PODSTAWY KOROZJI ELEKTROCHEMICZNEJ
|
|
- Włodzimierz Kurek
- 6 lat temu
- Przeglądów:
Transkrypt
1 PODSTAWY KOROZJI ELEKTROCHEMICZNEJ
2 PODZIAŁ KOROZJI ZE WZGLĘDU NA MECHANIZM Korozja elektrochemiczna zachodzi w środowiskach wilgotnych, w wodzie i roztworach wodnych, w glebie, w wilgotnej atmosferze oraz w stopionych solach i żużlach Korozja chemiczna zachodzi w suchych gazach oraz bezwodnych cieczach organicznych Korozjo-erozja zachodzi w stopionych metalach w wyniku fizycznego rozpuszczania
3 KOROZJA ELEKTROCHEMICZNA Większość procesów korozyjnych zachodzi w środowiskach wilgotnych i ma charakter elektrochemiczny. Procesy korozji elektrochemicznej mają przebieg podobny do procesów zachodzących w ogniwach elektrolitycznych. W obu przypadkach można wyróżnić katodę i anodę oraz przepływ elektronów swobodnych przez warstwę graniczną metalśrodowisko korozyjne.
4 PODSTAWOWE POJĘCIA Ogniwo galwaniczne układ złożony z dwóch elektrod zanurzonych w elektrolicie (tj. złożony z dwu półogniw). Gdy przez ogniwo nie płynie prąd (ogniwo otwarte), różnica potencjałów jest równa sile elektromotorycznej (SEM). Półogniwo układ złożony z elektrody wraz z otaczającym ją przewodzącym elektrolitem, pomiędzy którymi występuje utworzona samorzutnie podwójna warstwa Helmholtza. Procesy chemiczne zachodzące wewnątrz tej warstwy powodują przeniesienie ładunku elektrycznego pomiędzy elektrodą a elektrolitem, w wyniku czego powstaje między nimi napięcie elektryczne. Rosnące napięcie elektryczne tworzy silne pole elektryczne wewnątrz podwójnej warstwy wywołując wzrost potencjału, aż do chwili zatrzymania procesu przenoszenia ładunków przez pole elektryczne. Elektroda przewodnik elektryczny, będący elementem szeregu układów elektrycznych, wysyłający lub przyjmujący ładunek elektryczny z otoczenia. Elektrolit roztwór zdysocjowanych substancji jonowych, bądź też ciekła forma stopionej substancji jonowej. W elektrolicie występują swobodne jony, dzięki czemu może on przewodzić prąd elektryczny. Klucz elektrolityczny rodzaj półprzepuszczalnej przegrody lub naczynia z elektrolitem zapewniający elektryczne połączenie dwóch półogniw w ogniwie galwanicznym, a co za tym idzie zapewniający przepływ prądu elektrycznego między półogniwami, uniemożliwiając jednocześnie mieszanie się elektrolitów wchodzących w skład półogniw.
5 DEFINICJA ANODY I KATODY Anoda, to elektroda, na której przebiega reakcja chemicznego utleniania. (Anoda, to elektroda, w kierunku której płynie prąd ujemny z roztworu). Katoda, to elektroda, na której przebiega reakcja chemicznej redukcji. (Katoda, to elektroda, w kierunku której płynie prąd dodatni z roztworu). Proces korozji metalu zachodzi na anodzie. W ogniwie galwanicznym, któremu odpowiada ogniwo korozyjne, anoda jest biegunem ujemnym, a katoda dodatnim.
6 OGNIWO DANIELA Półogniwo z (katodą) miedzi Cu e Cu Półogniwo z (anodą) cynku Zn Zn e Reakcja sumaryczna Zn + Cu 2+ Zn 2+ + Cu
7 RODZAJE OGNIW KOROZYJNYCH Korozyjne ogniwo galwaniczne, tj. ogniwo powstałe wskutek połączenia ze sobą dwu metali o różnych potencjałach. Metal o niższym potencjale stanowi anodę, a metal o wyższym potencjale katodę. Korozyjne ogniwo stężeniowe, tj. ogniwo powstałe wskutek połączenia ze sobą dwu takich samych metali, ale zanurzonych w roztworach o różnym stężeniu. Elektroda zanurzona w roztworze o mniejszym stężeniu stanowi anodę. Metale mogą znajdować się również w roztworach o różnym stopniu napowietrzenia (natlenienia) tworząc ogniwo stężeniowe, w którym anodą jest elektroda zanurzona do roztworu w mniejszym stopniu natlenionym. Korozyjne ogniwo temperaturowe, tj. ogniwo powstałe wskutek ekspozycji tego samego metalu w środowisku o tym samym składzie, ale o różnej temperaturze. W przypadku tego typu ogniw nie ma jednoznacznej zależności potencjału korozyjnego od temperatury.
