STRATOSFERYCZNYCH SAMOLOTÓW SOLARNYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "STRATOSFERYCZNYCH SAMOLOTÓW SOLARNYCH"

Transkrypt

1 PRACE instytutu LOTNiCTWA 221, s. 5 17, Warszawa 2011 WYZWANiA i PROBLEMY W BUDOWiE STRATOSFERYCZNYCH SAMOLOTÓW SOLARNYCH EWa CIChoCka Instytut Lotnictwa Streszczenie Praca prezentuje zagadnienia związane z projektowaniem solarnych, stratosferycznych samolotów bezzałogowych typu HALE, ze szczególnym uwzględnieniem problemu stateczności i sterowności. Zwrócono uwagę na szereg kwestii - zarówno zalet jak i kłopotów, które wynikają z prowadzenia operacji oraz realizacji celów misji w stratosferze, kierunków zmian, a także wyzwań związanych z lotami na tym pułapie w aspekcie dynamiki lotu i aeroelastyczności samolotu. Autor podkreśla, że charakterystyki dynamiki lotu odkształcalnych struktur samolotów o dużym wydłużeniu skrzydeł są całkowicie inne w porównaniu do wyników dla samolotów modelowanych jako bryły sztywne. Fakt ten uświadamia, że uzyskanie pełnej wiedzy o powstających konstrukcjach wymaga przeprowadzenia szeregu dokładnych, nieliniowych analiz. WSTĘP Nie ulega wątpliwości, że samoloty bezzałogowe (ang. UaVs - Unmanned aerial Vehicles) stały się prawdziwą rewolucją i przełomem w historii lotnictwa. Zmieniły one sposób prowadzenia działań zbrojnych i zwiększyły możliwości prowadzenia ciągłej obserwacji. Zdaje się, że samoloty te mogą zastąpić samoloty wczesnego ostrzegania awcs (ang. airborne Warning and Control System - Lotniczy System ostrzegania i kontroli) jako bardziej efektywne i ekonomiczne. Fot. 1. Zephyr - Solar HALE UAS - jeden z popularniejszych samolotów solarnych; 2010/07/solar-powered-unmannedaircraf.html

2 6 EWa CIChoCka Ich rola jest również nieoceniona w kwestii ochrony środowiska, możliwości prowadzenia badań naukowych, zapewnienia bezpieczeństwa poprzez ciągły monitoring i patrolowanie powierzchni ziemi. Niezaprzeczalną zaletą samolotów UaVs jest wysoka niezawodność prowadzonych przez nie misji określana między innymi przez parametr definiowany jako MTBCF (ang. Mean Time Between Critical Failures): 1 1 = MTCF i MTBCF Na tej podstawie możliwe jest określenie poziomu niezawodności, ze wzoru: t RSystem () t = exp Π i MTBCFi gdzie: i kolejne składniki systemu, do których należy m.in. system zasilania, system sterowania, system łączności, stacja kontroli naziemnej itp; 1. MTBCF [godziny] System Perspektywicznie mogą one pełnić rolę pseudosatelitów. koszt wysłania takiego samolotu jest wielokrotnie niższy niż w przypadku satelitów, co stanowi poważną i wartościową przewagę nad nimi. Ponadto charakteryzują się większą elastycznością w kwestii obszaru użytkowania oraz ziemi, a dzięki niższemu pułapowi lotu są w stanie przekazać bardziej szczegółowy i dokładny obraz obszaru. i Rys. 2. Mapowanie powierzchni ziemi przez samoloty solarne [3] Zalety samolotów HALE [3] ogromne nadzieje pokłada się w bezzałogowych statkach powietrznych typu hale (ang. high altitude, Long Endurance), w tym w solarnych samolotach stratosferycznych, które są w stanie czerpać energię potrzebną do kontynuowania lotu, ze słońca. Ludzkość pokłada wielkie nadzieje i doszukuje się ogromnych możliwości, jakie umożliwiają loty stratosferyczne (loty na wysokościach km). długotrwałość operowania na pułapie nieosiągalnym przez

3 WyZWaNIa I ProBLEMy W BUdoWIE STraToSFEryCZNyCh SaMoLoTóW SoLarNyCh 7 samoloty komercyjne, w tym samoloty komunikacyjne, bez konieczności lądowania przez wiele miesięcy staje się celem, do którego dążą konstruktorzy z biur projektowych całego świata. Ze względu na możliwość kontynuowania nieprzerwanego lotu przez wiele miesięcy w stratosferze oraz sposób zasilania, samoloty solarne określane są jako samoloty VESPa (ang. Very- Long Endurance Solar Powered autonomous aircraft). Fot. 3. Helios cywilne zastosowanie samolotów UAV NASA [5] 2. TrUdNoŚCI WyNIkaJĄCE Z ProWadZENIa MISJI W STraToSFErZE obecnie rekord długotrwałości lotu należy do bezzałogowego samolotu solarnego Zephyr, który w powietrzu spędził ponad dwa tygodnie. Stratosfera niesie ze sobą poważne wyzwania. Temperatura na wysokości 18 tys. m spada nawet do -75 C, podczas gdy przy ziemi może dochodzić nawet do +40 C. Wszystkie urządzenia muszą więc zostać przystosowane do pracy w bardzo szerokim zakresie temperatur. Mimo, że lot takich samolotów odbywa się bez obecności na pokładzie pilota, który ze stacji naziemnej nadzoruje lot samolotu, to, co wiąże się z brakiem problemu zagrożenia życia w razie problemów technicznych maszyny lub ataków ze strony wroga, to wciąż pozostaje niezwykle ważna kwestia zapewnienia takiemu samolotowi stateczności i sterowności. Jest to duże wyzwanie dla konstruktorów, by zaprojektowany przez nich samolot odznaczał się optymalnymi i najlepszymi do osiągnięcia parametrami i charakterystykami lotu, przy możliwie najmniejszej masie własnej i odpowiednio wytrzymałej konstrukcji, a także przy zachowaniu pełnej stateczności i sterowności obiektu. Zagadnienie to staje się niezwykle trudnym zadaniem. Ponieważ nie da się sprostać wszystkim postawionym wymaganiom, potrzebne są kompromisy przy zachowaniu wytyczonych uprzednio priorytetów. Należy bowiem zdawać sobie

4 8 EWa CIChoCka sprawę, z wielu komplikacji i kłopotów natury technicznej, które wynikają z wysokości na której ma docelowo operować samolot. gęstość powietrza na wysokości przelotowej, która może sięgać nawet aż do 20 tysięcy kilometrów, jest prawie czternaście razy mniejsza niż przy ziemi, natomiast lepkość kinematycznie ponad dziesięć razy większa. Zagrożeniem są również występujące wiatr i podmuchy, które w szególnych, losowych przypadkach mogą być dość silne. Rys. 4. Prędkość wiatru i temperatura dla różnych wysokości i wartości ciś - nień atmosferycznych kolejną trudnością stają się więc niskie liczby reynoldsa na pułapie docelowym. Loty z małymi prędkościami poddźwiękowymi na bardzo wysokich pułapach wymuszają więc konieczność operowania na dużych kątach natarcia, często niewiele mniejszych od kąta krytycznego. Niekontrolowane zaburzenie równowagi takiego lotu może narazić samolot na przeciągnięcie. Sytuacja pogarsza się, ponieważ małe liczby reynoldsa wiążą się z małą energią opływu powietrza. W rezultacie obserwuje się raptowny spadek doskonałości i gwałtowne oderwanie strug. Fot. 5. Pathfinder Plus; FactSheets/FS-034-dFrC.html

