STRATOSFERYCZNYCH SAMOLOTÓW SOLARNYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "STRATOSFERYCZNYCH SAMOLOTÓW SOLARNYCH"

Transkrypt

1 PRACE instytutu LOTNiCTWA 221, s. 5 17, Warszawa 2011 WYZWANiA i PROBLEMY W BUDOWiE STRATOSFERYCZNYCH SAMOLOTÓW SOLARNYCH EWa CIChoCka Instytut Lotnictwa Streszczenie Praca prezentuje zagadnienia związane z projektowaniem solarnych, stratosferycznych samolotów bezzałogowych typu HALE, ze szczególnym uwzględnieniem problemu stateczności i sterowności. Zwrócono uwagę na szereg kwestii - zarówno zalet jak i kłopotów, które wynikają z prowadzenia operacji oraz realizacji celów misji w stratosferze, kierunków zmian, a także wyzwań związanych z lotami na tym pułapie w aspekcie dynamiki lotu i aeroelastyczności samolotu. Autor podkreśla, że charakterystyki dynamiki lotu odkształcalnych struktur samolotów o dużym wydłużeniu skrzydeł są całkowicie inne w porównaniu do wyników dla samolotów modelowanych jako bryły sztywne. Fakt ten uświadamia, że uzyskanie pełnej wiedzy o powstających konstrukcjach wymaga przeprowadzenia szeregu dokładnych, nieliniowych analiz. WSTĘP Nie ulega wątpliwości, że samoloty bezzałogowe (ang. UaVs - Unmanned aerial Vehicles) stały się prawdziwą rewolucją i przełomem w historii lotnictwa. Zmieniły one sposób prowadzenia działań zbrojnych i zwiększyły możliwości prowadzenia ciągłej obserwacji. Zdaje się, że samoloty te mogą zastąpić samoloty wczesnego ostrzegania awcs (ang. airborne Warning and Control System - Lotniczy System ostrzegania i kontroli) jako bardziej efektywne i ekonomiczne. Fot. 1. Zephyr - Solar HALE UAS - jeden z popularniejszych samolotów solarnych; 2010/07/solar-powered-unmannedaircraf.html

2 6 EWa CIChoCka Ich rola jest również nieoceniona w kwestii ochrony środowiska, możliwości prowadzenia badań naukowych, zapewnienia bezpieczeństwa poprzez ciągły monitoring i patrolowanie powierzchni ziemi. Niezaprzeczalną zaletą samolotów UaVs jest wysoka niezawodność prowadzonych przez nie misji określana między innymi przez parametr definiowany jako MTBCF (ang. Mean Time Between Critical Failures): 1 1 = MTCF i MTBCF Na tej podstawie możliwe jest określenie poziomu niezawodności, ze wzoru: t RSystem () t = exp Π i MTBCFi gdzie: i kolejne składniki systemu, do których należy m.in. system zasilania, system sterowania, system łączności, stacja kontroli naziemnej itp; 1. MTBCF [godziny] System Perspektywicznie mogą one pełnić rolę pseudosatelitów. koszt wysłania takiego samolotu jest wielokrotnie niższy niż w przypadku satelitów, co stanowi poważną i wartościową przewagę nad nimi. Ponadto charakteryzują się większą elastycznością w kwestii obszaru użytkowania oraz ziemi, a dzięki niższemu pułapowi lotu są w stanie przekazać bardziej szczegółowy i dokładny obraz obszaru. i Rys. 2. Mapowanie powierzchni ziemi przez samoloty solarne [3] Zalety samolotów HALE [3] ogromne nadzieje pokłada się w bezzałogowych statkach powietrznych typu hale (ang. high altitude, Long Endurance), w tym w solarnych samolotach stratosferycznych, które są w stanie czerpać energię potrzebną do kontynuowania lotu, ze słońca. Ludzkość pokłada wielkie nadzieje i doszukuje się ogromnych możliwości, jakie umożliwiają loty stratosferyczne (loty na wysokościach km). długotrwałość operowania na pułapie nieosiągalnym przez

3 WyZWaNIa I ProBLEMy W BUdoWIE STraToSFEryCZNyCh SaMoLoTóW SoLarNyCh 7 samoloty komercyjne, w tym samoloty komunikacyjne, bez konieczności lądowania przez wiele miesięcy staje się celem, do którego dążą konstruktorzy z biur projektowych całego świata. Ze względu na możliwość kontynuowania nieprzerwanego lotu przez wiele miesięcy w stratosferze oraz sposób zasilania, samoloty solarne określane są jako samoloty VESPa (ang. Very- Long Endurance Solar Powered autonomous aircraft). Fot. 3. Helios cywilne zastosowanie samolotów UAV NASA [5] 2. TrUdNoŚCI WyNIkaJĄCE Z ProWadZENIa MISJI W STraToSFErZE obecnie rekord długotrwałości lotu należy do bezzałogowego samolotu solarnego Zephyr, który w powietrzu spędził ponad dwa tygodnie. Stratosfera niesie ze sobą poważne wyzwania. Temperatura na wysokości 18 tys. m spada nawet do -75 C, podczas gdy przy ziemi może dochodzić nawet do +40 C. Wszystkie urządzenia muszą więc zostać przystosowane do pracy w bardzo szerokim zakresie temperatur. Mimo, że lot takich samolotów odbywa się bez obecności na pokładzie pilota, który ze stacji naziemnej nadzoruje lot samolotu, to, co wiąże się z brakiem problemu zagrożenia życia w razie problemów technicznych maszyny lub ataków ze strony wroga, to wciąż pozostaje niezwykle ważna kwestia zapewnienia takiemu samolotowi stateczności i sterowności. Jest to duże wyzwanie dla konstruktorów, by zaprojektowany przez nich samolot odznaczał się optymalnymi i najlepszymi do osiągnięcia parametrami i charakterystykami lotu, przy możliwie najmniejszej masie własnej i odpowiednio wytrzymałej konstrukcji, a także przy zachowaniu pełnej stateczności i sterowności obiektu. Zagadnienie to staje się niezwykle trudnym zadaniem. Ponieważ nie da się sprostać wszystkim postawionym wymaganiom, potrzebne są kompromisy przy zachowaniu wytyczonych uprzednio priorytetów. Należy bowiem zdawać sobie

4 8 EWa CIChoCka sprawę, z wielu komplikacji i kłopotów natury technicznej, które wynikają z wysokości na której ma docelowo operować samolot. gęstość powietrza na wysokości przelotowej, która może sięgać nawet aż do 20 tysięcy kilometrów, jest prawie czternaście razy mniejsza niż przy ziemi, natomiast lepkość kinematycznie ponad dziesięć razy większa. Zagrożeniem są również występujące wiatr i podmuchy, które w szególnych, losowych przypadkach mogą być dość silne. Rys. 4. Prędkość wiatru i temperatura dla różnych wysokości i wartości ciś - nień atmosferycznych kolejną trudnością stają się więc niskie liczby reynoldsa na pułapie docelowym. Loty z małymi prędkościami poddźwiękowymi na bardzo wysokich pułapach wymuszają więc konieczność operowania na dużych kątach natarcia, często niewiele mniejszych od kąta krytycznego. Niekontrolowane zaburzenie równowagi takiego lotu może narazić samolot na przeciągnięcie. Sytuacja pogarsza się, ponieważ małe liczby reynoldsa wiążą się z małą energią opływu powietrza. W rezultacie obserwuje się raptowny spadek doskonałości i gwałtowne oderwanie strug. Fot. 5. Pathfinder Plus; FactSheets/FS-034-dFrC.html

5 WyZWaNIa I ProBLEMy W BUdoWIE STraToSFEryCZNyCh SaMoLoTóW SoLarNyCh 9 3. CEChy ZNaMIENNE dla SaMoLoTóW hale Samoloty solarne typu hale charakteryzują się dużą doskonałością, małymi obciążeniami powierzchni nośnej i dużymi wydłużeniami skrzydeł, przy tym dąży się do ograniczenia ich masy oraz powierzchni omywanej. oznacza to dużą podatność samolotu na podmuchy oraz dużą odkształcalność skrzydeł samolotów. W trakcie lotu skrzydła uginają się dość znacznie, dlatego nieodzowne jest przeprowadzenie na etapie projektowania, dogłębnej i wnikliwej nieliniowej analizy aeroelastycznej powstającej konstrukcji. Wynika to z faktu, że w trakcie dużych ugięć skrzydła charakterystyki aerodynamiczne całego samolotu mogą okazać się zupełnie inne niż dla skrzydeł nieodkształconych i w rezultacie samolot może doznać efektów zupełnie niespodziewanych dla konstruktora. Potwierdza to istnienie silnej konieczności przeprowadzenia dokładnych, nieliniowych analiz aeroelastycznych. Bazowanie na wynikach otrzymanych na podstawie zlinearyzowanych równań może skutkować mylnym pojęciem o zjawiskach i charakterystykach dynamicznych statku powietrznego, nawet podczas lotu ustalonego. okazuje się, że także podczas lotu ustalonego występują nieliniowe deformacje skrzydeł. Stąd rodzi się potrzeba ciągłej kontroli deformacji struktury, poprzez zabudowanie na pokładzie systemu aktywnego tłumienia w kanale podłużnym oraz aktywnego systemu tłumiącego deformacje spowodowane turbulencją powietrza. 4. SySTEM ZaSILaNIa I MagaZyNoWaNIa ENErgII Zakłada się, że dzięki szybkiemu rozwojowi technologii w przyszłości, samoloty solarne będą mogły operować dowolnie długo, bez konieczności lądowania. W tym celu obligatoryjnie musi zostać zredukowana masa oraz zwiększona sprawność zarówno baterii słonecznych, ogniw słonecznych jak i akumulatorów, tak aby niezależnie od szerokości geograficznej i pory roku, samolot w ciągu dnia był w stanie zgromadzić odpowiednią ilość energii pozwalającą mu kontynuować lot w nocy. Na kolejnej stronie przedstawiony został wykres pokazujący, że z roku na rok obserwuje się znaczny wzrost sprawności technologii ogniw słonecznych. Rys. 6. Wzrost sprawności technologii fotowoltaicznych ogniw słonecznych [6]

6 10 EWa CIChoCka 5. STaTECZNoŚĆ I STEroWNoŚĆ Jednym z ważniejszych etapów projektowania staje się więc analiza stateczności powstającej konstrukcji. Musi być ona w pełni kompleksowa. Jednak powinien poprzedzić ją proces polegający na wyborze optymalnej konfiguracji samolotu, mając na uwadze wszystkie za i przeciw. Istotnym punktem jest dobór odpowiedniego profilu skrzydła. Jednak dzięki wyrafinowanym narzędziom komputerowym i wysokiej wydajności obliczeniowych metod mechaniki płynów (CFd) zadanie to jest o wiele łatwiejsze, niż choćby dekadę temu. Zafiksowany musi zostać również rozkład elementarnych mas samolotu. Przewagą samolotów napędzanych silnikami elektrycznymi jest brak wędrówki środka masy w trakcie trwania misji. Fakt ten bardzo ułatwia proces konstruowania. Pozwala bowiem na uniknięcie wielu problemów związanych ze zmianą położenia środka jego masy. Brak wędrówki środka ciężkości wzdłuż średniej cięciwy aerodynamicznej przynosi między innymi taką zaletę, jak niezmienność obliczonych momentów bezwładności i momentów dewiacyjnych. Jeden z początkowych kroków powinien obejmować analizę statycznej stateczności i sterowności samolotu. otrzymanie dodatnich zapasów stateczności i sterowności samolotu jest oznaką prawidłowego wyważenia konstrukcji i doboru wymiarów usterzeń, a także jest warunkiem koniecznym, choć niewystarczającym, aby samolot był stateczny dynamicznie. kolejne istotne informacje o własnościach lotnych samolotu przynosi etap wyznaczenia wszystkich pochodnych aerodynamicznych samolotu. Pochodne aerodynamiczne odzwierciedlają szereg cech aerodynamicznych, konstrukcyjnych oraz masowych samolotu. Część z nich zależy dość znacznie od pułapu lotu. Jak już nadmieniono, wraz ze wzrostem wysokości znacznej zmianie ulega gęstość i lepkość powietrza, a co za tym idzie zmienia się też grubość warstwy przyściennej, przelotowa liczba Macha oraz liczba reynoldsa. Wszystkie te czynniki muszą być uwzględniane podczas analizy stateczności, czego konsekwencją jest bezwzględna potrzeba posiadania charakterystyk owych zmian pochodnych z wysokością. Rys. 7. Porównanie pochodnych aerodynamicznych na wysokości 0 m i m, wyznaczonych dla prędkości ekonomicznej lotu

7 WyZWaNIa I ProBLEMy W BUdoWIE STraToSFEryCZNyCh SaMoLoTóW SoLarNyCh 11 Nie bez znaczenia jest metoda ich wyznaczenia. Szeroko rozpowszechnione metody to metoda panelowa oraz tradycyjne metody inżynierskie oparte na raportach stateczności (najczęściej raportach USaF Stability and Control datcom lub data Sheets ESdU). Wiele opracowań, w których prezentowane są wyniki otrzymane na podstawie różnych algorytmów, pokazuje że pod względem jakościowym nie obserwuje się zwykle różnic w otrzymywanych wartościach pochodnych (w zależności od ich znaczenia w odniesieniu do stateczności samolotu). Jak podaje [2] mogą pojawić się pewne rozbieżności o charakterze ilościowym w wyznaczonych wartościach pochodnych aerodynamicznych. Niewielkie różnice zazwyczaj jednak nie wpływają w sposób istotny na stateczność całego samolotu. Stąd wniosek, że wskazane jest posiadanie możliwie największej liczby informacji o projektowanej konstrukcji, a przede wszystkim dokonanie walidacji w tunelu aerodynamicznym. To pozwoli na ewentualne wykluczenie wszystkich niezgodności, bądź ewentualne przeprojektowanie samolotu. Rys. 8. Ranga wyznaczanych pochodnych aerodynamicznych [4] równocześnie należy zdawać sobie sprawę z ograniczeń, jakie dotyczą analitycznych metod wyznaczania pochodnych aerodynamicznych. Po pierwsze, obliczenia takie musi poprzedzić wiele założeń i uproszczeń. Badania tunelowe dają wyniki, które są cenne, ponieważ cechują się dużą dokładnością dla integralnego modelu samolotu. rezultaty otrzymane metodami analitycznymi, oparte na modelach matematycznych samolotu, poważnie zubaża zakres ich stosowalności ograniczony do liniowego zakresu zmian współczynnika siły nośnej wraz ze wzrostem kąta natarcia samolotu, a także konieczne założenie, że opływ odbywa się bez oderwania strug. Stąd wniosek, że badania tunelowe pozwalają na bardzo precyzyjne określenie pochodnych aerodynamicznych nie obarczonych wyżej wymienionymi ograniczeniami. Posiadanie pełnego zestawu pochodnych aerodynamicznych daje kolejną porcję informacji o własnościach pilotażowych projektowanego samolotu. dla każdej klasy samolotu pochodne te zawierają się zwykle w typowym dla nich przedziale zmian ich wartości. Pewne wiadomości można również wywnioskować po zestawieniu odpowiednich pochodnych ze sobą. dobrym przykładem jest wzajemna relacja pochodnych Clp i Clδa. Są to pochodne momentu przechy - lającego odpowiednio: względem prędkości przechylania oraz względem kąta wychylenia lotek. Ich wartości powinny być bardzo zbliżone, aby zapewniona została odpowiednia reakcja samo - lotu po wychyleniu lotek samolotu.

8 12 EWa CIChoCka W dalszym etapie pochodne aerodynamiczne umożliwiają sformułowanie pełnego, różniczkowego równania charakterystycznego stateczności: Mx = Bx przy czym: M macierz masowa; B macierz sztywności. rozwiązaniem powyższego równania są zespolone wartości własne w postaci: = + i gdzie: i odpowiednia postać ruchu. i i i Część rzeczywista odpowiada za tłumienie drgań, natomiast część urojona nazywana jest częstością drgań, przy czym dla nieoscylacyjnych postaci ruchu przybiera ona z oczywistych względów wartość zerową. Następne stadium analiz umożliwia już ocenę wszystkich postaci ruchu na podstawie wyznaczonych, reprezentatywnych wielkości, które jednoznacznie określają charakter odpowiednich ruchów. do grupy wyżej wspomnianych wielkości zaliczany jest współczynnik tłumienia drgań, okres oscylacji, czas stłumienia początkowej amplitudy drgań do połowy oraz częstość drgań nietłumionych. Z kolei do rozpatrywanych postaci ruchu dynamicznej stateczności podłużnej należą oscylacje długookresowe, nazywane oscylacjami fugoidalnymi oraz oscylacje krótkookresowe, którymi są oscylacje szybkie. Z kolei na stateczność boczno-kierunkową składa się holendrowanie, które również zalicza się do ruchów krótkookresowych oraz ruch w przechylaniu i spirala. Należy mieć na uwadze, że dynamiczna stateczność samolotu pogarsza się wraz z wyso - kością lotu. Jak pokazują wykresy, im wyższy pułap tym mniejsze tłumienie drgań oraz mniejsza częstość drgań nietłumionych a także dłuższy okres drgań wszystkich oscylacyjnych postaci ruchu. Proces optymalizacyjny powinien zatem być skupiony, przede wszystkim, na operacyjnych wysokościach lotu, przy jednoczesnym kontrolowaniu poziomu stateczności całego zakresu wysokości, na których będzie poruszał się samolot tj. od ziemi do co najmniej wyso kości przelotowej.

9 WyZWaNIa I ProBLEMy W BUdoWIE STraToSFEryCZNyCh SaMoLoTóW SoLarNyCh 13 Rys. 9. Zmiana tłumienia i częstości drgań nietłumionych fugoidy wraz z wysokością- H (0m do 20000m) Zależność prędkości od czasu dla oscylacji fugoidalnych dla wysokości 0 m i m. Rys. 10. Zmiana okresu drgań oscylacji szybkich wraz z wysokością

10 14 EWa CIChoCka Rys. 11. Zmiana okresu drgań oscylacji szybkich wraz z wysokością lotu Rys. 12. Zmiana okresu oscylacji i częstości drgań nietłumionych holendrowania wraz z wysokością

11 WyZWaNIa I ProBLEMy W BUdoWIE STraToSFEryCZNyCh SaMoLoTóW SoLarNyCh 15 Rys. 13. Czas zdwojenia przechylenia spirali na wysokości 0m i 20000m Wyżej opisany algorytm, pozwalający ocenić dynamiczną stateczność samolotu, obarczony jest bardzo istotnym założeniem. otóż jest to analiza stateczności samolotu traktowanego jako bryłę sztywną. Zatem skrzydła tego samolotu uważane są za nieodkształcalne, doskonale sztywne. Pod wpływem obciążeń aerodynamicznych w trakcie lotu nie ulegają ugięciu. Przeprowadzone badania zaprezentowane w publikacji [1] zwracają uwagę na pojawiające się różnice w wynikach analiz, przy uwzględnieniu efektu uginania się skrzydeł w locie oraz w przypadku sztywnego samolotu. rezultaty pokazują, że reakcje samolotu z odkształcalnymi skrzydłami mogą być znacząco różne niż samolotu modelowanego jako ciało sztywne. Przy tym okazuje się, że niekoniecznie jest to zmiana negatywna rozumiana jako pogorszenie stateczności. Jednak, aby uniknąć powtórzenia historii prototypu samolotu helios, należy zadbać o dokonanie kompleksowej analizy powstającej konstrukcji. Sprawdzone muszą zostać wszelkie możliwe interakcje między aerodynamiką, statecznością i sterownością, wytrzy ma - łością konstrukcji oraz systemem zasilania samolotu. Zabiegi te zapewnią odpowiednie charakterystyki dynamiczne, a przede wszystkim tłumienie oscylacji w kanale podłużnym, które były bezpośrednią przyczyną zniszczenia struktury heliosa.

12 16 EWa CIChoCka Rys. 14. Zmiana prędkości pochylania q w funkcji czasu [sek] - zniszczenie Heliosa podczas lotu testowego w 2003r [7] PodSUMoWaNIE Poznanie wszystkich zjawisk i charakterystyk związanych z dynamiką lotu wymaga więc przeprowadzenia skomplikowanych analiz nieliniowych. Zlinearyzowane podejście do badań dynamiki jest podejściem słusznym w pierwszym etapie projektowania, na poziomie projektu koncepcyjnego. Wyniki liniowych analiz obligatoryjnie muszą być skorelowane z badaniami uwzględniającymi zmiany, zjawiska spowodowane przez ugięcia struktury skrzydeł, które ma miejsce nawet w standardowych warunkach lotu ustalonego. aby poznać reakcje samolotu i zapewnić mu bezpieczny przebieg misji, nieodzowne jest podejście interdyscyplinarne. konieczne jest uwzględnienie wszystkich problemów, jakie wiążą się z odbywaniem lotów w stratosferze. Jednocześnie solarne samoloty stratosferyczne stanowią olbrzymią szansę na rozwój wielu dziedzin nauki i techniki, dlatego w pełni uzasadniona jest moda na skonstruowanie kolejnych wiecznych samolotów. BIBLIograFIa [1] Nonlinear aeroelasticity and flight dynamics of high-altitude Long-Endurance aircraft, Mayuresh J. Patil, dawey h. hodges, Carlos E. S. Cesnik, aiaa [2] dynamics of a high altitude Long Endurance UaV, Zdobysłw goraj, Politechnika Warszawska, ICaS 2000 Congress; [3] First flight of Scaled Electric Solar Powered UaV for Mediterranean Sea Border Surveillance Forest and Fire Monitoring, g. romeo, M. Pacino, F. Borello, aerotecnica Missili & Spazio, The Journal of aerospace, Technology and Systems; [4] advances in Unmanned aerial Vehicles. State of the art and the road to autonomy, kimon P. Valavanis, Springer, 2007; [5] Flying robots. Unmanned aerial Vehicles and Micro aerial Vehicles, Nonami, kendoul, Suzuki, Wang, Nakazawa, Springer, 2010; [6] Forum for Energy Economics and development, ULCa, vol. 01 No.01;april 2008;

13 WyZWaNIa I ProBLEMy W BUdoWIE STraToSFEryCZNyCh SaMoLoTóW SoLarNyCh 17 [7] Investigation of the helios Prototype aircraft Mishap, volume 1, Mishap report, Thomad E. Noll, John M. Brown, Marla E. Perez-davis, Stephen d. Ishmael, geary C. Tiffany, Matthew gaier, January 2004; [8] high altitude, Long Endurance Unmanned aerial Vehicle of a new generation a design challenge for low cost, reliable and high performance aircraft ; goraj, Frydrychewicz, Świetkiewicz, hernik, gadomski, goetzendorf-grabowski, Figat, Suchodolski, Chajec; Bulletin of the Polish academy of Sciences Technical Sciences, Vol. 52, No. 3, 2004; [9] Fink, r.d. USaF stability and control datcom, Wright-Patterson afb, oh, 1975 [10] Engineering Sciences data Unit, Sub-series, aerodynamics, 3a, regent Street, London W1r 7ad, England (ESdU - data Sheets); EWa CIChoCka ChaLLENgES and ISSUES IN design of SoLar STraToSPhErIC aircrafts Abstract The paper presents the theory of designing and flight dynamic analysis of solar, unmanned, high altitude long endurance aerial vehicles, with the particular emphasis on issues regarding stability and control. The attention was drawn on problems connected with challenges in stratospheric flights, and with changes development, and also difficulties associated with flights at these altitudes in terms of flight dynamics and aeroelasticity. The Author highlights that the flight dynamic characteristics of the deformed aircraft are completely different as compared to rigid aircraft s structure, thus the paper discusses linearized stability of trimmed-state aircraft s flight.

Karta (sylabus) przedmiotu Transport Studia I stopnia. Podstawy budowy i lotu statków powietrznych. Język polski

Karta (sylabus) przedmiotu Transport Studia I stopnia. Podstawy budowy i lotu statków powietrznych. Język polski Karta (sylabus) przedmiotu Transport Studia I stopnia Przedmiot: Podstawy budowy i lotu statków powietrznych Rodzaj przedmiotu: Podstawowy Kod przedmiotu: TR 1 N 0 5 49-1_0 Rok: 3 Semestr: 5 Forma studiów:

Bardziej szczegółowo

Mgr inż. Wojciech Chajec Pracownia Kompozytów, CNT Mgr inż. Adam Dziubiński Pracownia Aerodynamiki Numerycznej i Mechaniki Lotu, CNT SMIL

Mgr inż. Wojciech Chajec Pracownia Kompozytów, CNT Mgr inż. Adam Dziubiński Pracownia Aerodynamiki Numerycznej i Mechaniki Lotu, CNT SMIL Mgr inż. Wojciech Chajec Pracownia Kompozytów, CNT Mgr inż. Adam Dziubiński Pracownia Aerodynamiki Numerycznej i Mechaniki Lotu, CNT SMIL We wstępnej analizie przyjęto następujące założenia: Dwuwymiarowość

Bardziej szczegółowo

Projekt 1 Wymiarowanie (sizing) analiza trendów, wyznaczenie konstrukcyjnej masy startowej.

Projekt 1 Wymiarowanie (sizing) analiza trendów, wyznaczenie konstrukcyjnej masy startowej. Projekt 1 Wymiarowanie (sizing) analiza trendów, wyznaczenie konstrukcyjnej masy startowej. Niniejszy projekt obejmuje wstępne wymiarowanie projektowanego samolotu i składa się z następujących punktów

Bardziej szczegółowo

Mechanika lotu. TEMAT: Parametry aerodynamiczne skrzydła samolotu PZL Orlik. Anna Kaszczyszyn

Mechanika lotu. TEMAT: Parametry aerodynamiczne skrzydła samolotu PZL Orlik. Anna Kaszczyszyn Mechanika lotu TEMAT: Parametry aerodynamiczne skrzydła samolotu PZL Orlik Anna Kaszczyszyn SAMOLOT SZKOLNO-TRENINGOWY PZL-130TC-I Orlik Dane geometryczne: 1. Rozpiętość płata 9,00 m 2. Długość 9,00 m

Bardziej szczegółowo

DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI

DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI (Wprowadzenie) Drgania elementów konstrukcji (prętów, wałów, belek) jak i całych konstrukcji należą do ważnych zagadnień dynamiki konstrukcji Przyczyna: nawet niewielkie drgania

Bardziej szczegółowo

J. Szantyr Wykład nr 19 Warstwy przyścienne i ślady 1

J. Szantyr Wykład nr 19 Warstwy przyścienne i ślady 1 J. Szantyr Wykład nr 19 Warstwy przyścienne i ślady 1 Warstwa przyścienna jest to część obszaru przepływu bezpośrednio sąsiadująca z powierzchnią opływanego ciała. W warstwie przyściennej znaczącą rolę

Bardziej szczegółowo

PRACA DYPLOMOWA Magisterska

PRACA DYPLOMOWA Magisterska POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych PRACA DYPLOMOWA Magisterska Studia stacjonarne dzienne Semiaktywne tłumienie drgań w wymuszonych kinematycznie układach drgających z uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Płatek, Marcel Smoliński

Krzysztof Płatek, Marcel Smoliński Krzysztof Płatek, Marcel Smoliński Samolot udźwigowy na zawody Air Cargo 2015 Stuttgart ukończenie: sierpień 2015 Prototyp samolotu solarnego SOLARIS ukończenie: wrzesień 2015 Prototyp samolotu dalekiego

Bardziej szczegółowo

DYNAMIKA KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH

DYNAMIKA KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH DYNAMIKA KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH Roman Lewandowski Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej, Poznań 2006 Książka jest przeznaczona dla studentów wydziałów budownictwa oraz inżynierów budowlanych zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE I BUDOWA

PROJEKTOWANIE I BUDOWA ObciąŜenia usterzenia PROJEKTOWANIE I BUDOWA OBIEKTÓW LATAJĄCYCH I ObciąŜenia usterzenia W. BłaŜewicz Budowa samolotów, obciąŝenia St. Danilecki Konstruowanie samolotów, wyznaczanie ociąŝeń R. Cymerkiewicz

Bardziej szczegółowo

Mechanika ruchu / Leon Prochowski. wyd. 3 uaktual. Warszawa, Spis treści

Mechanika ruchu / Leon Prochowski. wyd. 3 uaktual. Warszawa, Spis treści Mechanika ruchu / Leon Prochowski. wyd. 3 uaktual. Warszawa, 2016 Spis treści Wykaz ważniejszych oznaczeń 11 Od autora 13 Wstęp 15 Rozdział 1. Wprowadzenie 17 1.1. Pojęcia ogólne. Klasyfikacja pojazdów

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYBRANYCH WŁASNOŚCI LOTNYCH MINI-BSP O KLASYCZNYM UKŁADZIE AERODYNAMICZNYM

ANALIZA WYBRANYCH WŁASNOŚCI LOTNYCH MINI-BSP O KLASYCZNYM UKŁADZIE AERODYNAMICZNYM MECHANIK 7/213 Prof. dr hab. inż. Aleksander OLEJNIK Dr inż. Robert ROGÓLSKI Mgr inż. Maciej CHACHIEL Wydział Mechatroniki i Lotnictwa Wojskowa Akademia Techniczna ANALIZA WYBRANYCH WŁASNOŚCI LOTNYCH MINI-BSP

Bardziej szczegółowo

Oferta współpracy. Projekt samolotu solarnego. HF-5 Solaris

Oferta współpracy. Projekt samolotu solarnego. HF-5 Solaris Oferta współpracy Projekt samolotu solarnego HF-5 Solaris Gliwice, 29 stycznia 2014 Szanowni Państwo, nazywam się Tomasz Siwy, mam przyjemność zaprezentować Państwu projekt bezzałogowego statku powietrznego.

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ Jarosław MAŃKOWSKI * Andrzej ŻABICKI * Piotr ŻACH * MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ 1. WSTĘP W analizach MES dużych konstrukcji wykonywanych na skalę

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE PRACY MAGISTERSKIEJ

STRESZCZENIE PRACY MAGISTERSKIEJ WOJSKOWA AKADEMIA TECHNICZNA im. Jarosława Dąbrowskiego STRESZCZENIE PRACY MAGISTERSKIEJ MODELOWANIE D I BADANIA NUMERYCZNE BELKOWYCH MOSTÓW KOLEJOWYCH PODDANYCH DZIAŁANIU POCIĄGÓW SZYBKOBIEŻNYCH Paulina

Bardziej szczegółowo

J. Szantyr Wykład nr 18 Podstawy teorii płatów nośnych Płaty nośne są ważnymi elementami wielu wytworów współczesnej techniki.

J. Szantyr Wykład nr 18 Podstawy teorii płatów nośnych Płaty nośne są ważnymi elementami wielu wytworów współczesnej techniki. J. Szantyr Wykład nr 18 Podstawy teorii płatów nośnych Płaty nośne są ważnymi elementami wielu wytworów współczesnej techniki. < Helikoptery Samoloty Lotnie Żagle > < Kile i stery Wodoloty Śruby okrętowe

Bardziej szczegółowo

Numeryczne modelowanie procesów przepł ywowych

Numeryczne modelowanie procesów przepł ywowych Numeryczne modelowanie procesów przepł ywowych dr inż. Grzegorz Grodzki Temat: Ć wiczenie 3 Numeryczna symulacja ruchu elastycznie umocowanego płata lotniczego umieszczonego w tunelu aerodynamicznym 1.

Bardziej szczegółowo

Rys. 11.11. Przeciągniecie statyczne szybowca

Rys. 11.11. Przeciągniecie statyczne szybowca Cytat z książki: MECHANIKA LOTU SZYBOWCÓW Dr inż. WIESŁAWA ŁANECKA MAKARUK 11.5. LOT NA KRYTYCZNYCH KĄTACH NATARCIA Przeciągnięcie" szybowca. Lot szybowca na ytycznym kącie natarcia i powyżej niego różni

Bardziej szczegółowo

Stateczność ramy - wersja komputerowa

Stateczność ramy - wersja komputerowa Stateczność ramy - wersja komputerowa Cel ćwiczenia : - Obliczenie wartości obciążenia krytycznego i narysowanie postaci wyboczenia. utraty stateczności - Obliczenie przemieszczenia i sił przekrojowych

Bardziej szczegółowo

Aparaty słuchowe Hi-Fi z Multiphysics Modeling

Aparaty słuchowe Hi-Fi z Multiphysics Modeling Aparaty słuchowe Hi-Fi z Multiphysics Modeling POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Mechanika i Budowa Maszyn Technologia Przetwarzania Materiałów Prowadzący: dr hab. Tomasz Stręk

Bardziej szczegółowo

Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych

Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych Wykorzystanie technik komputerowych w projektowaniu elementów z tworzyw sztucznych Tematyka wykładu Techniki komputerowe, Problemy występujące przy konstruowaniu

Bardziej szczegółowo

Kursy. operatorów bezzałogowych statków powietrznych. Warszawa

Kursy. operatorów bezzałogowych statków powietrznych. Warszawa Kursy operatorów bezzałogowych statków powietrznych Warszawa 22 października 2015 1 1. Wymagania ogólne stawiane kandydatom biorącym udział w szkoleniu do świadectwa kwalifikacji operatora bezzałogowych

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE ZA POMOCĄ MES Analiza statyczna ustrojów powierzchniowych

MODELOWANIE ZA POMOCĄ MES Analiza statyczna ustrojów powierzchniowych MODELOWANIE ZA POMOCĄ MES Analiza statyczna ustrojów powierzchniowych PODSTAWY KOMPUTEROWEGO MODELOWANIA USTROJÓW POWIERZCHNIOWYCH Budownictwo, studia I stopnia, semestr VI przedmiot fakultatywny rok akademicki

Bardziej szczegółowo

Statystyczne sterowanie procesem

Statystyczne sterowanie procesem Statystyczne sterowanie procesem SPC (ang. Statistical Process Control) Trzy filary SPC: 1. sporządzenie dokładnego diagramu procesu produkcji; 2. pobieranie losowych próbek (w regularnych odstępach czasu

Bardziej szczegółowo

Ć W I C Z E N I E N R M-2

Ć W I C Z E N I E N R M-2 INSYU FIZYKI WYDZIAŁ INŻYNIERII PRODUKCJI I ECHNOLOGII MAERIAŁÓW POLIECHNIKA CZĘSOCHOWSKA PRACOWNIA MECHANIKI Ć W I C Z E N I E N R M- ZALEŻNOŚĆ OKRESU DRGAŃ WAHADŁA OD AMPLIUDY Ćwiczenie M-: Zależność

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie bryły samolotu dla pożądanych właściwości lotnych

Kształtowanie bryły samolotu dla pożądanych właściwości lotnych Tomasz Goetzendorf-Grabowski Kształtowanie bryły samolotu dla pożądanych właściwości lotnych Warszawa, dn. 14.04.2016 Plan prezentacji Wprowadzenie rys historyczny Postacie ruchu Generalne zasady i przepisy

Bardziej szczegółowo

WpłyW parametrycznej niepewności modelu na zmiany WspółczynnikóW Wzmocnień automatycznej stabilizacji samolotu

WpłyW parametrycznej niepewności modelu na zmiany WspółczynnikóW Wzmocnień automatycznej stabilizacji samolotu WpłyW parametrycznej niepewności modelu na zmiany WspółczynnikóW Wzmocnień automatycznej stabilizacji samolotu Jerzy Graffstein Instytut Lotnictwa Streszczenie Jakość automatycznej stabilizacji dla wybranych

Bardziej szczegółowo

166 Wstęp do statystyki matematycznej

166 Wstęp do statystyki matematycznej 166 Wstęp do statystyki matematycznej Etap trzeci realizacji procesu analizy danych statystycznych w zasadzie powinien rozwiązać nasz zasadniczy problem związany z identyfikacją cechy populacji generalnej

Bardziej szczegółowo

Rola stacji gazowych w ograniczaniu strat gazu w sieciach dystrybucyjnych

Rola stacji gazowych w ograniczaniu strat gazu w sieciach dystrybucyjnych Rola stacji gazowych w ograniczaniu strat gazu w sieciach dystrybucyjnych Politechnika Warszawska Zakład Systemów Ciepłowniczych i Gazowniczych Prof. dr hab. inż. Andrzej J. Osiadacz Dr hab. inż. Maciej

Bardziej szczegółowo

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH Dr inż. Artur JAWORSKI, Dr inż. Hubert KUSZEWSKI, Dr inż. Adam USTRZYCKI W artykule przedstawiono wyniki analizy symulacyjnej

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: ENERGETYKA Rodzaj przedmiotu: specjalności obieralny Rodzaj zajęć: wykład, ćwiczenia, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Przekazanie

Bardziej szczegółowo

Polskie Zakłady Lotnicze Sp. z o.o. in Mielec (Poland) BEZMIECHOWA, WRZESIEŃ 29, 2008 1

Polskie Zakłady Lotnicze Sp. z o.o. in Mielec (Poland) BEZMIECHOWA, WRZESIEŃ 29, 2008 1 Polskie Zakłady Lotnicze Sp. z o.o. in Mielec (Poland) BEZMIECHOWA, WRZESIEŃ 29, 2008 1 Polskie Zakłady Lotnicze sp z o.o. 70 lat tradycji ponad 15.5 tysięcy wyprodukowanych samolotów sprzedanych do bardzo

Bardziej szczegółowo

Spis treści Przedmowa

Spis treści Przedmowa Spis treści Przedmowa 1. Wprowadzenie do problematyki konstruowania - Marek Dietrich (p. 1.1, 1.2), Włodzimierz Ozimowski (p. 1.3 -i-1.7), Jacek Stupnicki (p. l.8) 1.1. Proces konstruowania 1.2. Kryteria

Bardziej szczegółowo

MODELOWANiE TURBiNOWYCH SiLNiKÓW ODRZUTOWYCH W ŚRODOWiSKU GASTURB NA PRZYKŁADZiE SiLNiKA K-15

MODELOWANiE TURBiNOWYCH SiLNiKÓW ODRZUTOWYCH W ŚRODOWiSKU GASTURB NA PRZYKŁADZiE SiLNiKA K-15 PRACE instytutu LOTNiCTWA 213, s. 204-211, Warszawa 2011 MODELOWANiE TURBiNOWYCH SiLNiKÓW ODRZUTOWYCH W ŚRODOWiSKU GASTURB NA PRZYKŁADZiE SiLNiKA K-15 RySzaRd ChaChuRSkI, MaRCIN GapSkI Wojskowa Akademia

Bardziej szczegółowo

Symulacyjne określenie obciążeń wirnika nośnego śmigłowca z indywidualnym Sterowaniem kąta nastawienia łopat w warunkach lotu ustalonego

Symulacyjne określenie obciążeń wirnika nośnego śmigłowca z indywidualnym Sterowaniem kąta nastawienia łopat w warunkach lotu ustalonego Symulacyjne określenie obciążeń wirnika nośnego śmigłowca z indywidualnym Sterowaniem kąta nastawienia łopat w warunkach lotu ustalonego Jarosław Stanisławski Instytut Lotnictwa Streszczenie Przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Wyboczenie ściskanego pręta

Wyboczenie ściskanego pręta Wszelkie prawa zastrzeżone Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: 1. Wstęp Wyboczenie ściskanego pręta oprac. dr inż. Ludomir J. Jankowski Zagadnienie wyboczenia

Bardziej szczegółowo

Wykład FIZYKA I. 10. Ruch drgający tłumiony i wymuszony. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak

Wykład FIZYKA I. 10. Ruch drgający tłumiony i wymuszony.  Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Wykład FIZYKA I 1. Ruch drgający tłumiony i wymuszony Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Instytut Fizyki Politechniki Wrocławskiej http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html Siły oporu (tarcia)

Bardziej szczegółowo

11. 11. OPTYMALIZACJA KONSTRUKCJI

11. 11. OPTYMALIZACJA KONSTRUKCJI 11. OPTYMALIZACJA KONSTRUKCJI 1 11. 11. OPTYMALIZACJA KONSTRUKCJI 11.1. Wprowadzenie 1. Optymalizacja potocznie i matematycznie 2. Przykład 3. Kryterium optymalizacji 4. Ograniczenia w zadaniach optymalizacji

Bardziej szczegółowo

Już niedługo na nasze lotniska przylecą zakupione

Już niedługo na nasze lotniska przylecą zakupione TECHNIKA I EKSPLOATACJA Już niedługo na nasze lotniska przylecą zakupione samoloty F-16. Myślę, że przyszli użytkownicy tych maszyn, a także osoby interesujące się lotnictwem, chcieliby poznać nieco bliżej,

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia I stopnia (inżynierskie)

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia I stopnia (inżynierskie) Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia I stopnia (inżynierskie) Temat: Pomiar prędkości kątowych samolotu przy pomocy czujnika ziemskiego pola magnetycznego 1. Analiza właściwości

Bardziej szczegółowo

Czym jest aerodynamika?

Czym jest aerodynamika? AERODYNAMIKA Czym jest aerodynamika? Aerodynamika - dział fizyki, mechaniki płynów, zajmujący się badaniem zjawisk związanych z ruchem gazów, a także ruchu ciał stałych w ośrodku gazowym i sił działających

Bardziej szczegółowo

Metoda Elementów skończonych PROJEKT. COMSOL Multiphysics 3.4

Metoda Elementów skończonych PROJEKT. COMSOL Multiphysics 3.4 POLITECHNIKA POZNAŃSKA WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I ZARZĄDZANIA MECHANIKA I BUDOWA MASZYN KONSTRUCJA MASZYN I URZĄDZEŃ Rok akademicki 2013/14, sem VII Metoda Elementów skończonych PROJEKT COMSOL Multiphysics

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja konstrukcji

Optymalizacja konstrukcji Optymalizacja konstrukcji Kształtowanie konstrukcyjne: nadanie właściwych cech konstrukcyjnych przeszłej maszynie określenie z jakiego punktu widzenia (wg jakiego kryterium oceny) będą oceniane alternatywne

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA LUBELSKA

POLITECHNIKA LUBELSKA BADANIE WPŁYWU AKTYWNEGO PRZEPŁYWU NA SIŁĘ NOŚNĄ PROFILI LOTNICZYCH Międzyuczelniane Inżynierskie Warsztaty Lotnicze Cel projektu: 1. zbadanie wpływu aktywnego przepływu odprofilowego lub doprofilowego

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY MES W MECHANICE

SYSTEMY MES W MECHANICE SPECJALNOŚĆ SYSTEMY MES W MECHANICE Drugi stopień na kierunku MECHANIKA I BUDOWA MASZYN Instytut Mechaniki Stosowanej PP http://www.am.put.poznan.pl Przedmioty specjalistyczne będą prowadzone przez pracowników:

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA LUBELSKA

POLITECHNIKA LUBELSKA Badania opływu turbiny wiatrowej typu VAWT (Vertical Axis Wind Turbine) Międzyuczelniane Inżynierskie Warsztaty Lotnicze Cel prezentacji Celem prezentacji jest opis przeprowadzonych badań CFD oraz tunelowych

Bardziej szczegółowo

Sieci obliczeniowe poprawny dobór i modelowanie

Sieci obliczeniowe poprawny dobór i modelowanie Sieci obliczeniowe poprawny dobór i modelowanie 1. Wstęp. Jednym z pierwszych, a zarazem najważniejszym krokiem podczas tworzenia symulacji CFD jest poprawne określenie rozdzielczości, wymiarów oraz ilości

Bardziej szczegółowo

Analiza korespondencji

Analiza korespondencji Analiza korespondencji Kiedy stosujemy? 2 W wielu badaniach mamy do czynienia ze zmiennymi jakościowymi (nominalne i porządkowe) typu np.: płeć, wykształcenie, status palenia. Punktem wyjścia do analizy

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska

Politechnika Poznańska Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Mechanika i Budowa Maszyn Projekt: Metoda elementów skończonych Prowadzący: dr hab. Tomasz STRĘK prof. nadzw. Autorzy: Małgorzata Jóźwiak Mateusz

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DOTYCZĄCE WYKONYWANIA PROJEKTÓW

WYMAGANIA DOTYCZĄCE WYKONYWANIA PROJEKTÓW P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A WYDZIAŁ MECHANICZNY ENERGETYKI I LOTNICTWA INSTYTUT TECHNIKI LOTNICZEJ I MECHANIKI STOSOWANEJ ZAKŁAD SAMOLOTÓW I ŚMIGŁOWCÓW Tomasz Goetzendorf-Grabowski OGÓLNE

Bardziej szczegółowo

Lot odwrócony samolotu o dużej manewrowości

Lot odwrócony samolotu o dużej manewrowości Bi u l e t y n WAT Vo l. LXIV, Nr 4, 2015 Lot odwrócony samolotu o dużej manewrowości Stanisław Danilecki, Piotr Leszczyński Wojskowa Akademia Techniczna, Wydział Mechatroniki i Lotnictwa, Instytut Techniki

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska

Politechnika Poznańska Politechnika Poznańska Metoda Elementów Skończonych Prowadzący: dr hab. T. Stręk prof. PP Autorzy: Maciej Osowski Paweł Patkowski Kamil Różański Wydział: Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Kierunek: Mechanika

Bardziej szczegółowo

Laboratoria MES. Porównanie opływu samochodu osobowego i cięŝarowego.

Laboratoria MES. Porównanie opływu samochodu osobowego i cięŝarowego. POLITECHNIKA POZNAŃSKA WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I ZARZĄDZANIA MECHANIKA I BUDOWA MASZYN M-1 Laboratoria MES Porównanie opływu samochodu osobowego i cięŝarowego. Prowadzący: Dr inŝ. Tomasz Stręk Wykonał: Hubert

Bardziej szczegółowo

Wybrane zastosowania bezzałogowych statków latających (BSL) w inżynierii środowiska. Rok akademicki: 2016/2017 Kod: DIS IK-n Punkty ECTS: 3

Wybrane zastosowania bezzałogowych statków latających (BSL) w inżynierii środowiska. Rok akademicki: 2016/2017 Kod: DIS IK-n Punkty ECTS: 3 Nazwa modułu: Wybrane zastosowania latających (BSL) w inżynierii środowiska Rok akademicki: 2016/2017 Kod: DIS-2-424-IK-n Punkty ECTS: 3 Wydział: Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska Kierunek: Inżynieria

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania. Studia: I stopnia (inżynierskie)

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania. Studia: I stopnia (inżynierskie) Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia I stopnia (inżynierskie) Temat: Skalowanie czujników prędkości kątowej i orientacji przestrzennej 1. Analiza właściwości czujników i układów

Bardziej szczegółowo

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne. opis ruchu drgającego a w szczególności drgań wahadła fizycznego

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne. opis ruchu drgającego a w szczególności drgań wahadła fizycznego Nazwisko i imię: Zespół: Data: Cel ćwiczenia: Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne opis ruchu drgającego a w szczególności drgań wahadła fizycznego wyznaczenie momentów bezwładności brył sztywnych Literatura

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja dotycząca wykonywania lotów w rejonie TMA i CTR Lublin

Dokumentacja dotycząca wykonywania lotów w rejonie TMA i CTR Lublin Dokumentacja dotycząca wykonywania lotów w rejonie TMA i CTR Lublin Wykaz dokumentów Porozumienia i operacyjne INOP TWR Lublin AIP Polska Porozumienia operacyjne: Porozumienie o współpracy operacyjnej

Bardziej szczegółowo

Metoda elementów skończonych

Metoda elementów skończonych Metoda elementów skończonych Wraz z rozwojem elektronicznych maszyn obliczeniowych jakimi są komputery zaczęły pojawiać się różne numeryczne metody do obliczeń wytrzymałości różnych konstrukcji. Jedną

Bardziej szczegółowo

REDUKCJA DRGAŃ KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH WPROWADZENIE

REDUKCJA DRGAŃ KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH WPROWADZENIE REDUKCJA DRGAŃ KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH WPROWADZENIE Roman Lewandowski Wstęp Pasywne eliminatory drgań Aktywne eliminatory drgań Półaktywne eliminatory drgań Zastosowania w budownictwie Przykładowe rozwiązania

Bardziej szczegółowo

Przegląd zdjęć lotniczych lasów wykonanych w projekcie HESOFF. Mariusz Kacprzak, Konrad Wodziński

Przegląd zdjęć lotniczych lasów wykonanych w projekcie HESOFF. Mariusz Kacprzak, Konrad Wodziński Przegląd zdjęć lotniczych lasów wykonanych w projekcie HESOFF Mariusz Kacprzak, Konrad Wodziński Plan prezentacji: 1) Omówienie głównych celów projektu oraz jego głównych założeń 2) Opis platformy multisensorowej

Bardziej szczegółowo

Miniskrypt do ćw. nr 4

Miniskrypt do ćw. nr 4 granicach ekonomicznych) a punktami P - I (obszar inwersji) występuje przyspieszenie wzrostu spadku ciśnienia na wypełnieniu. Faza gazowa wnika w fazę ciekłą, jej spływ jest przyhamowany. Między punktami

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia II stopnia (magisterskie)

Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia II stopnia (magisterskie) Tematy prac dyplomowych w Katedrze Awioniki i Sterowania Studia II stopnia (magisterskie) Temat: Analiza właściwości pilotażowych samolotu Specjalność: Pilotaż lub Awionika 1. Analiza stosowanych kryteriów

Bardziej szczegółowo

4. Analiza stanu naprężeń i odkształceń na przykładzie uchwytu do telewizora... 19

4. Analiza stanu naprężeń i odkształceń na przykładzie uchwytu do telewizora... 19 POLITECHNIKA POZNAŃSKA WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I ZARZĄDZANIA Metoda Elementów Skończonych Projekt wykonany w programie COMSOL multiphysics 3.4 Autorzy: Adrian Cieślicki Robert Szpejnowski Mateusz Grześkowiak

Bardziej szczegółowo

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski Sterowanie procesem i jego zdolność Zbigniew Wiśniewski Wybór cech do kart kontrolnych Zaleca się aby w pierwszej kolejności były brane pod uwagę cechy dotyczące funkcjonowania wyrobu lub świadczenia usługi

Bardziej szczegółowo

Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) sprężyny

Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) sprężyny Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) Wprowadzenie Wartość współczynnika sztywności użytej można wyznaczyć z dużą dokładnością metodą statyczną. W tym celu należy zawiesić pionowo

Bardziej szczegółowo

PN-B-03004:1988. Kominy murowane i żelbetowe. Obliczenia statyczne i projektowanie

PN-B-03004:1988. Kominy murowane i żelbetowe. Obliczenia statyczne i projektowanie KOMINY PN-B-03004:1988 Kominy murowane i żelbetowe. Obliczenia statyczne i projektowanie Normą objęto kominy spalinowe i wentylacyjne, żelbetowe oraz wykonywane z cegły, kształtek ceramicznych lub betonowych.

Bardziej szczegółowo

PRACE instytutu LOTNiCTWA ISSN , s , Warszawa 2011

PRACE instytutu LOTNiCTWA ISSN , s , Warszawa 2011 PRACE instytutu LOTNiCTWA ISSN 0509-6669 216, s. 126-145, Warszawa 2011 ANALiZA KONCEPCJi STEROWANiA LOTEM BEZZAŁOGOWYCH MODELi LATAJĄCYCH TYPU MAV Z WYKORZYSTANiEM URZĄDZEŃ MANEWROWYCH UMiESZCZONYCH NA

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANiE NOWOWCZESNYCH NARZĘDZi. WiROPŁATA CZTEROWiRNiKOWEGO

WYKORZYSTANiE NOWOWCZESNYCH NARZĘDZi. WiROPŁATA CZTEROWiRNiKOWEGO PRACE instytutu LOTNiCTWA eissn 2300-5408 231, s. 52-59, Warszawa 2013 WYKORZYSTANiE NOWOWCZESNYCH NARZĘDZi inżynierskich W PROJEKTOWANiU BEZZAŁOGOWEGO WiROPŁATA CZTEROWiRNiKOWEGO MacIej PaWełczyk, PrzeMySłaW

Bardziej szczegółowo

TECHNIKA I EKSPLOATACJA

TECHNIKA I EKSPLOATACJA TECHNIKA I EKSPLOATACJA Płk w st. sp. pil. dr inż. Antoni Milkiewicz Samolot F-16C/D Instalacje: paliwowa, hydrauliczna i elektryczna Instalacja paliwowa W skład instalacji paliwowej samolotu F-16 wchodzą

Bardziej szczegółowo

WYKAZ TEMATÓW Z LABORATORIUM DRGAŃ MECHANICZNYCH dla studentów semestru IV WM

WYKAZ TEMATÓW Z LABORATORIUM DRGAŃ MECHANICZNYCH dla studentów semestru IV WM WYKAZ TEMATÓW Z LABORATORIUM DRGAŃ MECHANICZNYCH dla studentów semestru IV WM 1. Wprowadzenie do zajęć. Równania Lagrange'a II rodzaju Ćwiczenie wykonywane na podstawie rozdziału 3 [1] 2. Drgania swobodne

Bardziej szczegółowo

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 14 w Opolu. Edukacyjna Wartość Dodana

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 14 w Opolu. Edukacyjna Wartość Dodana Publiczna Szkoła Podstawowa nr 14 w Opolu Edukacyjna Wartość Dodana rok szkolny 2014/2015 Edukacyjna Wartość Dodana (EWD) jest miarą efektywności nauczania dla szkoły i uczniów, którzy do danej placówki

Bardziej szczegółowo

- stosunek kosztów eksploatacji (Coraz droższe paliwa kopalne/ coraz tańsze pompy ciepła)

- stosunek kosztów eksploatacji (Coraz droższe paliwa kopalne/ coraz tańsze pompy ciepła) Czy pod względem ekonomicznym uzasadnione jest stosowanie w systemach grzewczych w Polsce sprężarkowej pompy ciepła w systemie monowalentnym czy biwalentnym? Andrzej Domian, Michał Zakrzewski Pompy ciepła,

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska

Politechnika Poznańska Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Mechanika i Budowa Maszyn Grupa M2 Semestr V Metoda Elementów Skończonych prowadzący: dr hab. T. Stręk, prof. nadzw. wykonawcy: Grzegorz Geisler

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

Ruch drgający i falowy

Ruch drgający i falowy Ruch drgający i falowy 1. Ruch harmoniczny 1.1. Pojęcie ruchu harmonicznego Jednym z najbardziej rozpowszechnionych ruchów w mechanice jest ruch ciała drgającego. Przykładem takiego ruchu może być ruch

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Liczba tygodni w tygodniu w semestrze

Liczba godzin Liczba tygodni w tygodniu w semestrze 15. Przedmiot: WYTRZYMAŁOŚĆ MATERIAŁÓW Kierunek: Mechatronika Specjalność: mechatronika systemów energetycznych Rozkład zajęć w czasie studiów Liczba godzin Liczba godzin Liczba tygodni w tygodniu w semestrze

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z symulacji CFD jakie dane powinien zawierać?

Raport końcowy z symulacji CFD jakie dane powinien zawierać? Raport końcowy z symulacji CFD jakie dane powinien zawierać? 1. Wstęp. Raport końcowy z wykonanej symulacji CFD jest dokumentem zawierającym nie tylko wyniki końcowe oraz płynące z nich wnioski, ale również

Bardziej szczegółowo

Dwa w jednym teście. Badane parametry

Dwa w jednym teście. Badane parametry Dwa w jednym teście Rys. Jacek Kubiś, Wimad Schemat zawieszenia z zaznaczeniem wprowadzonych pojęć Urządzenia do kontroli zawieszeń metodą Boge badają ich działanie w przebiegach czasowych. Wyniki zależą

Bardziej szczegółowo

ETAPY I KIERUNKI ROZWOJU OBIEKTÓW LATAJĄCYCH WYKORZYSTUJĄCYCH DO NAPĘDU ENERGIĘ SŁONECZNĄ

ETAPY I KIERUNKI ROZWOJU OBIEKTÓW LATAJĄCYCH WYKORZYSTUJĄCYCH DO NAPĘDU ENERGIĘ SŁONECZNĄ PRACE INSTYTUTU LOTNICTWA ISSN 0509-6669 Nr 2(243), s. 108-119, Warszawa 2016 eissn 2300-5408 DOI: 10.5604/05096669.1205258 ETAPY I KIERUNKI ROZWOJU OBIEKTÓW LATAJĄCYCH WYKORZYSTUJĄCYCH DO NAPĘDU ENERGIĘ

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POWŁOKI POWIERZCHNI WEWNĘTRZNEJ RUR PRZEWODOWYCH NA EKSPLOATACJĘ RUROCIĄGU. Przygotował: Dr inż. Marian Mikoś

WPŁYW POWŁOKI POWIERZCHNI WEWNĘTRZNEJ RUR PRZEWODOWYCH NA EKSPLOATACJĘ RUROCIĄGU. Przygotował: Dr inż. Marian Mikoś WPŁYW POWŁOKI POWIERZCHNI WEWNĘTRZNEJ RUR PRZEWODOWYCH NA EKSPLOATACJĘ RUROCIĄGU Przygotował: Dr inż. Marian Mikoś Kocierz, 3-5 wrzesień 008 Wstęp Przedmiotem opracowania jest wykazanie, w jakim stopniu

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA LOTNICZA NA POLITECHNICE WROCŁAWSKIEJ

INŻYNIERIA LOTNICZA NA POLITECHNICE WROCŁAWSKIEJ INŻYNIERIA LOTNICZA NA POLITECHNICE WROCŁAWSKIEJ dr hab. inż. Cezary SZCZEPAŃSKI WYDZIAŁ MECHANICZNO ENERGETYCZNY Katedra Inżynierii Kriogenicznej, Lotniczej i Procesowej SEKTOR LOTNICZY Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

17. 17. Modele materiałów

17. 17. Modele materiałów 7. MODELE MATERIAŁÓW 7. 7. Modele materiałów 7.. Wprowadzenie Podstawowym modelem w mechanice jest model ośrodka ciągłego. Przyjmuje się, że materia wypełnia przestrzeń w sposób ciągły. Możliwe jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Adam DANIELCZOK Andrzej BIENIEK Ireneusz HETMAŃCZYK. 1. Wprowadzenie. 2. Analiza teoretyczna

Adam DANIELCZOK Andrzej BIENIEK Ireneusz HETMAŃCZYK. 1. Wprowadzenie. 2. Analiza teoretyczna Adam DANIELCZOK Andrzej BIENIEK Ireneusz HETMAŃCZYK PORÓWNANIE PRZEBIEGU PROCESU ROZPĘDZANIA PRZY CIĄGŁEJ I STOPNIOWEJ ZMIANIE PRZEŁOŻENIA W SAMOCHODZIE OSOBOWYM COMPARISON OF PASSENGER CAR ACCELERATION

Bardziej szczegółowo

PROJEKT MES COMSOL MULTIPHYSICS 3.4

PROJEKT MES COMSOL MULTIPHYSICS 3.4 POLITECHNIKA POZNAŃSKA WYDZIAŁ BUDOWY MASZYN I ZARZĄDZANIA PROJEKT MES COMSOL MULTIPHYSICS 3.4 Prowadzący: dr hab. Tomasz Stręk, prof. nadz. Wykonali: Dawid Weremiuk Dawid Prusiewicz Kierunek: Mechanika

Bardziej szczegółowo

Mgr inż. Marta DROSIŃSKA Politechnika Gdańska, Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa

Mgr inż. Marta DROSIŃSKA Politechnika Gdańska, Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa MECHANIK 7/2014 Mgr inż. Marta DROSIŃSKA Politechnika Gdańska, Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa WYZNACZENIE CHARAKTERYSTYK EKSPLOATACYJNYCH SIŁOWNI TURBINOWEJ Z REAKTOREM WYSOKOTEMPERATUROWYM W ZMIENNYCH

Bardziej szczegółowo

Dlaczego samoloty latają? wykonał: Piotr Lipiarz 229074

Dlaczego samoloty latają? wykonał: Piotr Lipiarz 229074 Dlaczego samoloty latają? wykonał: Piotr Lipiarz 229074 Wprowadzenie Teoretyczne Prawie każdy wie, że odpowiedzią na pytanie dlaczego samolot lata? jest specjalny kształt skrzydła, dokładnie jego przekroju

Bardziej szczegółowo

WYMIANA CIEPŁA W PROCESIE TERMICZNEGO EKSPANDOWANIA NASION PROSA W STRUMIENIU GORĄCEGO POWIETRZA

WYMIANA CIEPŁA W PROCESIE TERMICZNEGO EKSPANDOWANIA NASION PROSA W STRUMIENIU GORĄCEGO POWIETRZA Konopko Henryk Politechnika Białostocka WYMIANA CIEPŁA W PROCESIE TERMICZNEGO EKSPANDOWANIA NASION PROSA W STRUMIENIU GORĄCEGO POWIETRZA Streszczenie W pracy przedstawiono wyniki symulacji komputerowej

Bardziej szczegółowo

BADANIA WIRNIKA TURBINY WIATRROWEJ O REGULOWANYM POŁOŻENIU ŁOPAT ROBOCZYCH. Zbigniew Czyż, Zdzisław Kamiński

BADANIA WIRNIKA TURBINY WIATRROWEJ O REGULOWANYM POŁOŻENIU ŁOPAT ROBOCZYCH. Zbigniew Czyż, Zdzisław Kamiński BADANIA WIRNIKA TURBINY WIATRROWEJ O REGULOWANYM POŁOŻENIU ŁOPAT ROBOCZYCH Zbigniew Czyż, Zdzisław Kamiński Politechnika Lubelska, Wydział Mechaniczny, Katedra Termodynamiki, Mechaniki Płynów i Napędów

Bardziej szczegółowo

Zakład Mechaniki Płynów i Aerodynamiki

Zakład Mechaniki Płynów i Aerodynamiki Zakład ad Mechaniki PłynP ynów i Aerodynamiki Tunel aerodynamiczny o obiegu otwartym z komorą Eiffela Badania modelowe Cele poznawcze: - pozyskanie informacji na temat procesów zachodzących w przepływach

Bardziej szczegółowo

PyroSim i symulacje instalacji wentylacyjno-klimatyzacyjnych

PyroSim i symulacje instalacji wentylacyjno-klimatyzacyjnych PyroSim i symulacje instalacji wentylacyjno-klimatyzacyjnych Wstęp Kiedy w roku 2000 oficjalnie zaprezentowano i udostępniono do użytku program FDS (Fire Dynamics Simulator), był on pierwotnie narzędziem

Bardziej szczegółowo

BADANIE SILNIKA SKOKOWEGO

BADANIE SILNIKA SKOKOWEGO Politechnika Warszawska Instytut Maszyn Elektrycznych Laboratorium Maszyn Elektrycznych Malej Mocy BADANIE SILNIKA SKOKOWEGO Warszawa 00. 1. STANOWISKO I UKŁAD POMIAROWY. W skład stanowiska pomiarowego

Bardziej szczegółowo

OCENA NIEZAWODNOŚCI EKSPLOATACYJNEJ AUTOBUSÓW KOMUNIKACJI MIEJSKIEJ

OCENA NIEZAWODNOŚCI EKSPLOATACYJNEJ AUTOBUSÓW KOMUNIKACJI MIEJSKIEJ 1-2012 PROBLEMY EKSPLOATACJI 79 Joanna RYMARZ, Andrzej NIEWCZAS Politechnika Lubelska OCENA NIEZAWODNOŚCI EKSPLOATACYJNEJ AUTOBUSÓW KOMUNIKACJI MIEJSKIEJ Słowa kluczowe Niezawodność, autobus miejski. Streszczenie

Bardziej szczegółowo

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com Analiza korelacji i regresji KORELACJA zależność liniowa Obserwujemy parę cech ilościowych (X,Y). Doświadczenie jest tak pomyślane, aby obserwowane pary cech X i Y (tzn i ta para x i i y i dla różnych

Bardziej szczegółowo

Funkcje charakteryzujące proces. Dr inż. Robert Jakubowski

Funkcje charakteryzujące proces. Dr inż. Robert Jakubowski Funkcje charakteryzujące proces eksploatacji Dr inż. Robert Jakubowski Niezawodność Niezawodność Rprawdopodobieństwo, że w przedziale czasu od do t cechy funkcjonalne statku powietrznego Ubędą się mieścić

Bardziej szczegółowo

Systemy. Krzysztof Patan

Systemy. Krzysztof Patan Systemy Krzysztof Patan Systemy z pamięcią System jest bez pamięci (statyczny), jeżeli dla dowolnej chwili t 0 wartość sygnału wyjściowego y(t 0 ) zależy wyłącznie od wartości sygnału wejściowego w tej

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH M.20.02.01. Próbne obciążenie obiektu mostowego

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH M.20.02.01. Próbne obciążenie obiektu mostowego WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH Próbne obciążenie obiektu mostowego 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot Warunków wykonania i odbioru robót budowlanych Przedmiotem niniejszych Warunków wykonania i odbioru

Bardziej szczegółowo

FLIGHT TESTS OF THE UNMANNED HELICOPTER ILX-27 SOME SELECTED ISSUES ZAGADNIENIA PRÓB W LOCIE BEZZAŁOGOWEGO ŚMIGŁOWCA ILX-27

FLIGHT TESTS OF THE UNMANNED HELICOPTER ILX-27 SOME SELECTED ISSUES ZAGADNIENIA PRÓB W LOCIE BEZZAŁOGOWEGO ŚMIGŁOWCA ILX-27 Journal of KONBiN 1(25)2013 ISSN 1895-8281 DOI 10.2478/jok-2013-0067 FLIGHT TESTS OF THE UNMANNED HELICOPTER ILX-27 SOME SELECTED ISSUES ZAGADNIENIA PRÓB W LOCIE BEZZAŁOGOWEGO ŚMIGŁOWCA ILX-27 Jarosław

Bardziej szczegółowo

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego (na podstawie: Żółtowski B. Podstawy diagnostyki maszyn, 1996) dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Teoria eksperymentu: Teoria eksperymentu

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2013/2014 Kod: DGK n Punkty ECTS: 3. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: -

Rok akademicki: 2013/2014 Kod: DGK n Punkty ECTS: 3. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: - Nazwa modułu: Zastosowanie bezzałogowych statków latających (BSL) w geodezji Rok akademicki: 2013/2014 Kod: DGK-1-813-n Punkty ECTS: 3 Wydział: Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska Kierunek: Geodezja

Bardziej szczegółowo