8 POLARYZACJA ELEKTRODY Jest to zjawisko fizyczne związane ze zmianą potencjału elektrody w stosunku do jej potencjału równowagowego, wywołane przyłożeniem zewnętrznego źródła prądu. Miarą wielkości polaryzacji elektrody jest nadnapięcie. Po zanurzeniu elektrody w elektrolicie ustala się stan równowagi dynamicznej polegający na wyrównaniu się szybkości procesów utleniania i redukcji zachodzących na granicy faz. Każdemu z tych procesów towarzyszy odpowiedni prąd t.j.: prąd utleniania i ox i prąd redukcji i red. W stanie równowagi prądy te są równe co do wartości bezwzględnej (różnią się jedynie znakiem) i określane są jako prąd wymiany i o : i o i Elektroda w stanie równowagi osiąga pewien potencjał nazywany równowagowym. Po przyłożeniu zewnętrznego źródła prądu układ elektroda-elektrolit jest wytrącany ze stanu równowagi, w związku z czym procesy utleniania i redukcji przebiegają z różną prędkością, a prądy im odpowiadające przestają się równoważyć. W konsekwencji elektroda ulegnie polaryzacji, czyli jej potencjał zmieni się w stosunku do potencjału równowagowego. Możliwe są dwa rodzaje polaryzacji elektrody: polaryzacja katodowa - gdy potencjał elektrody spolaryzowanej jest mniejszy niż jej potencjał równowagowy, polaryzacja anodowa - gdy potencjał elektrody spolaryzowanej jest większy niż jej potencjał równowagowy. ox i red
9 ELEKTRODA WODOROWA Wykonana jest z platyny pokrytej czernią platynową. Po umieszczeniu w kwaśnym elektrolicie omywana jest gazowym wodorem. Gdy ciśnienie cząstkowe wodoru wynosi 101,325 kpa w temperaturze 273,15 K, a jony wodorowe w roztworze mają aktywność równą jedności, uzyskiwany jest potencjał standardowy, który w przypadku elektrody Pt H 2,H + przyjęto uznawać za zerowy we wszystkich temperaturach (E o = 0). Potencjały innych elektrod odnoszą się do potencjału tej elektrody (w tej samej temperaturze). 1 elektroda platynowa 2 pęcherzyki wodoru 3 roztwór kwasu 4 płuczka blokująca dostęp tlenu 5 zbiornik z zapasem elektrolitu
10 SZEREG NAPIĘCIOWY PIERWIASTKÓW Szereg napięciowy określany również nazwą szereg elektrochemiczny, czy też szereg aktywności pierwiastków, jest zestawieniem pierwiastków chemicznych według ich potencjału standardowego E 0. Punktem odniesienia dla tego zestawienia jest elektroda wodorowa, której potencjał standardowy przyjmuje się umownie za równy zeru. Znaczenie szeregu napięciowego wynika z wypierania przez metal bardziej aktywny metal mniej aktywny z roztworu jego soli (poza pewnymi wyjątkami) oraz z faktu, iż potencjał standardowy jest dobrą miarą aktywności chemicznej metali. Metale o ujemnych potencjałach normalnych mogą wypierać wodór. Metale te są metalami aktywnymi, nazywane czasami nieszlachetnymi. Reakcja przebiega tym wolniej, im bliższy zera jest potencjał normalny danego metalu. Metale o dodatnich potencjałach normalnych nie wypierają wodoru z kwasów i są niekiedy nazywane metalami szlachetnymi. Li, K, Na, Ca, Mg, Al, Zn, Cr, Fe, Cd, Co, Ni, Sn, Pb, H, Sb, Bi, Cu, Ag, Hg, Pt, Au
11 SZEREG NAPIĘCIOWY PIERWIASTKÓW Reakcja E o [V] Reakcja E o [V] Li + /Li -3,045 Ni 2+ /Ni -0,236 K + /K -2,925 Pb 2+ /Pb -0,126 Ca 2+ /Ca -2,840 H + /H 0 Na + /Na -2,714 Cu 2+ /Cu Mg + /Mg -2,380 I 2 /I - 0,536 Al +3 /Al Ag + /Ag 0,799 Zn 2+ /Zn O 2 /O 2-1,228 S/S 2- -0,510 Cl 2 /Cl - 1,359 Fe 2+ /Fe -0,440 Au + /Au 1,692 E o potencjał normalny (standardowy) - różnica pomiędzy potencjałem półogniwa pracującego w warunkach standardowych a normalną elektrodą wodorową.
12 Zn 2+ +2e - =Zn Zn 2+ /Zn 0,763 POTENCJAŁY STANDARDOWE WYBRANYCH REAKCJI Reakcja elektrodowa Skrócony zapis Potencjał normalny E 0 (V) h S 2 O e - = 2SO 4 2- S 2 O 8 2- /SO 4 2-2,050 ClO - +2H + +2e - =Cl - +H 2 O ClO - /Cl - 1,640 MnO 4- +8H + +5e =Mn H 2 O MnO 4- /Mn 2+ 1,510 Cl 2 +2e - =2Cl - Cl 2 /2Cl - 1,360 O 2 +4H + +4e - =2H 2 O O 2 /O 2-1,228 Fe 3+ +e - =Fe 2+ Fe 3+ /Fe 2+ 0,771 O 2 +2e - +2H + =H 2 O 2 O 2 /H 2 O 2 0,680 (CN) 2 +2H + +2e - =2HCN (CN) 2 /HCN 0,370 Fe(CN) e - =Fe(CN) 6 4- Fe(CN) 6 3- /Fe(CN) 6 4-0,363 Cu 2+ +e - =Cu + Cu 2+ /Cu + 0,167 2H + +2e - =H 2 H + /H 2 0,000 SO H + +2e - =SO H 2 O SO 4 2- /SO 3 2-0,103 N 2 +4H + +4e - =N 2 H 4 N 2 /N 2-0,333 S+2e - =S 2- S/S 2-0,510
13 RÓWNANIE NERSTA Jest to podstawowa zależność elektrochemiczna wyrażająca równowagowy potencjał elektrody (E) względem jej potencjału standardowego (E 0 ) i stężenia substancji biorących udział w procesie elektrodowym E E o RT ln [ Me n ] nf [ Me ] E równowagowy potencjał elektrody E o normalny potencjał równowagowy R stała gazowa (8,314 J K -1 mol -1 ) T temperatura [K] n wartościowość jonu F stała Faradaya (96485 C mol -1 ) [Me] aktywność metalu w materiale elektrody; [Me n+ ] aktywność jonów metalu.