5 WyZWaNIa I ProBLEMy W BUdoWIE STraToSFEryCZNyCh SaMoLoTóW SoLarNyCh 9 3. CEChy ZNaMIENNE dla SaMoLoTóW hale Samoloty solarne typu hale charakteryzują się dużą doskonałością, małymi obciążeniami powierzchni nośnej i dużymi wydłużeniami skrzydeł, przy tym dąży się do ograniczenia ich masy oraz powierzchni omywanej. oznacza to dużą podatność samolotu na podmuchy oraz dużą odkształcalność skrzydeł samolotów. W trakcie lotu skrzydła uginają się dość znacznie, dlatego nieodzowne jest przeprowadzenie na etapie projektowania, dogłębnej i wnikliwej nieliniowej analizy aeroelastycznej powstającej konstrukcji. Wynika to z faktu, że w trakcie dużych ugięć skrzydła charakterystyki aerodynamiczne całego samolotu mogą okazać się zupełnie inne niż dla skrzydeł nieodkształconych i w rezultacie samolot może doznać efektów zupełnie niespodziewanych dla konstruktora. Potwierdza to istnienie silnej konieczności przeprowadzenia dokładnych, nieliniowych analiz aeroelastycznych. Bazowanie na wynikach otrzymanych na podstawie zlinearyzowanych równań może skutkować mylnym pojęciem o zjawiskach i charakterystykach dynamicznych statku powietrznego, nawet podczas lotu ustalonego. okazuje się, że także podczas lotu ustalonego występują nieliniowe deformacje skrzydeł. Stąd rodzi się potrzeba ciągłej kontroli deformacji struktury, poprzez zabudowanie na pokładzie systemu aktywnego tłumienia w kanale podłużnym oraz aktywnego systemu tłumiącego deformacje spowodowane turbulencją powietrza. 4. SySTEM ZaSILaNIa I MagaZyNoWaNIa ENErgII Zakłada się, że dzięki szybkiemu rozwojowi technologii w przyszłości, samoloty solarne będą mogły operować dowolnie długo, bez konieczności lądowania. W tym celu obligatoryjnie musi zostać zredukowana masa oraz zwiększona sprawność zarówno baterii słonecznych, ogniw słonecznych jak i akumulatorów, tak aby niezależnie od szerokości geograficznej i pory roku, samolot w ciągu dnia był w stanie zgromadzić odpowiednią ilość energii pozwalającą mu kontynuować lot w nocy. Na kolejnej stronie przedstawiony został wykres pokazujący, że z roku na rok obserwuje się znaczny wzrost sprawności technologii ogniw słonecznych. Rys. 6. Wzrost sprawności technologii fotowoltaicznych ogniw słonecznych [6]

6 10 EWa CIChoCka 5. STaTECZNoŚĆ I STEroWNoŚĆ Jednym z ważniejszych etapów projektowania staje się więc analiza stateczności powstającej konstrukcji. Musi być ona w pełni kompleksowa. Jednak powinien poprzedzić ją proces polegający na wyborze optymalnej konfiguracji samolotu, mając na uwadze wszystkie za i przeciw. Istotnym punktem jest dobór odpowiedniego profilu skrzydła. Jednak dzięki wyrafinowanym narzędziom komputerowym i wysokiej wydajności obliczeniowych metod mechaniki płynów (CFd) zadanie to jest o wiele łatwiejsze, niż choćby dekadę temu. Zafiksowany musi zostać również rozkład elementarnych mas samolotu. Przewagą samolotów napędzanych silnikami elektrycznymi jest brak wędrówki środka masy w trakcie trwania misji. Fakt ten bardzo ułatwia proces konstruowania. Pozwala bowiem na uniknięcie wielu problemów związanych ze zmianą położenia środka jego masy. Brak wędrówki środka ciężkości wzdłuż średniej cięciwy aerodynamicznej przynosi między innymi taką zaletę, jak niezmienność obliczonych momentów bezwładności i momentów dewiacyjnych. Jeden z początkowych kroków powinien obejmować analizę statycznej stateczności i sterowności samolotu. otrzymanie dodatnich zapasów stateczności i sterowności samolotu jest oznaką prawidłowego wyważenia konstrukcji i doboru wymiarów usterzeń, a także jest warunkiem koniecznym, choć niewystarczającym, aby samolot był stateczny dynamicznie. kolejne istotne informacje o własnościach lotnych samolotu przynosi etap wyznaczenia wszystkich pochodnych aerodynamicznych samolotu. Pochodne aerodynamiczne odzwierciedlają szereg cech aerodynamicznych, konstrukcyjnych oraz masowych samolotu. Część z nich zależy dość znacznie od pułapu lotu. Jak już nadmieniono, wraz ze wzrostem wysokości znacznej zmianie ulega gęstość i lepkość powietrza, a co za tym idzie zmienia się też grubość warstwy przyściennej, przelotowa liczba Macha oraz liczba reynoldsa. Wszystkie te czynniki muszą być uwzględniane podczas analizy stateczności, czego konsekwencją jest bezwzględna potrzeba posiadania charakterystyk owych zmian pochodnych z wysokością. Rys. 7. Porównanie pochodnych aerodynamicznych na wysokości 0 m i m, wyznaczonych dla prędkości ekonomicznej lotu

7 WyZWaNIa I ProBLEMy W BUdoWIE STraToSFEryCZNyCh SaMoLoTóW SoLarNyCh 11 Nie bez znaczenia jest metoda ich wyznaczenia. Szeroko rozpowszechnione metody to metoda panelowa oraz tradycyjne metody inżynierskie oparte na raportach stateczności (najczęściej raportach USaF Stability and Control datcom lub data Sheets ESdU). Wiele opracowań, w których prezentowane są wyniki otrzymane na podstawie różnych algorytmów, pokazuje że pod względem jakościowym nie obserwuje się zwykle różnic w otrzymywanych wartościach pochodnych (w zależności od ich znaczenia w odniesieniu do stateczności samolotu). Jak podaje [2] mogą pojawić się pewne rozbieżności o charakterze ilościowym w wyznaczonych wartościach pochodnych aerodynamicznych. Niewielkie różnice zazwyczaj jednak nie wpływają w sposób istotny na stateczność całego samolotu. Stąd wniosek, że wskazane jest posiadanie możliwie największej liczby informacji o projektowanej konstrukcji, a przede wszystkim dokonanie walidacji w tunelu aerodynamicznym. To pozwoli na ewentualne wykluczenie wszystkich niezgodności, bądź ewentualne przeprojektowanie samolotu. Rys. 8. Ranga wyznaczanych pochodnych aerodynamicznych [4] równocześnie należy zdawać sobie sprawę z ograniczeń, jakie dotyczą analitycznych metod wyznaczania pochodnych aerodynamicznych. Po pierwsze, obliczenia takie musi poprzedzić wiele założeń i uproszczeń. Badania tunelowe dają wyniki, które są cenne, ponieważ cechują się dużą dokładnością dla integralnego modelu samolotu. rezultaty otrzymane metodami analitycznymi, oparte na modelach matematycznych samolotu, poważnie zubaża zakres ich stosowalności ograniczony do liniowego zakresu zmian współczynnika siły nośnej wraz ze wzrostem kąta natarcia samolotu, a także konieczne założenie, że opływ odbywa się bez oderwania strug. Stąd wniosek, że badania tunelowe pozwalają na bardzo precyzyjne określenie pochodnych aerodynamicznych nie obarczonych wyżej wymienionymi ograniczeniami. Posiadanie pełnego zestawu pochodnych aerodynamicznych daje kolejną porcję informacji o własnościach pilotażowych projektowanego samolotu. dla każdej klasy samolotu pochodne te zawierają się zwykle w typowym dla nich przedziale zmian ich wartości. Pewne wiadomości można również wywnioskować po zestawieniu odpowiednich pochodnych ze sobą. dobrym przykładem jest wzajemna relacja pochodnych Clp i Clδa. Są to pochodne momentu przechy - lającego odpowiednio: względem prędkości przechylania oraz względem kąta wychylenia lotek. Ich wartości powinny być bardzo zbliżone, aby zapewniona została odpowiednia reakcja samo - lotu po wychyleniu lotek samolotu.

8 12 EWa CIChoCka W dalszym etapie pochodne aerodynamiczne umożliwiają sformułowanie pełnego, różniczkowego równania charakterystycznego stateczności: Mx = Bx przy czym: M macierz masowa; B macierz sztywności. rozwiązaniem powyższego równania są zespolone wartości własne w postaci: = + i gdzie: i odpowiednia postać ruchu. i i i Część rzeczywista odpowiada za tłumienie drgań, natomiast część urojona nazywana jest częstością drgań, przy czym dla nieoscylacyjnych postaci ruchu przybiera ona z oczywistych względów wartość zerową. Następne stadium analiz umożliwia już ocenę wszystkich postaci ruchu na podstawie wyznaczonych, reprezentatywnych wielkości, które jednoznacznie określają charakter odpowiednich ruchów. do grupy wyżej wspomnianych wielkości zaliczany jest współczynnik tłumienia drgań, okres oscylacji, czas stłumienia początkowej amplitudy drgań do połowy oraz częstość drgań nietłumionych. Z kolei do rozpatrywanych postaci ruchu dynamicznej stateczności podłużnej należą oscylacje długookresowe, nazywane oscylacjami fugoidalnymi oraz oscylacje krótkookresowe, którymi są oscylacje szybkie. Z kolei na stateczność boczno-kierunkową składa się holendrowanie, które również zalicza się do ruchów krótkookresowych oraz ruch w przechylaniu i spirala. Należy mieć na uwadze, że dynamiczna stateczność samolotu pogarsza się wraz z wyso - kością lotu. Jak pokazują wykresy, im wyższy pułap tym mniejsze tłumienie drgań oraz mniejsza częstość drgań nietłumionych a także dłuższy okres drgań wszystkich oscylacyjnych postaci ruchu. Proces optymalizacyjny powinien zatem być skupiony, przede wszystkim, na operacyjnych wysokościach lotu, przy jednoczesnym kontrolowaniu poziomu stateczności całego zakresu wysokości, na których będzie poruszał się samolot tj. od ziemi do co najmniej wyso kości przelotowej.

