Barbara Kołodziej WSTĘP

Podobne dokumenty
ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁ ODOWSKA LUBLIN POLONIA

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY NORMĄ WYSIEWU NASION A PLONEM ZIELA KARCZOCHA (CYNARA SCOLYMUS L.) * Wstęp. Materiał i metody

WPŁYW NAWOśENIA MINERALNEGO NA PLONOWANIE BABKI LANCETOWATEJ (PLANTAGO LANCEOLATA L.) Barbara Kołodziej

WPŁYW OSŁON ORAZ SPOSOBU SADZENIA ZĄBKÓW NA PLONOWANIE CZOSNKU W UPRAWIE NA ZBIÓR PĘCZKOWY. Wstęp

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁ ODOWSKA LUBLIN POLONIA. Wpływ dolistnego dokarmiania tytoniu na plony i jakość liści

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN POLONIA

ANNALES. Barbara Kołodziej. Wpływ Atoniku oraz nawożenia dolistnego na plonowanie i jakość surowca żeń-szenia amerykańskiego (Panax quinquefolium L.

WPŁYW DAWEK AZOTU NA ZAWARTOŚĆ Ca, Mg, S i Na W BIOMASIE ŚLAZOWCA PENSYLWAŃSKIEGO (SIDA HERMAPHRODITA RUSBY) Stanisław Kalembasa, Beata Wiśniewska

OCENA PLONOWANIA ODMIAN BURAKA LIŚCIOWEGO W UPRAWIE JESIENNEJ. Wstęp. Materiał i metody

PLONOWANIE DZIEWIĘCIU ODMIAN MARCHWI PRZEZNACZONYCH DLA PRZETWÓRSTWA, UPRAWIANYCH W REJONIE WARMII. Wstęp. Materiał i metody

w badaniach rolniczych na pszenżycie ozimym w Polsce w latach 2007/2008 (badania rejestracyjne, IUNG Puławy)

Nano-Gro w badaniach rolniczych na rzepaku ozimym w Polsce w latach 2007/2008 (badania rejestracyjne, IUNG Puławy)

w badaniach rolniczych na pszenicy ozimej w Polsce w latach 2007/2008 (badania rejestracyjne, IUNG Puławy)

WPŁYW NAWADNIANIA I NAWOśENIA MINERALNEGO

Zakład Produkcji Roślinnej i Nawadniania, Akademia Rolnicza ul. Słowackiego 17, Szczecin

WPŁYW NAWOŻENIA AZOTOWEGO NA PLONOWANIE I WARTOŚĆ BIOLOGICZNĄ BURAKA ĆWIKŁOWEGO, UPRAWIANEGO NA ZBIÓR PĘCZKOWY. Wstęp

WZROST I PLONOWANIE PAPRYKI SŁODKIEJ (CAPSICUM ANNUUM L.), UPRAWIANEJ W POLU W WARUNKACH KLIMATYCZNYCH OLSZTYNA

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁ ODOWSKA LUBLIN POLONIA. Wpływ dokarmiania dolistnego na plon bulw ziemniaka

I: WARUNKI PRODUKCJI RO

ANNALES. Małgorzata Gruszczyk, Stanisław Berbeć

NASTĘPCZE DZIAŁANIE NAWOZÓW ZIELONYCH W UPRAWIE MARCHWI FLACORO. Wstęp

Nano-Gro w badaniach rolniczych na kukurydzy (badania rejestracyjne, IUNG Puławy, 2010)

S P R A W O Z D A N I E Z B A D A N I A

A N N A L E S U N I V E R S I T A T I S M A R I A E C U R I E - S K Ł O D O W S K A L U B L I N P O L O N I A

WPŁYW NAWADNIANIA KROPLOWEGO I NAWOśENIA AZOTEM NA

ANNALES. Barbara Kołodziej, Stanisław Berbeć

WPŁYW SYSTEMU UPRAWY, NAWADNIANIA I NAWOŻENIA MINERALNEGO NA BIOMETRYKĘ SAMOKOŃCZĄCEGO I TRADYCYJNEGO MORFOTYPU BOBIKU

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁ ODOWSKA LUBLIN POLONIA

ODDZIAŁYWANIE NAWOŻENIA AZOTOWEGO NA PLON I SKŁAD CHEMICZNY KALAREPY. Wstęp

WPŁYW NAWOŻENIA MINERALNEGO I KOMPOSTU NA PLON I SKŁAD CHEMICZNY WIERZBY ENERGETYCZNEJ

OCENA PLONOWANIA ZIELA KARCZOCHA ZWYCZAJNEGO (CYNARA CARDUNCULUS L. SSP. FLAVESCENS WIKL.) W WARUNKACH ZRÓŻNICOWANEGO NAWOŻENIA MINERALNEGO

ANNALES. Stanisław Kalembasa, Andrzej Wysokiński

Wpływ niektórych czynników na skład chemiczny ziarna pszenicy jarej

Wpływ deszczowania, dokarmiania dolistnego i nawożenia azotem na plon korzeni i efekty ekonomiczne uprawy buraków cukrowych