14 DIAGRAMY POURBAIX - potencjały równowagowe dla układu żelazo-woda w temp. 25 C w funkcji ph 1. Fe +2 +2e - =Fe 2. Fe +3 +e - =Fe Fe(OH) 2 +2H + =Fe +2 +2H 2 O 4. Fe(OH) 3 +3H + +e - =Fe +2 +3H 2 O 5. Fe(OH) 3 +H + +e - =Fe(OH) 2 +H 2 O 6. Fe(OH) 2 +2H + +2e - =Fe+2H 2 O 7. FeO H+ +3e - =Fe(OH) 3 +H 2 O 8. FeO H+ +3e - =Fe +3 +4H 2 O
15 MECHANIZM KOROZJI ELEKTROCHEMICZNEJ ŻELAZA Na powierzchni metalu znajdują się miejsca mające charakter katod i anod: na katodzie zachodzi proces redukcji: 1/2 O 2 + H 2 O + 2e - = 2 OH - 2H + + 2e - = H 2 na anodzie zachodzi proces utleniania: Fe Fe e -
16 UMOWNA SKALA ODPORNOŚCI NA KOROZJĘ Zgodnie z kryterium zdefiniowanym przez Pourbaix, przyjmuje się że metal jest odporny na korozję, jeżeli jest w stanie równowagi termodynamicznej z roztworem o aktywności jonów M z gramojonów/litr. W praktyce są stosowane skale umowne, takie jak niżej przedstawiona skala dotycząca wyłącznie korozji równomiernej. Miarą szybkości korozji jest wielkość ubytku metalu w jednostce czasu Stopień odporności Grupa odporności I. Całkowicie odporna II. Bardzo odporne III. Odporne IV. Mniej odporne V. Mało odporne Szybkość korozji [mm/rok] poniżej 0,001 0,001-0,005 0,05-0,01 0,01-0,05 0,5-0,1 0,1-0,5 0,5-1,0 1,0-5,0 5, V. Nieodporne powyżej 10
17 KONIEC
Karta pracy III/1a Elektrochemia: ogniwa galwaniczne
Karta pracy III/1a Elektrochemia: ogniwa galwaniczne I. Elektroda, półogniwo, ogniowo Elektroda przewodnik elektryczny (blaszka metalowa lub pręcik grafitowy) który ma być zanurzony w roztworze elektrolitu
Materiały do zajęć dokształcających z chemii nieorganicznej i fizycznej. Część V
Materiały do zajęć dokształcających z chemii nieorganicznej i fizycznej Część V Wydział Chemii UAM Poznań 2011 POJĘCIA PODSTAWOWE Reakcjami utleniania i redukcji (oksydacyjno-redukcyjnymi) nazywamy reakcje,
K, Na, Ca, Mg, Al, Zn, Fe, Sn, Pb, H, Cu, Ag, Hg, Pt, Au
WSTĘP DO ELEKTROCHEMII (opracowanie dr Katarzyna Makyła-Juzak Elektrochemia jest działem chemii fizycznej, który zajmuje się zarówno reakcjami chemicznymi stanowiącymi źródło prądu elektrycznego (ogniwa
Schemat ogniwa:... Równanie reakcji:...
Zadanie 1. Wykorzystując dane z szeregu elektrochemicznego metali napisz schemat ogniwa, w którym elektroda cynkowa pełni rolę anody. Zapisz równanie reakcji zachodzącej w półogniwie cynkowym. Schemat
Elektrochemia - szereg elektrochemiczny metali. Zadania
Elektrochemia - szereg elektrochemiczny metali Zadania Czym jest szereg elektrochemiczny metali? Szereg elektrochemiczny metali jest to zestawienie metali według wzrastających potencjałów normalnych. Wartości
Podstawowe pojęcia 1
Tomasz Lubera Półogniwo Podstawowe pojęcia 1 układ złożony z min. dwóch faz pozostających ze sobą w kontakcie, w którym w wyniku zachodzących procesów utleniania lub redukcji ustala się stan równowagi,
wykład 6 elektorochemia
elektorochemia Ogniwa elektrochemiczne Ogniwo elektrochemiczne składa się z dwóch elektrod będących w kontakcie z elektrolitem, który może być roztworem, cieczą lub ciałem stałym. Elektrolit wraz z zanurzona
Cel ogólny lekcji: Omówienie ogniwa jako źródła prądu oraz zapoznanie z budową ogniwa Daniella.
Piotr Chojnacki IV rok, informatyka chemiczna Liceum Ogólnokształcące Nr I we Wrocławiu Wrocław dn. 9 listopada 2005r Temat lekcji: Ogniwa jako źródła prądu. Budowa ogniwa Daniella. Cel ogólny lekcji:
TŻ Wykład 9-10 I 2018
TŻ Wykład 9-10 I 2018 Witold Bekas SGGW Elementy elektrochemii Wiele metod analitycznych stosowanych w analityce żywnościowej wykorzystuje metody elektrochemiczne. Podział metod elektrochemicznych: Prąd
Fragmenty Działu 8 z Tomu 1 PODSTAWY ELEKTROCHEMII
Fragmenty Działu 8 z Tomu 1 PODSTAWY ELEKTROCHEMII O G N I W A Zadanie 867 (2 pkt.) Wskaż procesy, jakie zachodzą podczas pracy ogniwa niklowo-srebrowego. Katoda Anoda Zadanie 868* (4 pkt.) W wodnym roztworze
ELEKTRODY i OGNIWA. Elektrody I rodzaju - elektrody odwracalne wzgl dem kationu; metal zanurzony w elektrolicie zawieraj cym jony tego metalu.