9 WyZWaNIa I ProBLEMy W BUdoWIE STraToSFEryCZNyCh SaMoLoTóW SoLarNyCh 13 Rys. 9. Zmiana tłumienia i częstości drgań nietłumionych fugoidy wraz z wysokością- H (0m do 20000m) Zależność prędkości od czasu dla oscylacji fugoidalnych dla wysokości 0 m i m. Rys. 10. Zmiana okresu drgań oscylacji szybkich wraz z wysokością

10 14 EWa CIChoCka Rys. 11. Zmiana okresu drgań oscylacji szybkich wraz z wysokością lotu Rys. 12. Zmiana okresu oscylacji i częstości drgań nietłumionych holendrowania wraz z wysokością

11 WyZWaNIa I ProBLEMy W BUdoWIE STraToSFEryCZNyCh SaMoLoTóW SoLarNyCh 15 Rys. 13. Czas zdwojenia przechylenia spirali na wysokości 0m i 20000m Wyżej opisany algorytm, pozwalający ocenić dynamiczną stateczność samolotu, obarczony jest bardzo istotnym założeniem. otóż jest to analiza stateczności samolotu traktowanego jako bryłę sztywną. Zatem skrzydła tego samolotu uważane są za nieodkształcalne, doskonale sztywne. Pod wpływem obciążeń aerodynamicznych w trakcie lotu nie ulegają ugięciu. Przeprowadzone badania zaprezentowane w publikacji [1] zwracają uwagę na pojawiające się różnice w wynikach analiz, przy uwzględnieniu efektu uginania się skrzydeł w locie oraz w przypadku sztywnego samolotu. rezultaty pokazują, że reakcje samolotu z odkształcalnymi skrzydłami mogą być znacząco różne niż samolotu modelowanego jako ciało sztywne. Przy tym okazuje się, że niekoniecznie jest to zmiana negatywna rozumiana jako pogorszenie stateczności. Jednak, aby uniknąć powtórzenia historii prototypu samolotu helios, należy zadbać o dokonanie kompleksowej analizy powstającej konstrukcji. Sprawdzone muszą zostać wszelkie możliwe interakcje między aerodynamiką, statecznością i sterownością, wytrzy ma - łością konstrukcji oraz systemem zasilania samolotu. Zabiegi te zapewnią odpowiednie charakterystyki dynamiczne, a przede wszystkim tłumienie oscylacji w kanale podłużnym, które były bezpośrednią przyczyną zniszczenia struktury heliosa.

12 16 EWa CIChoCka Rys. 14. Zmiana prędkości pochylania q w funkcji czasu [sek] - zniszczenie Heliosa podczas lotu testowego w 2003r [7] PodSUMoWaNIE Poznanie wszystkich zjawisk i charakterystyk związanych z dynamiką lotu wymaga więc przeprowadzenia skomplikowanych analiz nieliniowych. Zlinearyzowane podejście do badań dynamiki jest podejściem słusznym w pierwszym etapie projektowania, na poziomie projektu koncepcyjnego. Wyniki liniowych analiz obligatoryjnie muszą być skorelowane z badaniami uwzględniającymi zmiany, zjawiska spowodowane przez ugięcia struktury skrzydeł, które ma miejsce nawet w standardowych warunkach lotu ustalonego. aby poznać reakcje samolotu i zapewnić mu bezpieczny przebieg misji, nieodzowne jest podejście interdyscyplinarne. konieczne jest uwzględnienie wszystkich problemów, jakie wiążą się z odbywaniem lotów w stratosferze. Jednocześnie solarne samoloty stratosferyczne stanowią olbrzymią szansę na rozwój wielu dziedzin nauki i techniki, dlatego w pełni uzasadniona jest moda na skonstruowanie kolejnych wiecznych samolotów. BIBLIograFIa [1] Nonlinear aeroelasticity and flight dynamics of high-altitude Long-Endurance aircraft, Mayuresh J. Patil, dawey h. hodges, Carlos E. S. Cesnik, aiaa [2] dynamics of a high altitude Long Endurance UaV, Zdobysłw goraj, Politechnika Warszawska, ICaS 2000 Congress; [3] First flight of Scaled Electric Solar Powered UaV for Mediterranean Sea Border Surveillance Forest and Fire Monitoring, g. romeo, M. Pacino, F. Borello, aerotecnica Missili & Spazio, The Journal of aerospace, Technology and Systems; [4] advances in Unmanned aerial Vehicles. State of the art and the road to autonomy, kimon P. Valavanis, Springer, 2007; [5] Flying robots. Unmanned aerial Vehicles and Micro aerial Vehicles, Nonami, kendoul, Suzuki, Wang, Nakazawa, Springer, 2010; [6] Forum for Energy Economics and development, ULCa, vol. 01 No.01;april 2008;

13 WyZWaNIa I ProBLEMy W BUdoWIE STraToSFEryCZNyCh SaMoLoTóW SoLarNyCh 17 [7] Investigation of the helios Prototype aircraft Mishap, volume 1, Mishap report, Thomad E. Noll, John M. Brown, Marla E. Perez-davis, Stephen d. Ishmael, geary C. Tiffany, Matthew gaier, January 2004; [8] high altitude, Long Endurance Unmanned aerial Vehicle of a new generation a design challenge for low cost, reliable and high performance aircraft ; goraj, Frydrychewicz, Świetkiewicz, hernik, gadomski, goetzendorf-grabowski, Figat, Suchodolski, Chajec; Bulletin of the Polish academy of Sciences Technical Sciences, Vol. 52, No. 3, 2004; [9] Fink, r.d. USaF stability and control datcom, Wright-Patterson afb, oh, 1975 [10] Engineering Sciences data Unit, Sub-series, aerodynamics, 3a, regent Street, London W1r 7ad, England (ESdU - data Sheets); EWa CIChoCka ChaLLENgES and ISSUES IN design of SoLar STraToSPhErIC aircrafts Abstract The paper presents the theory of designing and flight dynamic analysis of solar, unmanned, high altitude long endurance aerial vehicles, with the particular emphasis on issues regarding stability and control. The attention was drawn on problems connected with challenges in stratospheric flights, and with changes development, and also difficulties associated with flights at these altitudes in terms of flight dynamics and aeroelasticity. The Author highlights that the flight dynamic characteristics of the deformed aircraft are completely different as compared to rigid aircraft s structure, thus the paper discusses linearized stability of trimmed-state aircraft s flight.

Karta (sylabus) przedmiotu Transport Studia I stopnia. Podstawy budowy i lotu statków powietrznych. Język polski

Karta (sylabus) przedmiotu Transport Studia I stopnia. Podstawy budowy i lotu statków powietrznych. Język polski Karta (sylabus) przedmiotu Transport Studia I stopnia Przedmiot: Podstawy budowy i lotu statków powietrznych Rodzaj przedmiotu: Podstawowy Kod przedmiotu: TR 1 N 0 5 49-1_0 Rok: 3 Semestr: 5 Forma studiów:

Bardziej szczegółowo

Mgr inż. Wojciech Chajec Pracownia Kompozytów, CNT Mgr inż. Adam Dziubiński Pracownia Aerodynamiki Numerycznej i Mechaniki Lotu, CNT SMIL

Mgr inż. Wojciech Chajec Pracownia Kompozytów, CNT Mgr inż. Adam Dziubiński Pracownia Aerodynamiki Numerycznej i Mechaniki Lotu, CNT SMIL Mgr inż. Wojciech Chajec Pracownia Kompozytów, CNT Mgr inż. Adam Dziubiński Pracownia Aerodynamiki Numerycznej i Mechaniki Lotu, CNT SMIL We wstępnej analizie przyjęto następujące założenia: Dwuwymiarowość

Bardziej szczegółowo

Projekt 1 Wymiarowanie (sizing) analiza trendów, wyznaczenie konstrukcyjnej masy startowej.