PLONOWANIE I JAKOŚĆ TECHNOLOGICZNA KORZENI BURAKA CUKROWEGO W ZALEśNOŚCI OD STYMULACJI NASION

ZAWARTOŚĆ POTASU W MŁODYCH BULWACH ZIEMNIAKA W ZALEŻNOŚCI OD SPOSOBU UPRAWY. Wstęp

WPŁYW NASTĘPCZY PREPARATÓW ASAHI SL I TYTANITU STOSOWANEGO W UPRAWIE ROSA MULTIFLORA THUNB. NA JAKOŚĆ OKULANTÓW RÓŻ ODMIANY FLAMINGO.

Zawartość składników pokarmowych w roślinach

Wykorzystanie azotu z nawozów przez nagoziarnistą i oplewioną formę owsa

PRODUKCJA BIOMASY ŚLAZOWCA PENSYLWAŃSKIEGO (SIDA HERMAPHRODITA RUSBY) JAKO KOSUBSTRATU DO BIOGAZOWNI ROLNICZEJ *

Wykorzystanie badań naukowych prowadzonych w Stacji Czyrna w projekcie Środowisko bez barszczu Sosnowskiego

Wpływ rzutowego i rzędowego nawożenia mocznikiem na wysokość plonu i niektóre cechy jakości bulw ziemniaka

WPŁYW BIOLOGICZNYCH I CHEMICZNYCH ZAPRAW NASIENNYCH NA PARAMETRY WIGOROWE ZIARNA ZBÓŻ

Wpływ nawozów borowych na plony, zawartość i pobranie boru przez rzepak jary odmiany Star

Rola wsiewek międzyplonowych w nawożeniu ziemniaka jadalnego odmiany Syrena

WPŁYW SPOSOBU ZAKŁADANIA PLANTACJI NA WIELKOŚĆ I JAKOŚĆ PLONU KORZENI PRAWOŚLAZU LEKARSKIEGO (ALTHAEA OFFICINALIS L.)

WPŁYW SPOSOBÓW ODCHWASZCZANIA NA PLONOWANIE DWÓCH ODMIAN ZIEMNIAKA

Tytuł zadania. Metody ochrony przed szkodnikami, chorobami i zwalczanie chwastów w uprawach warzywniczych i zielarskich

ANNALES. Beata Król, Stanisław Berbeć. Rozwój i plonowanie wiesiołka dwuletniego (Oenothera biennis L.) w zależności od nawożenia mineralnego

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁ ODOWSKA LUBLIN POLONIA. Efekty dolistnego stosowania Tytanitu i Ekolistu w uprawie tymianku

Plonowanie i antymątwikowe oddziaływanie czterech odmian rzodkwi oleistej uprawianych w plonie głównym przy dwóch poziomach nawożenia potasem

WPŁYW ZRÓŻNICOWANEGO NAWOŻENIA AZOTEM I POTASEM NA WZROST, KWITNIENIE I WALORY DEKORACYJNE GOMFRENY (GOMPHRENA GLOBOSA L.) Wstęp

WPŁYW DAWEK AZOTU NA PLON BIOMASY ŚLAZOWCA PENSYLWAŃSKIEGO (Sida hermaphrodita Rusby) ORAZ ZAWARTOŚĆ W NIEJ MAKROELEMENTÓW

Wstęp. Materiał i metody

PLONOWANIE BOCZNIAKA PLEUROTUS PRECOCE (FR.) QUEL W ZALEŻNOŚCI OD MASY PODŁOŻA. Wstęp

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN POLONIA

FORMY AZOTU W KUPKÓWCE POSPOLITEJ NAWOśONEJ ZRÓśNICOWANYMI DAWKAMI NAWOZÓW MINERALNYCH Wiesław Bednarek

ANNALES. Dariusz Jaskulski. Efektywność dolistnego stosowania nawozów Sonata

WPŁYW TERMINU ZBIORU NA PLONY ORAZ WARTOŚĆ TECHNOLOGICZNĄ NASION śmijowca BABKOWATEGO (ECHIUM PLANTAGINEUM L.) Beata Król

OCENA JAKOŚCI PLONU JAKO ELEMENT WERYFIKACJI ZASTOSOWANEGO

WPŁYW TERMINU SIEWU NASION NA WZROST I PLONOWANIE śmijowca BABKOWATEGO (ECHIUM PLANTAGINEUM L.) Beata Król

WPŁYW FUNGICYDÓW NA ZDROWOTNOŚĆ, PLONOWANIE I WARTOŚĆ SIEWNĄ ŁUBINU BIAŁEGO I ŻÓŁTEGO

REAKCJA NASION WYBRANYCH ODMIAN OGÓRKA NA PRZEDSIEWNĄ BIOSTYMULACJĘ LASEROWĄ. Wstęp

Wpływ wybranych insektycydów na plonowanie ziemniaka

Reakcja rzepaku jarego na herbicydy na polu zachwaszczonym i bez chwastów

ZMIANY ZAWARTOŚCI N, P, K, CA, MG W PODŁOŻACH I W LIŚCIACH POMIDORA W OKRESIE WEGETACJI. Wstęp

Acta Sci. Pol., Agricultura 3(2) 2004,

Zbigniew Anyszka, Adam Dobrzański

ANNALES. Wojciech Kozera, Krystian Nowak. Wpływ nawożenia na wysokość i wybrane cechy plonu ostropestu plamistego (Silybum marianum )