ELEKTRODY i OGNIWA Elektrody I rodzaju - elektrody odwracalne wzgl dem kationu; metal zanurzony w elektrolicie zawieraj cym jony tego metalu. Me z+ + z e Me Utl + z e Red RÓWNANIE NERNSTA Walther H. Nernst
POLITECHNIKA SZCZECIŃSKA INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ ZAKŁAD METALOZNAWSTWA I ODLEWNICTWA
POLITECHNIKA SZCZECIŃSKA INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ ZAKŁAD METALOZNAWSTWA I ODLEWNICTWA PRZEDMIOT: KOROZJA I OCHRONA PRZED KOROZJĄ ĆWICZENIA LABORATORYJNE Temat ćwiczenia: OGNIWA GALWANICZNE Cel
NAPIĘCIE ROZKŁADOWE. Ćwiczenie nr 37. I. Cel ćwiczenia. II. Zagadnienia wprowadzające
Ćwiczenie nr 37 NAPIĘCIE ROZKŁADOWE I. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest: przebadanie wpływu przemian chemicznych zachodzących na elektrodach w czasie elektrolizy na przebieg tego procesu dla układu:
OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA
1 OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA PRZEMIANY CHEMICZNE POWODUJĄCE PRZEPŁYW PRĄDU ELEKTRYCZNEGO. PRZEMIANY CHEMICZNE WYWOŁANE PRZEPŁYWEM PRĄDU. 2 ELEKTROCHEMIA ELEKTROCHEMIA dział
1. za pomocą pomiaru SEM (siła elektromotoryczna róŝnica potencjałów dwóch elektrod) i na podstawie wzoru wyznaczenie stęŝenia,
Potencjometria Potencjometria instrumentalna metoda analityczna, wykorzystująca zaleŝność pomiędzy potencjałem elektrody wzorcowej, a aktywnością jonów lub cząstek w badanym roztworze (elektrody wskaźnikowej).
ELEKTROGRAWIMETRIA. Zalety: - nie trzeba strącać, płukać, sączyć i ważyć; - osad czystszy. Wady: mnożnik analityczny F = 1.
Zasada oznaczania polega na wydzieleniu analitu w procesie elektrolizy w postaci osadu na elektrodzie roboczej (katodzie lub anodzie) i wagowe oznaczenie masy osadu z przyrostu masy elektrody Zalety: -
Ć W I C Z E N I E 6. Nadnapięcie wydzielania wodoru na metalach
HYDROMETALURGIA METALI NIEŻELAZNYCH 1 Ć W I C Z E N I E 6 Nadnapięcie wydzielania wodoru na metalach WPROWADZENIE ażdej elektrodzie, na której przebiega reakcja elektrochemiczna typu: x Ox + ze y Red (6.1)
Katedra Inżynierii Materiałowej
Katedra Inżynierii Materiałowej Instrukcja do ćwiczenia z Biomateriałów Polaryzacyjne badania korozyjne mgr inż. Magdalena Jażdżewska Gdańsk 2010 Korozyjne charakterystyki stałoprądowe (zależności potencjał
10. OGNIWA GALWANICZNE
10. OGNIWA GALWANICZNE Zagadnienia teoretyczne Teoria powstawania potencjału, czynniki wpływające na wielkość potencjału elektrod metalowych. Wzór Nernsta. Potencjał normalny elektrody, rodzaje elektrod
POWTÓRKA Z ELEKTROCHEMII
POWTÓRKA Z ELEKTROCHEMII Podstawowe pojęcia Zanim sprawdzisz swoje umiejętności i wiadomości z elektrochemii, przypomnij sobie podstawowe pojęcia: Stopień utlenienia pierwiastka to liczba elektronów, jaką
Fe +III. Fe +II. elektroda powierzchnia metalu (lub innego przewodnika), na której zachodzi reakcja wymiany ładunku (utleniania, bądź redukcji)
Elektrochemia przedmiotem badań są m.in. procesy chemiczne towarzyszące przepływowi prądu elektrycznego przez elektrolit, którym są stopy i roztwory związków chemicznych zdolnych do dysocjacji elektrolitycznej
Elektrochemia elektroliza. Wykład z Chemii Fizycznej str. 4.3 / 1
Elektrochemia elektroliza Wykład z Chemii Fizycznej str. 4.3 / 1 ELEKTROLIZA POLARYZACJA ELEKTROD Charakterystyka prądowo-napięciowa elektrolizy i sposób określenia napięcia rozkładu Wykład z Chemii Fizycznej
10. OGNIWA GALWANICZNE
10. OGNIWA GALWANICZNE Zagadnienia teoretyczne Teoria powstawania potencjału, czynniki wpływające na wielkość potencjału elektrod metalowych. Wzór Nernsta. Potencjał normalny elektrody, rodzaje elektrod
MA M + + A - K S, s M + + A - MA
ROZPUSZCZANIE OSADU MA M + + A - K S, s X + ; Y - M + ; A - H + L - (A - ; OH - ) jony obce jony wspólne protonowanie A - kompleksowanie M + STRĄCANIE OSADU M + + A - MA IS > K S czy się strąci? przy jakim
Ćwiczenie 1: Wyznaczanie warunków odporności, korozji i pasywności metali
Ćwiczenie 1: Wyznaczanie warunków odporności, korozji i pasywności metali Wymagane wiadomości Podstawy korozji elektrochemicznej, wykresy E-pH. Wprowadzenie Główną przyczyną zniszczeń materiałów metalicznych
Przetwarzanie energii: kondensatory
Przetwarzanie energii: kondensatory Ładując kondensator wykonujemy pracę nad ładunkiem. Przetwarzanie energii: ogniwa paliwowe W ogniwach paliwowych następuje elektrochemiczne spalanie paliwa. Energia
ELEKTROCHEMIA. Podstawy
ELEKTROCHEMIA Podstawy 1 Reakcje przenoszenia Przenoszenie atomu HCl (g) + H 2 OCl - (aq) + H 3 O + (aq) Przenoszenie elektronu Cu (s) +2Ag + (aq) Cu 2+ (aq) +2Ag (s) utlenianie -2e - +2e - redukcja 3
Wykład z Chemii Ogólnej i Nieorganicznej
Wykład z Chemii Ogólnej i Nieorganicznej Część VI ELEMENTY ELEKTOCHEMII Katedra i Zakład Chemii Fizycznej Collegium Medicum w Bydgoszczy Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Prof. dr hab. n.chem. Piotr
Wrocław dn. 22 listopada 2005 roku. Temat lekcji: Elektroliza roztworów wodnych.