Projekt 1 Wymiarowanie (sizing) analiza trendów, wyznaczenie konstrukcyjnej masy startowej. Projekt 1 Wymiarowanie (sizing) analiza trendów, wyznaczenie konstrukcyjnej masy startowej. Niniejszy projekt obejmuje wstępne wymiarowanie projektowanego samolotu i składa się z następujących punktów

Bardziej szczegółowo

Mechanika lotu. TEMAT: Parametry aerodynamiczne skrzydła samolotu PZL Orlik. Anna Kaszczyszyn

Mechanika lotu. TEMAT: Parametry aerodynamiczne skrzydła samolotu PZL Orlik. Anna Kaszczyszyn Mechanika lotu TEMAT: Parametry aerodynamiczne skrzydła samolotu PZL Orlik Anna Kaszczyszyn SAMOLOT SZKOLNO-TRENINGOWY PZL-130TC-I Orlik Dane geometryczne: 1. Rozpiętość płata 9,00 m 2. Długość 9,00 m

Bardziej szczegółowo

3 Podstawy teorii drgań układów o skupionych masach

3 Podstawy teorii drgań układów o skupionych masach 3 Podstawy teorii drgań układów o skupionych masach 3.1 Drgania układu o jednym stopniu swobody Rozpatrzmy elementarny układ drgający, nazywany też oscylatorem harmonicznym, składający się ze sprężyny

Bardziej szczegółowo

DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI

DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI (Wprowadzenie) Drgania elementów konstrukcji (prętów, wałów, belek) jak i całych konstrukcji należą do ważnych zagadnień dynamiki konstrukcji Przyczyna: nawet niewielkie drgania

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKI AERODYNAMICZNE STATKU POWIETRZNEGO - LOT POZIOMY I ZAKRĘT

CHARAKTERYSTYKI AERODYNAMICZNE STATKU POWIETRZNEGO - LOT POZIOMY I ZAKRĘT Samolot, dynamika lotu, modelowanie Sebastian GŁOWIŃSKI 1 CHARAKTERYSTYKI AERODYNAMICZNE STATKU POWIETRZNEGO - LOT POZIOMY I ZAKRĘT W artykule przedstawiono charakterystyki aerodynamiczne samolotu odrzutowego

Bardziej szczegółowo

Doświadczalne charakterystyki aerodynamiczne modelu samolotu F-16 w opływie symetrycznym

Doświadczalne charakterystyki aerodynamiczne modelu samolotu F-16 w opływie symetrycznym BIULETYN WAT VOL. LVI, NR 1, 2007 Doświadczalne charakterystyki aerodynamiczne modelu samolotu F-16 w opływie symetrycznym ALEKSANDER OLEJNIK, ADAM KRZYŻANOWSKI, STANISŁAW KACHEL, MICHAŁ FRANT, WOJCIECH

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ Jarosław MAŃKOWSKI * Andrzej ŻABICKI * Piotr ŻACH * MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ 1. WSTĘP W analizach MES dużych konstrukcji wykonywanych na skalę

Bardziej szczegółowo

J. Szantyr Wykład nr 19 Warstwy przyścienne i ślady 1

J. Szantyr Wykład nr 19 Warstwy przyścienne i ślady 1 J. Szantyr Wykład nr 19 Warstwy przyścienne i ślady 1 Warstwa przyścienna jest to część obszaru przepływu bezpośrednio sąsiadująca z powierzchnią opływanego ciała. W warstwie przyściennej znaczącą rolę

Bardziej szczegółowo

PRACA DYPLOMOWA Magisterska

PRACA DYPLOMOWA Magisterska POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych PRACA DYPLOMOWA Magisterska Studia stacjonarne dzienne Semiaktywne tłumienie drgań w wymuszonych kinematycznie układach drgających z uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

Opis ćwiczenia. Cel ćwiczenia Poznanie budowy i zrozumienie istoty pomiaru przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego Henry ego Katera.

Opis ćwiczenia. Cel ćwiczenia Poznanie budowy i zrozumienie istoty pomiaru przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego Henry ego Katera. ĆWICZENIE WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO Opis ćwiczenia Cel ćwiczenia Poznanie budowy i zrozumienie istoty pomiaru przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego

Bardziej szczegółowo

Projekt skrzydła. Dobór profilu

Projekt skrzydła. Dobór profilu Projekt skrzydła Dobór profilu Wybór profilu ze względu na jego charakterystyki aerodynamiczne (K max, C Zmax, charakterystyki przeciągnięcia) Wybór profilu ze względu na strukturę płata; 1 GEOMETRIA PROFILU

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE I BUDOWA

PROJEKTOWANIE I BUDOWA ObciąŜenia usterzenia PROJEKTOWANIE I BUDOWA OBIEKTÓW LATAJĄCYCH I ObciąŜenia usterzenia W. BłaŜewicz Budowa samolotów, obciąŝenia St. Danilecki Konstruowanie samolotów, wyznaczanie ociąŝeń R. Cymerkiewicz

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Płatek, Marcel Smoliński

Krzysztof Płatek, Marcel Smoliński Krzysztof Płatek, Marcel Smoliński Samolot udźwigowy na zawody Air Cargo 2015 Stuttgart ukończenie: sierpień 2015 Prototyp samolotu solarnego SOLARIS ukończenie: wrzesień 2015 Prototyp samolotu dalekiego

Bardziej szczegółowo

DYNAMIKA KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH

DYNAMIKA KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH DYNAMIKA KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH Roman Lewandowski Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej, Poznań 2006 Książka jest przeznaczona dla studentów wydziałów budownictwa oraz inżynierów budowlanych zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Mechanika ruchu / Leon Prochowski. wyd. 3 uaktual. Warszawa, Spis treści

Mechanika ruchu / Leon Prochowski. wyd. 3 uaktual. Warszawa, Spis treści Mechanika ruchu / Leon Prochowski. wyd. 3 uaktual. Warszawa, 2016 Spis treści Wykaz ważniejszych oznaczeń 11 Od autora 13 Wstęp 15 Rozdział 1. Wprowadzenie 17 1.1. Pojęcia ogólne. Klasyfikacja pojazdów

Bardziej szczegółowo

Oferta współpracy. Projekt samolotu solarnego. HF-5 Solaris

Oferta współpracy. Projekt samolotu solarnego. HF-5 Solaris Oferta współpracy Projekt samolotu solarnego HF-5 Solaris Gliwice, 29 stycznia 2014 Szanowni Państwo, nazywam się Tomasz Siwy, mam przyjemność zaprezentować Państwu projekt bezzałogowego statku powietrznego.

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE PRACY MAGISTERSKIEJ

STRESZCZENIE PRACY MAGISTERSKIEJ WOJSKOWA AKADEMIA TECHNICZNA im. Jarosława Dąbrowskiego STRESZCZENIE PRACY MAGISTERSKIEJ MODELOWANIE D I BADANIA NUMERYCZNE BELKOWYCH MOSTÓW KOLEJOWYCH PODDANYCH DZIAŁANIU POCIĄGÓW SZYBKOBIEŻNYCH Paulina

Bardziej szczegółowo

Stateczność ramy - wersja komputerowa

Stateczność ramy - wersja komputerowa Stateczność ramy - wersja komputerowa Cel ćwiczenia : - Obliczenie wartości obciążenia krytycznego i narysowanie postaci wyboczenia. utraty stateczności - Obliczenie przemieszczenia i sił przekrojowych

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYBRANYCH WŁASNOŚCI LOTNYCH MINI-BSP O KLASYCZNYM UKŁADZIE AERODYNAMICZNYM

ANALIZA WYBRANYCH WŁASNOŚCI LOTNYCH MINI-BSP O KLASYCZNYM UKŁADZIE AERODYNAMICZNYM MECHANIK 7/213 Prof. dr hab. inż. Aleksander OLEJNIK Dr inż. Robert ROGÓLSKI Mgr inż. Maciej CHACHIEL Wydział Mechatroniki i Lotnictwa Wojskowa Akademia Techniczna ANALIZA WYBRANYCH WŁASNOŚCI LOTNYCH MINI-BSP