Dorota Kalembasa, ElŜbieta Malinowska

Tom XXI Rośliny Oleiste 2000

INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS

Poprawa zdrowotności plantacji truskawek z wykorzystaniem nawozu Perlka i środka ochrony biologicznej Prestop.

Międzyplony ścierniskowe alternatywną formą nawożenia w integrowanej uprawie ziemniaka

ul. B. Prusa 14, Siedlce 2 Instytut Architektury Krajobrazu, Politechnika Krakowska

Alternatywne kierunki użytkowania roślin motylkowatych drobnonasiennych

Mikołajczak J. 1, Majtkowski W. 2,Topolińska P. 1, Marć- Pieńkowska J. 1

WPŁYW TECHNIKI OPRYSKIWANIA W NAWOŻENIU DOLISTNYM NA WIELKOŚCI PLONU I SIŁY ŚCISKANIA ZIARNA PSZENICY

ZNACZENIE OBORNIKA JAKO ŹRÓDŁA S i Mg WE WSPÓŁCZESNYCH SYSTEMACH NAWOśENIA

Wpływ deszczowania, dokarmiania dolistnego i nawożenia azotem na plony i efekty ekonomiczne uprawy buraków cukrowych na nasiona

Doświadczenia polowe w Kampanii 2017/2018 w Nordzucker Polska SA

P A M I Ę T N I K P U Ł A W S K I ZESZYT

EFEKTYWNOŚĆ NAWOŻENIA DOLISTNEGO DWÓCH ODMIAN BURAKA CUKROWEGO BOREM CZ. II. CECHY BIOMETRYCZNE ROŚLIN

Wpływ użyźniacza glebowego UGmax na plon ziemniaka i jego strukturę

PLONOWANIE BURAKA CUKROWEGO W ZMIENNYCH WARUNKACH AGROTECHNICZNYCH I SIEDLISKOWYCH CZ. II. STRUKTURA PLONU I WARTOŚĆ TECHNOLOGICZNA FRAKCJI KORZENI *

PLONOWANIE I SKŁAD CHEMICZNY SAŁATY W ZALEśNOŚCI OD NAWOśENIA AZOTOWEGO I WAPNOWANIA

Piotr Szulc, Andrzej Kruczek

Opracowała: Krystyna Bruździak SDOO Przecław. 13. Soja

WPŁYW DOLISTNEGO STOSOWANIA NAWOZÓW TYPU CAMPOFORT NA PLONOWANIE ZIEMNIAKA PRZYDATNEGO DO PRZETWÓRSTWA SPOśYWCZEGO

ZAKŁAD ŻYWIENIA ROŚLIN I NAWOŻENIA. ZLECENIODAWCA: VET-AGRO Sp. z o. o. ul. Gliniana 32, Lublin. Nr umowy: /16

WPŁYW TERMINU SIEWU I ODLEGŁOŚCI RZĘDÓW NA PLONOWANIE BAZYLII POSPOLITEJ (OCIMUM BASILICUM L.) Wstęp

ZMIANY WARTOŚCI SIŁY CIĘCIA ZIAREN PSZENICY A TECHNIKA NAWOŻENIA DOLISTNEGO

Porównanie efektywności różnych sposobów regulacji zachwaszczenia w łanie ziemniaka

Architektura łanu żyta w zależności od warunków glebowych

Pszenżyto jare/żyto jare

WYSOKOŚĆ I JAKOŚĆ PLONU OWOCÓW POMIDORA DROBNOOWOCOWEGO W UPRAWIE NA WŁÓKNIE KOKOSOWYM I WEŁNIE MINERALNEJ * Wstęp

SKUTECZNOŚĆ OCHRONY FASOLI PRZED CHOROBAMI PRZY UŻYCIU ROZPYLACZY STANDARTOWYCH I EŻEKTOROWYCH

Przesiewy zbożami ozimymi i jarymi rzepaku opryskanego herbicydami zawierającymi chlomazon

Transkrypt:

Acta Agrophysica, 2006, 8(2), 395-403 WPŁYW NAWOśENIA DOLISTNEGO NA PLONOWANIE śeń-szenia AMERYKAŃSKIEGO (PANAX QUINQUEFOLIUM L.) Barbara Kołodziej Katedra Roślin Przemysłowych i Leczniczych, Akademia Rolnicza ul. Akademicka 13, 20-950 Lublin e-mail: barbara.kolodziej@ar.lublin.pl S t r e s z c z e n i e. W doświadczeniu polowym przeprowadzonym w latach 1999-2003 na glebie piaszczystej badano wpływ stosowania 0,5% Ekolistu, 0,5% Koniferen Balsamu i 0,5% Biotrissolu na wzrost, rozwój i plonowanie Ŝeń-szenia pięciolistnego (Panax quinquefolium L.) w kolejnych czterech latach wegetacji. Dwukrotne opryski roślin 0,5% roztworem Ekolistu wpłynęły na polepszenie zdrowotności i obsady roślin na poletkach, zwiększenie masy części nadziemnej i korzeni oraz zawartości i plonu ginsenozydów z jednostki powierzchni (był on ponad dwukrotnie większy w porównaniu z obiektem kontrolnym). Natomiast zastosowanie oprysków BioTrissolem wiązało się z istotnym zwiększeniem masy części nadziemnych roślin a w mniejszym stopniu korzeni oraz zawartości substancji czynnych w surowcu. Obserwowano efekt ochronny stosowania tych preparatów w postaci mniejszego stopnia poraŝenia przez grzyby chorobotwórcze a w rezultacie większej liczby roślin które pozostały do zbioru na poletkach. NawoŜenie dolistne Ŝeń-szenia preparatem Koniferen Balsam spowodowało zwiększenie masy roślin Ŝeń-szenia, procentowej zawartości ginsenozydów w korzeniach oraz korzystnie wpłynęło na plon nasion. Łączne opryski 0,5% roztworem Ekolistu i Koniferen Balsamu a szczególnie BioTrissolu spowodowały istotne polepszenie badanych cech i zdrowotności roślin Ŝeń-szenia oraz gromadzenie i plony ginsenozydów. S ł o wa k l u c z o w e : Ŝeń-szeń amerykański, Panax quinquefolium, nawoŝenie dolistne, Ekolist, Biotrissol, Koniferen Balsam WSTĘP śeń-szeń pięciolistny (Panax quinquefolium L.) pochodzi z liściastych lasów południowo-wschodniej części Kanady i Stanów Zjednoczonych [10,11]. Surowcem leczniczym jest korzeń, którego substancje czynne posiadają wszechstronne działanie na organizm ludzki (m.in. antystresowe, immunostymulujące, regulujące ciśnienie oraz zawartość cukru i cholesterolu we krwi, poprawiające pamięć i zdolność koncentracji, przeciwdziałające degeneracji komórek i starzeniu się).

396 B. KOŁODZIEJ Roślina ta od kilkudziesięciu lat uprawiana jest na kontynencie azjatyckim, europejskim oraz w Australii [3,7,13]. W naszym kraju na terenie województwa lubelskiego powstały pierwsze produkcyjne plantacje polowe Ŝeń-szenia amerykańskiego, jednakŝe agrotechnika tej rośliny jest nie do końca poznana. Niewiele jest badań dotyczących m.in. nawoŝenia dolistnego Ŝeń-szenia, posiadającego korzystny wpływ w uprawie innych gatunków roślin uprawnych i zielarskich [2,4-6, 8,9,12]. W rolnictwie ekologicznym dobre efekty daje dolistne stosowanie preparatu BioTrissol lub Koniferen Balsam uŝywanych do dolistnego nawoŝenia i wzmacniania roślin [1]. Celem przeprowadzonych badań było określenie wpływu corocznych oprysków roztworem Ekolistu oraz zalecanych w rolnictwie ekologicznym Koniferen Balsamu i BioTrissolu na plony oraz cechy jakościowe roślin i skład chemiczny surowca Ŝeń-szenia amerykańskiego. MATERIAŁ I METODY Doświadczenie polowe prowadzone w latach 1999-2003 zlokalizowano w Strachosławiu k/chełma (woj. lubelskie) na glebie o składzie mechanicznym piasku słabo gliniastego. Gleba charakteryzowała się obojętnym odczynem (ph KCl 7,0), średnią zawartością próchnicy (1,26%) i wysoką zawartością fosforu (151,8 mg P kg gleby -1 ) i potasu (221,7 mg K kg gleby -1 ), średnią magnezu (47 mg Mg kg gleby -1 ). Stratyfikowane nasiona wysiano na początku października 1999 roku w rozstawie 15 x 5 cm na poletkach o powierzchni 2,4 m 2 w 5 powtórzeniach. Przez cały okres wegetacji stosowano ściółkowanie poletek słomą owsianą, zacienienie plantacji siatką polipropylenową przepuszczającą 25% promieni słonecznych oraz profilaktyczne zabiegi ochrony roślin. Przed wysianiem nasion zastosowano nawoŝenie fosforowo potasowe w ilości 43 kg P ha -1 i 165 kg K ha -1, zaś co roku wczesną wiosną wnoszono 50 kg N ha -1 i 7,2 kg Mg ha -1. W kaŝdym roku uprawy dwukrotnie, w okresie najintensywniejszego wzrostu roślin w odstępach 10 dniowych stosowano następujące nawozy dolistne: Koniferen Balsam, BioTrissol oraz Ekolist w stęŝeniu 0,5% (50 ml roztworu na poletko). W czasie wegetacji roślin raz w miesiącu określano obsadę oraz wykonywano pomiary ich wysokości. Corocznie jesienią wykopywano po 10 losowo wybranych roślin z kaŝdego obiektu w celu określenia parametrów jakościowych korzeni. W ostatnim roku badań dokonano zbioru owoców, z których po fermentacji wyodrębniono nasiona. Po czterech latach wegetacji z kaŝdego poletka wykopano korzenie, poddając je szczegółowym pomiarom biometrycznym a po wysuszeniu w temp. 38ºC oznaczono zawartość ginsenozydów metodą HPLC [3]. Wyniki opracowano statystycznie określając istotność otrzymanych róŝnic za pomocą testu Tukey a z 5% ryzykiem błędu.

