Zastosowanie normalizacji w przetwórstwie spożywczym 741[01].O1.04

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zastosowanie normalizacji w przetwórstwie spożywczym 741[01].O1.04"

Transkrypt

1

2 MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ Katarzyna Wojtalik Zastosowanie normalizacji w przetwórstwie spożywczym 741[01].O1.04 Poradnik dla ucznia Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy Radom 2007

3 Recenzenci: mgr inż. Grażyna Jakubczyk dr Małgorzata Elżbieta Kuśmierczyk Opracowanie redakcyjne: mgr inż. Joanna Kośka Konsultacja: mgr inż. Barbara Kapruziak Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej Zastosowanie normalizacji w przetwórstwie spożywczym 741[01].O1.04, zawartego w programie nauczania dla zawodu cukiernik. Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy, Radom

4 SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie 3 2. Wymagania wstępne 5 3. Cele kształcenia 6 4. Materiał nauczania Normalizacja w przetwórstwie spożywczym Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Systemy zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Sprawdzian osiągnięć Literatura 36 2

5 1. WPROWADZENIE Poradnik ten będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy na temat przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. W poradniku znajdziesz: wymagania wstępne wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć już ukształtowane, abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika, cele kształcenia wykaz umiejętności, które powinieneś ukształtować podczas realizacji tej jednostki modułowej, materiał nauczania, umożliwiający osiągnięcie założonych celów kształcenia, pytania sprawdzające wiedzę, ćwiczenia wraz ze sposobem wykonania i wykazem materiałów potrzebnych do jego realizacji oraz sprawdzian postępów, przykładowy sprawdzian osiągnięć, wykaz literatury uzupełniającej. Materiał nauczania podzielono na dwie części. Pierwsza zawiera omówienie cel i znaczenie normalizacji, ze szczególnym uwzględnieniem przetwórstwa żywności. W tej części zawarto także podział norm i ich charakterystykę. W drugiej części dokonano przeglądu najczęściej stosowanych systemów zapewnienia jakości. 3

6 741[01].O1 Podstawy przetwórstwa spożywczego 741[01].O1.01 Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska 741[01].O1.02 Charakteryzowanie surowców i materiałów pomocniczych 741[01].O1.03 Charakteryzowanie maszyn i urządzeń 741[01].O1.04 Zastosowanie normalizacji w przetwórstwie spożywczym Schemat układu jednostek modułowych 4

7 2. WYMAGANIA WSTĘPNE Przystępując do realizacji programu nauczania jednostki modułowej powinieneś umieć: określać znaczenie żywności i przemysłu spożywczego, rozróżniać pojęcia proces produkcji, etap produkcji, wyroby gotowe, odczytywać proste schematy technologiczne, przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, rozwiązywać w sposób twórczy problemy, korzystać z różnych źródeł informacji, użytkować komputer, współpracować w grupie. 5

8 3. CELE KSZTAŁCENIA W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: zdefiniować pojęcia: norma, normalizacja, rozróżnić i scharakteryzować normy ze względu na przedmiot regulacji, zinterpretować informacje zawarte w normach dotyczących przetwórstwa spożywczego, skorzystać z norm, określić znaczenie regulacji prawnych związanych z zapewnieniem jakości zdrowotnej żywności, scharakteryzować systemy zapewnienia jakości zdrowotnej produkowanej żywności, określić rodzaje zagrożeń dla bezpieczeństwa zdrowotnego gotowych wyrobów, określić krytyczne punkty kontroli procesu produkcji żywności, skorzystać z różnych źródeł informacji. 6

9 4. MATERIAŁ NAUCZANIA 4.1. Normalizacja w przetwórstwie spożywczym Materiał nauczania Cel i znaczenie normalizacji Normalizacja jest to działalność, polegająca na dążeniu do optymalnego uporządkowania w danej dziedzinie, zmierzająca do ujednolicenia wymagań, dotyczących cech produktów, czynności produkcyjnych i usługowych oraz pojęć. Normalizacja jest istotnym elementem organizacji produkcji w nowoczesnym przemyśle i wskaźnikiem decydującym o rozwoju danego kierunku produkcji. Podstawowe cele normalizacji stanowi: ustalenie jednoznaczności pojęć, terminów, symboli w nauce i technice oraz określenie jednostek miar i ujednolicenie metod badań, wprowadzenie ładu organizacyjnego w procesach produkcji, ochrona zdrowia i życia oraz zapewnienie bezpieczeństwa pracowników w trakcie wykonywania swoich zadań zawodowych, ochrona zdrowia i życia konsumentów, lepsze zaspokojenie ich potrzeb poprzez ustalenie wymagań na produkty żywnościowe, oszczędność pracy ludzkiej, surowców i energii przez zwiększenie mechanizacji pracy, zmniejszenie marnotrawstwa materiałów i czasu oraz przyspieszenie postępu technicznego, ochrona środowiska naturalnego, ochrona gotowego wyrobu w czasie przechowywania, transportu i eksploatacji. Normy Norma jest dokumentem prawnym naukowo-technicznym porządkującym prawidłowy stan w poszczególnych zagadnieniach życia gospodarczego przez upraszczanie, ujednolicanie i precyzowanie charakterystyki surowców, produktów, czynności i pojęć. Zadaniem normy jest zapewnienie jednolitego poziomu jakości wyrobów, a w przypadku artykułów spożywczych również zapewnienie ich zdrowotności. Normę powinny charakteryzować następujące cechy: celowość opracowania, słuszność techniczna, ekonomiczna i naukowa, właściwe wyczerpanie tematu, unikanie zbędnych postanowień, niepowtarzanie postanowień, zgodność postanowień, jednoznaczność postanowień, jednolitość opracowań, wysoki poziom i zrozumiałość ze strony korzystających, niezależnie od jej rodzaju, właściwa forma graficzna. Normy powinny być powszechnie dostępne, dostosowane do aktualnych przepisów prawnych, opracowywane w uzgodnieniu z grupą zainteresowanych, bez ingerencji władzy w treść normy. 7

10 Opracowanie normy powinno być oparte na aktualnych źródłach, którymi mogą być: dane statystyczne, np. wyniki laboratoryjne, analizy gospodarki materiałowej, dokumentacja techniczna, np. receptury, instrukcje technologiczne, rysunki konstrukcyjne, Polskie Normy, normy i zalecenia międzynarodowe, przepisy prawne: ustawy, rozporządzenia, przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisy sanitarno-higieniczne, prace naukowo-badawcze związane tematycznie z przedmiotem normalizacji, monografie, artykuły, podręczniki, katalogi, cenniki, umowy na warunki dostawy i odbioru, wzory wyrobów krajowych i zagranicznych. Podział norm Zgodnie z wykazem Polskiego Komitetu Normalizacyjnego istnieją następujące typy norm powszechnych: normy podstawowe, normy terminologiczne, normy procesu, normy badań, normy wyrobu. Normy podstawowe dotyczą ogólnych postanowień (zagadnień) w jednej określonej dziedzinie, ustalają poprawne słownictwo techniczne oraz tworzą jednolity system wzajemnego porozumiewania się. Normy terminologiczne zawierają klasyfikację materiałów, przedmiotów, pojęć lub czynności, terminy i ich definicje, objaśnienia i przykłady. Normy procesu określają wymagania, które powinny być spełnione w procesie, w celu zapewnienia jego funkcjonalności. Normy te ustalają warunki wykonywania określonych czynności, jak: projektowanie, przebieg procesu produkcji, pakowanie i inne. Normy badań ustalają jednolite metody wykonywania badań laboratoryjnych oraz pobierania próbek. Normy wyrobu dotyczą wymagań, które powinien spełniać wyrób, w celu zapewnienia jego funkcjonalności. Precyzują one wymagania jakościowe dla danego produktu z uwzględnieniem rodzaju opakowania, warunków magazynowania, transportu, itp. Normy stosowane można również podzielić ze względu na zasięg ich stosowania: norma międzynarodowa (ISO, IEC) obowiązująca w skali świata, norma regionalna (EN, CEN) obowiązująca na poziomie regionów, np. Europy, norma krajowa (PN) obowiązującą na terenie Polski, norma zakładowa (ZN) obowiązująca w danym przedsiębiorstwie. Z mocy Ustawy o normalizacji wynika między innymi, że jedynymi normami krajowymi są Polskie Normy (PN). Przy wprowadzeniu normy międzynarodowej lub regionalnej do elementu krajowego normatywnego używa się oznaczeń PN-ISO, PN-EN. Ustawa o normalizacji nie precyzuje pojęcia normy zakładowej, choć dokumenty te na poziomie przedsiębiorstwa mogą i powinny być opracowywane. Opracowaną normę zakładową przyjmuje przedsiębiorstwo, a z chwilą ustanowienia staje się ona dokumentem obligatoryjnym w tym przedsiębiorstwie. 8