Bardziej szczegółowo

AUTOMATYCZNA STABILIZACJA LOTU SAMOLOTU O KONFIGURACJI NIEKLASYCZNEJ

AUTOMATYCZNA STABILIZACJA LOTU SAMOLOTU O KONFIGURACJI NIEKLASYCZNEJ ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI RZESZOWSKIEJ 288, Mechanika 85 RUTMech, t. XXX, z. 85 (3/3), lipiec-wrzesień 23, s. 337-346 Marcin ŻUGAJ AUTOMATYCZNA STABILIZACJA LOTU SAMOLOTU O KONFIGURACJI NIEKLASYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

Aparaty słuchowe Hi-Fi z Multiphysics Modeling

Aparaty słuchowe Hi-Fi z Multiphysics Modeling Aparaty słuchowe Hi-Fi z Multiphysics Modeling POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Mechanika i Budowa Maszyn Technologia Przetwarzania Materiałów Prowadzący: dr hab. Tomasz Stręk

Bardziej szczegółowo

Rys. 11.11. Przeciągniecie statyczne szybowca

Rys. 11.11. Przeciągniecie statyczne szybowca Cytat z książki: MECHANIKA LOTU SZYBOWCÓW Dr inż. WIESŁAWA ŁANECKA MAKARUK 11.5. LOT NA KRYTYCZNYCH KĄTACH NATARCIA Przeciągnięcie" szybowca. Lot szybowca na ytycznym kącie natarcia i powyżej niego różni

Bardziej szczegółowo

Numeryczne modelowanie procesów przepł ywowych

Numeryczne modelowanie procesów przepł ywowych Numeryczne modelowanie procesów przepł ywowych dr inż. Grzegorz Grodzki Temat: Ć wiczenie 3 Numeryczna symulacja ruchu elastycznie umocowanego płata lotniczego umieszczonego w tunelu aerodynamicznym 1.

Bardziej szczegółowo

Równania różniczkowe opisujące ruch fotela z pilotem:

Równania różniczkowe opisujące ruch fotela z pilotem: . Katapultowanie pilota z samolotu Równania różniczkowe opisujące ruch fotela z pilotem: gdzie D - siłą ciągu, Cd współczynnik aerodynamiczny ciągu, m - masa pilota i fotela, g przys. ziemskie, ρ - gęstość

Bardziej szczegółowo

Statystyczne sterowanie procesem

Statystyczne sterowanie procesem Statystyczne sterowanie procesem SPC (ang. Statistical Process Control) Trzy filary SPC: 1. sporządzenie dokładnego diagramu procesu produkcji; 2. pobieranie losowych próbek (w regularnych odstępach czasu

Bardziej szczegółowo

J. Szantyr Wykład nr 18 Podstawy teorii płatów nośnych Płaty nośne są ważnymi elementami wielu wytworów współczesnej techniki.

J. Szantyr Wykład nr 18 Podstawy teorii płatów nośnych Płaty nośne są ważnymi elementami wielu wytworów współczesnej techniki. J. Szantyr Wykład nr 18 Podstawy teorii płatów nośnych Płaty nośne są ważnymi elementami wielu wytworów współczesnej techniki. < Helikoptery Samoloty Lotnie Żagle > < Kile i stery Wodoloty Śruby okrętowe

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu Bezzałogowy Statek Powietrzny (BSP)- [edycja 2008]

Regulamin konkursu Bezzałogowy Statek Powietrzny (BSP)- [edycja 2008] Uwagi do regulaminu proszę przesyłać na adres: miwl@smil.org.pl Regulamin konkursu Bezzałogowy Statek Powietrzny (BSP)- [edycja 2008] 1 Cel konkursu Celem konkursu BSP jest zainspirowanie uczestników do

Bardziej szczegółowo

Określenie maksymalnego kosztu naprawy pojazdu

Określenie maksymalnego kosztu naprawy pojazdu MACIEJCZYK Andrzej 1 ZDZIENNICKI Zbigniew 2 Określenie maksymalnego kosztu naprawy pojazdu Kryterium naprawy pojazdu, aktualna wartość pojazdu, kwantyle i kwantyle warunkowe, skumulowana intensywność uszkodzeń

Bardziej szczegółowo

Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych

Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych Wykorzystanie technik komputerowych w projektowaniu elementów z tworzyw sztucznych Tematyka wykładu Techniki komputerowe, Problemy występujące przy konstruowaniu

Bardziej szczegółowo

Kursy. operatorów bezzałogowych statków powietrznych. Warszawa

Kursy. operatorów bezzałogowych statków powietrznych. Warszawa Kursy operatorów bezzałogowych statków powietrznych Warszawa 22 października 2015 1 1. Wymagania ogólne stawiane kandydatom biorącym udział w szkoleniu do świadectwa kwalifikacji operatora bezzałogowych

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE ZA POMOCĄ MES Analiza statyczna ustrojów powierzchniowych

MODELOWANIE ZA POMOCĄ MES Analiza statyczna ustrojów powierzchniowych MODELOWANIE ZA POMOCĄ MES Analiza statyczna ustrojów powierzchniowych PODSTAWY KOMPUTEROWEGO MODELOWANIA USTROJÓW POWIERZCHNIOWYCH Budownictwo, studia I stopnia, semestr VI przedmiot fakultatywny rok akademicki

Bardziej szczegółowo

O 2 O 1. Temat: Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego

O 2 O 1. Temat: Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego msg M 7-1 - Temat: Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego Zagadnienia: prawa dynamiki Newtona, moment sił, moment bezwładności, dynamiczne równania ruchu wahadła fizycznego,

Bardziej szczegółowo

Rola stacji gazowych w ograniczaniu strat gazu w sieciach dystrybucyjnych

Rola stacji gazowych w ograniczaniu strat gazu w sieciach dystrybucyjnych Rola stacji gazowych w ograniczaniu strat gazu w sieciach dystrybucyjnych Politechnika Warszawska Zakład Systemów Ciepłowniczych i Gazowniczych Prof. dr hab. inż. Andrzej J. Osiadacz Dr hab. inż. Maciej

Bardziej szczegółowo

Ć W I C Z E N I E N R M-2

Ć W I C Z E N I E N R M-2 INSYU FIZYKI WYDZIAŁ INŻYNIERII PRODUKCJI I ECHNOLOGII MAERIAŁÓW POLIECHNIKA CZĘSOCHOWSKA PRACOWNIA MECHANIKI Ć W I C Z E N I E N R M- ZALEŻNOŚĆ OKRESU DRGAŃ WAHADŁA OD AMPLIUDY Ćwiczenie M-: Zależność

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie bryły samolotu dla pożądanych właściwości lotnych

Kształtowanie bryły samolotu dla pożądanych właściwości lotnych Tomasz Goetzendorf-Grabowski Kształtowanie bryły samolotu dla pożądanych właściwości lotnych Warszawa, dn. 14.04.2016 Plan prezentacji Wprowadzenie rys historyczny Postacie ruchu Generalne zasady i przepisy

Bardziej szczegółowo

WpłyW parametrycznej niepewności modelu na zmiany WspółczynnikóW Wzmocnień automatycznej stabilizacji samolotu

WpłyW parametrycznej niepewności modelu na zmiany WspółczynnikóW Wzmocnień automatycznej stabilizacji samolotu WpłyW parametrycznej niepewności modelu na zmiany WspółczynnikóW Wzmocnień automatycznej stabilizacji samolotu Jerzy Graffstein Instytut Lotnictwa Streszczenie Jakość automatycznej stabilizacji dla wybranych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp 13. Część I. UKŁADY REDUKCJI DRGAŃ Wykaz oznaczeń 18. Literatura Wprowadzenie do części I 22

Spis treści. Wstęp 13. Część I. UKŁADY REDUKCJI DRGAŃ Wykaz oznaczeń 18. Literatura Wprowadzenie do części I 22 Spis treści Wstęp 13 Literatura - 15 Część I. UKŁADY REDUKCJI DRGAŃ - 17 Wykaz oznaczeń 18 1. Wprowadzenie do części I 22 2. Teoretyczne podstawy opisu i analizy układów wibroizolacji maszyn 30 2.1. Rodzaje

Bardziej szczegółowo

166 Wstęp do statystyki matematycznej

166 Wstęp do statystyki matematycznej 166 Wstęp do statystyki matematycznej Etap trzeci realizacji procesu analizy danych statystycznych w zasadzie powinien rozwiązać nasz zasadniczy problem związany z identyfikacją cechy populacji generalnej

Bardziej szczegółowo

11. 11. OPTYMALIZACJA KONSTRUKCJI

11. 11. OPTYMALIZACJA KONSTRUKCJI 11. OPTYMALIZACJA KONSTRUKCJI 1 11. 11. OPTYMALIZACJA KONSTRUKCJI 11.1. Wprowadzenie 1. Optymalizacja potocznie i matematycznie 2. Przykład 3. Kryterium optymalizacji 4. Ograniczenia w zadaniach optymalizacji

Bardziej szczegółowo

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH Dr inż. Artur JAWORSKI, Dr inż. Hubert KUSZEWSKI, Dr inż. Adam USTRZYCKI W artykule przedstawiono wyniki analizy symulacyjnej

Bardziej szczegółowo

Czym jest aerodynamika?