Piotr Chojnacki IV rok, informatyka chemiczna Liceum Ogólnokształcące Nr I we Wrocławiu Wrocław dn. 22 listopada 2005 roku Temat lekcji: Elektroliza roztworów wodnych. Cel ogólny lekcji: Wprowadzenie pojęcia
Elektrochemia. Reakcje redoks (utlenienia-redukcji) Stopień utlenienia
--6. Reakcje redoks (reakcje utlenienia-redukcji) - stopień utlenienia - bilansowanie równań reakcji. Ogniwa (galwaniczne) - elektrody (półogniwa) lektrochemia - schemat (zapis) ogniwa - siła elektromotoryczna
Elektrochemia - prawa elektrolizy Faraday a. Zadania
Elektrochemia - prawa elektrolizy Faraday a Zadania I prawo Faraday a Masa substancji wydzielonej na elektrodach podczas elektrolizy jest proporcjonalna do natężenia prądu i czasu trwania elektrolizy q
Reakcje utleniania i redukcji. Zakład Chemii Medycznej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego
Reakcje utleniania i redukcji Zakład Chemii Medycznej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego Utlenianie i redukcja Utlenianiem nazywamy wszystkie procesy chemiczne, w których atomy lub jony tracą elektrony.
BIOTECHNOLOGIA. Materiały do ćwiczeń rachunkowych z chemii fizycznej kinetyka chemiczna, 2014/15
Zadanie 1. BIOTECHNOLOGIA Materiały do ćwiczeń rachunkowych z chemii fizycznej kinetyka chemiczna, 014/15 W temperaturze 18 o C oporność naczyńka do pomiaru przewodności napełnionego 0,0 M wodnym roztworem
SZEREG NAPIĘCIOWY METALI OGNIWA GALWANICZNE
SZEREG NAPIĘCIOWY METALI OGNIWA GALWANICZNE Opracowanie: dr inż. Krystyna Moskwa, dr inż. Bogusław Mazurkiewicz CZĘŚĆ TEORETYCZNA. 1. Potencjał elektrochemiczny metali. Każdy metal zanurzony w elektrolicie
(1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów
(1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów 1. Naczyńko konduktometryczne napełnione 0,1 mol. dm -3 roztworem KCl w temp. 298 K ma opór 420 Ω. Przewodnictwo właściwe 0,1 mol. dm -3 roztworu KCl w tej temp.
Ćwiczenie 25. Piotr Skołuda OGNIWA STĘŻENIOWE
Ćwiczenie 25 Piotr Skołuda OGNIWA STĘŻENIOWE Zagadnienia: Ogniwa stężeniowe z przenoszeniem i bez przenoszenia jonów. Ogniwa chemiczne, ze szczególnym uwzględnieniem ogniw wykorzystywanych w praktyce jako
Nazwy pierwiastków: ...
Zadanie 1. [ 3 pkt.] Na podstawie podanych informacji ustal nazwy pierwiastków X, Y, Z i zapisz je we wskazanych miejscach. I. Atom pierwiastka X w reakcjach chemicznych może tworzyć jon zawierający 20
Podstawy elektrochemii
Podstawy elektrochemii Elektrochemia bada procesy zachodzące na granicy elektrolit - elektroda Elektrony można wyciągnąć z elektrody bądź budując celkę elektrochemiczną, bądź dodając akceptor (np. kwas).
Reakcje redoks polegają na przenoszeniu (wymianie) elektronów pomiędzy atomami.
Ćwiczenie nr 1: Reakcje redoks Autorki: Katarzyna Kazimierczuk, Anna Dołęga 1. WSTĘP Reakcje redoks polegają na przenoszeniu (wymianie) elektronów pomiędzy atomami. Utlenianie jest to utrata elektronów,
SZEREG NAPIĘCIOWY METALI OGNIWA GALWANICZNE
SZEREG NAPIĘCIOWY METALI OGNIWA GALWANICZNE Opracowanie: dr inż. Krystyna Moskwa, dr inż. Bogusław Mazurkiewicz CZĘŚĆ TEORETYCZNA. 1. Potencjał elektrochemiczny metali. Każdy metal zanurzony w elektrolicie
Reakcje utleniania i redukcji
Reakcje utleniania i redukcji Stopień utlenienia Stopniem utlenienia pierwiastka, wchodzącego w skład określonej substancji, nazywamy liczbę dodatnich lub ujemnych ładunków elementarnych, jakie przypisalibyśmy
( liczba oddanych elektronów)
Reakcje utleniania i redukcji (redoks) (Miareczkowanie manganometryczne) Spis treści 1 Wstęp 1.1 Definicje reakcji redoks 1.2 Przykłady reakcji redoks 1.2.1 Reakcje utleniania 1.2.2 Reakcje redukcji 1.3
WYKŁAD 13 Przewodnictwo roztworów elektrolitów. Konduktometria nanotechnologia II rok 1
WYKŁAD 13 Przewodnictwo roztworów elektrolitów. Konduktometria 2013-06-03 nanotechnologia II rok 1 Przewodnictwo elektrolitów Skąd wiadomo, że w roztworach wodnych elektrolitów istnieją jony? Eksperymenty
Przetwarzanie energii: kondensatory
Przetwarzanie energii: kondensatory Ładując kondensator wykonujemy pracę nad ładunkiem. Przetwarzanie energii: ogniwa paliwowe W ogniwach paliwowych następuje elektrochemiczne spalanie paliwa. Energia
ĆWICZENIE 10. Szereg napięciowy metali
ĆWICZENIE 10 Szereg napięciowy metali Szereg napięciowy metali (szereg elektrochemiczny, szereg aktywności metali) obrazuje tendencję metali do oddawania elektronów (ich zdolności redukujących) i tworzenia
Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu)
Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu (na prawach rękopisu) W analityce procesowej istotne jest określenie stężeń rozpuszczonych w cieczach gazów. Gazy rozpuszczają się w cieczach
KOROZJA. KOROZJA: Proces niszczenia materiałów spowodowany warunkami zewnętrznymi.