11 Budowa norm W Polskich Normach obowiązuje typowy układ edytorski, w którym przewiduje się następujący podział treści normy na: stronę tytułową, część tytułową, treść normy, informacje dodatkowe. Część tytułowa zawiera (rys. 1): nazwę organu ustanawiającego normę, rodzaj normy, tytuł normy, numer normy (ewentualnie numer normy poprzedniej), grupę katalogową. Rys. 1. Część tytułowa normy [4, s.61] Odmienny układ mają normy PN-ISO, PN-EN. Do podstawowych elementów tych norm zalicza się: strony okładkowe, stronę tytułową z przedmową krajową, stronę tytułową normy międzynarodowej z przedmową, strony tekstowe z treścią normy, załączniki normy ISO/EN, odsyłacze krajowe, załączniki krajowe. Treść normy jest najczęściej podzielona na rozdziały. W informacjach dodatkowych podaje się: instytucję opracowującą normę, normy i dokumenty związane, autorów projektów normy, inne informacje. W związku z dużą liczbą obowiązujących norm wprowadzono ich ujednoliconą klasyfikację i numerację. Numeracja oparta jest na systemie alfanumerycznym. Taki system numeracji Polskich Norm składa się z części literowej oraz części cyfrowej. Numer jest umieszczany w części tytułowej normy. Litery stanowią symbole odpowiednich działów gospodarki narodowej, np.: A Produkcja artykułów żywnościowych i napojów, B Budownictwo, 9

12 R Rolnictwo, Z Zdrowotność. Przykładowe oznaczenie numeru normy pokazano na rysunku 2. PN A : 1994 Polska Norma dział gospodarki narodowej rok ustanowienia normy grupa ogólna cyfry zawierające informacje tematyczne Rys. 2. Elementy składowe numeru normy i ich znaczenie W związku z dostosowywaniem prawodawstwa polskiego do europejskiego i światowego w ostatnich latach powstało wiele norm opartych na prawodawstwie zagranicznym. Obecnie stosowane są następujące oznakowania norm: PN-EN oznacza Polska Normę opartą na wdrożeniu europejskim, PN-ISO oznacza Polska Normę opartą na wdrożeniu międzynarodowym, PN-EN ISO oznacza Polska Normę opartą na wdrożeniu europejskim, która była opracowana zgodnie z międzynarodową normą ISO. Normy takie mają numer i rok wydania w Polsce, ale nie mają symbolu działu gospodarki narodowej. Polski Komitet Normalizacyjny publikuje na potrzeby uczestników gospodarki Katalog Norm PN, który jest aktualizowany na bieżąco. W miarę rozwoju gospodarki oraz postępu techniczno-gospodarczego normy są aktualizowane i dostosowywane do tempa rozwoju techniki. Najczęściej normę unieważnia się jednocześnie z ustanowieniem nowej, zastępującej poprzednią. Taką działalność nazywa się nowelizacją normy i jest ona prowadzona z inicjatywy Polskiego Komitetu Normalizacji. Cele i znaczenie normalizacji w przetwórstwie żywności Normy w przedsiębiorstwie przetwórstwa spożywczego charakteryzują wytwarzane produkty, proces wytwarzania czy inne obszary działalności. Pełnią też ważne funkcje ekonomiczne, określające warunki techniczne produkcji, racjonalny poziom nakładów surowcowych i ubytków oraz warunki kształtowania produktów żywnościowych. Normy techniczne stosowane m.in. w przetwórstwie żywności stanowią dwie grupy norm: określające właściwości: znaczeniowe, przedmiotowe i czynnościowe, określające nakład (materiałowe). Normy znaczeniowe ustalają lub ujednolicają nazwy, terminy i symbole, mające ważne znaczenie w życiu praktycznym. Normy przedmiotowe precyzują wymagania odnośnie cech i właściwości surowców, półproduktów lub wyrobów gotowych. Odstępstwa od ustalonych w normach wskaźników 10

13 pociągają za sobą określone konsekwencje prawne, np. decydują o niedopuszczeniu danego towaru do obrotu handlowego lub o jego wycofaniu. Normy te pełnią zatem istotną rolę w dążeniu do polepszania jakości surowców, półproduktów oraz wyrobów gotowych. Normy czynnościowe ustalają zasady, które powinny być przestrzegane podczas wykonywania czynności w zakresie określonym normą. Są to niejako instrukcje technologiczne opisujące proces produkcji, sposób pakowania i przechowywania oraz sposób prowadzenia dokumentacji. Określają one także ujednolicone metody badań, których stosowanie umożliwia porównywanie wyników oznaczeń analitycznych. Normy określające nakład ustalają ilość surowców i materiałów niezbędnych do wykonania jednostki wyrobu lub usług, ilości materiałów niezbędnych do zapewnienia ciągłości produkcji oraz ilości ubytków naturalnych. W skład norm określających nakład wchodzą normy materiałowe, obejmujące między innymi normy ubytków naturalnych i normy zużycia materiałów. Normy ubytku naturalnego wyrażone są w procentach i określają maksymalną wielkość niezawinionego ubytku danego produktu w określonych warunkach i określonym czasie. Normy zużycia materiału ustalają dopuszczalną ilość tego materiału na wykonanie jednostki masy lub objętość danego produktu. Specyficzną formę normowania zużycia surowców w przetwórstwie żywności stanowi receptura. Receptura jest to norma zużycia, służąca do ustalenia niezbędnej ilości surowców o odpowiedniej strukturze, potrzebnych do wyprodukowania jednostki wyrobu. Przepisy prawne dotyczące produkcji żywności Najważniejszym dokumentem ustawodawstwa żywnościowego w Polsce jest Ustawa o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia z dnia 11 maja 2001 r., która: tworzy ograniczenie zapobiegające produkowaniu i wprowadzaniu do obrotu handlowego produktów spożywczych niespełniających wymagań jakości zdrowotnej, normuje warunki produkcji środków spożywczych, używek i substancji dodatkowych, reguluje wymagania dotyczące urządzeń, sprzętu, opakowań i innych materiałów stykających się z żywnością. Przepisy prawa żywnościowego stanowią m.in. o tym, że: opakowania produktów spożywczych muszą posiadać atest Państwowego Zakładu Higieny, dopuszczającego je do kontaktu z żywnością, producent ma obowiązek umieszczania na opakowaniach produktów żywnościowych danych istotnych dla określenia ich jakości zdrowotnej, a zwłaszcza o składzie substancji dodatkowych dozwolonych, artykuły, które odpowiadają wszystkim określonym w odpowiedniej normie wymaganiom winny być oznakowane znakiem zgodności z normą i oznaczone jej numerem. Międzynarodowym dokumentem prawnym określającym wymagania dla produktów żywnościowych jest Kodeks Żywnościowy tzw. Codex Alimentarius. Celem Kodeksu Żywnościowego jest: dążenie do ujednolicenia w skali światowej (lub regionalnej, np., europejskiej) przepisów dotyczących jakości produktów żywnościowych, sprecyzowanie ogólnych wymagań odnośnie higieny i bezpieczeństwa w produkcji żywności, opracowanie i usystematyzowanie norm jakościowych dla produktów żywnościowych. Kodeks Żywnościowy opracowany został przez Komisję Kodeksu Żywnościowego. Główne jej zadanie polega na opracowywaniu norm międzynarodowych dla produktów 11