Czym jest aerodynamika? AERODYNAMIKA Czym jest aerodynamika? Aerodynamika - dział fizyki, mechaniki płynów, zajmujący się badaniem zjawisk związanych z ruchem gazów, a także ruchu ciał stałych w ośrodku gazowym i sił działających

Bardziej szczegółowo

prof. dr hab. inż. Tomaszek Henryk Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych, ul. Księcia Bolesława 6, Warszawa, tel.

prof. dr hab. inż. Tomaszek Henryk Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych, ul. Księcia Bolesława 6, Warszawa, tel. prof. dr hab. inż. Tomaszek Henryk Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych, ul. Księcia Bolesława 6, 01-494 Warszawa, tel. +48 22 685 19 56 dr inż. Jasztal Michał Wojskowa Akademia Techniczna, ul. Kaliskiego

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu Bezzałogowy Statek Powietrzny (BSP)- [edycja 2010]

Regulamin konkursu Bezzałogowy Statek Powietrzny (BSP)- [edycja 2010] Regulamin konkursu Bezzałogowy Statek Powietrzny (BSP)- [edycja 2010] 1 Cel konkursu Celem konkursu BSP jest zainspirowanie uczestników do poszukiwania rozwiązań potencjalnie przydatnych w użytkowym lotnictwie

Bardziej szczegółowo

Sieci obliczeniowe poprawny dobór i modelowanie

Sieci obliczeniowe poprawny dobór i modelowanie Sieci obliczeniowe poprawny dobór i modelowanie 1. Wstęp. Jednym z pierwszych, a zarazem najważniejszym krokiem podczas tworzenia symulacji CFD jest poprawne określenie rozdzielczości, wymiarów oraz ilości

Bardziej szczegółowo

Polskie Zakłady Lotnicze Sp. z o.o. in Mielec (Poland) BEZMIECHOWA, WRZESIEŃ 29, 2008 1

Polskie Zakłady Lotnicze Sp. z o.o. in Mielec (Poland) BEZMIECHOWA, WRZESIEŃ 29, 2008 1 Polskie Zakłady Lotnicze Sp. z o.o. in Mielec (Poland) BEZMIECHOWA, WRZESIEŃ 29, 2008 1 Polskie Zakłady Lotnicze sp z o.o. 70 lat tradycji ponad 15.5 tysięcy wyprodukowanych samolotów sprzedanych do bardzo

Bardziej szczegółowo

Spis treści Przedmowa

Spis treści Przedmowa Spis treści Przedmowa 1. Wprowadzenie do problematyki konstruowania - Marek Dietrich (p. 1.1, 1.2), Włodzimierz Ozimowski (p. 1.3 -i-1.7), Jacek Stupnicki (p. l.8) 1.1. Proces konstruowania 1.2. Kryteria

Bardziej szczegółowo

3.DRGANIA SWOBODNE MODELU O JEDNYM STOPNIU SWOBODY(JSS)

3.DRGANIA SWOBODNE MODELU O JEDNYM STOPNIU SWOBODY(JSS) 3.DRGANIA SWOBODNE MODELU O JEDNYM STOPNIU SWOBODY(JSS) 3.1. DRGANIA TRANSLACYJNE I SKRĘTNE WYMUSZME SIŁOWO I KINEMATYCZNIE W poprzednim punkcie o modelowaniu doszliśmy do przekonania, że wielokrotnie

Bardziej szczegółowo

MODELOWANiE TURBiNOWYCH SiLNiKÓW ODRZUTOWYCH W ŚRODOWiSKU GASTURB NA PRZYKŁADZiE SiLNiKA K-15

MODELOWANiE TURBiNOWYCH SiLNiKÓW ODRZUTOWYCH W ŚRODOWiSKU GASTURB NA PRZYKŁADZiE SiLNiKA K-15 PRACE instytutu LOTNiCTWA 213, s. 204-211, Warszawa 2011 MODELOWANiE TURBiNOWYCH SiLNiKÓW ODRZUTOWYCH W ŚRODOWiSKU GASTURB NA PRZYKŁADZiE SiLNiKA K-15 RySzaRd ChaChuRSkI, MaRCIN GapSkI Wojskowa Akademia

Bardziej szczegółowo

Teoria maszyn mechanizmów

Teoria maszyn mechanizmów Adam Morecki - Jan Oderfel Teoria maszyn mechanizmów Państwowe Wydawnictwo Naukowe SPIS RZECZY Przedmowa 9 Część pierwsza. MECHANIKA MASZYN I MECHANIZMÓW Z CZŁONAMI SZTYWNYMI 13 1. Pojęcia wstępne do teorii

Bardziej szczegółowo

BADANIE DRGAŃ TŁUMIONYCH WAHADŁA FIZYCZNEGO

BADANIE DRGAŃ TŁUMIONYCH WAHADŁA FIZYCZNEGO ĆWICZENIE 36 BADANIE DRGAŃ TŁUMIONYCH WAHADŁA FIZYCZNEGO Cel ćwiczenia: Wyznaczenie podstawowych parametrów drgań tłumionych: okresu (T), częstotliwości (f), częstotliwości kołowej (ω), współczynnika tłumienia

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja konstrukcji

Optymalizacja konstrukcji Optymalizacja konstrukcji Kształtowanie konstrukcyjne: nadanie właściwych cech konstrukcyjnych przeszłej maszynie określenie z jakiego punktu widzenia (wg jakiego kryterium oceny) będą oceniane alternatywne

Bardziej szczegółowo

Wykład FIZYKA I. 10. Ruch drgający tłumiony i wymuszony. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak

Wykład FIZYKA I. 10. Ruch drgający tłumiony i wymuszony.  Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Wykład FIZYKA I 1. Ruch drgający tłumiony i wymuszony Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Instytut Fizyki Politechniki Wrocławskiej http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html Siły oporu (tarcia)

Bardziej szczegółowo

Wyboczenie ściskanego pręta

Wyboczenie ściskanego pręta Wszelkie prawa zastrzeżone Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: 1. Wstęp Wyboczenie ściskanego pręta oprac. dr inż. Ludomir J. Jankowski Zagadnienie wyboczenia

Bardziej szczegółowo

Symulacyjne określenie obciążeń wirnika nośnego śmigłowca z indywidualnym Sterowaniem kąta nastawienia łopat w warunkach lotu ustalonego

Symulacyjne określenie obciążeń wirnika nośnego śmigłowca z indywidualnym Sterowaniem kąta nastawienia łopat w warunkach lotu ustalonego Symulacyjne określenie obciążeń wirnika nośnego śmigłowca z indywidualnym Sterowaniem kąta nastawienia łopat w warunkach lotu ustalonego Jarosław Stanisławski Instytut Lotnictwa Streszczenie Przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia I stopnia (inżynierskie)

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia I stopnia (inżynierskie) Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia I stopnia (inżynierskie) Temat: Pomiar prędkości kątowych samolotu przy pomocy czujnika ziemskiego pola magnetycznego 1. Analiza właściwości

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego (Katera)

Wyznaczanie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego (Katera) Politechnika Łódzka FTMS Kierunek: nformatyka rok akademicki: 2008/2009 sem. 2. Termin: 6 V 2009 Nr. ćwiczenia: 112 Temat ćwiczenia: Wyznaczanie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska

Politechnika Poznańska Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Mechanika i Budowa Maszyn Projekt: Metoda elementów skończonych Prowadzący: dr hab. Tomasz STRĘK prof. nadzw. Autorzy: Małgorzata Jóźwiak Mateusz