1 KOROZJA KOROZJA: Proces niszczenia materiałów spowodowany warunkami zewnętrznymi. Korozja metali i stopów, korozja materiałów budowlanych (np. betonów), tworzyw sztucznych. KOROZJA Elektrochemiczna atmosferyczna
Sem nr. 10. Elektrochemia układów równowagowych. Zastosowanie
Sem nr. 10. lektrochemia układów równowaowych. Zastosowanie Potencjometryczne wyznaczanie ph a utl + νe a red Substrat produkt a-aktywność formy utlenionej, b-aktywnośc ormy zredukowanej = o RT νf ln a
Elektroliza: polaryzacja elektrod, nadnapięcie Jakościowy oraz ilościowy opis elektrolizy. Prawa Faraday a
Elektrochemia elektroliza oraz korozja 5.3.1. Elektroliza: polaryzacja elektrod, nadnapięcie 5.3.2. Jakościowy oraz ilościowy opis elektrolizy. Prawa Faraday a 5.3.3. Zjawisko korozji elektrochemicznej
I 2 + H 2 S 2 HI + S Wielkością charakteryzującą właściwości redoksowe jest potencjał redoksowy E dany wzorem Nernsta. red
7. REAKCJE UTLENIANIA I REDUKCJI Reakcje redoksowe są to takie reakcje chemiczne, podczas których następuje zmiana stopni utlenienia atomów lub jonów w wyniku wymiany elektronów. Wymiana elektronów zachodzi
Badania elektrochemiczne. Analiza krzywych potencjodynamicznych.
Katedra Mechaniki i Inżynierii Materiałowej Badania elektrochemiczne. Analiza krzywych potencjodynamicznych. mgr inż. Anna Zięty promotor: dr hab. inż. Jerzy Detyna, prof. nadzw. Pwr Wrocław, dn. 25.11.2015r.
Pytania przykładowe na kolokwium zaliczeniowe z Podstaw Elektrochemii i Korozji
Pytania przykładowe na kolokwium zaliczeniowe z Podstaw Elektrochemii i Korozji Kolokwium obejmuje zakres materiału z wykładów oraz konwersatorium. Pytania na kolokwium mogą się różnić od pytań przedstawionych
WYMAGANIA EDUKACYJNE Z CHEMII na poszczególne oceny dla uczniów klasy III a. chemia rozszerzona. mgr Adam Makówka
WYMAGANIA EDUKACYJNE Z CHEMII na poszczególne oceny dla uczniów klasy III a chemia rozszerzona mgr Adam Makówka 1 Dział 1 Dysocjacja elektrolityczna. Reakcje w roztworach wodnych elektrolitów. Reakcje
Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe
Ogniwo paliwowe 1. Zagadnienia elektroliza, prawo Faraday a, pierwiastki galwaniczne, ogniwo paliwowe 2. Opis Główną częścią ogniwa paliwowego PEM (Proton Exchange Membrane) jest membrana złożona z katody
Elektrochemia. Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny
Elektrochemia Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny Elektrochemia Dział chemii fizycznej zajmujący się procesami jakie zachodzą w roztworze elektrolitu, związanymi: 1. z powstawaniem potencjału
Materiały elektrodowe
Materiały elektrodowe Potencjał (względem drugiej elektrody): różnica potencjałów pomiędzy elektrodami określa napięcie możliwe do uzyskania w ogniwie. Wpływa na ilość energii zgromadzonej w ogniwie. Pojemność
CHEMIA. Wymagania szczegółowe. Wymagania ogólne
CHEMIA Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Uczeń: zapisuje konfiguracje elektronowe atomów pierwiastków do Z = 36 i jonów o podanym ładunku, uwzględniając rozmieszczenie elektronów na podpowłokach [
Ogniwa galwaniczne. Elektrolizery. Rafinacja. Elektroosadzanie.
Elektrochemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH II rok I stopnia studiów, semestr IV dr inż. Leszek Niedzicki. Elektrolizery. Rafinacja. Elektroosadzanie. Szereg elektrochemiczny (standardowe potencjały półogniw
Wrocław dn. 18 listopada 2005 roku
Piotr Chojnacki IV rok, informatyka chemiczna Liceum Ogólnokształcące Nr I we Wrocławiu Wrocław dn. 18 listopada 2005 roku Temat lekcji: Zjawisko korozji elektrochemicznej. Cel ogólny lekcji: Wprowadzenie
Elektrochemia. potencjały elektrodowe. Wykład z Chemii Fizycznej str. 4.2 / 1. Elektrochemia potencjały elektrochemiczne
lektrochemia potencjały elektrodowe Wykład z Chemii Fizycznej str. 4. / 1 4..1. Ogniwa elektrochemiczne - wprowadzenie lektryczna warstwa podwójna przykład Wykład z Chemii Fizycznej str. 4. / 4..1. Ogniwa
Reakcje chemiczne. Typ reakcji Schemat Przykłady Reakcja syntezy
Reakcje chemiczne Literatura: L. Jones, P. Atkins Chemia ogólna. Cząsteczki, materia, reakcje. Lesław Huppenthal, Alicja Kościelecka, Zbigniew Wojtczak Chemia ogólna i analityczna dla studentów biologii.
MODUŁ. Elektrochemia
MODUŁ Warsztaty badawczo-naukowe: Elektrochemia 1. Zakładane efekty kształcenia modułu Poznanie podstawowych pojęć z zakresu elektrochemii takich jak: przewodnictwo, półogniwo (elektroda), ogniwo, elektroliza,
Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1.