14 żywnościowych w celu zapewnienia ochrony zdrowia konsumentów oraz ułatwienia międzynarodowego handlu żywnością i przestrzegania etyki w handlu żywnościowym. Obecnie, od chwili wstąpienia Polski do Unii Europejskiej przepisy prawa żywnościowego w Polsce są dostosowywane do przepisów zalecanych w Unii Europejskiej i Kodeksu Żywnościowego Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Jaki jest cel stosowania normalizacji? 2. Jak definiuje się normę? 3. Jak podzielone są normy powszechne? 4. Jak podzielone są normy ze względu na zasięg? 5. Jak zbudowana jest norma? 6. Jakie znaczenie mają poszczególne elementy tytułu normy? 7. Jakie znaczenie ma normalizacja w przetwórstwie żywności? 8. Jakie rozróżnia się rodzaje norm technicznych? 9. Jakie są najważniejsze dokumenty ustawodawstwa żywnościowego w Polsce i na świecie? Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Dokonaj rozróżnienia podanych przez nauczyciela norm. Wyniki swojej pracy zapisz w tabeli: Tytuł normy Numer normy Rodzaj normy Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się z podziałem norm, 2) zdefiniować poszczególne rodzaje norm, 3) przeanalizować normy przygotowane przez nauczyciela, 4) podzielić analizowane normy według przedmiotu regulacji, 5) uzupełnić tabelę w zeszycie, 6) oddać zeszyt nauczycielowi. Wyposażenie stanowiska pracy: materiały biurowe, normy, Poradnik dla ucznia. 12

15 Ćwiczenie 2 Rozpoznaj na podstawie numeru normy zasięg jej obowiązywania i dział gospodarki, którego dotyczy. Dane są normy o następujących numerach: a) PN-A-86050:2002 b) PN-A-88104:1998 c) PN-EN ISO 1737:2002 d) PN-EN 12630:2002 e) PN-ISO 4134:2002 f) ISO 9001:2000 Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się ze sposobem oznakowania norm, 2) przeanalizować numer każdej normy, 3) wypisać informacje, które można odczytać na podstawie numeru normy, 4) zapisać wyniki swojej pracy w zeszycie, 5) oddać nauczycielowi zeszyt. Wyposażenie stanowiska pracy: materiały biurowe, normy, Poradnik dla ucznia. Ćwiczenie 3 Przeanalizuj informacje zawarte w normie. Wyniki swojej pracy zapisz w tabeli: Część normy Informacje Tytuł Wstęp Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się z treścią normy, 2) przeanalizować informacje zawarte w normie, 3) uzupełnić tabelę w zeszycie, 4) oddać zeszyt nauczycielowi. Wyposażenie stanowiska pracy: materiały biurowe, normy produktów spożywczych, Poradnik dla ucznia. 13

16 Ćwiczenie 4 Scharakteryzuj cel stosowania i znaczenie przedstawionych norm. Wyniki swojej pracy zapisz w tabeli: Przedmiot normy Pieczywo. Metody badań i ocena punktowa Wyroby i półprodukty ciastkarskie. Pobieranie próbek i kontrola jakości Wyroby spirytusowe, produkty i półprodukty. Terminologia Pieczywo. Pakowanie, przechowywanie i transport Wyroby i półprodukty ciastkarskie. Badania mikrobiologiczne. Zakres i metody badań Sposób wykonania ćwiczenia Cel i znaczenie normy dla producenta Znaczenie normy dla konsumentów Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się z podziałem norm, 2) zdefiniować poszczególne rodzaje norm, 3) określić znaczenie stosowania poszczególnych rodzajów norm dla producentów, 4) określić znaczenie stosowania poszczególnych rodzajów norm dla konsumentów, 5) uzupełnić tabelę w zeszycie, 6) oddać zeszyt nauczycielowi. Wyposażenie stanowiska pracy: materiały biurowe, Poradnik dla ucznia. Ćwiczenie 5 Przeanalizuj informacje zawarte w normie przedmiotowej herbatników i określ ich jakość na podstawie wyników analiz laboratoryjnych. Wyniki analiz laboratoryjnych: zawartość suchej masy 96% zawartość cukrów ogółem jako cukier inwertowany 22%, ilość wyrobów wykazujących wady pęknięcia 6%. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się z treścią normy dotyczącej herbatników, 2) przeanalizować informacje zawarte w normie, 3) określić, czy podane wartości wskaźników odpowiadają wymaganiom normy, 4) wyciągnąć wnioski i zapisać je w zeszycie, 5) oddać zeszyt nauczycielowi. 14

17 Wyposażenie stanowiska pracy: materiały biurowe, normy produktów spożywczych, Poradnik dla ucznia, karty pracy z tekstem przewodnim. Ćwiczenie 6 Dokonaj oceny jakości dowolnego produktu spożywczego w oparciu o normę. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zorganizować stanowisko pracy przygotować sprzęt do wykonania analiz, 2) zapoznać się z treścią normy jakościowej dotyczącej danego produktu spożywczego, 3) przeanalizować informacje zawarte w normie, 4) określić barwę, wygląd, konsystencję, smak, zapach i inne wskaźniki określone w normie, 5) zapisać obserwacje w zeszycie, 6) porównać oceniane wskaźniki z wymaganiami normy, 7) uporządkować stanowisko pracy, 8) wyciągnąć wnioski i zapisać je w zeszycie, 9) oddać zeszyt nauczycielowi. Wyposażenie stanowiska pracy: materiały biurowe, normy produktów spożywczych, sprzęt do wykonania analiz: probówka, szkiełko zegarkowe, łyżeczka, nóż, Poradnik dla ucznia, karty pracy z tekstem przewodnim. Ćwiczenie 7 Zbierz informacje na temat Kodeksu Żywnościowego i przedstaw jego główne założenia. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się z informacjami na temat Kodeksu Żywnościowego zawartych w pkt oraz innych źródłach informacji, 2) uporządkować zebrane informacje, 3) sformułować najważniejsze założenia Kodeksu Żywnościowego, 4) umieścić założenia na arkuszu kartonu formatu A3, 5) wyciągnąć wnioski z wykonanego ćwiczenia, 6) zaprezentować wyniki swojej pracy na forum grupy. Wyposażenie stanowiska pracy: materiały biurowe, materiały źródłowe z publikacji dotyczących przemysłu spożywczego oraz z sieci Internet, arkusz kartonu formatu A3, Poradnik dla ucznia. 15

18 Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak Nie 1) określić cel i znaczenie normalizacji?!! 2) rozróżnić normy?!! 3) scharakteryzować poszczególne rodzaje norm?!! 4) omówić budowę normy?!! 5) zinterpretować informacje zawarte w normach?!! 6) skorzystać z norm?!! 7) scharakteryzować przepisy dotyczące ustawodawstwa żywnościowego?!! 16

19 4.2. Systemy zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Materiał nauczania Jakość produktów żywnościowych Jakość definiuje się jako zespół cech fizycznych, chemicznych, biologicznych i estetycznych, itp. decydujących o przydatności użytkowej wyrobu. Rys. 3. Czynniki kształtujące jakość produktów żywnościowych [2, s. 29] Na jakość produktów żywnościowych mają wpływ: ogólne wrażenie sensoryczne, czyli wygląd zewnętrzny, tekstura, smak, zapach, skład surowcowy decydujący o wartości żywieniowej, fizjologicznej ewentualnie dietetycznej, parametry fizyczne i chemiczne, czynniki higieniczne warunkujące bezpieczeństwo zdrowotne. Pod pojęciem czynniki higieniczne, czyli zdrowotne, rozumiane są przede wszystkim: stan mikrobiologiczny (rodzaj i ilość drobnoustrojów, obecność toksyn produkowanych przez drobnoustroje, zmiany pochodzenia mikrobiologicznego, obecność substancji niedozwolonych (np. metale szkodliwe dla zdrowia, pozostałości środków myjących i dezynfekcyjnych). Przyczyny i źródła zagrożeń żywności Proces produkcji żywności narażony jest na oddziaływanie szeregu czynników, które mogą doprowadzić do obniżenia jakości zdrowotnej żywności. Czynniki te określane są mianem zagrożeń zdrowotnych. Mogą one spowodować, że żywność staje się niebezpieczna dla zdrowia konsumenta. Zagrożenia zdrowotne żywności można podzielić na cztery grupy: zagrożenia fizyczne to ciała obce, które dostają się do żywności w wyniku zaniedbań pracowników oraz braku właściwej higieny, 17

20 zagrożenia chemiczne pierwiastki lub związki chemiczne, zagrożenia biologiczne to szkodniki i ich pozostałości, insekty, gryzonie i ich odchody, zagrożenia mikrobiologiczne wywołane przez bakterie, drożdże, wirusy i pleśnie w tym toksynotwórcze. Podstawowe powody, dla których należy eliminować zagrożenia zdrowotne to: podniesienie jakości wyrobów, duża konkurencja na rynku, spełnienie wymagań prawnych UE. Zagrożenia fizyczne występujące w żywności można podzielić według źródeł ich pochodzenia na: kurz i brud, ciała obce dostające się z surowcami: piasek, kamyki, patyki, źdźbła słomy, sznurek i itp., ciała obce pochodzące z surowców: pestki owoców, łupiny, kości z wędlin, ości, itp., dostające się do żywności w trakcie procesu przetwórczego: odłamki szkła, plastyku, odłamki metalu, drewna, skrawki i zeschnięte resztki produktów, powstające w wyniku zaniedbań personelu: noszenie biżuterii i innych ozdób, niewłaściwa odzież robocza-możliwość oderwania guzików, wypadanie przedmiotów noszonych w kieszeni, włosy, niedopałki, itp., wynikające z nieprzestrzegania zasad bezpieczeństwa i higieny pracy: brak osłon lamp oświetleniowych, szkła okienne, farba z sufitu i ścian, odchody ptaków i gryzoni, itp., inne, np. wprowadzane świadomie, zawilgocenie, przegrzanie wskutek działania czynników atmosferycznych. Zagrożenia chemiczne to różne pierwiastki i związki chemiczne, nie będące istotnymi składnikami żywności, a znajdujące się w niej w sposób przypadkowy. Mogą one w znacznym stopniu wpływać na jakość zdrowotną żywności, powodując albo natychmiastowe objawy chorobowe, albo też zmiany w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu, dające się stwierdzić dopiero po pewnym czasie. Obecność niektórych związków może dawać skutki nawet w następnych pokoleniach. Wpływ ich na organizm może się także objawiać w postaci chorób nowotworowych. Skażenia żywności substancjami chemicznymi w dużej mierze są wynikiem działalności człowieka. Ogólnie zagrożenia chemiczne występujące w żywności można podzielić na: naturalnie występujące w surowcach, obecne w wyniku zabiegów agrotechnicznych i zootechnicznych: pozostałości pestycydów, azotany, pozostałości leków weterynaryjnych, celowo dodawane w przemyśle w procesie technologicznym: dodatki funkcjonalne substancje dodatkowe dozwolone, przypadkowo dostające się w procesie technologicznym: np. pochodzące z maszyn smary i farby, pozostałości środków myjących i dezynfekcyjnych, powstające w wyniku rolniczego wykorzystania terenów ekologicznie zagrożonych (np. metale toksyczne), mikotoksyny i toksyny bakteryjne, skażenia radioaktywne, dodane świadomie w celu zatuszowania. W niektórych surowcach żywnościowych występują naturalne substancje toksyczne, a ich zawartość wiąże się ze stanem dojrzałości surowców lub okresem ich przechowywania. Przykładem tego typu substancji mogą być solanina występująca w ziemniakach, amygdalina w gorzkich migdałach, toksyny w grzybach kapeluszowych. 18

21 Zagrożenia związane z pozostałością środków ochrony roślin lub substancji dozwolonych celowo dodawanych wynikają często z zastosowania zbyt dużej ich ilości. Niewłaściwe płukanie instalacji powoduje pozostałości środków dezynfekujących lub myjących. Zagrożenia biologiczne mogą być skutkiem obecności i działalności szkodników magazynowych, jak owady, gryzonie, ptaki, które są widoczne oraz niewidocznych gołym okiem roztoczy. Szkodliwość owadów polega na nosicielstwie i rozsiewaniu w otoczeniu drobnoustrojów chorobotwórczych lub zarodników pleśni. Gryzonie występujące w magazynach (głównie myszy i szczury) powodują rozprzestrzenianie się drobnoustrojów chorobotwórczych. Podobne zagrożenia stwarzają ptaki żyjące wokół zakładów produkcyjnych. Groźnym zagrożeniem dla człowieka są roztocza, np. rozkruszki. Mogą one wywołać stany zapalne przewodu pokarmowego oraz odczyny alergiczne. Zagrożenia mikrobiologiczne stanowią najgroźniejszą grupę zagrożeń zdrowotnych żywności. Mogą wywołać one zatrucia pokarmowe lub choroby zakaźne u człowieka. Znanych jest wiele grup drobnoustrojów powodujących zatrucia pokarmowe: Salmonella jest przyczyną najczęściej rozpoznawanych chorób pokarmowych, tzw. salmonellozy Clostridium botulinum wywołuje botulizm, choroba bardzo niebezpieczna ze względu na ciężki przebieg, Escherichia coli wywołują zaburzenia jelitowe oraz infekcje o różnym przebiegu u ludzi i zwierząt, Staphylococcus aureus wytwarza enterotoksynę gronkowcową, Shigella wywołuje czerwonkę bakteryjna, epidemiologiczną chorobę zakaźną, rozwój grzybów w żywności może także stanowić poważne zagrożenie zdrowotne ze względu na zdolność produkowania substancji toksycznych zwanych mikotoksynami, wirusy rotawirusy wywołują dolegliwości żoładkowo-jelitowe. Systemy zapewnienia jakości System zapewnienia jakości jest to struktura organizacyjna, procedury, procesy i zasady niezbędne do zarządzania jakością. Zarządzanie jakością polega na wdrożeniu, utrzymaniu i doskonaleniu systemu jakości oraz udowodnieniu tych działań klientom, między innymi poprzez certyfikację systemu jakości. Istnieje wiele systemów zapewnienia jakości, różniących się celem działania, zbiorem wymagań, zasadami funkcjonowania. W produkcji żywności najczęściej stosowane są następujące systemy: Dobra Praktyka Produkcyjna GMP (Good Manufacturing Practice), Dobra Praktyka Higieniczna GHP (Good Higienic Practice), Analiza Zagrożeń i Kontrola Punktów Krytycznych HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Point), Normy ISO serii 9000, Kompleksowe Zarządzanie przez Jakość TQM (Total Quality Management). Wzajemne powiązania pomiędzy obszarami wymagań systemów i filozofii dotyczących sfery działalności przedstawiono na rysunku 4. Taka kolejność jest zalecana w przetwórstwie spożywczym. 19

22 Rys. 4. Charakterystyka zależności systemów zapewnienia jakości [7, s.52] Dobra Praktyka Produkcyjna, Dobra Praktyka Higieniczna Dobra Praktyka Produkcyjna określa zespół działań, które eliminują fizyczne, chemiczne, biologiczne i mikrobiologiczne zagrożenia zdrowotne na linii całego procesu produkcji i dystrybucji żywności i zapewniają wyprodukowanie żywności bezpiecznej dla zdrowia konsumenta. Istota Dobrej Praktyki Produkcyjnej polega na przestrzeganiu następujących zasad: utrzymanie wszystkich urządzeń produkcyjnych w dobrym stanie technicznym, utrzymanie higienicznych warunków środowiska, zapewnienie odpowiedniego oświetlenia pomieszczeń zakładowych i właściwej wentylacji, stosowanie skutecznych procedur mycia i dezynfekcji, kontrolowanie pracowników w celu przeciwdziałania zakażeniom żywności, zapewnienie odpowiednich magazynów sprzętu, substancji chemicznych i produktów spożywczych, zapewnienie wystarczającej ilości miejsca na rozmieszczenie urządzeń produkcyjnych i magazynowych, właściwa gospodarka wodno-ściekowa, zapobieganie obecności i rozprzestrzenianiu się owadów, ptaków, gryzoni i innych szkodników. Dobra Praktyka Higieniczna określa higieniczne aspekty GMP i jest systemem nieco węższym niż Dobra Praktyka Produkcyjna. Normy ISO serii 9000 Celem stosowania norm ISO serii 9000 jest zagwarantowanie jednolitej jakości wyrobów poprzez zapewnienie jakości procesów produkcyjnych. Normy te narzucają konieczność dostarczenia dowodów przestrzegania wymagań w nich zawartych. Normy ISO 9000 określają niemal każdą czynność pracownika biorącego udział w procesie produkcji, zadania kierownictwa, sposoby kontrolowania jakości wyrobów dostarczanych przez poddostawcę itp. W systemie ISO kontrola jakości jest ciągła i odbywa się na każdym etapie, od projektowania, poprzez produkcję, do ekologicznego niwelowania odpadów. W tym systemie każdy pracownik, o ile wypełnia wskazówki zapisane w Księdze Jakości, wykonuje swoje czynności niemal z komputerową powtarzalnością. Podstawą opracowania i wdrażania systemu jakości w przedsiębiorstwie przemysłu spożywczego jest norma ISO 9004, zgodnie z którą konieczne jest w przedsiębiorstwie: opracowanie i ustanowienie Polityki Jakości oraz zagwarantowania niezbędnych środków (kadry, urządzenia, technologie), by została ona wdrożona i stosowana, 20

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE. Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI. Rozdział 1. Wiadomości wstępne

TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE. Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI. Rozdział 1. Wiadomości wstępne TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Podstawowe pojęcia i określenia z zakresu towaroznawstwa żywności 1.2. Klasyfikacja

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO

PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO NR DZIAŁU SZCZEGÓŁOWE CELE KSZTAŁCENIA (słuchacz powinien umieć) HASŁA PROGRAMOWE MATERIAŁ NAUCZANIA ĆWICZENIA 1 2 3 4 I - definiować składniki pokarmowe; - opisywać funkcje

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r.

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r. PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r. Cukiernik 751201 Celem kształcenia zawodowego jest przygotowanie uczących się do życia w warunkach współczesnego

Bardziej szczegółowo

w stołówkach szkolnych

w stołówkach szkolnych Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej w stołówkach szkolnych Magdalena Chojnowska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku SYSTEMY BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI Główny cel prawa żywnościowego zdefiniowany w Preambule

Bardziej szczegółowo

RAMOWY SZKOLNY PLAN NAUCZANIA Zespół Szkół nr 7 w Tychach. liczba godzin tygodniowo w trzyletnim cyklu kształcenia

RAMOWY SZKOLNY PLAN NAUCZANIA Zespół Szkół nr 7 w Tychach. liczba godzin tygodniowo w trzyletnim cyklu kształcenia Zasadnicza szkoła zawodowa zawód cukiernik-751201, 3-letni cykl nauczania, podbudowa programowa gimnazjum, liczba tygodni - 32 w ciągu roku szkolnego RAMOWY SZKOLNY PLAN NAUCZANIA Zespół Szkół nr 7 w Tychach

Bardziej szczegółowo

Do wykonywania wyżej wymienionych zadań zawodowych niezbędne jest osiągnięcie zakładanych efektów kształcenia, na które składają się:

Do wykonywania wyżej wymienionych zadań zawodowych niezbędne jest osiągnięcie zakładanych efektów kształcenia, na które składają się: Technik żywienia i usług gastronomicznych 343404 1. CELE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik żywienia i usług gastronomicznych powinien być przygotowany do wykonywania

Bardziej szczegółowo

Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności

Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności 1 Do systemów tych należą: - Dobra Praktyka Higieniczna (Good Hygienic Practice - GHP) - Dobra Praktyka Produkcyjna

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności

Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności Bezpieczeństwo żywności stanowi jeden z priorytetów polityki żywieniowej i zajmuje centralne miejsce w obszarze ochrony zdrowia publicznego. Organizacja Narodów

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: TOWAR JAKO PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Zasadnicza Szkoła Zawodowa - 3-letni okres nauczania /1//2/ Zawód: Cukiernik; symbol 751201 Podbudowa programowa: gimnazjum

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

Cukiernik nr indeksu 751201

Cukiernik nr indeksu 751201 Cukiernik nr indeksu 751201 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r. CELE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie cukiernik

Bardziej szczegółowo

Obligatoryjne i nieobligatoryjne systemy zarządzania jakością stosowane w produkcji i przetwórstwie surowców rolnych

Obligatoryjne i nieobligatoryjne systemy zarządzania jakością stosowane w produkcji i przetwórstwie surowców rolnych Zakład Towaroznawstwa mgr inż. Sławomir Stec Obligatoryjne i nieobligatoryjne systemy zarządzania jakością stosowane w produkcji i przetwórstwie surowców rolnych Badania realizowane w ramach Programu:

Bardziej szczegółowo

Systemy Zapewnienia Jakości (HACCP i ISO 22000)

Systemy Zapewnienia Jakości (HACCP i ISO 22000) Projekt Nr POKL.08.01.01-635/10 pt. Szerzenie wiedzy pracowników sektora spożywczego kluczem do sukcesu przedsiębiorstw. współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

HACCP system zarządzania bezpieczeństwem zdrowotnym żywności. European Commission Enterprise and Industry

HACCP system zarządzania bezpieczeństwem zdrowotnym żywności. European Commission Enterprise and Industry HACCP system zarządzania bezpieczeństwem zdrowotnym żywności European Commission Enterprise and Industry Bezpieczeństwo żywności Title of the presentation Date 2 (ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000 BIURO USŁUG DOSKONALENIA ZARZĄDZANIA I ORGANIZACJI SYSTEM SP.J. ul. Faradaya 53 lok. 44, 42-200 Częstochowa tel.: 34-321 43 80 e-mail: sekretariat@biuro-system.com www.biuro-system.com Etapy wdrażania

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych

Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych EDYTA WACŁAWIK Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych Tematem mojej pracy jest Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych. Dlaczego? Bo każdy z nas spożywa żywność i na co dzień ma z

Bardziej szczegółowo

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE:

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE: Audytor Wewnętrzny systemu HACCP oraz standardów IFS w wersji 6 (International Food Standard version 6) i BRC w nowej wersji 7 (Global Standard for Food Safety issue 7) - AWIFSBRC CEL SZKOLENIA: zrozumienie

Bardziej szczegółowo

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze spis treści 3 Wstęp... 8 1. Żywność 1.1. Podstawowe definicje związane z żywnością... 9 1.2. Klasyfikacja żywności... 11 2. Przechowywanie i utrwalanie żywności 2.1. Zasady przechowywania żywności... 13

Bardziej szczegółowo

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem TÜVRheinland Polska Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności HACCP, BRC, IFS, ISO 22000 podsumowanie doświadczeń wdrożeniowych i auditorskich mgr inż. Zbigniew Oczadły

Bardziej szczegółowo

Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych

Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Wieruszowie mgr inż. Karolina Krawczyk - Borowiec Iwona Promna - stażystka

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania */ przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania */ przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania */ przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Zasadnicza Szkoła Zawodowa - 3-letni okres nauczania /1/ Zawód: kucharz ; symbol 512001 Podbudowa programowa: gimnazjum

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Przedmowa... 13 Rozdział I WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO... 15 1. Pojęcie prawa... 15 1.1. Prawo a inne systemy normujące stosunki społeczne...

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG. Zagadnienia: Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia;

JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG. Zagadnienia: Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia; JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG Zagadnienia: Czynniki ryzyka zdrowia i jakości żywności; Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia; Ustawodawstwo w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania */ przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania */ przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania */ przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Zasadnicza Szkoła Zawodowa - 3-letni okres nauczania /1//2/ Zawód: kucharz; symbol 512001 Podbudowa programowa: gimnazjum

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH DLA ZAWODU - TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH - 343404 NR PROGRAMU:

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH DLA ZAWODU - TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH - 343404 NR PROGRAMU: PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH DLA ZAWODU - TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH - 343404 NR PROGRAMU: ZSP1/T-V-tżu-12/13 12.1. Bezpieczeństwo i higiena pracy w zakładzie gastronomicznym. Uszczegółowione

Bardziej szczegółowo

Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego.

Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego. Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego dr Grażyna Morkis Wprowadzenie Jakość i bezpieczeństwo żywności są bardzo ważne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO

OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 349 353 Agata Szkiel OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO Katedra

Bardziej szczegółowo

Piekarz nr indeksu 751204

Piekarz nr indeksu 751204 Piekarz nr indeksu 751204 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r. 1. CELE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie piekarz

Bardziej szczegółowo

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez KONCEPCJA SYSTEMU JAKOŚCI zgodnie z wymaganiami norm ISO serii 9000 dr Lesław Lisak Co to jest norma? Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez upoważnioną

Bardziej szczegółowo

Program praktyk. Lublin, 2012

Program praktyk. Lublin, 2012 Program praktyk przeznaczony dla nauczycieli przedmiotów zawodowych i instruktorów praktycznej nauki zawodu w branży gastronomicznej opracowany w ramach projektu Praktyka kluczem do sukcesu Opracował:

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju.

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. SZKOLENIE 2 Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. FAMED Żywiec S.A. Dokumentacja Systemu Zarządzania zgodnego z PN-EN ISO

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r.

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r. Dz.U.UE.L.06.384.75 2008.04.17 zm. Dz.U.UE.L.2008.86.9 art. 15 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006 z dnia 22 grudnia 2006 r. w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej w odniesieniu do materiałów i wyrobów

Bardziej szczegółowo

Nr lekcji. Liczba godzin. Temat lekcji. Zakres treści. Osiągnięcia ucznia

Nr lekcji. Liczba godzin. Temat lekcji. Zakres treści. Osiągnięcia ucznia Zespół Szkół Nr 5 w Zamościu Etap edukacyjny gimnazjum ZAJĘCIA TECHNICZNE Nauczyciel realizujący: Marzena Mazurek Szczegółowy rozkład materiału II rok nauki (5 godzin) Nr lekcji Temat lekcji Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE

WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Krakowie, Wydział Egzaminów Zawodowych os. Szkolne 37, 31 978 Kraków, tel. (1) 68 3 181-183 fax: (1) 68 3 18 e-mail: oke@oke.krakow.pl, egzzaw@oke.krakow.pl; www.oke.krakow.pl

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI. Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi WSPÓLNA POLITYKA ROLNA NA RZECZ ZAPEWNIENIENIA KONSUMENTOWI ŻYWNOŚCI WYSOKIEJ JAKOŚCI Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 09.09.2011 Wprowadzenie Ewolucja WPR - od zabezpieczenia potrzeb

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo i jakość zdrowotna żywności w oparciu o system HACCP

Bezpieczeństwo i jakość zdrowotna żywności w oparciu o system HACCP Historia systemu HACCP: Hazard Analysis and Critical Control Point Bezpieczeństwo i jakość zdrowotna żywności w oparciu o system HACCP Podstawowe informacje dla uczniów szkół gastronomicznych i spożywczych.

Bardziej szczegółowo

Autorzy: mgr inż. Danuta Bajor mgr inż. Stanisław Bajor mgr inż. Joanna Kośka mgr inż. Krzysztof Maśliński

Autorzy: mgr inż. Danuta Bajor mgr inż. Stanisław Bajor mgr inż. Joanna Kośka mgr inż. Krzysztof Maśliński Autorzy: mgr inż. Danuta Bajor mgr inż. Stanisław Bajor mgr inż. Joanna Kośka mgr inż. Krzysztof Maśliński Recenzenci: mgr inż. Lucyna Kubicka mgr inż. Jan Oczoś Opracowanie redakcyjne: dr inż. Zbigniew

Bardziej szczegółowo

Dział programowy: Kuchnia bezpieczna i przyjazna użytkownikom

Dział programowy: Kuchnia bezpieczna i przyjazna użytkownikom TECHNIKA ZAJĘCIA ŻYWIENIOWE Dział programowy: Kuchnia bezpieczna i przyjazna użytkownikom Nr 2 Zapoznanie z programem i systemem oceniania. Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP) na lekcjach zajęć technicznych.

Bardziej szczegółowo

Elementy zarządzania jakością i bezpieczeństwem żywności w produkcji serów mikrobiologia prognostyczna.

Elementy zarządzania jakością i bezpieczeństwem żywności w produkcji serów mikrobiologia prognostyczna. Licheń 28-30 października 2015 roku Elementy zarządzania jakością i bezpieczeństwem żywności w produkcji serów mikrobiologia prognostyczna. IV Forum Technologii Serowarskich dr inż. Jarosław Kowalik Katedra

Bardziej szczegółowo

GMP w wytwarzaniu produktu chemicznego

GMP w wytwarzaniu produktu chemicznego GMP w wytwarzaniu produktu chemicznego Good Manufacturing Practice - GMP Good Manufacturing Practice - GMP (Dobra Praktyka Wytwarzania/Produkcji) połączenie efektywnych procedur produkcyjnych oraz skutecznej

Bardziej szczegółowo

Układ treści projektu z przedmiotu Projektowanie inżynierskie i technologiczne UKŁAD POGLĄDOWY SZCZEGÓŁY PODANE ZOSTAŁY NA ZAJĘCIACH

Układ treści projektu z przedmiotu Projektowanie inżynierskie i technologiczne UKŁAD POGLĄDOWY SZCZEGÓŁY PODANE ZOSTAŁY NA ZAJĘCIACH Układ treści projektu z przedmiotu Projektowanie inżynierskie i technologiczne UKŁAD POGLĄDOWY SZCZEGÓŁY PODANE ZOSTAŁY NA ZAJĘCIACH 1. Cel projektowania i realizacji projektu 2. Charakterystyka produktu

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE PROCESEM PRODUKCYJNYM W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM

ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE PROCESEM PRODUKCYJNYM W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM Adam Olszewski ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE PROCESEM PRODUKCYJNYM W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA INFORMATYKI I PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W ŁOMŻY ŁOMŻA 2011 Spis Treści Wstęp... 7 1. Rola przemysłu

Bardziej szczegółowo

Bezpieczne opakowanie. Barbara Kozielska Magdalena Michalska Chesapeake - Cezar S.A.

Bezpieczne opakowanie. Barbara Kozielska Magdalena Michalska Chesapeake - Cezar S.A. Bezpieczne opakowanie Barbara Kozielska Magdalena Michalska Chesapeake - Cezar S.A. 1 Bezpieczne opakowanie Co decyduje o bezpieczeństwie w opakowaniu: 1. Farmaceutycznym, 2. Artykułów alkoholowych, 3.

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1.

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1. Dz.U.02.175.1433 z późn. zm. USTAWA z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa warunki wprowadzania

Bardziej szczegółowo

Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania

Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania Dorota Prokopczyk Warszawskie Zakłady Farmaceutyczne Polfa S.A. wytwarzaniem produktów leczniczych -jest każde działanie prowadzące do powstania produktu

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK PRZETWÓRSTWA MLECZARSKIEGO

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK PRZETWÓRSTWA MLECZARSKIEGO Załącznik nr 10 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK PRZETWÓRSTWA MLECZARSKIEGO SYMBOL CYFROWY 321[12] I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) określać

Bardziej szczegółowo

Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych

Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych Celem niniejszego artykułu jest wskazanie pracodawcy co powinien zawierać dokument zabezpieczenia przed wybuchem

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo zdrowotne i jakość żywności

Bezpieczeństwo zdrowotne i jakość żywności Projekt Nr POKL.08.01.01-635/10 pt. Szerzenie wiedzy pracowników sektora spożywczego kluczem do sukcesu przedsiębiorstw. współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR Alicja Papier Warszawa, kwiecień 2014 Wprowadzanie wyrobów w budowlanych wg CPR Wszystkie podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw i dystrybucji powinny

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Nauk o Bezpieczeństwie obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak.

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Książka stanowi szerokie kompendium wiedzy z zakresu systemów zarządzania. Stanowić ona może cenną pomoc

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy Ewa Górska Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy EWOLUCJA POGLĄDÓW NA ZAGADNIENIA BEZPIECZEŃSTWA PRACY Hand from root of finger to fingertip Hand frim wist to fingertip Arm from elbow to fingertip

Bardziej szczegółowo

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH ZAWÓD: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH 343404 Zespól Szkół Nr 1 im. Batalionów Chłopskich 95-015 Bratoszewice, Pl. Staszica 14 tel.42/719-89-83 fax 42/719-66-77

Bardziej szczegółowo

Telefon. E-mail Telefon E-mail

Telefon. E-mail Telefon E-mail Biocert Małopolska Sp. z o.o. ul.lubicz 25A, 31-503 Kraków OPIS JEDNOSTKI wnioskodawcy / podwykonawcy [ Przetwórstwo i wprowadzanie produktów do obrotu] Obligatoryjny formularz wypełniany przy składaniu

Bardziej szczegółowo

Kod z klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (***

Kod z klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (*** STANDARD WYMAGAŃ EGZAMINACYJNYCH - CZELADNIK w zawodzie: CUKIERNIK Na bazie podstawy programowej kształcenia w zawodzie (* Kod z klasyfikacji zawodów i specjalności dla potrzeb rynku pracy (** Kod z klasyfikacji

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Artykuł został opublikowany w książce Wybrane aspekty zarządzania jakością II Pod redakcją Marka Salerno-Kochana Kraków 2010 ISBN: 978-83-7464-305-4

Artykuł został opublikowany w książce Wybrane aspekty zarządzania jakością II Pod redakcją Marka Salerno-Kochana Kraków 2010 ISBN: 978-83-7464-305-4 Artykuł został opublikowany w książce Wybrane aspekty zarządzania jakością II Pod redakcją Marka Salerno-Kochana Kraków 2010 ISBN: 978-83-7464-305-4 Wydawca: Wydawnictwo AGH Współczesny świat zna wiele

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: Zagrożenia zdrowotne żywności Kod: Kierunek: Turystyka i rekreacja Rok/Semestr: II stopień 1-2/1-4 Specjalność: wszystkie Tryby: S/NS

Przedmiot: Zagrożenia zdrowotne żywności Kod: Kierunek: Turystyka i rekreacja Rok/Semestr: II stopień 1-2/1-4 Specjalność: wszystkie Tryby: S/NS Przedmiot: Zagrożenia zdrowotne żywności Kod: Kierunek: Turystyka i rekreacja Rok/Semestr: II stopień 1-2/1-4 Specjalność: wszystkie Tryby: S/NS Liczba godzin/semestr 60/32 Wykłady: 60/32 Ćwiczenia: Laboratoria:

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż.

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Sławomir Stec Zakład Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Państwowa Wyższa

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

I.1.1. Technik weterynarii 322[14]

I.1.1. Technik weterynarii 322[14] I.1.1. Technik weterynarii 322[14] Do egzaminu zostało zgłoszonych: 322 Przystąpiło łącznie: 368 przystąpiło: 354 przystąpiło: ETAP PISEMNY ETAP PRAKTYCZNY zdało: 334 (97,2%) zdało: 193 (52,6%) DYPLOM

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ODBYWANIA PRAKTYK STUDENCKICH

REGULAMIN ODBYWANIA PRAKTYK STUDENCKICH PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA INFORMATYKI I PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W ŁOMŻY REGULAMIN ODBYWANIA PRAKTYK STUDENCKICH INSTYTUT TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI KIERUNEK TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIE CZŁOWIEKA REGULAMIN ODBYWANIA

Bardziej szczegółowo

Wykład: Błędy w planach monitoringu Krytycznych Punktów Kontroli (CCP) w produkcji i logistyce

Wykład: Błędy w planach monitoringu Krytycznych Punktów Kontroli (CCP) w produkcji i logistyce Konferencja Błędy i niezgodności w zarządzaniu bezpieczeństwem żywności Wykład: Błędy w planach monitoringu Krytycznych Punktów Kontroli (CCP) w produkcji i logistyce mgr inż. Sławomir Muńko Dyrektor Regionalny

Bardziej szczegółowo

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej dr Paweł Wojciechowski Katedra Prawa Rolnego i Systemu Ochrony Żywności Wydział Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

Nadzór Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie bezpieczeństwa żywności

Nadzór Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie bezpieczeństwa żywności Nadzór Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie bezpieczeństwa żywności W roku 2013 objętych nadzorem było 33188 obiektów w tym: - 1695 obiektów produkcji żywności, - 19458 obiektów obrotu żywnością,

Bardziej szczegółowo

I. CZĘŚĆ OGÓLNA OCENA

I. CZĘŚĆ OGÓLNA OCENA pieczęć inspektoratu weterynarii PROTOKÓŁ Z KONTROLI Nr... weterynaryjny numer identyfikacyjny /nr protokołu/rok LISTA KONTROLNA SPIWET57/rhga (wyładunek i miejsca prezentacji rynek hurtowy, giełda i aukcja

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego. wdraŝania

Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego. wdraŝania Charakterystyka systemu HACCP i zasady jego wdraŝania HACCP (Hazard Analysis Critical Control Point) Jest systemowym postępowaniem mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego Ŝywności poprzez

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z przedmiotu. procesy technologiczne w gastronomii. w Technikum Żywienia i Usług Gastronomicznych:

Przedmiotowy System Oceniania z przedmiotu. procesy technologiczne w gastronomii. w Technikum Żywienia i Usług Gastronomicznych: Przedmiotowy System Oceniania z przedmiotu procesy technologiczne w gastronomii w Technikum Żywienia i Usług Gastronomicznych: Opracowanie: Alicja Wojnach Przedmiotowy system oceniania opracowany w oparciu

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Podstawa programowa kształcenia w zawodzie piekarz symbol cyfrowy 741[02]

Podstawa programowa kształcenia w zawodzie piekarz symbol cyfrowy 741[02] Podstawa programowa kształcenia w zawodzie piekarz symbol cyfrowy 741[02] I. ZAŁOśENIA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE A. OPIS KWALIFIKACJI ABSOLWENTA W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent

Bardziej szczegółowo

MODUŁ 3. WYMAGANIA EGZAMINACYJNE Z PRZYKŁADAMI ZADAŃ

MODUŁ 3. WYMAGANIA EGZAMINACYJNE Z PRZYKŁADAMI ZADAŃ MODUŁ 3. WYMAGANIA EGZAMINACYJNE Z PRZYKŁADAMI ZADAŃ Moduł 3 Strona 1 2. Przykład zadania do części praktycznej egzaminu dla wybranych umiejętności z kwalifikacji T.16. Organizacja i nadzorowanie produkcji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA. Dla zasadniczej szkoły zawodowej w zawodzie : CUKIERNIK. Symbol cyfrowy: 751201. Nr programu: CUKIERNIK

PROGRAM NAUCZANIA. Dla zasadniczej szkoły zawodowej w zawodzie : CUKIERNIK. Symbol cyfrowy: 751201. Nr programu: CUKIERNIK PROGRAM NAUCZANIA Dla zasadniczej szkoły zawodowej w zawodzie : CUKIERNIK Symbol cyfrowy: 7520 Nr programu: CUKIERNIK Typ programu - turnusy zawodowe Rodzaj programu - liniowy Autorzy: Koweziu / Ewa Bogulas

Bardziej szczegółowo

Leonardo Training Module Hygiene Management - RABC RABC:

Leonardo Training Module Hygiene Management - RABC RABC: RABC w pralniach Leonardo Training Module R isc A nalysis B iocontamination RABC: Analiza ryzyka i kontrola skażeń biologicznych C ontrol: Nowa norma dotycząca zarządzania higieną w pralniach PN-EN 14065

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 17 grudnia 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 17 grudnia 2010 r. Dziennik Ustaw Nr 8 534 Poz. 32 32 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 17 grudnia 2010 r. w sprawie procedur oceny zgodności wyrobów wykorzystujących energię oraz ich oznakowania 2) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Certyfikacji i Normalizacji KA - 07. INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH. ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07

Ośrodek Certyfikacji i Normalizacji KA - 07. INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH. ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07 INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07 ZAKŁADOWA KONTROLA PRODUKCJI (ZKP) Wymagania dla producentów stosowane w procesach oceny i certyfikacji

Bardziej szczegółowo

Telefon. E-mail Telefon E-mail

Telefon. E-mail Telefon E-mail Formularz nr P-02/2-3-D Biocert Małopolska Sp. z o.o. ul.lubicz 25A, 31-503 Kraków OPIS JEDNOSTKI wnioskodawcy / podwykonawcy [Import i wprowadzanie produktów do obrotu] Obligatoryjny formularz wypełniany

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE KUCHARZ MAŁEJ GASTRONOMII

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE KUCHARZ MAŁEJ GASTRONOMII Załącznik nr 3 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE KUCHARZ MAŁEJ GASTRONOMII SYMBOL CYFROWY 512[05] I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) stosować zasady

Bardziej szczegółowo

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski Sterowanie procesem i jego zdolność Zbigniew Wiśniewski Wybór cech do kart kontrolnych Zaleca się aby w pierwszej kolejności były brane pod uwagę cechy dotyczące funkcjonowania wyrobu lub świadczenia usługi

Bardziej szczegółowo

ZKP gwarancją jakości

ZKP gwarancją jakości dr inż. Jadwiga Szuba Zielonogórskie Kopalnie Surowców Mineralnych S.A. gwarancją jakości kruszyw dla ich użytkowników Państwa członkowskie Unii Europejskiej zobowiązane są do stosowania ujednoliconych

Bardziej szczegółowo

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA Na terenie województwa lubelskiego nadzór sanitarny nad zakładami żywieniowożywnościowymi sprawuje w poszczególnych powiatach 20 Powiatowych

Bardziej szczegółowo

PRODUKT W MARKETINGU MIX

PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT Towar, usługa lub pomysł zawierający określony zestaw materialnych i niematerialnych cech, które zaspakajają potrzeby klientów, otrzymywany w zamian za pieniądze lub inną

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA. Postępowania w sprawie przyznawania. Znaku towarowego Leszczyńskie Smaki

PROCEDURA. Postępowania w sprawie przyznawania. Znaku towarowego Leszczyńskie Smaki Strona 1 z 6 Postępowania w sprawie przyznawania Znaku towarowego Leszczyńskie Smaki SPIS TREŚCI: 1. CEL 2 2. ZAKRES 2 3. SPOSÓB POSTĘPOWANIA 2 4. CERTYFIKAT - ZNAK 5 5. ODPOWIEDZIALNOŚĆ 6 6. DOKUMENTY

Bardziej szczegółowo

Moduł II Receptury piekarskie i ich stosowanie

Moduł II Receptury piekarskie i ich stosowanie Moduł II Receptury piekarskie i ich stosowanie Wprowadzenie 1. Rodzaje norm oraz cel ich stosowania w zakładach produkcyjnych 2. Budowa, znaczenie i zastosowanie receptur 3. Definicja i obliczanie wydajności

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 24 lipca 2002 r. o zmianie ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia oraz innych ustaw

USTAWA z dnia 24 lipca 2002 r. o zmianie ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia oraz innych ustaw Kancelaria Sejmu s. 1/11 USTAWA z dnia 24 lipca 2002 r. o zmianie ustawy o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia oraz innych ustaw Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2002 r. Nr 135, poz. 1145, Nr 208,

Bardziej szczegółowo