człowieka. Znajomość podstawowych zagadnień związanych z funkcjonowaniem poszczególnych gałęzi transportu ważna jest nie tylko dla gestorów ładunków reprezentujących popyt na usługi przewozowe. Przedsiębiorstwa transportowe stanowiące stronę podażową muszą również posiadać wiedzę dotyczącą mechanizmów rynkowych. Zagadnienia te są przedmiotem badań ekonomiki transportu, która w zakresie makroekonomicznym zajmuje się m.in. relacjami między transportem a otoczeniem i polityką transportową. W ujęciu mikroekonomicznym ekonomika transportu zajmuje się funkcjonowaniem przedsiębiorstw transportowych oraz zachowaniami usługobiorców. Celem opracowania jest zaprezentowanie wybranych obszarów odnoszących się do poszczególnych gałęzi transportu w zakresie organizacji i ekonomiki. Autorzy skupili się głównie na aspektach mikroekonomicznych, gdyż z punktu widzenia podejmowania decyzji ekonomicznych ten obszar wiedzy jest niezbędny zarówno w procesie decyzyjnym w przedsiębiorstwach transportowych, jak też w wyborach ekonomicznych usługobiorców. W związku z tym wybrane zostały zagadnienia dotyczące infrastruktury transportu, kształtowania się podaży i popytu, mechanizmu rynkowego, cen oraz kosztów. Na zawężenie opracowania do wspomnianych aspektów wpłynął również fakt, iż przedmiot badań ekonomiki transportu jest tak obszerny i wieloaspektowy, że każda gałąź stanowić może odrębny przedmiot badań szczegółowych. 7

8 Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu Publikacja składa się z 6 rozdziałów, z których pierwszy, ogólny, odnosi się do podstawowych zagadnień funkcjonowania transportu. Kolejne części dotyczą transportu samochodowego, kolejowego, morskiego, wodnego śródlądowego oraz lotniczego. Autorzy starali się zachować jednolitą konwencję poszczególnych rozdziałów, jednakże specyfika gałęzi transportu powoduje, iż nie we wszystkich obszarach było to możliwe. Ponadto w opracowaniu zespołowym, ze względu na odmienną formę warsztatową i redakcyjną autorów, występują różnice w podejściu do niektórych kwestii. Zawartość opracowania dostosowana jest do programu nauczania studiów w obszarach ekonomii i zarządzania o specjalnościach transportowych i logistycznych. Może być także wykorzystana jako kompendium wiedzy o zagadnieniach ekonomicznych transportu na innych kierunkach ekonomicznych i technicznych. 8

9 EKONOMICZNE I ORGANIZACYJNE ASPEKTY TRANSPORTU Ilona Urbanyi-Popiołek (red.) Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy Rozdział I. Podstawy organizacji i ekonomiki transportu wybrane zagadnienia Ilona Urbanyi-Popiołek 1.1. Charakterystyka transportu W literaturze przedmiotu spotyka się szereg definicji transportu. W znaczeniu czynnościowym transport można określić jako proces technologiczny wszelkiego przenoszenia na odległość, czyli przemieszczanie osób przedmiotów lub energii 1. Jest to klasyczne podejście zdefiniowane przez I. Tarskiego, w którym autor podkreśla celowe przemieszczanie, przewożenie, powodujące zmianę miejsca w przestrzeni i czasie. W aspekcie podmiotowym transport określany jest jako technicznie, organizacyjnie i ekonomicznie wydzielone z innych czynności, celowe przemieszczanie wszelkich ładunków i osób 2. Z definicji tej wynika, iż transport ściśle związany jest z wykorzystaniem określonych środków transportu oraz infrastruktury i suprastruktury transportowej, występowaniem określonych podmiotów gospodarczych, które świadczą usługi transportowe oraz uzyskują wynik finansowy związany z prowadzeniem działalności transportowej 3. Pojęcie transportu, obok samego przemieszczania, obejmuje również szereg czynności dodatkowych, jak przeładunek, przygotowanie środków transportu, czynności związane z organizowaniem przemieszczania. Z transportem ściśle związane jest pojęcie komunikacji, które oznacza z jednej strony połączenia, których cechą jest trwałość (np. przewozy osób i ładunków regularne) oraz porozumiewanie się ludzi między sobą, czyli wszelkie formy łączności (np. przekaz informacji) 4. 1 I. Tarski, Ekonomika i organizacja transportu międzynarodowego, PWE, Warszawa 1993, s M. Madeyski, E. Lissowska, J. Marzec, Wstęp do nauki o transporcie, SGPiS, Warszawa 1971, s A. Koźlak, Ekonomika transportu. Teoria i praktyka gospodarcza, WUG, Gdańsk 2008, s Szerzej: ibidem, s

10 Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu Transport odgrywa w każdej gospodarce narodowej znaczącą rolę. Wynika to z faktu, iż pełni on wobec innych działów funkcje usługowe. Działalność transportowa umożliwia funkcjonowanie innych sektorów gospodarki narodowej i przyczynia się do rozwoju państwa. Transport często porównuje się do krwioobiegu 5. Istnieje ścisła zależność między rozwojem systemów transportowych a rozwojem gospodarczym. Sprawny transport warunkuje wzrost gospodarczy, natomiast jego niedorozwój staje się barierą rozwoju gospodarczego. Transport w gospodarce narodowej pełni następujące funkcje: 6 instrument wymiany dóbr i usług oznacza to, iż warunkuje przemieszczanie towarów będących przedmiotem handlu; czynnik lokalizacji produkcji i osadnictwa poziom transportu oraz istniejąca i planowana sieć transportowa jest jedną z głównych determinant rozmieszczenia i lokowania inwestycji oraz staje się czynnikiem miasto- i regionotwórczym; czynnik wzrostu PKB oraz rozwoju innych działów gospodarki; instrument realizujący cele społeczne np. zaspokaja potrzeby komunikacyjne, zwiększa dostępność sfer życia gospodarczego, np. oświaty, kultury, sportu. Transport można klasyfikować w układzie pionowym i poziomym. W układzie pionowym transport dzielony jest na gałęzie, a podstawowym kryterium jest środowisko, w którym porusza się środek transportu. W związku z tym kryterium transport dzielony jest na lądowy, wodny i powietrzny. Dokonując dalszego podziału ze względu na środek transportu oraz drogę przewozową, wyróżnia się następujące podstawowe gałęzie: 7 transport samochodowy, transport kolejowy, transport morski, transport wodny śródlądowy, transport lotniczy. Wymienione gałęzie charakteryzują się swoistą specyfiką w sferze technicznej, technologicznej, organizacyjnej oraz ekonomicznej. Ponadto każda z gałęzi posiada specyficzne właściwości jakościowe oraz zasięg funkcjonowania. 5 W. Grzywacz, J. Burnewicz, Ekonomika transportu, WKiŁ, Warszawa 1989, s Szerzej: ibidem, s Por. A. Koźlak, op. cit., s. 13. Należy wspomnieć również o transporcie rurociągowym, w literaturze spotyka się dalszy podział w ramach klasyfikacji pionowej, ponadto klasyfikacje nie są ujednolicone co do przyjętych kryteriów. 10

11 Podstawy organizacji i ekonomiki transportu wybrane zagadnienia Klasyfikacja w układzie poziomym odnosi się do rodzajów transportu. W tym aspekcie transport dzielony jest według różnych kryteriów, z których najważniejsze to: przedmiot przewozu transport osób i ładunków, funkcjonalność transport regularny i nieregularny, organizacja przewozów transport bezpośredni i pośredni, zasięg geograficzny transport krajowy i międzynarodowy, odległość przewozu transport bliskiego, średniego i dalekiego zasięgu. Świadczenie usług przewozowych opiera się na wykorzystaniu infrastruktury transportu. Jej istnienie warunkuje funkcjonowanie gospodarki. Stanowi ona podstawowy składnik techniczny umożliwiający przemieszczanie w wymienionych wyżej gałęziach transportu. W literaturze spotyka się szereg określeń odnoszących się do infrastruktury transportu. Jako klasyczną warto przytoczyć definicję zaproponowaną przez A. Piskozuba: infrastruktura to zatem stworzone przez człowieka, trwale zlokalizowane, liniowe i punktowe obiekty użytku publicznego, stanowiące podstawę życia społeczno-gospodarczego, z uwagi na ich funkcje przemieszczania osób i ładunków (transport), wiadomości (łączność), energii elektrycznej (energetyka) i wody (gospodarka wodna) 8. Odnosząc powyższe tylko do transportu można przyjąć, iż infrastruktura transportu to zespół obiektów związanych z przestrzenią, które umożliwiają przewóz osób i ładunków, a także wykonanie czynności niezbędnych do sprawnego przeprowadzenia procesu transportowego. Infrastruktura transportu wyróżnia się pewnymi cechami, do których zalicza się: niepodzielność techniczną i ekonomiczną, długi okres realizacji i długi okres zwrotu nakładów na inwestycje, długi okres użytkowania, wysoką kapitałochłonność, pierwotność nakładów na infrastrukturę, immobilność przestrzenną i funkcjonalną, występowanie efektów zewnętrznych. Niepodzielność techniczną można określić jako konieczność wykonania całego przedsięwzięcia technicznego, aby dany składnik infrastruktury osiągnął 8 A. Piskozub, Gospodarowanie w transporcie. Podstawy teoretyczne, WKiŁ, Warszawa 1982, s

12 Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu tzw. zdolność użytkową. Istnieje więc pewna minimalna wielkość inwestycji infrastrukturalnej, którą należy wykonać, aby uzyskać jej użyteczność. Niepodzielność techniczna oznacza ponadto konieczność budowy pewnych dodatkowych obiektów infrastrukturalnych oraz istnienie pewnych cech technicznych, które warunkują jej użyteczność (np. budowa autostrady wymaga doprowadzenia do niej dróg dojazdowych, budowa centrum logistycznego wymaga budowy infrastruktury dostępu np. dróg kołowych i kolejowych). Niepodzielność techniczna ściśle związana jest z niepodzielnością ekonomiczną. Ta ostatnia wynika z ponoszenia nakładów na rozwój infrastruktury. Niepodzielność techniczna i ekonomiczna określa strukturę inwestycji (cechy techniczne, zakres inwestycji uzupełniających itp.) i przyczynia się do znacznego zakresu inwestycji infrastrukturalnych i tym samym dużych nakładów na rozwój transportu 9. Ekonomiczna niepodzielność infrastruktury transportu powoduje ponadto powstawanie kosztów skokowych. Przejawia się to zróżnicowaniem nakładów na infrastrukturę w poszczególnych przedziałach czasowych Kolejną cechą charakterystyczną infrastruktury transportu jest długi okres realizacji obiektów infrastrukturalnych, co wynika z okresu planowania i projektowania obiektów infrastrukturalnych. W pracach tych uwzględnia się takie elementy, jak: wpływ inwestycji na środowisko naturalne, zgodność z polityką transportową i regionalną, właściwości i specyfikę infrastruktury danej gałęzi transportu, przepisy prawne, spójność systemów transportowych. Powyższe warunki długi okres projektowania i realizacji inwestycji powoduje również długi okres zamrożenia ponoszonych nakładów na infrastrukturę przy odłożeniu w czasie oczekiwanych efektów z jej użytkowania. Infrastrukturę transportową charakteryzuje długi okres użytkowania. Przykładowo wykorzystanie mostów stalowych wynosi lat, dróg kołowych lat, szlaków kolejowych lat, falochronów w portach morskich nawet 80 lat. Ta cecha wywołuje konieczność przeprowadzenia szczegółowej analizy potrzeb transportowych, które wystąpią w przyszłości, bowiem niewłaściwie przeprowadzone prognozy i przyjęte rozwiązania techniczne i przestrzenne mogą stanowić barierę rozwoju systemów transportowych. Techniczna i ekonomiczna niepodzielność oraz długi okres realizacji projektów inwestycyjnych powoduje bardzo wysoką kapitałochłonność inwestycji infrastruktury transportu. Szacuje się, iż udział transportu w nakładach inwestycyjnych na gospodarkę nie powinien być mniejszy niż 10%, gdyż niższe nakłady będą powodowały w dłuższym okresie czasu dekapitalizację infrastruktury. Kolejną cechą infrastruktury transportu jest pierwotność nakładów na transport. Oznacza to, iż nakłady na infrastrukturę transportową winny wyprzedać 9 K. Wojewódzka-Król (red.), Rozwój infrastruktury transportu, WUG, Gdańsk 2002, s

13 Podstawy organizacji i ekonomiki transportu wybrane zagadnienia w czasie i przestrzeni wydatki na cele produkcyjne i konsumpcyjne oraz na inne elementy infrastrukturalne. Bez określonego stanu obiektów sfery transportu nie jest możliwy rozwój innych działów gospodarki, czyli niedostateczny poziom infrastruktury może być barierą rozwoju gospodarczego. Specyficzną cechą infrastruktury transportu jest jej immobilność. Oznacza ona, iż obiektów infrastrukturalnych nie można przenosić w przestrzeni. Składniki infrastruktury są związane z podłożem. Cecha ta, dodatkowo ściśle związana z niepodzielnością techniczną i ekonomiczną infrastruktury oraz długim okresem realizacji powoduje, iż zaległości w rozwoju obiektów nie można w krótkim okresie czasu zniwelować poprzez import, jak to możliwe jest w przypadku np. dóbr konsumpcyjnych. Infrastruktura transportu powoduje występowanie efektów zewnętrznych. Określa się je jako negatywne oddziaływanie obiektów i urządzeń na środowisko, które może mieć charakter bezpośredni i pośredni. Do głównych obszarów tego oddziaływanie należy zaliczyć: wpływ na teren, zanieczyszczenie środowiska emisję spalin, zagrożenie bezpieczeństwa, emisję hałasu. Infrastrukturę transportu można klasyfikować według różnych kryteriów. Ze względu na lokalizację przestrzenną dzieli się ją na: infrastrukturę liniową, infrastrukturę punktową. Infrastruktura liniowa obejmuje drogi transportowe wszystkich gałęzi transportu, po których odbywa się przemieszczanie, czyli drogi kołowe, kolejowe, rzeki, kanały, akweny morskie wraz z niezbędnym wyposażeniem technicznym warunkującym przemieszczanie, jak tunele, mosty, sieć trakcyjna. Do tego segmentu zalicza się również wszelkiego rodzaju urządzenia warunkujące bezpieczeństwo ruchu. W niektórych gałęziach transportu infrastruktura liniowa charakteryzuje się swoistą specyfiką, ma w dużej mierze charakter naturalny, jak transport morski. Infrastruktura punktowa obejmuje punkty transportowe wykorzystywane we wszystkich gałęziach transportu. Jako przykład można tu wymienić porty morskie, terminale lotnicze, dworce kolejowe, terminale kombinowane wraz z ich wyposażeniem, jak: rampy, place składowe, magazyny, pasy startowe, perony, sprzęt przeładunkowy. W aspekcie funkcjonalnym między punktami transportowymi występują różnice. Wyodrębnić można punkty transportowe, które obsługują tyl- 13

14 Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu ko jedną gałąź transportu, w nich rozpoczyna się i kończy przemieszczanie ładunków lub osób. Przykładem są tu dworce autobusowe, tzw. wyładownie publiczne w transporcie drogowym. Drugim rodzajem infrastruktury punktowej są tzw. węzły transportowe (punkty węzłowe), w których zbiegają się co najmniej dwie linie transportowe, właściwe różnym gałęziom transportu 10. Takie funkcje spełniają np. porty morskie, terminale lotnicze, terminale transportu kombinowanego. W literaturze spotkać można inne podejście do istoty węzła transportowego, zgodnie z którym węzłem transportowym jest każdy punkt transportowy, w którym zbiegają się linie z co najmniej trzech kierunków i mogą to być linie jednej lub różnych gałęzi transportu 11. Wielkość i jakość infrastruktury transportu podawana jest za pomocą wskaźników. Jedną grupę stanowią miary odnoszące się do gęstości dróg i punktów transportowych 12. W przypadku gęstości sieci transportowej stosuje się: geograficzny wskaźnik gęstości sieci, który jest stosunkiem długości linii transportowych wyrażonych w kilometrach do powierzchni obszaru (na 100 km 2 ); demograficzny wskaźnik gęstości sieci transportowej, który jest stosunkiem długości linii transportowych do liczby mieszkańców (na 10 tys. osób). Z kolei wskaźniki odnoszące się do punktów transportowych to: geograficzny wskaźnik gęstości punktów transportowych, który jest stosunkiem ilości punktów transportowych do powierzchni obszaru (na 100 km 2 ); demograficzny wskaźnik gęstości punktów transportowych, który jest stosunkiem ich ilości do liczby mieszkańców (na 10 tys. osób). Obok mierników ilościowych, do określania stanu infrastruktury stosuje się mierniki jakościowe, które najczęściej odnoszą się do specyfiki danej gałęzi transportu. W sieci transportowej w danym kraju są to przykładowo takie wskaźniki, jak: długość autostrad i dróg ekspresowych w całkowitej długości dróg kołowych, długość kolejowych linii danej kategorii w całkowitej długości linii kolejowych, udział dróg żeglownych danej klasy do całkowitej długości szlaków wodnych Aspekty organizacyjne transportu Pod względem organizacyjnym przedsiębiorstwa transportowe mogą oferować usługi przewozowe w sposób regularny i nieregularny. Podział przemieszczania na transport regularny i nieregularny związany jest z aspektem funkcjonalności. 10 K. Misztal (red.), Organizacja i funkcjonowanie portów morskich, WUG, Gdańsk 2010, s A. Koźlak, op. cit., s Szerzej: ibidem, s

15 Podstawy organizacji i ekonomiki transportu wybrane zagadnienia Transport regularny polega na stałym świadczeniu usług przewozowych na określonym szlaku, pomiędzy wyznaczonymi punktami transportowymi. Przewóz odbywa się na podstawie przedstawionego rozkładu jazdy, który jest ogłoszony i podany do publicznej wiadomości. W rozkładzie podaje się informacje dotyczące godzin odjazdów, dni tygodnia lub częstotliwości kursowania. Sposób konstruowania rozkładów wynika ze specyfiki danego rynku oraz zapotrzebowania, a także specyfiki rozwiązań przyjętych w poszczególnych gałęziach transportu. Przykładowo w pasażerskim transporcie kolejowym i lotniczym podaje się godziny odpowiednio odjazdów i przyjazdów do poszczególnych stacji oraz odlotów i przylotów. Z kolei w morskiej żegludze kontenerowej przewoźnicy ogłaszają odejścia statków z poszczególnych portów, podając dni tygodnia lub daty. Transport nieregularny odnosi się do sytuacji, gdy przewozy odbywają się na podstawie wcześniej zawartej umowy, która wynika z zapotrzebowania zgłaszanego przez klienta. Warunki umowy, w tym ceny, są negocjowane między przewoźnikiem i klientem. Przewozy te cechuje duża zmienność kierunków realizowanych przewozów. Przewozy regularne i nieregularne występują we wszystkich gałęziach transportu, zarówno w transporcie ładunków, jak i osób. Pod względem organizacyjnym przewóz może odbywać się w sposób bezpośredni i pośredni. W pierwszym przypadku transport odbywa się od nadawcy do odbiorcy bez dokonywania przeładunków w punktach transportowych. Do przewozów bezpośrednich najbardziej predysponowany jest transport samochodowy. W przypadku innych gałęzi nadawca i odbiorca musi mieć bezpośredni dostęp do infrastruktury liniowej, np. w transporcie kolejowym własne bocznice kolejowe, w żegludze śródlądowej własne porty (terminale). Transport pośredni polega na wykorzystaniu co najmniej dwóch środków transportu (jednej lub różnych gałęzi), taka organizacja wymaga przeładunku w punktach transportowych. Transport pośredni występuje w transporcie morskim i lotniczym, które z racji swej specyfiki (dostępności) wymagają współpracy z innymi gałęziami transportu. W transporcie kolejowym i żegludze śródlądowej również przeważają przewozy pośrednie, chyba że spełnione są podane wyżej warunki. Rozwój przewozów ładunków w jednostkach ładunkowych, postępująca integracja w aspekcie technicznym, organizacyjnym, dokumentacyjnym i prawnym spowodowała wykształcenie się systemów transportowych kombinowanych, intermodalnych i multimodalnych. Pojęcia te w praktyce są rozumiane niejednoznacznie, zgodnie z przyjętą w Unii Europejskiej nomenklaturą przyjmuje się: 13 transport multimodalny (multimodal transport) przewóz towarów przez co najmniej dwie gałęzie transportu; 13 J. Wronka, Transport kombinowany/intermodalny teoria i praktyka, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2009, s

16 Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu transport intermodalny (intermodal transport) przewóz towarów w jednej i tej samej jednostce ładunkowej lub pojeździe, przy użyciu następujących po sobie różnych gałęzi transportu, bez przeładunku samych towarów; transport kombinowany (combined transport) transport intermodalny, w którym główna część przewozu jest wykonywana przez kolej, żeglugę śródlądową lub transport morski, a początkowy i końcowy odcinek przez transport drogowy tak krótko, jak to możliwe Popyt i podaż w transporcie Uczestnikami rynku transportowego są sprzedający i kupujący usługi transportowe, którzy reprezentują podaż i popyt. Popyt na usługi transportowe wynika z potrzeb transportowych. Potrzeba transportowa określana jest jako chęć lub konieczność realizacji przemieszczenia z jednego miejsca w drugie za pomocą środków transportu 14. Potrzeby te odnoszą się do przewozów osób i ładunków, a wynikają z nierównomiernego rozmieszczenia w przestrzeni i czasie czynników wytwórczych i osób niezbędnych do działalności wytwórczej, konsumpcji oraz życia człowieka. Potrzeby transportowe mają charakter wtórny w stosunku do zapotrzebowania na określone dobro czy chęć zaspokojenia przez osoby danej potrzeby związanej z życiem społecznym. Przy transporcie ładunków, potrzeby transportowe wynikają przykładowo z konieczności realizacji transakcji handlowej, np. zakupu określonego dobra, który ma charakter pierwotny w stosunku do przewozu. Potrzeby transportowe klasyfikowane są według różnych kryteriów. Biorąc pod uwagę przedmiot przewozu, można wyróżnić potrzeby odnoszące się do transportu ładunków i osób. Potrzeby dotyczące ładunków wynikają z działalności gospodarczej i wynikają z takich czynników, jak: nierównomierne przestrzenne rozmieszczenie surowców naturalnych i produkcji; nierównomierne przestrzenne rozmieszczenie produkcji i konsumpcji; specjalizacja produkcji przemysłowej i rolnej; procesy międzynarodowego podziału pracy przejawiające się koncentracją produkcji i konsumpcji; oddalanie się rynków produkcji i konsumpcji. 14 A. Koźlak, op. cit., s

17 Podstawy organizacji i ekonomiki transportu wybrane zagadnienia Z kolei źródła potrzeb dotyczących przemieszczania osób obejmują m.in. takie czynniki, jak: przestrzenne rozmieszczenie osadnictwa i miejsca pracy; przestrzenne rozmieszczenie miejsc związanych z działalnością edukacyjną, kulturalną, sportową; standard życia ludności; potrzeba wykorzystania czasu wolnego. Inna klasyfikacja potrzeb przewozowych opiera się na odniesieniu potrzeb do sfery produkcji i osadnictwa. W tym aspekcie dzieli się potrzeby na cztery grupy: 15 potrzeby przewozowe występujące w obrębie układu produkcyjnego obejmują przede wszystkim potrzeby odnoszące się do transportu ładunków (surowce, materiały, komponenty do produkcji, półfabrykaty); potrzeby przewozowe występujące w obrębie układu osadniczego obejmują przewozy osób w związku z zaspokajaniem codziennych potrzeb, jak nauka, zakupy, przejazdy w celach kulturalnych (np. wyjście do kina), sportowych (np. udział w meczu piłkarskim); potrzeby przewozowe występujące na styku układu produkcyjnego i osadniczego obejmują przewozy ładunków, które stanowią dobra konsumpcyjne i są nabywane przez ludność; potrzeby przewozowe na styku układu osadniczego i produkcyjnego wynikają z dojazdów do pracy ze względu na odległość przestrzenną miejsca zamieszkania i miejsca pracy. Potrzeby transportowe mają swoje odzwierciedlenie w popycie na usługi przewozowe. Popyt określony jest jako zamiar zakupu usługi transportowej, za którą usługobiorca jest gotowy zapłacić określoną w danym czasie cenę przy odpowiednich możliwościach płatniczych. Wśród podstawowych czynników kształtujących wielkość popytu należy wymienić: 16 wielkość i strukturę zapotrzebowania na przewozy pasażerskie i ładunków wynika z nierównomiernego rozmieszczenia układów produkcyjnego i osadniczego, jak również lokalizacji produkcji i konsumpcji, np. import produktów pochodzenia przemysłowego z Chin przez kraje UE ma swoje odzwierciedlenie w popycie na morskie przewozy kontenerowe w relacji Azja Południowo- -Wschodnia Europa; 15 A. Piskozub (red.), Ekonomika transportu, WKiŁ, Warszawa 1979, s Szerzej: E. Mendyk, Ekonomika transportu, Wyższa Szkoła Logistyki, Poznań 2009, s

18 Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu koniunkturę gospodarczą spadek aktywności gospodarczej polegający na tym, że spada zapotrzebowanie na przewozy ładunków (np. surowców do produkcji i wyrobów gotowych) oraz osób (niższe dochody powodują mniejsze zainteresowanie np. przejazdami turystycznymi); poziom cen za usługi przewozowe, zwykle zwyżka cen frachtów powoduje spadek popytu realnego na przewozy; wysokość dochodów potencjalnych nabywców usług przewozowych w przypadku wzrostu poziomu zdolności płatniczej wzrasta popyt na usługi przewozowe, zmianom ulega również popyt na usługi poszczególnych gałęzi transportu, np. zwiększenie popytu na przewozy transportem lotniczym; wielkość i strukturę podaży usług transportowych przykładowo wprowadzenie nowych technologii transportu, korzystnych dla usługobiorców, może kreować nowe potrzeby transportowe, np. poprawa oferty przewoźników kolejowych w zakresie przewozów kontenerowych zwiększa dostępność i zainteresowanie spedytorów wykorzystaniem tej gałęzi transportu. Popyt na usługi transportowe charakteryzuje się relatywnie niską elastycznością cenową i dochodową. Oznacza to, iż zmiany cen i dochodów usługobiorców nie wpływają w zasadniczy sposób na wielkość popytu. Wynika to z faktu, iż większość zapotrzebowania na usługi transportowe ma charakter obligatoryjny. Wzrost dochodów lub też spadek cen może natomiast powodować zmianę struktury popytu, np. wzrost dochodów powoduje zwiększony popyt na usługi transportu lotniczego kosztem transportu kolejowego. Poszczególne segmenty rynku charakteryzują się jednak zróżnicowaną elastycznością, np. wzrost cen biletów lotniczych może wpłynąć na spadek przewozów w transporcie lotniczym, a jednocześnie spowodować wzrost popytu, przy niezmienionych cenach biletów kolejowych, na przewozy tą gałęzią transportu. Podaż usług transportowych reprezentowana jest przez przedsiębiorstwa świadczące usługi przewozowe. Wielkość podaży określana jest przez: warunki ekonomiczne odnoszą się do cen i kosztów w danej gałęzi transportu, jak i w gałęziach alternatywnych, jest to podstawowy czynnik determinujący wielkość i strukturę podaży na danych rynkach cząstkowych; warunki techniczne obejmują one ilość, rodzaj i jakość środków transportu oraz stan i jakość infrastruktury w poszczególnych gałęziach transportu; warunki rynkowe struktury rynkowe występujące po stronie podaży, które mogą ograniczać, bądź ułatwiać działalność przewoźników (np. alianse w żegludze kontenerowej lub transporcie lotniczym); 18

19 Podstawy organizacji i ekonomiki transportu wybrane zagadnienia warunki administracyjne przepisy ograniczające możliwość realizowania przewozów (np. nacisk na oś w transporcie drogowym, przepisy celne). Po stronie podaży usług występują ponadto pośrednicy, np. spedytorzy w transporcie towarowym lub agenci i touroperatorzy pośredniczący w sprzedaży ofert przewoźników w transporcie pasażerskim Koszty w transporcie Koszty można określić jako: wysokość wydatków pieniężnych, poniesionych w trakcie produkcji konkretnej ilości dóbr lub usług 17. Podobnie jak w innych sferach działalności gospodarczej, również działalność transportowa generuje określone koszty. Obciążają one przedsiębiorstwa świadczące usługi oraz użytkowników transportu, a także państwo i społeczeństwo. Koszty przedsiębiorstwa transportowego nazywane są kosztami własnymi produkcji, koszty drugiej grupy, które obciążają społeczeństwo i państwo w związku z działalnością transportową, określane są jako koszty społeczne transportu. W związku z powyższym, możemy wyróżnić: koszty wewnętrzne koszty ponoszone przez przedsiębiorstwo transportowe jako koszty własne oraz koszty infrastruktury; koszty zewnętrzne koszty środowiskowe (np. zanieczyszczenia, hałas) oraz koszty związane z kongestią i wypadkami. Koszty własne przedsiębiorstwa transportowego klasyfikuje się według różnych kryteriów. Jednym z nich jest tzw. układ rodzajowy. W układzie tym wyróżnia się składniki syntetyczne, identyczne dla przedsiębiorstw wszystkich działów gospodarki, ustalone w Ustawie o rachunkowości 18 oraz pozycje, które są uzależnione od specyfiki przedsiębiorstwa, w tym przypadku transportowego. Głównymi składnikami w układzie rodzajowym są następujące koszty: amortyzacja, zużycie materiałów i energii, usługi obce, wynagrodzenia, ubezpieczenia społeczne, podatki i opłaty, pozostałe koszty rodzajowe. 17 A. Koźlak, op. cit., s Ibidem, s

20 Ekonomiczne i organizacyjne aspekty transportu Amortyzacja odnosi się do stopniowej utraty wartości środków trwałych, która w postaci kosztu jest przenoszona na produkcję usług transportowych. Oznacza zużytą wartość środków trwałych. Za pomocą amortyzacji nakłady na zakup środków trwałych są zaliczane w koszty poszczególnych przedziałów czasowych w postaci odpisów amortyzacyjnych. Daje to możliwość gromadzenia funduszy na zakup nowych środków trwałych. Koszty materiałów i energii obejmują takie elementy, jak: koszty paliwa, smarów, olejów, opakowania, koszty energii, elektrycznej, wody, a także materiały biurowe i reklamowe. Usługi obce obejmują różnego rodzaju usługi i roboty świadczone przez inne podmioty, przykładowo usługi spedycyjne, operacje przeładunkowe, usługi remontowe, informatyczne, bankowe. Koszty te na przestrzeni lat wykazują tendencję wzrostową w kosztach całkowitych w przedsiębiorstwach transportowych. Związane jest to z zastosowaniem tzw. outsourcingu, czyli wydzielaniem z działalności przedsiębiorstwa niektórych obszarów i zlecania ich wyspecjalizowanych firmom. W wielu przypadkach outsourcing prowadzi do obniżki kosztów działalności przedsiębiorstwa. Koszty wynagrodzeń obejmują wypłaty wynagrodzeń w formie pieniężnej oraz niepieniężnej, które otrzymują pracownicy niezależnie od formy zatrudnienia. Ubezpieczenia społeczne i obowiązkowe składki np. na Fundusz Pracy są liczone jako narzut procentowy na wynagrodzenia. Kolejny koszt to podatki i opłaty, który obejmuje takie składowe, jak: podatek od nieruchomości, podatek od środków transportowych, opłaty za pozwolenia i licencje. Pozostałe koszty odnoszą się do różnych pozycji, które może ponosić przedsiębiorstwo transportowe, jak: ubezpieczenia majątkowe, koszty noclegów, koszty podróży służbowych. Struktura kosztów rodzajowych, które ponoszą przedsiębiorstwa transportowe, nie jest jednolita. Uzależniona jest od gałęzi transportu, w jakiej przedsiębiorstwo działa. Widoczne są również różnice w strukturze kosztów pomiędzy przewoźnikami tej samej gałęzi transportu. Układ rodzajowy daje możliwość obliczenia kosztów całkowitych świadczonych usług przez dane przedsiębiorstwo. Drugim sposobem podziału kosztów to układ kalkulacyjny, według którego koszty dzielą się na: koszty bezpośrednie, koszty pośrednie. Koszty bezpośrednie definiowane są jako wydatki, które można indywidualnie przypisać do poszczególnych miejsc powstawania lub do nośników kosz- 20

KALKULACJA KOSZTÓW PRZEMIESZCZANIA ŁADUNKÓW, SPOSOBY PŁATNOŚCI I FORMY ROZLICZEO W MIĘDZYNARODOWYCH TRANSAKCJACH HANDLOWYCH

KALKULACJA KOSZTÓW PRZEMIESZCZANIA ŁADUNKÓW, SPOSOBY PŁATNOŚCI I FORMY ROZLICZEO W MIĘDZYNARODOWYCH TRANSAKCJACH HANDLOWYCH KALKULACJA KOSZTÓW PRZEMIESZCZANIA ŁADUNKÓW, SPOSOBY PŁATNOŚCI I FORMY ROZLICZEO W MIĘDZYNARODOWYCH TRANSAKCJACH HANDLOWYCH mgr inż. Katarzyna Grochowska 1 Koszty działalności usługowej Wysokośd i struktura

Bardziej szczegółowo

Infrastruktura transportu

Infrastruktura transportu Infrastruktura transportu Opracował: Robert Urbanik Pojęcie infrastruktury Czynniki produkcji transportowej Infrastruktura (obiekty i urządzenia) Suprastruktura (środki przewozowe) Drogi transportowe Węzły

Bardziej szczegółowo

Jerzy Głuch SYSTEMY TRANSPORTOWE

Jerzy Głuch SYSTEMY TRANSPORTOWE Jerzy Głuch SYSTEMY TRANSPORTOWE Rok akademicki 2010/2011 1 J. Głuch SYSTEMY TRANSPORTOWE W04: Spedycja w systemie transportowym Spedycja to działalność polegająca na organizowaniu przewozu towaru. Do

Bardziej szczegółowo

2.5. Potrzeby spedycyjne, dokumenty spedycyjne, mierniki działalności spedycyjnej

2.5. Potrzeby spedycyjne, dokumenty spedycyjne, mierniki działalności spedycyjnej Wstęp Rozdział 1. Geneza spedycji 1.1. Zarys historyczny działalności spedycyjnej 1.2. Rozwój spedycji i usług spedycyjnych w XIX i XX w. 1.3. Usługi spedycyjne w łańcuchu dostaw 1.4. Spedytor jako sprzedawca

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Z-LOGN1-1080 Ekonomika transportu Economics of transport. Logistyka I stopień Ogólnoakademicki

Z-LOGN1-1080 Ekonomika transportu Economics of transport. Logistyka I stopień Ogólnoakademicki KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-LOGN1-1080 Ekonomika transportu Economics of transport A. USYTUOWANIE

Bardziej szczegółowo

5.4. Centra logistyczne i ich rola w sieciach logistycznych

5.4. Centra logistyczne i ich rola w sieciach logistycznych Centra logistyczne i ich rola w sieciach logistycznych 5.4. Centra logistyczne i ich rola w sieciach logistycznych Istota centrum logistycznego Sieć infrastruktury logistycznej umożliwia przemieszczanie

Bardziej szczegółowo

Wykład 1 Klasyfikacja kosztów

Wykład 1 Klasyfikacja kosztów Wykład 1 Klasyfikacja kosztów dr Robert Piechota Pojęcie kosztów Wyrażone w pieniądzu celowe zużycie środków trwałych, materiałów, paliwa, energii, usług, czasu pracy pracowników oraz niektóre wydatki

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Zakład Polityki Transportowej, Metod Matematycznych i Finansów

Zakład Polityki Transportowej, Metod Matematycznych i Finansów ZAKRESY TEMATYCZNE PRAC DYPLOMOWYCH INŻYNIERSKICH I MAGISTERSKICH DLA STUDENTÓW STUDIÓW STACJONARNYCH I NIESTACJONARNYCH I i II STOPNIA rok akademicki 2015/2016 prof. dr hab. Janusz Soboń Zakład Polityki

Bardziej szczegółowo

1.4. Uwarunkowania komodalności transportu... 33 Bibliografia... 43

1.4. Uwarunkowania komodalności transportu... 33 Bibliografia... 43 SPIS TREŚCI Przedmowa................................................................... 11 1. Wprowadzenie............................................................. 17 1.1. Pojęcie systemu logistycznego

Bardziej szczegółowo

14.MODEL ZINTEGROWANEGO SYSTEMU PRZEWOZÓW MULTIMODALNYCH ŁADUNKÓW ZJEDNOSTKOWANYCH

14.MODEL ZINTEGROWANEGO SYSTEMU PRZEWOZÓW MULTIMODALNYCH ŁADUNKÓW ZJEDNOSTKOWANYCH SŁOWO WSTĘPNE WSTĘP 1.PROCESY ZMIAN W LOKALIZACJI CENTRÓW GOSPODARCZYCH, KIERUNKÓW WYMIANY TOWAROWEJ I PRZEWOZÓW NA ŚWIECIE 1.1.Przewidywane kierunki zmian centrów gospodarki światowej 1.2.Kierunki i tendencje

Bardziej szczegółowo

EPiF studia I stopnia

EPiF studia I stopnia 1 EPiF studia I stopnia Blok I 1. Zdefiniuj pojęcie infrastruktury i wskaż jej podstawowe elementy ekonomiczne i społeczne. 2. Wymień i scharakteryzuj cechy techniczne infrastruktury transportu i wynikające

Bardziej szczegółowo

Spedycja wykład 01 dla 5 sem. TiL (niestacjonarne)

Spedycja wykład 01 dla 5 sem. TiL (niestacjonarne) dr Adam Salomon Spedycja wykład 01 dla 5 sem. TiL (niestacjonarne) Spedycja Podstawowy podręcznik do ćwiczeń i wykładów. A. Salomon, Spedycja - teoria, przykłady, ćwiczenia, Wyd. AM, Gdynia 2011. 2 program

Bardziej szczegółowo

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ.

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. Wykład 4 Konkurencja doskonała i monopol 1 MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. EFEKTYWNOŚĆ RYNKU. MONOPOL CZYSTY. KONKURENCJA MONOPOLISTYCZNA. 1. MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ W modelu konkurencji doskonałej

Bardziej szczegółowo

Pojęcie kosztu Klasyfikacja kosztów

Pojęcie kosztu Klasyfikacja kosztów Pojęcie kosztu Klasyfikacja kosztów N I N I E J S Z A P R E Z E N T A C J A Z A W I E R A T R E Ś C I P O C H O D Z Ą C E Z N A S T Ę P U J Ą C Y C H Ź R Ó D E Ł 1) I. S O B A Ń S K A ( R E D. ), R A C

Bardziej szczegółowo

Transport i mobilność miejska wyzwania dla miast

Transport i mobilność miejska wyzwania dla miast Transport i mobilność miejska wyzwania dla miast dr Aneta Pluta-Zaremba Konferencja Plany Zrównoważonej Mobilności Miejskiej (ang. SUMP) kluczem do pozyskiwania środków europejskich Płock, 11 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Pojęcie kosztu, klasyfikacja kosztów według różnych kryteriów

Pojęcie kosztu, klasyfikacja kosztów według różnych kryteriów Pojęcie kosztu, klasyfikacja kosztów według różnych kryteriów N I N I E J S Z A P R E Z E N T A C J A Z A W I E R A T R E Ś C I P O C H O D Z Ą C E Z N A S T Ę P U J Ą C Y C H Ź R Ó D E Ł 1) I. S O B A

Bardziej szczegółowo

Priorytety i działania transportowe w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013 MINISTERSTWO TRANSPORTU

Priorytety i działania transportowe w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013 MINISTERSTWO TRANSPORTU Priorytety i działania transportowe w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013 MINISTERSTWO TRANSPORTU ŚRODKI UNIJNE PRZEZNACZONE NA GAŁĘZIE TRANSPORTU W RAMACH PO IiŚ Gałęzie

Bardziej szczegółowo

11 lipca 2011 r. Koszty wg rodzaju. dr Katarzyna Trzpioła

11 lipca 2011 r. Koszty wg rodzaju. dr Katarzyna Trzpioła 11 lipca 2011 r. Koszty wg rodzaju dr Katarzyna Trzpioła Wynik finansowy Przychody operacyjne ze sprzedaży produktów ze sprzedaży materiałów ze sprzedaży towarów Koszty operacyjne. działalności produkcyjnej

Bardziej szczegółowo

Tadeusz Truskolaski TRANSPORT A DYNAMIKA WZROSTU GOSPODARCZEGO W POŁUDNIOWO-WSCHODNICH KRAJACH BAŁTYCKICH

Tadeusz Truskolaski TRANSPORT A DYNAMIKA WZROSTU GOSPODARCZEGO W POŁUDNIOWO-WSCHODNICH KRAJACH BAŁTYCKICH Tadeusz Truskolaski TRANSPORT A DYNAMIKA WZROSTU GOSPODARCZEGO W POŁUDNIOWO-WSCHODNICH KRAJACH BAŁTYCKICH Białystok 2006 SPIS TREŚCI WSTĘP 7 ROZDZIAŁ I WZROST GOSPODARCZY I JEGO ZWIĄZKI Z TRANSPORTEM W

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA

CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA Edward Radosiński 1. SYSTEM WYTWARZANIA CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA 1.1. Produkcja: a) przedsiębiorstwo - zaliczane do branży przemysłu spożywczego - może jednocześnie wytwarzać trzy asortymenty

Bardziej szczegółowo

SPEDYCJA MORSKA 3.1. 3.2. 3.3.

SPEDYCJA MORSKA 3.1. 3.2. 3.3. 3. SPEDYCJA MORSKA 3.1. CELE, ZADANIA I PODMIOTY SPEDYCJI MORSKIEJ (286) Istota i geneza spedycji międzynarodowej. Sektor transport spedycja logistyka. Podstawowe rodzaje spedycji. Zakres czynności spedycyjnych.

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 02 MSTiL (II stopień)

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 02 MSTiL (II stopień) dr Adam Salomon Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 02 MSTiL (II stopień) EiLwPTM program wykładu 02. Różne kryteria podziału kosztów produkcji. Szacowanie kosztów usług

Bardziej szczegółowo

DYLEMATY WOKÓŁ ZAPEWNIANIA ŚRODKÓW NA FINANSOWANIE INFRASTRUKTURY TRANSPORTOWEJ

DYLEMATY WOKÓŁ ZAPEWNIANIA ŚRODKÓW NA FINANSOWANIE INFRASTRUKTURY TRANSPORTOWEJ DYLEMATY WOKÓŁ ZAPEWNIANIA ŚRODKÓW NA FINANSOWANIE INFRASTRUKTURY TRANSPORTOWEJ Monika Bak, Uniwersytet Gdański II Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23-25 maja 2012 r. Struktura prezentacji: Czy państwo

Bardziej szczegółowo

opłaty podstawowej za dostęp i korzystanie z infrastruktury kolejowej metodologia kalkulacji stawek

opłaty podstawowej za dostęp i korzystanie z infrastruktury kolejowej metodologia kalkulacji stawek Instrukcja kalkulacji stawek jednostkowych opłaty podstawowej za dostęp i korzystanie z infrastruktury kolejowej metodologia kalkulacji stawek jednostkowych opłaty podstawowej Warszawa, 22 września 2011

Bardziej szczegółowo

Logistyka I stopień Ogólnoakademicki Stacjonarne Wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania dr inż. Paweł R. Kozubek

Logistyka I stopień Ogólnoakademicki Stacjonarne Wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania dr inż. Paweł R. Kozubek KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-LOG-1077 Transport w systemach logistycznych Transport in logistic

Bardziej szczegółowo

Potrzeby polskich przedsiębiorstw - Program Sektorowy INNOLOG. dr inż. Stanisław Krzyżaniak

Potrzeby polskich przedsiębiorstw - Program Sektorowy INNOLOG. dr inż. Stanisław Krzyżaniak Potrzeby polskich przedsiębiorstw - Program Sektorowy INNOLOG dr inż. Stanisław Krzyżaniak Logistyka w Polsce 2 Cel główny Cel horyzontalny dla gospodarki wynikający z realizacji programu badawczo-rozwojowego

Bardziej szczegółowo

LATIS LOGISTICS - WITAMY!

LATIS LOGISTICS - WITAMY! LATIS LOGISTICS - WITAMY! Jesteśmy firmą oferującą kompleksowe rozwiązania logistyczne w transporcie ładunków. Realizujemy przewóz towarów od drzwi do drzwi w oparciu o transport morski, lotniczy, drogowy

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Planowanie tras transportowych

Planowanie tras transportowych Jerzy Feldman Mateusz Drąg Planowanie tras transportowych I. Przedstawienie 2 wybranych systemów: System PLANTOUR 1.System PLANTOUR to rozwiązanie wspomagające planowanie i optymalizację transportu w przedsiębiorstwie.

Bardziej szczegółowo

4.2. Transport samochodowy

4.2. Transport samochodowy 4.2. Transport samochodowy Ogólna charakterystyka rynku transportu samochodowego ładunków O miejscu i roli samochodowego transportu ładunków, w odniesieniu do pozostałych gałęzi transportu, świadczą wielkości

Bardziej szczegółowo

Z-LOGN1-1077. Logistyka I stopień Ogólnoakademicki Niestacjonarne Wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania dr inż. Paweł R.

Z-LOGN1-1077. Logistyka I stopień Ogólnoakademicki Niestacjonarne Wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania dr inż. Paweł R. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Z-LOGN1-1077 Kod modułu Nazwa modułu Transport w systemach logistycznych Nazwa modułu w języku angielskim Transport in logistic systems Obowiązuje od roku akademickiego

Bardziej szczegółowo

Podstawowa analiza rynku

Podstawowa analiza rynku Podstawowa analiza rynku Wykład 4 Jerzy Wilkin Co kryje się za pojęciem: rynek? Miejsce styku kupujących i sprzedających Miejsce przejawiania się popytu i podaży Złożony proces wzajemnego oddziaływania

Bardziej szczegółowo

OTOCZENIE MARKETINGOWE

OTOCZENIE MARKETINGOWE OTOCZENIE MARKETINGOWE OTOCZENIE PRZEDSIĘBIORSTWA......to zespół warunków i czynników zewnętrznych, które decydują o powodzeniu lub niepowodzeniu w osiąganiu celów przedsiębiorstwa STRUKTURA UKŁADU RYNKOWEGO

Bardziej szczegółowo

1 Lekcja organizacyjna

1 Lekcja organizacyjna NAUCZYCIELSKI PLAN DYDAKTYCZNY z planem wynikowym z przedmiotu ekonomika rolnictwa na podstawie programu nr TA/PZS1/PG/2012 klasa 2TA l.p. Nazwa jednostki organizacyjnej Osiągnięcia ucznia Zakres podstawowy

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE Anna Grontkowska, Bogdan Klepacki SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Miejsce rolnictwa w systemie agrobiznesu Pojęcie i funkcje agrobiznesu Ogniwa agrobiznesu

Bardziej szczegółowo

SPEDYCJA ZARZĄDZANIE DZIAŁALNOŚCIĄ SPEDYCYJNĄ

SPEDYCJA ZARZĄDZANIE DZIAŁALNOŚCIĄ SPEDYCYJNĄ SPEDYCJA ZARZĄDZANIE DZIAŁALNOŚCIĄ SPEDYCYJNĄ Praca studentów 11.04. zajęcia odwołane 18.04. tematy 5, 6, 7 25.04. tematy 8, 9, 10 09.05. tematy 11, 1, 2 16.05. tematy 3, 4 23.05. koło 1. Spedycja ładunków

Bardziej szczegółowo

Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r.

Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 5.08.2015 r. Opracowanie sygnalne Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r. Układ i długość śródlądowych dróg wodnych w Polsce od lat utrzymuje się na zbliżonym

Bardziej szczegółowo

analiza kosztów w przedsiębiorstwach transportu samochodowego.

analiza kosztów w przedsiębiorstwach transportu samochodowego. ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO nr 873 Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia nr 77 (2015) DOI: 10.18276/frfu.2015.77-36 s. 349 354 Analiza kosztów w przedsiębiorstwach transportu samochodowego

Bardziej szczegółowo

W procesie budżetowania najpierw sporządza się część operacyjną budżetu, a po jej zakończeniu przystępuje się do części finansowej.

W procesie budżetowania najpierw sporządza się część operacyjną budżetu, a po jej zakończeniu przystępuje się do części finansowej. Budżetowanie Budżetowanie to: Proces ciągłego analizowania, programowania, realizowania i pomiaru wykonania zadań właściwych poszczególnym komórkom organizacyjnym, mający na celu efektywną kontrolę nad

Bardziej szczegółowo

Użytkownik ma możliwość rejestrowania następujących rodzajów przewozów w systemie ANTEEO SPEDYCJA:

Użytkownik ma możliwość rejestrowania następujących rodzajów przewozów w systemie ANTEEO SPEDYCJA: System ANTEEO SPEDYCJA wspomaga organizację różnego rodzaju przewozów zarówno w spedycji drogowej, lotniczej oraz w morskiej. Umożliwia dokładne odwzorowanie procesów logistycznych zachodzących w danej

Bardziej szczegółowo

Ocena efektywności działań logistycznych

Ocena efektywności działań logistycznych Wydział Ekonomiczno-Rolniczy - SGGW Dr Mariusz Maciejczak LOGISTYKA Ocena efektywności działań logistycznych Opracowanie na podstawie: materiałów z konferencji Zarządzanie Dystrybucją i Magazynowaniem,

Bardziej szczegółowo

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin /

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin / PROPOZYCJA ROZKŁADU MATERIAŁU NAUCZANIA PRZEDMIOTU PODSTAWY EKONOMII dla zawodu: technik ekonomista-23,02,/mf/1991.08.09 liceum ekonomiczne, wszystkie specjalności, klasa I, semestr pierwszy I. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Relacje cen i dochodów

Relacje cen i dochodów Cena - określona wartość wyrażona w pieniądzu, przy której sprzedający i kupujący gotowi są do wymiany towaru, - jedyny instrument marketingu związany bezpośrednio z zyskiem przedsiębiorstwa, - ekwiwalent

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KOSZTÓW WYTWARZANIA

ANALIZA KOSZTÓW WYTWARZANIA ANALIZA KOSZTÓW WYTWARZANIA Wykład 1 WPROWADZENIE dr inż. Jarosław Zubrzycki Józef Matuszek, Mariusz Kołosowski, Zofia Krokosz-Krynke: Rachunek Kosztów dla inżynierów Wyd. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Przychody i koszty przedsiębiorstw transportowych (i nie tylko )

Przychody i koszty przedsiębiorstw transportowych (i nie tylko ) Przychody i koszty przedsiębiorstw transportowych (i nie tylko ) Przychód przedsiębiorstwa to ilość pieniędzy uzyskana ze sprzedaży dóbr i usług w danym okresie (np. 1 rok, 1 miesiąc itp.) Koszty przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L

ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L SYLLABUS ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L POZIOM A wersja 2004-1 (A/D) 1. Bilans i inne sprawozdania finansowe jako źródła informacji o firmie Celem tej części jest

Bardziej szczegółowo

Wspólne Polityki wykład 13, semestr 2 Polityki JRE. Dr Katarzyna Śledziewska. Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego

Wspólne Polityki wykład 13, semestr 2 Polityki JRE. Dr Katarzyna Śledziewska. Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wspólne Polityki wykład 13, semestr 2 Polityki JRE. Wspólne polityki w sferze transportu i przemysłu Dr Katarzyna Śledziewska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Cele polityki transportowej

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl BIZNESPLAN Każda działalność gospodarcza, nawet najmniejsza, musi zostać skrupulatnie zaplanowana. Plan przedsięwzięcia gospodarczego konstruuje się zazwyczaj w formie biznesplanu. Biznesplan 1 (ang. business

Bardziej szczegółowo

Systemy rachunku kosztów

Systemy rachunku kosztów Systemy rachunku kosztów Tradycyjny rachunek kalkulacyjny kosztów oparty na rozmiarach produkcji kalkulacja doliczeniowa (zleceniowa), doliczanie kosztów wydziałowych kalkulacja podziałowa (procesowa)

Bardziej szczegółowo

Wąskie gardła i bariery w korzystaniu z infrastruktury kolejowej

Wąskie gardła i bariery w korzystaniu z infrastruktury kolejowej Wąskie gardła i bariery w korzystaniu z infrastruktury kolejowej dr Jakub Majewski Związek Niezależnych Przewoźników Kolejowych Pracownia Polityki Transportowej Akademii im. A. Gieysztora Konferencja Nowe

Bardziej szczegółowo

SYLLABUS ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L

SYLLABUS ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L SYLLABUS ZAWIERAJĄCY WYKAZ PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ WYMAGANYCH DO EGZAMINU EBC*L POZIOM A I. Bilans i inne sprawozdania finansowe jako źródło informacji o firmie Sporządzania i czytania bilansu, wyjaśnienie

Bardziej szczegółowo

Magazyn, proces magazynowy, gospodarka magazynowa. prof. PŁ dr hab. inż. Andrzej Szymonik www.gen-prof.pl Łódź 2014/2015

Magazyn, proces magazynowy, gospodarka magazynowa. prof. PŁ dr hab. inż. Andrzej Szymonik www.gen-prof.pl Łódź 2014/2015 Magazyn, proces magazynowy, gospodarka magazynowa prof. PŁ dr hab. inż. Andrzej Szymonik www.gen-prof.pl Łódź 2014/2015 Magazyn def. (I): Wyodrębnione pomieszczenie zamknięte (budynki), przestrzeń zadaszoną

Bardziej szczegółowo

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA REFORMA 2012 Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA Ilustrator: Jerzy Flisak Podręcznik do nauki zawodu technik ekonomista i innych zawodów z branży ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

W grupie kapitałowej Energomontaż-Południe S.A. wyodrębniono cztery segmenty branżowe: Budownictwo, Produkcja, Handel, Działalność pomocnicza

W grupie kapitałowej Energomontaż-Południe S.A. wyodrębniono cztery segmenty branżowe: Budownictwo, Produkcja, Handel, Działalność pomocnicza Rodzaje segmentów działalności ze wskazaniem produktów (usług) i towarów w ramach każdego wykazywanego segmentu branżowego lub składu każdego wykazywanego segmentu geograficznego oraz wskazanie, który

Bardziej szczegółowo

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Zagraniczna polityka handlowa Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Podstawowe definicje Zagraniczna polityka gospodarcza oddziaływanie państwa na stosunki wymiany

Bardziej szczegółowo

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach Projekt współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, Priorytet

Bardziej szczegółowo

Marketing w turystyce

Marketing w turystyce Marketing w turystyce MT 7 Polityka cenowa w turystyce dr Edyta Gołąb-Andrzejak MSU4 sem. 3, MSU3 sem. 2 (zimowy), studia dzienne Gdańsk 2011-12 Szczególne rodzaje cen w turystyce TARYFA cena bezwzględnie

Bardziej szczegółowo

Ile regulacji, w sektorze pasażerskiego. publicznego? Prezes Zarządu Veolia Transport Polska

Ile regulacji, w sektorze pasażerskiego. publicznego? Prezes Zarządu Veolia Transport Polska Ile regulacji, ile konkurencji w sektorze pasażerskiego drogowego transportu publicznego? Tomasz Rochowicz Prezes Zarządu Veolia Transport Polska Gdańsk, ń 29 marca 2010 RYNEK PASAŻERSKICH PRZEWOZÓW DROGOWYCH

Bardziej szczegółowo

Organizacja i ekonomika transportu i logistyki

Organizacja i ekonomika transportu i logistyki ZAKŁAD ORGANIZACJI I EKONOMIKI TRANSPORTU L35 siedziba budynek Houston, II piętro, 31a Sekretariat tel: 1 68 30 93, 1 68 30 94 L35@pk.edu.pl, dschwer@pk.edu.pl www.l35.pk.edu.pl Informacja dla studentów

Bardziej szczegółowo

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców Sprawy organizacyjne Literatura B. Żurawik, W. Żurawik: Marketing usług finansowych, PWN, Warszawa, 2001 M. Pluta-Olearnik: Marketing usług bankowych, PWE, Warszawa, 2001 Marketing na rynku usług finansowych

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA TRANSPORTU CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA EKONOMIKA TRANSPORTU WSTĘP MARCIN FOLTYŃSKI

EKONOMIKA TRANSPORTU CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA EKONOMIKA TRANSPORTU WSTĘP MARCIN FOLTYŃSKI EKONOMIKA TRANSPORTU CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA TRANSPORT 2 to zespół czynności związanych z fizycznym przemieszczaniem osób i dóbr materialnych przy użyciu odpowiednich środków. TRANSPORT 3 polega

Bardziej szczegółowo

Definicja ceny. I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów i rachunkowość zarządcza, C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 179

Definicja ceny. I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów i rachunkowość zarządcza, C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 179 Ceny Definicja ceny cena ilość pieniądza, którą płaci się za dobra i usługi w stosunkach towarowo-pieniężnych, których przedmiotem jest zmiana właściciela lub dysponenta będąca wyrazem wartości i zależna

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie. Logistyka zaopatrzenia i produkcji. Gospodarka magazynowa LZIP_2_LW. dr inż. L. Wicki

Magazynowanie. Logistyka zaopatrzenia i produkcji. Gospodarka magazynowa LZIP_2_LW. dr inż. L. Wicki Logistyka zaopatrzenia i produkcji Magazynowanie dr inż. L. Wicki LZIP_2_LW Funkcjonalne rozgraniczenie systemów logistycznych Gospodarka magazynowa Zapasy magazynowe przy przepływie towarów Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Zagadnienia Rynki elastyczne i zmonopolizowane. Funkcje popytu i podaży (położenie, przesunięcie). Równowaga rynkowa. Prawo popytu

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia

Podstawowe zagadnienia Podstawowe zagadnienia Każda społeczność staje przed koniecznością rozwiązania trzech podstawowych problemw codziennej egzystencji: - jakie dobra i usługi - co wytwarzać - dla kogo je wytwarzać Ekonomia

Bardziej szczegółowo

KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA

KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA PODSTAWOWE POJĘCIA KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA Przedsiębiorstwo - wyodrębniona jednostka gospodarcza wytwarzająca dobra lub świadcząca usługi. Cel przedsiębiorstwa - maksymalizacja zysku Nakład czynniki

Bardziej szczegółowo

Podsystemy logistyki - podział funkcjonalny. Opracowywanie zamówień Zarządzanie zapasami (gospodarka magazynowa) Magazyn Opakowanie.

Podsystemy logistyki - podział funkcjonalny. Opracowywanie zamówień Zarządzanie zapasami (gospodarka magazynowa) Magazyn Opakowanie. Podsystemy logistyki - podział funkcjonalny Opracowywanie zamówień Zarządzanie zapasami (gospodarka magazynowa) Magazyn Opakowanie Transport 1 Transport Transport pokonywanie przestrzeni lub zmiana miejsca

Bardziej szczegółowo

Otoczenie organizacji

Otoczenie organizacji Otoczenie organizacji Rodzaje otoczenia przedsiębiorstwa: makrootoczenie mezootoczenie otoczenie konkurencyjne Makrootoczenie jest to zespół warunków funkcjonowania przedsiębiorstwa wynikający z tego,

Bardziej szczegółowo

Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości

Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości Regulacje i literatura RozpWyc 6-14 Powszechne Krajowe Zasady Wyceny (PKZW) Nota Interpretacyjna nr 2 Zastosowanie podejścia dochodowego w wycenie nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Wymienia cechy potrzeb ludzkich

Wymienia cechy potrzeb ludzkich NAUCZYCIELSKI PLAN DYDAKTYCZNY z planem wynikowym z przedmiotu podstawy działalności w gastronomii na podstawie programu nr ZSK/PZS1/PG/2014 klasy 2ZSK l.p. Nazwa jednostki organizacyjnej Osiągnięcia ucznia

Bardziej szczegółowo

Czynniki kształtujące wynik finansowy

Czynniki kształtujące wynik finansowy Izabela Krzysiak Zarządzanie semestr III WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I PRAWA im. Heleny Chodkowskiej w Warszawie Czynniki kształtujące wynik finansowy Czynniki kształtujące wynik finansowy Podejmując próbę

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku EKONOMIA (studia I stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku EKONOMIA (studia I stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku EKONOMIA (studia I stopnia) Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie dyplomowym (licencjackim)

Bardziej szczegółowo

SPEDYCJA I TRANSPORT SPECJALNY

SPEDYCJA I TRANSPORT SPECJALNY SPEDYCJA I TRANSPORT SPECJALNY WPROWADZENIE 2 Marcin Foltyński Instytut Logistyki i Magazynowania 6 x 1,5 godziny Zajęcia odbywają się zgodnie z planem Aktywność Kolokwium WPROWADZENIE 3 PYTANIA??? WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Organizacja transportu publicznego

Organizacja transportu publicznego Organizacja transportu publicznego Jędrzej Gadziński Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej UAM w Poznaniu Projekt częściowo finansowany przez Unię Europejską w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin dyplomowy. Studia pierwszego stopnia kierunek: Logistyka. (dla roku akademickiego 2012/2013)

Zagadnienia na egzamin dyplomowy. Studia pierwszego stopnia kierunek: Logistyka. (dla roku akademickiego 2012/2013) Zagadnienia na egzamin dyplomowy Studia pierwszego stopnia kierunek: Logistyka (dla roku akademickiego 2012/2013) Specjalność: Logistyka handlu i dystrybucji 1. Jakiego rodzaju kryteria uwzględniane są

Bardziej szczegółowo

Grupowe zakupy usług transportowych praktyczna redukcja kosztów transportu

Grupowe zakupy usług transportowych praktyczna redukcja kosztów transportu Grupowe zakupy usług transportowych praktyczna redukcja kosztów transportu 1 Cel oraz agenda Cel Zaprezentowanie rzeczywistych korzyści wynikających ze współpracy firm w grupowej konsolidacji usług transportowych

Bardziej szczegółowo

BEZPŁATNE KWALIFIKACYJNE KURSY ZAWODOWE

BEZPŁATNE KWALIFIKACYJNE KURSY ZAWODOWE Chcesz uzupełnić, zmienić, podnieść, zdobyć nowe kwalifikacje zawodowe? Zapisz się na BEZPŁATNE KWALIFIKACYJNE KURSY ZAWODOWE Planowanie i prowadzenie działalności w organizacji... 2 Prowadzenie rachunkowości...

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ PORTOWY SZCZECIN - ŚWINOUJŚCIE -ATRAKCYJNYM MIEJSCEM DLA CHIŃSKICH INWESTYCJI

ZESPÓŁ PORTOWY SZCZECIN - ŚWINOUJŚCIE -ATRAKCYJNYM MIEJSCEM DLA CHIŃSKICH INWESTYCJI ZESPÓŁ PORTOWY SZCZECIN - ŚWINOUJŚCIE -ATRAKCYJNYM MIEJSCEM DLA CHIŃSKICH INWESTYCJI Pekin 25.07.2012 Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście SA Szczecin i Świnoujście (PL) Porty dla Chin Porty Szczecin-Świnoujście

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze pojęcia w rachunkowości rolniczej

Najważniejsze pojęcia w rachunkowości rolniczej Zarządzanie gospodarstwem rolnym ze szczególnym uwzględnieniem korzyści z prowadzenia rachunkowości rolniczej w gospodarstwie rolnym Najważniejsze pojęcia w rachunkowości rolniczej 1 Działalności gospodarstwa

Bardziej szczegółowo

Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy.

Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy. Wydział Zarządzania Rachunkowość finansowa Prowadzący: mgr Z. Niesyn Referat: Czynniki kształtujące wynik finansowy. Autor: Barbara Standarska Warszawa 14.12.2011 Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy.

Bardziej szczegółowo

Warunki rozwoju przewozów kolejowych

Warunki rozwoju przewozów kolejowych Warunki rozwoju przewozów kolejowych Andrzej Massel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej Warszawa, kwiecień 2012 r. Kilka wielkości Przewozy towarowe koleją ponad

Bardziej szczegółowo

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

Możliwości wykorzystania transportu szynowego w realizacji połączenia Szczecin Kamień Pomorski Dziwnówek - Dziwnów. dr inż. Arkadiusz Drewnowski

Możliwości wykorzystania transportu szynowego w realizacji połączenia Szczecin Kamień Pomorski Dziwnówek - Dziwnów. dr inż. Arkadiusz Drewnowski Możliwości wykorzystania transportu szynowego w realizacji połączenia Szczecin Kamień Pomorski Dziwnówek - Dziwnów dr inż. Arkadiusz Drewnowski Obsługa transportowa Przewoźnik kolejowy: spółka Przewozy

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MEI-1-501-s Punkty ECTS: 1 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Edukacja Techniczno Informatyczna Specjalność: - Poziom

Bardziej szczegółowo

Zakład Polityki Transportowej, Metod Matematycznych i Finansów

Zakład Polityki Transportowej, Metod Matematycznych i Finansów ZAKRESY TEMATYCZNE PRAC DYPLOMOWYCH INŻYNIERSKICH I MAGISTERSKICH DLA STUDENTÓW STUDIÓW STACJONARNYCH I NIESTACJONARNYCH I i II STOPNIA rok akademicki 2014/2015 Zakład Polityki Transportowej, Metod Matematycznych

Bardziej szczegółowo

Szczecińska Kolej Metropolitalna jako oś transportu publicznego w Szczecińskim Obszarze Metropolitalnym. Krystian Pietrzak Maciej Sochanowski

Szczecińska Kolej Metropolitalna jako oś transportu publicznego w Szczecińskim Obszarze Metropolitalnym. Krystian Pietrzak Maciej Sochanowski Szczecińska Kolej Metropolitalna jako oś transportu publicznego w Szczecińskim Obszarze Metropolitalnym Krystian Pietrzak Maciej Sochanowski Charakterystyka linii kolejowych na terenie województwa zachodniopomorskiego

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI

BIZNES PLAN PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI Załącznik nr 1 do Wniosku o udzielenie wsparcia finansowego w ramach projektu Nowe perspektywy! BIZNES PLAN Projekt Nowe perspektywy! Priorytet VIII PO KL Regionalne kadry gospodarki, Działanie 8.1 Rozwój

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK SPEDYTOR

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK SPEDYTOR Załącznik nr 8 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK SPEDYTOR SYMBOL CYFROWY 342[02] I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) posługiwać się terminologią

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

STATUT ZARZĄDU TRANSPORTU MIEJSKIEGO W POZNANIU

STATUT ZARZĄDU TRANSPORTU MIEJSKIEGO W POZNANIU Załącznik do uchwały Nr XXXVIII/411/V/2008 Rady Miasta Poznania z dnia 24 czerwca 2008 r. STATUT ZARZĄDU TRANSPORTU MIEJSKIEGO W POZNANIU I. Postanowienia ogólne 1 Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu,

Bardziej szczegółowo

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe Ekonomika Transportu każda zorganizowana postać podażowej strony rynku usług przemieszczania, mająca swoją nazwę i oferującą specyficzny produkt - usługę transportową Cechy: odrębność ekonomiczna odrębność

Bardziej szczegółowo

Marketing. Marketing-mix. Cena w marketingu. Wykład V. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P. dr Grzegorz Mazurek.

Marketing. Marketing-mix. Cena w marketingu. Wykład V. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P. dr Grzegorz Mazurek. Marketing Wykład V dr Grzegorz Mazurek Marketing-mix Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel,

Bardziej szczegółowo