2.1.1. Budowa ogniwa galwanicznego Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1. Rysunek 1. Budowa ogniwa galwanicznego na przykładzie
Zadanie 2. Przeprowadzono następujące doświadczenie: Wyjaśnij przebieg tego doświadczenia. Zadanie: 3. Zadanie: 4
Zadanie: 1 Do niebieskiego, wodnego roztworu soli miedzi wrzucono żelazny gwóźdź i odstawiono na pewien czas. Opisz zmiany zachodzące w wyglądzie: roztworu żelaznego gwoździa Zadanie 2. Przeprowadzono
OCHRONA PRZED KOROZJĄ
OCHRONA PRZED KOROZJĄ Opracowanie: dr inż. Krystyna Moskwa, dr inż. Bogusław Mazurkiewicz, mgr Magdalena Bisztyga W przypadku większości materiałów nie jest możliwe całkowite usunięcie korozji, stąd też
PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE
Nazwa przedmiotu: Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Chemia procesów pozyskiwania energii Chemistry of energy receiving processes Kod przedmiotu: ZIP.PK.O.4.4. Rodzaj przedmiotu: przedmiot z
Elektrolity wykazują przewodnictwo jonowe Elektrolity ciekłe substancje rozpadające się w roztworze na jony
Elektrolity wykazują przewodnictwo jonowe Elektrolity ciekłe substancje rozpadające się w roztworze na jony Jony dodatnie - kationy: atomy pozbawione elektronów walencyjnych, np. Li +, Na +, Ag +, Ca 2+,
Zadanie 1. [ 3 pkt.] Uzupełnij zdania, wpisując brakującą informację z odpowiednimi jednostkami.
Zadanie 1. [ 3 pkt.] Uzupełnij zdania, wpisując brakującą informację z odpowiednimi jednostkami. I. Gęstość propanu w warunkach normalnych wynosi II. Jeżeli stężenie procentowe nasyconego roztworu pewnej
Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak
Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr
Al 2 O 3 anodowe utlenianie folii Al. TiO 2 nanotubes deliver drugs HRSEM nanotechweb.org. a. kotarba Zakład Chemii Nieorganicznej
PODSTAWY PROCESÓW ELEKTROCHEMICZNYCH Al 2 O 3 anodowe utlenianie folii Al TiO 2 nanotubes deliver drugs HRSEM nanotechweb.org a. kotarba Zakład Chemii Nieorganicznej reakcje syntezy reakcje analizy reakcje
LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.
LABOATOIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.. Wprowadzenie Proces rozpadu drobin związków chemicznych
LABORATORIUM KOROZJI MATERIAŁÓW PROTETYCZNYCH
INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH LABORATORIUM KOROZJI MATERIAŁÓW PROTETYCZNYCH ĆWICZENIE NR 6 WYZNACZANIE KRZYWYCH POLARYZACJI KATODOWEJ I ANODOWEJ
Reakcje redoks polegają na przenoszeniu (wymianie) elektronów pomiędzy atomami.
Ćwiczenie nr 1: Reakcje redoks Autorki: Katarzyna Kazimierczuk, Anna Dołęga 1. WSTĘP Reakcje redoks polegają na przenoszeniu (wymianie) elektronów pomiędzy atomami. Utlenianie jest to utrata elektronów,
TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH
1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)
ELEKTROCHEMIA. Wykład I
LKTROCHMIA Wykład I 1 Prof. dr hab. inż. Marta Radecka, B-6, III p. 306, tel (12) (617) 25-26 e-mail: radecka@agh.edu.pl Strona www: http://galaxy.uci.agh.edu.pl/~radecka/ http://www.agh.edu.pl/ Pracownicy
Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyki prądowo- napięciowej elektrolizera typu PEM,
Ćw.2 Elektroliza wody za pomocą ogniwa paliwowego typu PEM Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyki prądowo- napięciowej elektrolizera typu PEM, A także określenie wydajności tego urządzenia, jeśli
Cel główny: Uczeń posiada umiejętność czytania tekstów kultury ze zrozumieniem
Hospitacja diagnozująca Źródła informacji chemicznej Cel główny: Uczeń posiada umiejętność czytania tekstów kultury ze zrozumieniem Opracowała: mgr Lilla Zmuda Matyja Arkusz Hospitacji Diagnozującej nr
Elementy Elektrochemii
Elementy Elektrochemii IV.: Ogniwa galwaniczne przykłady Ogniwa Pierwotne - nieodwracalne - ogniwo Volty (A.G.A.A. Volta 1800r.) - ogniwo Daniela (John Daniell 1836 r.) - Ogniwo cynkowo-manganowe (Leclanche,
Podstawy elektrochemii i korozji Ćwiczenie 5. Korozja. Diagramy Pourbaix. Krzywe polaryzacyjne. Wyznaczanie parametrów procesów korozji.
Podstawy elektrochemii i korozji Ćwiczenie 5 Korozja Diagramy Pourbaix. Krzywe polaryzacyjne. Wyznaczanie parametrów procesów korozji. O zachowaniu metalu w środowisku korozyjnym (jego odporności, korozji
Pierwiastki bloku d w zadaniach maturalnych Zadanie 1. ( 3 pkt ) Zadanie 2. (4 pkt) Zadanie 3. (2 pkt) Zadanie 4. (2 pkt) Zadanie 5.
Pierwiastki bloku d w zadaniach maturalnych Zadanie 1. (3 pkt) Uzupełnij podane równanie reakcji: dobierz odpowiednie środowisko oraz dobierz współczynniki, stosując metodę bilansu elektronowego. ClO 3
KOROZJA. Ćwiczenie 1. Pomiar potencjału korozyjnego różnych metali
KOROZJA Ćwiczenie 1. Pomiar potencjału korozyjnego różnych metali - 4 próbki metali lub stopów - 0,1M roztwór NaCl - naczyńko pomiarowe - alkohol etylowy - miernik potencjału (multimetr) - klucz elektrolityczny
Metody badań składu chemicznego
Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Kierunek: Inżynieria Materiałowa Metody badań składu chemicznego Ćwiczenie : Elektrochemiczna analiza śladów (woltamperometria) (Sprawozdanie drukować dwustronnie
1. Kryształy jonowe omówić oddziaływania w kryształach jonowych oraz typy struktur jonowych.
Tematy opisowe 1. Kryształy jonowe omówić oddziaływania w kryształach jonowych oraz typy struktur jonowych. 2. Dlaczego do kadłubów statków, doków, falochronów i filarów mostów przymocowuje się płyty z
λ = Ćwiczenie 5K Wyznaczanie liczb przenoszenia oraz ruchliwości jonów w polu elektrycznym.