Bardziej szczegółowo

Analiza korespondencji

Analiza korespondencji Analiza korespondencji Kiedy stosujemy? 2 W wielu badaniach mamy do czynienia ze zmiennymi jakościowymi (nominalne i porządkowe) typu np.: płeć, wykształcenie, status palenia. Punktem wyjścia do analizy

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: ENERGETYKA Rodzaj przedmiotu: specjalności obieralny Rodzaj zajęć: wykład, ćwiczenia, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Przekazanie

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania. Studia: II stopnia (magisterskie)

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania. Studia: II stopnia (magisterskie) Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia II stopnia (magisterskie) Temat: Układ sterowania płaszczyzną sterową o podwyższonej niezawodności 1. Analiza literatury. 2. Uruchomienie

Bardziej szczegółowo

Metoda Elementów skończonych PROJEKT. COMSOL Multiphysics 3.4

Metoda Elementów skończonych PROJEKT. COMSOL Multiphysics 3.4 POLITECHNIKA POZNAŃSKA WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I ZARZĄDZANIA MECHANIKA I BUDOWA MASZYN KONSTRUCJA MASZYN I URZĄDZEŃ Rok akademicki 2013/14, sem VII Metoda Elementów skończonych PROJEKT COMSOL Multiphysics

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DOTYCZĄCE WYKONYWANIA PROJEKTÓW

WYMAGANIA DOTYCZĄCE WYKONYWANIA PROJEKTÓW P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A WYDZIAŁ MECHANICZNY ENERGETYKI I LOTNICTWA INSTYTUT TECHNIKI LOTNICZEJ I MECHANIKI STOSOWANEJ ZAKŁAD SAMOLOTÓW I ŚMIGŁOWCÓW Tomasz Goetzendorf-Grabowski OGÓLNE

Bardziej szczegółowo

Jacek Skorupski pok. 251 tel konsultacje: poniedziałek , sobota zjazdowa

Jacek Skorupski pok. 251 tel konsultacje: poniedziałek , sobota zjazdowa Jacek Skorupski pok. 251 tel. 234-7339 jsk@wt.pw.edu.pl http://skorupski.waw.pl/mmt prezentacje ogłoszenia konsultacje: poniedziałek 16 15-18, sobota zjazdowa 9 40-10 25 Udział w zajęciach Kontrola wyników

Bardziej szczegółowo

SILNIK KROKOWY. w ploterach i małych obrabiarkach CNC.

SILNIK KROKOWY. w ploterach i małych obrabiarkach CNC. SILNIK KROKOWY Silniki krokowe umożliwiają łatwe sterowanie drogi i prędkości obrotowej w zakresie do kilkuset obrotów na minutę, zależnie od parametrów silnika i sterownika. Charakterystyczną cechą silnika

Bardziej szczegółowo

Numeryczna symulacja rozpływu płynu w węźle

Numeryczna symulacja rozpływu płynu w węźle 231 Prace Instytutu Mechaniki Górotworu PAN Tom 7, nr 3-4, (2005), s. 231-236 Instytut Mechaniki Górotworu PAN Numeryczna symulacja rozpływu płynu w węźle JERZY CYGAN Instytut Mechaniki Górotworu PAN,

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA LUBELSKA

POLITECHNIKA LUBELSKA BADANIE WPŁYWU AKTYWNEGO PRZEPŁYWU NA SIŁĘ NOŚNĄ PROFILI LOTNICZYCH Międzyuczelniane Inżynierskie Warsztaty Lotnicze Cel projektu: 1. zbadanie wpływu aktywnego przepływu odprofilowego lub doprofilowego

Bardziej szczegółowo

Już niedługo na nasze lotniska przylecą zakupione

Już niedługo na nasze lotniska przylecą zakupione TECHNIKA I EKSPLOATACJA Już niedługo na nasze lotniska przylecą zakupione samoloty F-16. Myślę, że przyszli użytkownicy tych maszyn, a także osoby interesujące się lotnictwem, chcieliby poznać nieco bliżej,

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA LUBELSKA

POLITECHNIKA LUBELSKA Badania opływu turbiny wiatrowej typu VAWT (Vertical Axis Wind Turbine) Międzyuczelniane Inżynierskie Warsztaty Lotnicze Cel prezentacji Celem prezentacji jest opis przeprowadzonych badań CFD oraz tunelowych

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY MES W MECHANICE

SYSTEMY MES W MECHANICE SPECJALNOŚĆ SYSTEMY MES W MECHANICE Drugi stopień na kierunku MECHANIKA I BUDOWA MASZYN Instytut Mechaniki Stosowanej PP http://www.am.put.poznan.pl Przedmioty specjalistyczne będą prowadzone przez pracowników:

Bardziej szczegółowo

Miniskrypt do ćw. nr 4

Miniskrypt do ćw. nr 4 granicach ekonomicznych) a punktami P - I (obszar inwersji) występuje przyspieszenie wzrostu spadku ciśnienia na wypełnieniu. Faza gazowa wnika w fazę ciekłą, jej spływ jest przyhamowany. Między punktami

Bardziej szczegółowo

Jan A. Szantyr tel

Jan A. Szantyr tel Katedra Energetyki i Aparatury Przemysłowej Zakład Mechaniki Płynów, Turbin Wodnych i Pomp J. Szantyr Wykład 1 Rozrywkowe wprowadzenie do Mechaniki Płynów Jan A. Szantyr jas@pg.gda.pl tel. 58-347-2507

Bardziej szczegółowo

SYMULACYJNE BADANIE SKUTECZNOŚCI AMUNICJI ODŁAMKOWEJ

SYMULACYJNE BADANIE SKUTECZNOŚCI AMUNICJI ODŁAMKOWEJ Dr inż. Maciej PODCIECHOWSKI Dr inż. Dariusz RODZIK Dr inż. Stanisław ŻYGADŁO Wojskowa Akademia Techniczna SYMULACYJNE BADANIE SKUTECZNOŚCI AMUNICJI ODŁAMKOWEJ Streszczenie: W referacie przedstawiono wyniki

Bardziej szczegółowo

Laboratoria MES. Porównanie opływu samochodu osobowego i cięŝarowego.

Laboratoria MES. Porównanie opływu samochodu osobowego i cięŝarowego. POLITECHNIKA POZNAŃSKA WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I ZARZĄDZANIA MECHANIKA I BUDOWA MASZYN M-1 Laboratoria MES Porównanie opływu samochodu osobowego i cięŝarowego. Prowadzący: Dr inŝ. Tomasz Stręk Wykonał: Hubert

Bardziej szczegółowo

Lot odwrócony samolotu o dużej manewrowości

Lot odwrócony samolotu o dużej manewrowości Bi u l e t y n WAT Vo l. LXIV, Nr 4, 2015 Lot odwrócony samolotu o dużej manewrowości Stanisław Danilecki, Piotr Leszczyński Wojskowa Akademia Techniczna, Wydział Mechatroniki i Lotnictwa, Instytut Techniki

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska

Politechnika Poznańska Politechnika Poznańska Metoda Elementów Skończonych Prowadzący: dr hab. T. Stręk prof. PP Autorzy: Maciej Osowski Paweł Patkowski Kamil Różański Wydział: Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Kierunek: Mechanika

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania. Studia: I stopnia (inżynierskie)

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania. Studia: I stopnia (inżynierskie) Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia I stopnia (inżynierskie) Temat: Skalowanie czujników prędkości kątowej i orientacji przestrzennej 1. Analiza właściwości czujników i układów

Bardziej szczegółowo

2. Zapoczątkowanie kawitacji. - formy przejściowe. - spadek sprawności maszyn przepływowych

2. Zapoczątkowanie kawitacji. - formy przejściowe. - spadek sprawności maszyn przepływowych J. A. Szantyr Wykład 22: Kawitacja Podstawy fizyczne Konsekwencje hydrodynamiczne 1. Definicja kawitacji 2. Zapoczątkowanie kawitacji 3. Formy kawitacji - kawitacja laminarna - kawitacja pęcherzykowa -

Bardziej szczegółowo

Wybrane zastosowania bezzałogowych statków latających (BSL) w inżynierii środowiska. Rok akademicki: 2016/2017 Kod: DIS IK-n Punkty ECTS: 3

Wybrane zastosowania bezzałogowych statków latających (BSL) w inżynierii środowiska. Rok akademicki: 2016/2017 Kod: DIS IK-n Punkty ECTS: 3 Nazwa modułu: Wybrane zastosowania latających (BSL) w inżynierii środowiska Rok akademicki: 2016/2017 Kod: DIS-2-424-IK-n Punkty ECTS: 3 Wydział: Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska Kierunek: Inżynieria

Bardziej szczegółowo

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne. opis ruchu drgającego a w szczególności drgań wahadła fizycznego

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne. opis ruchu drgającego a w szczególności drgań wahadła fizycznego Nazwisko i imię: Zespół: Data: Cel ćwiczenia: Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne opis ruchu drgającego a w szczególności drgań wahadła fizycznego wyznaczenie momentów bezwładności brył sztywnych Literatura

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska

Politechnika Poznańska Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Mechanika i Budowa Maszyn Grupa M2 Semestr V Metoda Elementów Skończonych prowadzący: dr hab. T. Stręk, prof. nadzw. wykonawcy: Grzegorz Geisler

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja dotycząca wykonywania lotów w rejonie TMA i CTR Lublin

Dokumentacja dotycząca wykonywania lotów w rejonie TMA i CTR Lublin Dokumentacja dotycząca wykonywania lotów w rejonie TMA i CTR Lublin Wykaz dokumentów Porozumienia i operacyjne INOP TWR Lublin AIP Polska Porozumienia operacyjne: Porozumienie o współpracy operacyjnej

Bardziej szczegółowo

Przegląd zdjęć lotniczych lasów wykonanych w projekcie HESOFF. Mariusz Kacprzak, Konrad Wodziński

Przegląd zdjęć lotniczych lasów wykonanych w projekcie HESOFF. Mariusz Kacprzak, Konrad Wodziński Przegląd zdjęć lotniczych lasów wykonanych w projekcie HESOFF Mariusz Kacprzak, Konrad Wodziński Plan prezentacji: 1) Omówienie głównych celów projektu oraz jego głównych założeń 2) Opis platformy multisensorowej

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWY MODEL UKŁADU STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PRZECHOWALNI JABŁEK

KOMPUTEROWY MODEL UKŁADU STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PRZECHOWALNI JABŁEK Inżynieria Rolnicza 8(117)/2009 KOMPUTEROWY MODEL UKŁADU STEROWANIA MIKROKLIMATEM W PRZECHOWALNI JABŁEK Ewa Wachowicz, Piotr Grudziński Katedra Automatyki, Politechnika Koszalińska Streszczenie. W pracy

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia II stopnia (magisterskie)

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia II stopnia (magisterskie) Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia II stopnia (magisterskie) Temat: Analiza właściwości pilotażowych samolotu Specjalność: Pilotaż lub Awionika 1. Analiza stosowanych kryteriów

Bardziej szczegółowo

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski Sterowanie procesem i jego zdolność Zbigniew Wiśniewski Wybór cech do kart kontrolnych Zaleca się aby w pierwszej kolejności były brane pod uwagę cechy dotyczące funkcjonowania wyrobu lub świadczenia usługi

Bardziej szczegółowo

Metoda elementów skończonych

Metoda elementów skończonych Metoda elementów skończonych Wraz z rozwojem elektronicznych maszyn obliczeniowych jakimi są komputery zaczęły pojawiać się różne numeryczne metody do obliczeń wytrzymałości różnych konstrukcji. Jedną

Bardziej szczegółowo

Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) sprężyny

Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) sprężyny Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) Wprowadzenie Wartość współczynnika sztywności użytej można wyznaczyć z dużą dokładnością metodą statyczną. W tym celu należy zawiesić pionowo

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z symulacji CFD jakie dane powinien zawierać?

Raport końcowy z symulacji CFD jakie dane powinien zawierać? Raport końcowy z symulacji CFD jakie dane powinien zawierać? 1. Wstęp. Raport końcowy z wykonanej symulacji CFD jest dokumentem zawierającym nie tylko wyniki końcowe oraz płynące z nich wnioski, ale również

Bardziej szczegółowo

PN-B-03004:1988. Kominy murowane i żelbetowe. Obliczenia statyczne i projektowanie

PN-B-03004:1988. Kominy murowane i żelbetowe. Obliczenia statyczne i projektowanie KOMINY PN-B-03004:1988 Kominy murowane i żelbetowe. Obliczenia statyczne i projektowanie Normą objęto kominy spalinowe i wentylacyjne, żelbetowe oraz wykonywane z cegły, kształtek ceramicznych lub betonowych.

Bardziej szczegółowo

4. Analiza stanu naprężeń i odkształceń na przykładzie uchwytu do telewizora... 19

4. Analiza stanu naprężeń i odkształceń na przykładzie uchwytu do telewizora... 19 POLITECHNIKA POZNAŃSKA WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I ZARZĄDZANIA Metoda Elementów Skończonych Projekt wykonany w programie COMSOL multiphysics 3.4 Autorzy: Adrian Cieślicki Robert Szpejnowski Mateusz Grześkowiak

Bardziej szczegółowo

Bąk wirujący wokół pionowej osi jest w równowadze. Momenty działających sił są równe zero (zarówno względem środka masy S jak i punktu podparcia O).

Bąk wirujący wokół pionowej osi jest w równowadze. Momenty działających sił są równe zero (zarówno względem środka masy S jak i punktu podparcia O). Bryła sztywna (2) Bąk Równowaga Rozważmy bąk podparty wirujący do okoła pionowej osi. Z zasady zachowania mementu pędu wynika, że jeśli zapewnimy znikanie momentów sił to kierunek momentu pędu pozostanie

Bardziej szczegółowo

TECHNIKA I EKSPLOATACJA

TECHNIKA I EKSPLOATACJA TECHNIKA I EKSPLOATACJA Płk w st. sp. pil. dr inż. Antoni Milkiewicz Samolot F-16C/D Instalacje: paliwowa, hydrauliczna i elektryczna Instalacja paliwowa W skład instalacji paliwowej samolotu F-16 wchodzą

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANiE NOWOWCZESNYCH NARZĘDZi. WiROPŁATA CZTEROWiRNiKOWEGO

WYKORZYSTANiE NOWOWCZESNYCH NARZĘDZi. WiROPŁATA CZTEROWiRNiKOWEGO PRACE instytutu LOTNiCTWA eissn 2300-5408 231, s. 52-59, Warszawa 2013 WYKORZYSTANiE NOWOWCZESNYCH NARZĘDZi inżynierskich W PROJEKTOWANiU BEZZAŁOGOWEGO WiROPŁATA CZTEROWiRNiKOWEGO MacIej PaWełczyk, PrzeMySłaW

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska

Politechnika Poznańska Poznań, 19.01.2013 Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Mechanika i Budowa Maszyn Technologia Przetwarzania Materiałów Semestr 7 METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH PROJEKT Prowadzący: dr

Bardziej szczegółowo

WYKAZ TEMATÓW Z LABORATORIUM DRGAŃ MECHANICZNYCH dla studentów semestru IV WM

WYKAZ TEMATÓW Z LABORATORIUM DRGAŃ MECHANICZNYCH dla studentów semestru IV WM WYKAZ TEMATÓW Z LABORATORIUM DRGAŃ MECHANICZNYCH dla studentów semestru IV WM 1. Wprowadzenie do zajęć. Równania Lagrange'a II rodzaju Ćwiczenie wykonywane na podstawie rozdziału 3 [1] 2. Drgania swobodne

Bardziej szczegółowo

17. 17. Modele materiałów

17. 17. Modele materiałów 7. MODELE MATERIAŁÓW 7. 7. Modele materiałów 7.. Wprowadzenie Podstawowym modelem w mechanice jest model ośrodka ciągłego. Przyjmuje się, że materia wypełnia przestrzeń w sposób ciągły. Możliwe jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

PRACE instytutu LOTNiCTWA ISSN , s , Warszawa 2011

PRACE instytutu LOTNiCTWA ISSN , s , Warszawa 2011 PRACE instytutu LOTNiCTWA ISSN 0509-6669 216, s. 126-145, Warszawa 2011 ANALiZA KONCEPCJi STEROWANiA LOTEM BEZZAŁOGOWYCH MODELi LATAJĄCYCH TYPU MAV Z WYKORZYSTANiEM URZĄDZEŃ MANEWROWYCH UMiESZCZONYCH NA

Bardziej szczegółowo