WPŁYW NAWOZENIA DOLISTNEGO NA PLONOWANIE śeń-szenia 397 WYNIKI I DYSKUSJA Zastosowane nawoŝenie dolistne istotnie modyfikowało badane cechy roślin Ŝeń-szenia w kolejnych czterech latach uprawy polowej. Nasiona Ŝeń-szenia amerykańskiego kiełkowały nierównomiernie, a polowa zdolność ich kiełkowania wahała od 43,5% do 60,2% i była podobna jak we wcześniejszych badaniach krajowych oraz na plantacjach produkcyjnych w Kanadzie [3,4,10,11]. Poczynając od pierwszego roku wegetacji największe zagęszczenie roślin obserwowano na poletkach opryskiwanych roztworem Ekolistu, a takŝe BioTrissolu oraz podczas łącznego zastosowania wymienionych preparatów. Co roku najmniej roślin na jednostce powierzchni obserwowano zaś w obiektach z uŝyciem wyłącznie Koniferen Balsamu, Koniferen Balsamu i Ekolistu oraz na poletkach kontrolnych (rys. 1). śeń-szeń amerykański jest rośliną szczególnie wraŝliwą na choroby grzybowe [3,4,10,11]. W pierwszym roku rośliny atakowane były przez grzyby z rodzaju: Phytophthora, Fusarium, Phytium i Rhizoctonia, w kolejnych latach notowano objawy zgnilizny korzeni i liści powodowanej przez Phytophthora oraz suchej zgnilizny korzeni powodowanej przez grzyby z rodzaju Cylindrocarpon. Przyjmując obsadę roślin w pierwszym roku za 100%, w kolejnych latach uprawy zmniejszanie się zagęszczenia roślin na jednostce powierzchni (głównie z powodu chorób pochodzenia grzybowego) było szczególnie wyraźne w przypadku obiektu kontrolnego oraz po zastosowaniu Koniferen Balsamu. szt.. m 2 unit m 2 80 70 60 50 40 30 20 10 0 I rok - 1st year II rok - 2nd year III rok - 3 rd year IV rok - 4th year Ekolist Koniferen Balsam BioTrissol Ekolist + Koniferen Balsam Ekolist+ BioTrissol Kontrola Control Rys. 1. Obsada roślin Ŝeń-szenia (sz. m 2 ) w kolejnych latach wegetacji w zaleŝności od zastosowanego nawoŝenia dolistnego Fig. 1. Ginseng plant population (unit m 2 ) in successive years of vegetation depending on foliar fertilization

398 B. KOŁODZIEJ Na poletkach, na których Ŝeń-szeń co roku opryskiwany był 0,5% roztworem Ekolistu lub BioTrissolu zanotowano najmniej roślin z objawami poraŝenia przez grzyby chorobotwórcze, dzięki czemu do zbioru przetrwała największa ich liczba (tab. 1). Zaobserwowany ochronny efekt stosowania tych preparatów potwierdzają dane zawarte w literaturze [1,2,8]. Nie zaobserwowano natomiast zmniejszenia stopnia poraŝenia roślin przez grzyby chorobotwórcze w przypadku stosowania oprysków 0,5% Koniferen Balsamem. Tabela 1. Zmniejszanie się obsady roślin (%) powodowane przez grzyby chorobotwórcze w kolejnych latach badań (obsada roślin w I roku 100%) Table 1. Decrease of plant population (%) caused by diseases in particular years of experiment (plant population in the first year 100%) Obiekt Object II III IV Ekolist 97,9 91,4 89,9 Koniferen Balsam 65,2 61,9 58,6 BioTrissol 94,2 83,5 83,1 Ekolist + Koniferen Balsam 88,1 84,8 83,8 Ekolist+ BioTrissol 96,8 92,1 89,7 Kontrola Control 72,7 70,4 68,8 Podczas zbioru wykonanego po czterech latach wegetacji najlepiej wyrośnięte (najwyŝsze i o najgrubszych łodygach) rośliny, o największej powietrznie suchej masie części nadziemnych stwierdzono na obiektach z zastosowaniem Ekolistu, a takŝe zalecanego w rolnictwie ekologicznym BioTrissolu lub obu wymienionych preparatów łącznie (odpowiednio o 61,8%, 36% i 80% większa masa niŝ w obiekcie kontrolnym) (tab. 2). Podobne zwiększenie masy części nadziemnych obserwowali Osińska i Kołota [9] dla sałaty. Istotnie niŝsze i lŝejsze rośliny, o cieńszych łodygach, charakteryzujące się równieŝ najmniejszym plonem nasion otrzymano na poletkach kontrolnych. Oprysk wyłącznie 0,5% roztworem Koniferen Balsamu w niewielkim stopniu wpłynął na zwiększenie wymiarów łodyg, mimo to powietrznie sucha masa części nadziemnych pojedynczych roślin była średnio o 36% większa w stosunku do obiektu kontrolnego. Preparat ten spowodował wyraźne polepszenie procesu wiązania nasion Ŝeń-szenia (średni plon z rośliny był o 21% większy niŝ na poletkach kontrolnych). Podobne łączne zastosowanie oprysków Ekolistem oraz Koniferen Balsamem a szczególnie Ekolistu oraz BioTrissolu spowodowało istotne zwiększenie wymiarów łodyg oraz masy części nadziemnej i nasion zebranych z pojedynczych roślin (tab. 2).

WPŁYW NAWOZENIA DOLISTNEGO NA PLONOWANIE śeń-szenia 399 Tabela 2. Końcowa wysokość (cm), średnica łodygi (mm) oraz sucha masa części nadziemnej i nasion (w g na roślinę) w czwartym roku uprawy w zaleŝności od nawoŝenia dolistnego Table 2. Height of plants (cm), stem diameter (mm), average weight of above-ground parts and seeds (in g per plant) in fourth year of cultivation depending on foliar fertilization Obiekt Object Wysokość roślin Height of plants Średnica łodygi Stem diameter Masa części nadziemnej Weight of above ground parts Masa nasion Weight of seeds Ekolist 41,0 4,06 2,59 2,2 Koniferen Balsam 39,1 3,45 2,18 2,3 BioTrissol 39,2 5,90 2,62 2,1 Ekolist + Koniferen Balsam Ekolist+ BioTrissol Kontrola Control 38,3 4,16 2,48 3,1 42,4 4,49 2,89 3,5 34,6 3,93 1,60 1,9 NIR 0,05 LSD 0.05 2,85 1,589 0,449 1,28 Zastosowane nawoŝenie dolistne wpłynęło dodatnio na masę oraz parametry jakościowe czteroletnich korzeni Ŝeń-szenia. Największą średnią powietrznie suchą masą korzeni charakteryzował się Ŝeń-szeń pochodzący z obiektów, gdzie co roku stosowano dwukrotny oprysk preparatem Ekolist oraz łącznie Ekolistem i BioTrissolem (odpowiednio o 21,6 i 26,8% większą w stosunku do kontroli). Wynikało to prawdopodobnie stąd, Ŝe korzenie pochodzące z ww. obiektów posiadały największą długość produkcyjną (zgrubiałą część korzenia głównego) oraz istotnie większą średnicę (tab. 3). Podobną tendencję po zastosowaniu Ekolistu obserwowali Kołota i Biesiada [5] dla marchwi oraz Gąsiorowska i in. [2] dla ziemniaka. Zastosowanie oprysków Koniferen Balsamem spowodowało 17% zwiększenie powietrznie suchej masy pojedynczych korzeni w porównaniu z kontrolą, przy czym wykopane podczas zbioru korzenie były najkrótsze lecz posiadały znaczną średnicę. W obiektach z zastosowaniem łącznych oprysków preparatami Ekolist i BioTrissol lub Ekolist i Koniferen Balsam korzenie Ŝeń-szenia wytwarzały istotnie większą liczbę korzeni bocznych, co czyniło je bardziej podobnymi do postaci ludzkiej (tab. 3). Otrzymane wyniki dotyczące efektów nawoŝenia dolistnego na parametry jakościowe korzeni zgodne są z rezultatami wcześniejszych badań Kołodziej [4] oraz Magdziaka i Kołodziej [8]. Na ogół, cechy morfotyczne roślin były podobne jak w głównych rejonach uprawy tej rośliny oraz we wcześniejszych krajowych badaniach [3,4,7,10,11].

400 B. KOŁODZIEJ Tabela 3. Powietrznie sucha masa (g na roślinę) oraz wybrane cechy jakościowe pojedynczych czteroletnich korzeni Ŝeń-szenia w zaleŝności od nawoŝenia dolistnego Table 3. Average air dry matter (g per plant) and chosen quality parameters of four-year-old American ginseng roots depending on foliar fertilization Obiekt Object Pow. sucha masa korzenia Air dry matter of root Długość części zgrubiałej korzenia Main body length of root (cm) Średnica korzenia Diameter of root (mm) Liczba korzeni bocznych Number of lateral roots Ekolist 8,72 18,01 20,21 6,8 Koniferen Balsam 8,44 12,15 21,11 7,7 BioTrissol 8,20 15,70 22,40 7,3 Ekolist + Koniferen Balsam Ekolist+ BioTrissol Kontrola Control 7,88 17,60 21,10 8,9 9,09 18,93 20,64 8,1 7,17 17,82 19,55 7,3 NIR 0,05 LSD 0.05 1,149 2,239 1,993 1,247 Szczegółowa analiza chemiczna zebranego surowca pozwala sądzić, Ŝe nawo- Ŝenie dolistne jest waŝnym czynnikiem kształtującym jakość surowców zielarskich, szczególnie pozyskiwanych z roślin wieloletnich. Podobnie jak w badaniach Kołodziej [3] czteroletnie korzenie Ŝeń-szenia amerykańskiego gromadziły najwięcej ginsenozydów z grupy R b1 oraz R e, najmniej zaś R c i R g1 (tab. 4). Największą sumaryczną zawartością oznaczonych ginsenozydów charakteryzowały się korzenie Ŝeń-szenia otrzymane z poletek z zastosowaniem corocznych dwukrotnych oprysków wyłącznie Koniferen Balsamem, Ekolistem lub obydwoma preparatami łącznie (odpowiednio o 11,29; 9,57 i 9,76 mg g s.m. -1 większą w stosunku do kontroli). Była ona porównywalna z zawartościami otrzymywanymi w USA i Kanadzie [7,10,11,13]. Podobnie we wcześniejszych badaniach Kołodziej [2004] notowano zwiększenie ogólnej zawartości ginsenozydów pod wpływem nawoŝenia dolistnego. Mimo to największy teoretyczny (wyliczony jako iloczyn plonu korzeni z jednostki powierzchni i procentowej zawartości substancji czynnych) plon ginsenozydów stwierdzono w przypadku zastosowania 0,5% roztworu BioTrissolu (o 66,9% większy niŝ na obiekcie kontrolnym) lub łącznie Ekolistu i BioTrissolu (ponad dwukrotnie większy niŝ w obiekcie kontrolnym).

WPŁYW NAWOZENIA DOLISTNEGO NA PLONOWANIE śeń-szenia 401 Tabela 4. Zawartość poszczególnych ginsenozydów (mg g s.m -1 ) w korzeniach Ŝeń-szenia i teoretyczny plon ginsenozydów (g m. -2 ) w zaleŝności od zastosowanego nawoŝenia dolistnego Table 4. Particular ginsenosides content (mg g d.m. -1 ) in American ginseng roots and theoretical ginsenosides yield (g m -2 ) depending on foliar fertilization Obiekt Object Rb1 Rc Rd Rg1 Re Razem Total Teoretyczny plon ginsenozydów Theor. ginsenosides yield Ekolist 31,20 2,11 4,47 2,92 10,00 50,70 31,8 Koniferen Balsam 28,73 2,50 4,79 4,75 11,64 52,42 16,4 BioTrissol 24,25 1,83 3,45 4,43 9,13 43,09 23,2 Ekolist + Koniferen Balsam Ekolist+ BioTrissol Kontrola Control 28,73 2,52 3,75 3,49 12,40 50,89 19,4 25,63 2,09 4,09 3,07 9,62 44,49 28,4 23,35 2,22 5,07 2,95 7,53 41,13 13,9 WNIOSKI 1. Dwukrotne opryski roślin 0,5% roztworem Ekolistu wpłynęły na polepszenie zdrowotności i obsady roślin na poletkach, zwiększenie masy części nadziemnej i korzeni oraz gromadzenia i plonu ginsenozydów z jednostki powierzchni (był on ponad dwukrotnie większy w porównaniu z obiektem kontrolnym). 2. Zastosowanie BioTrissolu w postaci corocznych dwukrotnych oprysków dolistnych wiązało się z istotnym zwiększeniem masy części nadziemnych roślin a w mniejszym stopniu korzeni (odpowiednio o 63 i 14% w stosunku do kontroli) oraz zawartości substancji czynnych w surowcu. Obserwowano efekt ochronny stosowania tego preparatu w postaci mniejszego stopnia poraŝenia przez grzyby chorobotwórcze a w rezultacie większej liczby roślin które pozostały podczas zbioru na poletkach. 3. NawoŜenie dolistne Ŝeń-szenia preparatem Koniferen Balsam spowodowało zwiększenie masy roślin Ŝeń-szenia, procentowej zawartości ginsenozydów w korzeniach oraz korzystnie wpłynęło na plonowanie nasion. 4. Łączne opryski 0,5% roztworem Ekolistu i Koniferen Balsamu a szczególnie BioTrissolu spowodowały istotne polepszenie badanych cech i zdrowotności roślin Ŝeń-szenia oraz gromadzenie i plony ginsenozydów. 5. Coroczne nawoŝenie dolistne preparatami Ekolist oraz zalecanymi w rolnictwie ekologicznym: Koniferen Balsam a szczególnie BioTrissol oraz łączne stosowanie Ekolistu i wspominanych preparatów miało pozytywny wpływ na wzrost, roz-

402 B. KOŁODZIEJ wój, parametry jakościowe oraz gromadzenie substancji aktywnych w korzeniach Ŝeń-szenia amerykańskiego i moŝe być polecane w uprawie polowej tej rośliny. PIŚMIENNICTWO 1. Anon.: BioTrissol Blumendőnger. W. Nuedorff GmbH, 1-2, 1998. 2. Gąsiorowska B, Ceglarek F., Zarzecka K.: Plonowanie ziemniaka jadalnego w zaleŝności od dawek nawoŝenia dolistnego Ekolistem S. Bibl. Fragm. Agrom., 3, 141-145, 1997. 3. Kołodziej B.: Studia nad wzrostem, rozwojem oraz uprawą Ŝeń-szenia amerykańskiego (Panax quinquefolium L.). Wyd. AR w Lublinie, 266, 1-103, 2003. 4. Kołodziej B.: Wpływ Atoniku oraz nawoŝenia dolistnego na plonowanie i jakość surowca Ŝeńszenia amerykańskiego (Panax quinquefolium L.). Annales UMCS, sec. E., 59(1), 157-162, 2004. 5. Kołota E., Biesiada A.: Wpływ nawoŝenia dolistnego na plony i jakość korzeni marchwi. Rocz. AR Poz. CCCXXIII, Ogrodn., 31 (1), 331-335, 2000. 6. Kołota E., Osińska M.: Ocena przydatności Ekolistu do nawoŝenia dolistnego warzyw w uprawie polowej. Biul. Warzywn., XLI, 49-65, 1994. 7. Li T.S.C., Mazza G.: Correlations between leaf and soil mineral concentration and ginsenoside contents in American ginseng. Hort Sci., 34(1), 85-87, 1999. 8. Magdziak R., Kołodziej B.: Efekty dolistnego dokarmiania roślin Ŝeń-szenia amerykańskiego (Panax quinquefolium L.) w trzech kolejnych latach wegetacji. Acta Agrophysica, 85, 319-329, 2003. 9. Osińska M., Kołota E.: The effect of foliar applied policompound fertilizers on yield of iceberg lettuce. Folia Hort., 14 (1), 171-176, 2002. 10. Proctor J., Louttit D., Jiao J. : Seasonal growth and root respiration of North American ginseng. J. Ginseng Res., 22(3), 161-167, 1998. 11. Smythe S.R., Bailey W.G., Skretkowicz A.L.: Correlations among morphological charcteristics of Panax quinquefolium plants grown in British Columbia, Canada. Korean J. Ginseng Sci., 12 (2), 145-152, 1988. 12. Szewczuk C., Michałojć Z.: Praktyczne aspekty dolistnego dokarmiania roślin. Acta Agrophysica, 85, 19-29, 2003. 13. Wills R.B., Stuart D.L.: Production of high quality Australian ginseng. RIRDC Publ.. No 01/170, 1-35, 2001. EFFECT OF FOLIAR FERTILIZATION ON AMERICAN GINSENG (PANAX QUINQUEFOLIUM L.) YIELDING Barbara Kołodziej Department of Industrial and Medicinal Plants, University of Agriculture ul. Akademicka 13, 20-950 Lublin e-mail: barbara.kolodziej@ar.lublin.pl Ab s t r a c t. In a field experiment conducted in 1999-2003 on sandy soil, the effect of 0.5% Ekolist, 0.5% Koniferen Balsam and 0.5% BioTrissol on growth, development and yields of American ginseng (Panax quinquefolium L.) was investigated in successive four years of vegetation. Twice a year spraying with 0.5% solution of Ekolist resulted in improving healthiness and plant population, increase of above and under ground parts weight as well as content and yields of ginsenosides (the last one was twice as

WPŁYW NAWOZENIA DOLISTNEGO NA PLONOWANIE śeń-szenia 403 high as on control). Ginseng spraying with BioTrissol was connected with significant increase in above ground parts of plants weight and dimensions and to a slight extent roots weight and active substances content in raw material. There was observed a protection effect of Ekolist and BioTrissol shown as lower disease infestation rate and higher amount of plants surviving till harvest. Foliar fertilisation with Koniferen Balsam increased the weight of American ginseng plants and ginsenosides content in roots, and positively affected seed yields. Combined spraying with 0.5% solution of Ekolist and Koniferen Balsam, and especially BioTissol, caused significant improvement of features examined, plant healthiness, and content of ginsenosides. K e y wo r d s : American ginseng, Panax quinqguegolium, foliar fertilization, Ekolist, Koniferen Balsam, BioTrissol