1 Ćwiczenie 5K Wyznaczanie liczb przenoszenia oraz ruchliwości jonów w polu elektrycznym. 1. Przewodnictwo elektryczne roztworów Elektrochemia zajmuje się relacjami między zjawiskami chemicznymi, a przepływem
POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY. PRACOWNIA MATERIAŁOZNAWSTWA ELEKTROTECHNICZNEGO KWNiAE
POLITECHNIK WRSZWSK WYDZIŁ ELEKTRYCZNY PRCOWNI MTERIŁOZNWSTW ELEKTROTECHNICZNEGO KWNiE ĆWICZENIE 11 WYZNCZNIE ELEKTROCHEMICZNEGO RÓWNOWśNIK MIEDZI ORZ STŁEJ FRDY 1. Elektrolity i przewodnictwo jonowe Ogólnie
Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo Paliwowe PEM
Laboratorium z Konwersji Energii Ogniwo Paliwowe PEM 1.0 WSTĘP Ogniwo paliwowe typu PEM (ang. PEM FC) Ogniwa paliwowe są urządzeniami elektro chemicznymi, stanowiącymi przełom w dziedzinie źródeł energii,
Wyznaczanie parametrów równania Tafela w katodowym wydzielaniu metali na elektrodzie platynowej
Ćwiczenie 2. Wyznaczanie parametrów równania Tafela w katodowym wydzielaniu metali na elektrodzie platynowej 1. Przygotowanie do wykonania ćwiczenia. 1.1. Włączyć zasilacz potencjostatu i nastawić go na
Chemia I Semestr I (1 )
1/ 6 Inżyniera Materiałowa Chemia I Semestr I (1 ) Osoba odpowiedzialna za przedmiot: dr inż. Maciej Walewski. 2/ 6 Wykład Program 1. Atomy i cząsteczki: Materia, masa, energia. Cząstki elementarne. Atom,
PODSTAWY CHEMII INŻYNIERIA BIOMEDYCZNA. Wykład 2
PODSTAWY CEMII INŻYNIERIA BIOMEDYCZNA Wykład Plan wykładu II,III Woda jako rozpuszczalnik Zjawisko dysocjacji Równowaga w roztworach elektrolitów i co z tego wynika Bufory ydroliza soli Roztwory (wodne)-
Problemy do samodzielnego rozwiązania
Problemy do samodzielnego rozwiązania 1. Napisz równania reakcji dysocjacji elektrolitycznej, uwzględniając w zapisie czy jest to dysocjacja mocnego elektrolitu, słabego elektrolitu, czy też dysocjacja
Korozja kontaktowa depolaryzacja wodorowa.
Ć w i c z e n i e 20 Korozja kontaktowa depolaryzacja wodorowa. Wstęp: Korozja to niszczenie materiałów w wyniku reakcji chemicznej lub elektrochemicznej z otaczającym środowiskiem. Podczas korozji elektrochemicznej
ĆWICZENIE 16 Potencjały równowagowe elektrod siła elektromotoryczna ogniw.
ĆWICZENIE 16 Potencjały równowagowe elektrod siła elektromotoryczna ogniw. Wprowadzenie: Przewodnik elektronowy (np. metal, grafit) zanurzony w elektrolicie (np. wodne roztwory soli, kwasów, zasad; stopiona
Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów. i pokrycia galwaniczne.
1 Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów i pokrycia galwaniczne. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektroliza, - elektrody, - katoda, - anoda, - potencjał ujemny, - potencjał
PODSTAWY PROCESÓW ELEKTROCHEMICZNYCH
PODSTAWY PROCESÓW ELEKTROCHEMICZNYCH anodowe utlenianie folii tytanowej a. kotarba Zakład Chemii Nieorganicznej Nanoporous TiO 2 M. Golda-Cepa et al. Mat. Sci. Eng. C (2016) reakcje syntezy reakcje analizy
Elektrochemia cz.1 Podstawy i jonika
Chemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH I rok I stopnia studiów, semestr I dr inż. Leszek Niedzicki Elektrochemia cz.1 Podstawy i jonika Elektrolit - przypomnienie Ciecz lub ciało stałe przewodzące prąd za
Chemia - laboratorium
Chemia - laboratorium Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Studia stacjonarne, Rok I, Semestr zimowy 01/1 Dr hab. inż. Tomasz Brylewski e-mail: brylew@agh.edu.pl tel. 1-617-59 Katedra Fizykochemii
KOROZJA. Opracowanie: dr inż. K. Moskwa, dr inż. B. Mazurkiewicz, dr U. Lelek-Borkowska, mgr M. Bisztyga
KOROZJA Opracowanie: dr inż. K. Moskwa, dr inż. B. Mazurkiewicz, dr U. Lelek-Borkowska, mgr M. Bisztyga 1. Rodzaje korozji. Procesy niszczenia metali i stopów, będące wynikiem ich reakcji z otoczeniem
ELEKTROCHEMIA CIAŁA STAŁEGO
ELEKTROCHEMIA CIAŁA STAŁEGO Wykład Ogniwa galwaniczne 1 2015-04-25 HISTORIA Prawdopodobnie pierwsze ogniwa galwaniczne były znane już w III w p.n.e. Pierwszym odkrytym ogniwem było znalezisko z 1936 r.
ELEKTROLIZA. Oznaczenie równoważnika elektrochemicznego miedzi oraz stałej Faradaya.
ELEKTROLIZA Cel ćwiczenia Oznaczenie równoważnika elektrocheicznego iedzi oraz stałej Faradaya. Zakres wyaganych wiadoości. Elektroliza i jej prawa.. Procesy elektrodowe. 3. Równoważniki cheiczne i elektrocheiczne.
Problemy elektrochemii w inżynierii materiałowej
Problemy elektrochemii w inżynierii materiałowej Pamięci naszych Rodziców Autorzy NR 102 Antoni Budniok, Eugeniusz Łągiewka Problemy elektrochemii w inżynierii materiałowej Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego