DO CZEGO SĄ STOSOWANE DODATKI DO ŻYWNOŚCI?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "DO CZEGO SĄ STOSOWANE DODATKI DO ŻYWNOŚCI?"

Transkrypt

1 DODATKI DO ŻYWNOŚCI Prawodawstwo Unii Europejskiej definiuje dodatki jako,,każdą substancję, która w normalnych warunkach ani nie jest spożywana sama jako żywność, ani nie jest stosowana jako charakterystyczny składnik żywności, bez względu na swoją ewentualną wartość odżywczą, której celowe dodanie, ze względów technologicznych,, do żywności w trakcie jej produkcji, przetwarzania, przygotowywania, obróbki, pakowania, przewozu lub przechowywania powoduje, lub można spodziewać się zasadnie, że powoduje, iż substancja ta lub jej produkty pochodne stają się bezpośrednio lub pośrednio składnikiem tej żywności. DO CZEGO SĄ STOSOWANE DODATKI DO ŻYWNOŚCI? Prawodawstwo UE określa 26,,celów technologicznych dodatków. Są one stosowane, m. in. jako: - barwniki (wykorzystywane do nadania lub przywrócenia żywotności koloru), - środki konserwujące (przedłużają okres przydatności żywności do spożycia przez ochronę przed mikroorganizmami), - przeciwutleniacze (to substancje przedłużające okres przydatności żywności do spożycia przez ochronę przed zepsuciem na skutek utleniania, np. jełczenie tłuszczu albo zmiana barwy), - środki do przetwarzania mąki (polepszacze dodawane do mąki lub ciasta w celu poprawy ich właściwości wypiekowych). CZY DODATKI DO ŻYWNOŚCI SĄ BEZPIECZNE? Bezpieczeństwo wszystkich obecnie dopuszczonych dodatków do żywności zostało ocenione przez Komitet Naukowy ds. Żywności (SCF) lub Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). W unijnym wykazie znajdują się jedynie te, których proponowane zastosowania uznano za bezpieczne. Ponowna ocena dodatków (ocenionych np. w latach 70-tych) zostanie przeprowadzona do 2020 r. W wyniku tego programu 1

2 zweryfikowano dotychczas stosowanie 3 barwników spożywczych żółcień chinolinowa E 104, żółcień zachodzącego słońca E 110, pąs 4R E 124. EFSA obniżył ich dopuszczalne dzienne spożycie i uznał, że narażenie ludzi na te barwniki jest prawdopodobnie zbyt wysokie. W JAKI SPOSÓB OCENIA SIĘ BEZPIECZEŃSTWO DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI? Bezpieczeństwo dodatków do żywności ocenia EFSA. Proces ten dokonywany jest na podstawie dokumentacji, udostępnianej zazwyczaj przez wnioskodawcę (dokumentacja musi zawierać chemiczną identyfikację dodatku, opisywać jego proces produkcyjny, metody analizy i reakcji oraz losy w żywności, a w razie potrzeby podawać także proponowane zastosowania i dane toksykologiczne obejmujące informacje dotyczące metabolizmu, podchronicznej i chronicznej toksyczności i rakotwórczości, genotoksyczności, toksyczności reprodukcyjnej i rozwojowej oraz, w razie potrzeby, odniesienia do innych badań). Na podstawie tych danych EFSA określa poziom, poniżej którego pobieranie substancji może zostać uznane za bezpieczne tzw. dopuszczalne dzienne spożycie (ADI). EFSA dokonuje także oszacowania, na podstawie proponowanych zastosowań w różnych środkach spożywczych, czy istnieje możliwość przekroczenia ADI (jeżeli jest taka możliwość stosowanie do żywności dodatku jest uważane za bezpieczne). CZY MOŻLIWE JEST SPOŻYWANIE DODATKÓW DO ZYWNOŚCI NA NIEBEZPIECZNIE WYSOKIM POZIOMIE? EFSA rozważa najwyższy dopuszczalny poziom, na jakim proponuje się stosować dany dodatek w różnych środkach spożywczych. EFSA zakłada również, że największe ilości tych środków spożywczych są spożywane codziennie. Jedynie wówczas, gdy szacunkowe narażenie na spożycie z tymi różnymi środkami spożywczymi jest nadal niższe niż ADI, EFSA uznaje, iż proponowane zastosowanie substancji jest bezpieczne. Jeżeli ADI zostaje przekroczone, Komisja może podjąć decyzję o ograniczeniu stosowania danego dodatku lub o jego niedopuszczeniu. JAKIE SĄ WARUNKI UDZIELENIA ZEZWOLENIA NA DODATKI DO ŻYWNOŚCI? Dodatek do żywności może zostać dopuszczony jedynie wtedy, gdy nie stwarza (w świetle dostępnych dowodów naukowych) zagrożenia dla zdrowia konsumentów przy 2

3 proponowanym poziomie zastosowania; istnieje uzasadniona potrzeba technologiczna, która nie może zostać zaspokojona w inny sposób; oraz jego stosowanie nie wprowadza konsumenta w błąd i przynosi mu korzyść. Podczas udzielenia zezwolenia uwzględniane są również inne istotne czynniki, np. etyczne, zwyczajowe, środowiskowe. JAKIE SĄ KORZYŚCI DLA KONSUMENTÓW? Prawodawstwo UE przewiduje, iż stosowanie dodatków do żywności musi wiązać się z korzyścią dla konsumenta. Muszą one w takim razie spełnić przynajmniej jeden z następujących warunków: zachowanie wartości odżywczej żywności; stanowić niezbędne składniki żywności produkowanej dla grup konsumentów o szczególnych potrzebach żywieniowych; zwiększać możliwość przechowywania lub stabilność żywności lub polepszać jej właściwości organoleptyczne, pod warunkiem, że konsument nie jest wprowadzany w błąd; stanowić pomoc w produkcji, przetwórstwie, przygotowywaniu, obróbce, pakowaniu, przewozie lub przechowywaniu żywności, włączając w to dodatki do żywności, enzymy spożywcze i środki aromatyzujące do żywności, pod warunkiem, że dodatek nie jest stosowany w celu ukrycia wybrakowania surowców lub niehigienicznych praktyk. BARWNIKI SPOŻYWCZE MOGĄ WPROWADZIĆ KONSUMENTA W BŁĄD, DLACZEGO WIĘC SĄ DOPUSZCZONE? Barwniki można stosować w następujących celach: aby przywrócić pierwotny wygląd zewnętrzny żywności, której barwa uległa zmianie w wyniku przetwarzania, przechowywania, pakowania i dystrybucji; aby poprawić atrakcyjność wizualną żywności; aby nadać barwę żywności, która w przeciwnym razie byłaby bezbarwna. Stosowanie barwników spożywczych zawsze musi spełniać ogólny warunek niewprowadzania konsumenta w błąd, tzn. stosowanie barwników nie może stwarzać wrażenia, że żywność zawiera składniki, które faktycznie nie zostały dodane. 3

4 CZY KAŻDA SUBSTANCJA MOŻE BYĆ STOSOWANA JAKO DODATEK DO ŻYWNOŚCI? Do żywności można dodawać tylko te substancje, które są wymienione w przepisach unijnych. Można je dodawać jedynie pod pewnymi warunkami. Dodatki, które budzą wyłącznie minimalne obawy toksykologiczne mogą być dodawane do prawie wszystkich przetworzonych środków spożywczych (węglan wapnia E170, kwas mlekowy E270, kwas cytrynowy E330, pektyny E440, kwasy tłuszczowe E570, azot E941). W niektórych przypadkach zastosowanie dodatków jest bardziej ograniczone, np. natamycyna E235 może być wykorzystywana jedynie jako środek konserwujący do obróbki powierzchniowej sera i suszonych kiełbas; kwas erytrobowy E315 można stosować jedynie jako przeciwutleniacz w niektórych produktach mięsnych i rybnych; żelazocyjanek sodu E535 może być wykorzystywany jedynie jako środek przeciwzbrylający w soli i jej substytutach. CZY DODATKI MOGĄ BYĆ STOSOWANE WE WSZYSTKICH ŚRODKACH SPOŻYWCZYCH? W niektórych środkach spożywczych stosowanie dodatków jest bardzo ograniczone. W przypadku żywności nieprzetworzonej, np. mleko, świeże owoce i warzywa, świeże mięso i woda dozwolonych jest tylko kilka dodatków. Im większy jest stopień przetworzenia żywności, tym więcej dodatków jest dopuszczonych i stosowanych. Do kategorii wysokoprzetworzonych środków spożywczych, gdzie dopuszczonych do stosowania jest wiele dodatków zalicza się m. in. słodycze, słone przekąski, napoje aromatyzowane i desery. CZY ISTNIEJE WYKAZ DOPUSZCZONYCH DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI? Dodatki, które są dopuszczone do stosowania w środkach spożywczych oraz warunki ich stosowania są wymienione w załączniku II do rozporządzenia (WE) nr 1333/2008 w sprawie dodatków do żywności. Dozwolone są tylko te, które znajdują się w tym wykazie i to pod pewnymi warunkami (dodatki te są wyszczególnione w wykazie według kategorii żywności, do której mogą być dodawane. Baza danych Komisji europejskiej dotycząca dodatków do żywności jest dostępna na stronie internetowej webgate.ec.europa.eu/sanco_food/sektor=fad (dzięki tej bazie danych konsument lub 4

5 podmiot prowadzący przedsiębiorstwo spożywcze może dowiedzieć się jakie dodatki są dozwolone do stosowania w poszczególnych kategoriach żywności. JAK WYGLĄDA PROCEDURA UDZIELANIA ZEZWOLEŃ NA STOSOWANIE DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI? Procedura ta została ustanowiona w rozporządzeniu (WE) nr 1331/2008. Dodatek jest zwykle dopuszczany po złożeniu wniosku do Komisji Europejską przez zainteresowana stronę. W przypadku nowych dodatków Komisja zwraca się do EFSA z wnioskiem o ocenę bezpieczeństwo tego dodatku. Po wydaniu opinii przez EFSA (w terminie dziewięciu miesięcy od wniosku Komisji). Komisja wraz z ekspertami od dodatków do żywności z wszystkich państw członkowskich, rozważa możliwość udzielenia zezwolenia, biorąc pod uwagę ocenę bezpieczeństwa, wymogi technologiczne, możliwość nadużyć oraz zalety i korzyści dla konsumentów. Jeżeli ocena Komisji wypada pozytywnie, Komisja przygotowuje wniosek w sprawie ewentualnego dopuszczenia dodatku do stosowania i przedstawia go pod głosowanie w ramach Stałego Komitetu ds. Łańcucha Żywnościowego i Zdrowia Zwierząt. Jeżeli Komitet poprze wniosek, zostanie on przedłożony Radzie i Parlamentowi Europejskiemu. Mogą oni nadal odrzucić wniosek, jeżeli uznają, że zezwolenie nie jest zgodne z warunkami stosowania określonymi w prawodawstwie UE. W JAKI SPOSÓB KONSUMENT JEST INFORMOWANY O UŻYCIU DODATKÓW? Zastosowane w środku spożywczym dodatki są oznakowane zgodnie z zasadami określonymi w dyrektywie 2000/13/WE. Dodatki do żywności są składnikami żywności i należy je uwzględnić w wykazie składników. Dodatki muszą być oznaczone nazwą ich klasy funkcjonalnej, po której podana jest ich nazwa szczegółowa lub numer E, np.,,barwnik kurkumina ;,,barwnik: E 100. Numery E mogą być wykorzystywane do uproszczenia etykietowania substancji, które czasem posiadają skomplikowane nazwy chemiczne. CZY MOŻNA PRZYGOTOWAĆ ŻYWNOŚĆ BEZ DODATKÓW? Tak, przygotowanie żywności bez zastosowania żadnych dodatków jest możliwe. Nie są one zwykle dodawane do żywności przygotowywanej w domu, gdyż w takich warunkach jest ona niemal od razu spożywana. Ponadto jej przygotowanie w domu ma także mniejszy wpływ na wygląd w porównaniu z żywnością przetwarzaną przemysłowo. Jednak nie każda żywność przetwarzana przemysłowo musi zawierać dodatki. Przykładem są niektóre rodzaje chleba, 5

6 gotowych posiłków, niektóre zbożowe płatki śniadaniowe itp. To, czy dodatek jest potrzebny, czy nie, zależy od procesu produkcji, zastosowanych składników, końcowego wyglądu, wymaganej metody konserwacji, potrzeby ochrony przed ewentualnym rozwojem szkodliwych bakterii, rodzaju opakowania itp. Należy również wspomnieć, że wiele środków spożywczych zawiera naturalnie występujące substancje, które są jednocześnie dopuszczone jako dodatki do żywności w jabłkach są ryboflawiny (E101), karoteny (E1601), antocyjany (E163), kwas octowy (E260), kwas askorbinowy (E300), kwas cytrynowy (E330), kwas winowy (E334), kwas bursztynowy (E363), kwas glutaminowy (E620) oraz L-cysteinę (E920). UWAGA!!!! Dopuszczone do obrotu dodatki do żywności są stosowane w ściśle określonych warunkach i w takich ilościach, których użycie uważane jest za bezpieczne!!! (bezpieczne poziomy spożycia określane zostają na podstawie badań). Pamiętajmy, że każdy z konsumentów może inaczej zareagować na dany dodatek do żywności!!!!! Rodzaj i nasilenie reakcji zależą od wielu czynników istotny jest m. in. stan zdrowia danej osoby, jej wieku, płci, ilości spożytej substancji. Zalecane jest spożywanie produktów, które zawierają jak najmniej dodatków do żywności. 6

7 CZĘSTO SPOTYKANE DODATKI DO ŻYWNOŚCI: E 635 (5'-rybonukleotyd disodowy) wzmacniacz smaku i zapachu zastosowanie w żywności: chipsy smakowe, gotowe ciasta owocowe (potencjalne skutki: astma, nadpobudliwość, zmiany nastroju, swędzące wysypki skórne pojawiające się do 30 h po spożyciu; niedozwolony w zastosowaniach spożywczych dla dzieci) E 634 (5'-rybonukleotyd wapnia) wzmacniacz smaku i zapachu zastosowanie w żywności: chipsy smakowe, gotowe ciasta owocowe (potencjalne skutki: astma, nadpobudliwość, swędzące wysypki pojawiające się do 30 h po spożyciu) E 950 Acesulfam K substancja słodząca, wzmacniacz smaku i zapachu zastosowanie w żywności: sztuczny słodzik, niskokaloryczne artykuły spożywcze, niskokaloryczne artykuły spożywcze, niskokaloryczna guma do żucia (potencjalne skutki: zanotowano przypadki raka płuc, piersi, białaczkę) E 1451 Acetylowana skrobia utleniona zagęstnik, stabilizator, rozpuszczalnik zastosowanie w żywności: owoce konserwowe dla niemowląt i wyroby cukiernicze dla dzieci (potencjalne skutki: istnieją wątpliwości, czy podawanie skrobi modyfikowanej, zwłaszcza niemowlętom, jest bezpieczne) E 1422 Acetylowany adypinian diskrobiowy zagęstnik, stabilizator zastosowanie w żywności: sosy, marynaty, jogurty, ciasta w proszku, owoce konserwowe, owocowe nadzienia do ciast (potencjalne skutki: istnieją wątpliwości, czy podawanie skrobi modyfikowanej, zwłaszcza niemowlętom, jest bezpieczne) E 357 Adypinian potasu regulator kwasowości, środek buforujący zastosowanie w żywności: produkty o niskiej zawartości soli (potencjalne skutki: w małych dawkach uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych) E 406 Agar zagęstnik, substancja żelująca, stabilizator, emulgator zastosowanie w żywności: lody, wypieki, desery, wędliny, galaretki (potencjalne skutki: w małych dawkach uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych, słabo toksyczny przy połknięciu, reakcje alergiczne) E 403 Alginian amonu zagęstnik, stabilizator, substancja żelująca zastosowanie w żywności: desery i budynie w proszku, lody, jogurty (potencjalne skutki: alginiany mogą 7

8 korzystnie wpływać na zdrowie, w niektórych testach na zwierzętach hamowały wchłanianie podstawowych składników odżywczych) E 160b Annato barwnik (żółto-różowy) zastosowanie w żywności: margaryny, wypieki, odtłuszczone produkty do smarowania pieczywa, nabiał, płatki śniadaniowe, ryby wędzone, jadalne powłoki serów i jadalne osłonki (potencjalne skutki: może powodować skłonność do irytacji i ból głowy u dzieci; pokrzywka; niedociśnienie; świąd) E 163 Antocyjany (ekstrahowane ze skórek winogron lub z czerwonej kapusty) barwnik (czerwono-fioletowy) - zastosowanie w żywności: napoje bezalkoholowe, dżemy, lody, wina, jogurty, cukierki, konserwy, wyroby cukiernicze (potencjalne skutki: uznawane za nieszkodliwe w zastosowaniach spożywczych; sądzi się, że pełnią funkcje ochronne w organizmie). E 301 askorbinian sodu przeciwutleniacz, regulator kwasowości, stabilizator zastosowanie w żywności: żywność dla niemowląt, mrożone ryby, wino, ocet winny, piwo (potencjalne skutki : uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych) E951 Aspartam substancja słodząca, wzmacniacz smaku i zapachu zastosowanie w żywności: sztuczne słodziki, produkty spożywcze niskokaloryczne, napoje dietetyczne, guma do żucia, napoje bezalkoholowe (potencjalne skutki: bóle głowy, depresja, niepokój, astma, nadpobudliwość, agresja, migrena, bezsenność, utrata pamięci, niezalecany dzieciom i kobietom w ciąży, teratogenny) E 252 Azotan potasu konserwant, utrwalacz koloru zastosowanie w żywności: szynka prosciutto, wędzone przetwory mięsne (potencjalne skutki: astma, zapalenie nerek, bóle i zawroty głowy) E 211 benzoesan sodu konserwant zastosowanie w żywności: napoje bezalkoholowe, soki owocowe, dżemy, marynaty, przyprawy, wypieki, koncentrat pomidorowy (potencjalne skutki: astma, pokrzywka, katar sienny, nadpobudliwość) E 162 betanina barwnik(ciemnoczerwony/fioletowy) zastosowanie w żywności: desery, galaretki, dżemy, cukierki, napoje (potencjalne skutki: uznawana za nieszkodliwą w zastosowaniach spożywczych, zawiera azotany, więc niezalecana dzieciom) E 508 chlorek potasu regulator kwasowości zastosowanie w żywności: żywność o obniżonej zawartości sodu, substytuty soli o niskiej zawartości sodu (potencjalne skutki: w małych dawkach uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych; podrażnienia skóry i błon śluzowych, dolegliwości żołądkowe, zaburzenia rytmu serca) E 140 chlorofil i jego pochodne barwnik (od oliwkowego do ciemnozielonego) zastosowanie w żywności: zupy, sosy, olej z oliwek, lody, napoje mleczne fermentowane 8

9 (potencjalne skutki: uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych, może powodować uczulenie na światło) E 332 cytrynian potasu regulator kwasowości, stabilizator, przeciwutleniacz zastosowanie w żywności: wyroby cukiernicze, galaretki, konserwy (potencjalne skutki: mogą wywoływać objawy u osób reagujących na glutaminian sodu) E 124 czerwień koszenilowa barwnik (czerwony) zastosowanie w żywności: ciasta w proszku, galaretki w proszku, dżemy, polewy deserowe, zupy pomidorowe (potencjalne skutki: astma, katar sienny, pokrzywka, nadpobudliwość) E 220 dwutlenek siarki konserwant - zastosowanie w żywności: suszone owoce, piwo, jabłecznik, soki owocowe, żelatyna, wina, marynaty, napoje bezalkoholowe, wiórki kokosowe (potencjalne skutki: astma, skurcze oskrzeli, obniżone ciśnienie, zapalenie oskrzeli, niszczy witaminy A i B1 w żywności) E290 dwutlenek węgla gaz do pakowania, konserwant - zastosowanie w żywności: wyroby cukiernicze, napoje gazowane (potencjalne skutki: prawdopodobnie nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych, może obniżać płodność) E 304 estry kwasów tłuszczowych i kwasu askorbinowego przeciwutleniacz, konserwant, stabilizator zastosowanie w żywności: napoje mleczne, oleje do sałatek, koncentrat pomidorowy, odtłuszczone serki do smarowania pieczywa (potencjalne skutki: uznawane za nieszkodliwe w zastosowaniach spożywczych) E 343 fosforan magnezu środek przeciwzbrylający, regulator kwasowości zastosowanie w zywności: mleko zagęszczone, mleko w proszku (potencjalne skutki: uznawane za nieszkodliwe w zastosowaniach spożywczych) E 310 galusan propylu przeciwutleniacz zastosowanie w żywności: napoje mleczne, jadalne tłuszcze i oleje, guma do żucia, margaryny, masło orzechowe (potencjalne skutki: astma, kontaktowe zapalenie skóry, podrażnienia żołądka) E 308 gamma-tokoferol przeciwutleniacz zastosowanie w żywności: napoje mleczne, oleje do sałatek, margaryny (potencjalne skutki: ten typ witaminy E pełni ważne funkcje ochronne w organizmie) E 422 glicerol środek utrzymujący wilgotność, emulgator, rozpuszczalnik zastosowanie w żywności: wyroby cukiernicze, suszone owoce, produkty niskokaloryczne, pianki żelowe, wypieki, guma do żucia (potencjalne skutki: w małych dawkach uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych, brak jasności umysłu, może wpływać na żołądek, serce, płodność, poziom cukru we krwi) 9

10 E 578 glukonian wapnia środek buforujący, maskujący zastosowanie w żywności: konserwy, mleko modyfikowane dla niemowląt, środek przeciwpieniący do kawy w proszku (potencjalne skutki: podrażnienia żołądka, problemy żołądkowe, problemy z sercem) E 414 guma arabska zagęstnik, emulgator, substancja żelująca, stabilizator zastosowanie w żywności: wyroby cukiernicze, napoje bezalkoholowe, guma do żucia, galaretki, polewy (potencjalne skutki: mało toksyczna przy spożyciu doustnym, astma, wysypka, pokrzywka, katar sienny) E 412 guma guar zagęstnik, stabilizator zastosowanie w żywności: wypieki, dżemy, płatki zbożowe, kasze, serki do smarowania pieczywa, galaretki, napoje gazowane, żywność dla niemowląt, polewy dekoracyjne (potencjalne skutki: w małych dawkach uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych) E 1103 inwertaza środek pomocniczy zastosowanie w żywności: wyroby cukiernicze z miękkim środkiem (potencjalne skutki: zmodyfikowane genetycznie enzymy są podejrzewane o wywoływanie poważnych problemów zdrowotnych, a nawet śmierci) E 407 karagen zagęstnik, guma roślinna, substancja klarująca zastosowanie w żywności: lody, desery w proszku, wyroby cukiernicze, wyroby garmażeryjne, herbatniki, wyroby czekoladowe (potencjalne skutki: może wpływać na przewód pokarmowy, niezalecany dzieciom, kancerogenny dla zwierząt) E 160a karoteny barwnik (pomarańczowo-czerwony) zastosowanie w żywności: margaryny, napoje mleczne, odtłuszczone produkty do smarowania pieczywa, ciasta, dżemy, sery, lody (potencjalne skutki: w małych dawkach uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych) E 967 ksylitol środek utrzymujący wilgotność, stabilizator zastosowanie w żywności: lody, czekolady, dżemy, wyroby cukiernicze, guma do żucia, cukierki toffi, miętusy (potencjalne skutki: w małych dawkach uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych, korzystny wpływ na zdrowie, duże dawki mogą wywoływać wzdęcia i biegunkę) E 300 kwas askorbinowy konserwant, przeciwutleniacz, regulator kwasowości, substancja klarująca zastosowanie w żywności: wyroby cukiernicze, płatki śniadaniowe, salceson, mięso peklowane (potencjalne skutki: uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych, Wit. C ma korzystny wpływ na zdrowie, nadmierna konsumpcja może powodować wysypkę, bolesne oddawanie moczu i biegunkę) E 210 kwas benzoesowy konserwant, dodatek aromatyczny zastosowanie w żywności: warzone napoje bezalkoholowe, jabłecznik, bezmleczne dipy, guma do żucia, soki owocowe, 10

11 margaryny, lody (potencjalne skutki: astma, pokrzywka, nadpobudliwość, może wpływać na płuca, podrażnienie oczu i skóry) E 330 kwas cytrynowy regulator kwasowości, dodatek aromatyczny zastosowanie w żywności: herbatniki, lody, dżemy, galaretki, napoje bezalkoholowe, napoje owocowe (potencjalne skutki: uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych, korzystny wpływ na zdrowie, może wywoływać symptomy u osób reagujących na glutaminian sodu, może nasilać opryszczkę) E 620 kwas glutaminowy wzmacniacz smaku i zapachu, przeciwutleniacz zastosowanie w żywności: nadawanie produktom spożywczym smaku i zapachu mięsa, poprawianie smaku i zapachu piwa (potencjalne skutki: astma, bóle głowy, nudności, problemy ze snem) E 270 kwas mlekowy środek zakwaszający, konserwant zastosowanie w żywności: mleko modyfikowane dla niemowląt, sosy do sałaty, wyroby cukiernicze, napoje bezalkoholowe, sos tatarski (potencjalne skutki: uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych) E 570 kwasy tłuszczowe emulgator, środek wiążący - zastosowanie w żywności: ekstrakty, napoje bezalkoholowe, sztuczne słodziki, aromatyzowane napoje owocowe (potencjalne skutki: uznawane za nieszkodliwe w zastosowaniach spożywczych, kontakt może powodować podrażnienie skóry, reakcje alergiczne) E 1105 lizozym konserwant zastosowanie w żywności: przygotowanie serów (potencjalne skutki: chroniczne bóle głowy, reakcje alergiczne) E 421 mannitol substancja słodząca, środek utrzymujący wilgotność zastosowanie w zywności: produkty spożywcze z modyfikowanymi węglowodanami lub niskokaloryczne, guma do żucia, słodycze, dżemy, galaretki (potencjalne skutki: nadpobudliwość, mdłości, wymioty, biegunka, pokrzywka, dysfunkcje nerek, niezalecany dzieciom i diabetykom E 410 mączka chleba świętojańskiego zagęstnik, emulgator zastosowanie w żywności: mleko modyfikowane dla niemowląt, lody, marynaty, lukier, polewy, sery, wyroby cukiernicze (potencjalne skutki: uznawana za nieszkodliwą w zastosowaniach spożywczych, może obniżać poziom cholesterolu) E 471 mono i diglicerydy kwasów tłuszczowych emulgator, stabilizator zastosowanie w żywności: ciasta, czekolady w proszku do picia na gorąco, budynie, margaryny, lody, budynie w proszku (potencjalne skutki: uznawane za nieszkodliwe w zastosowaniach spożywczych) E 262 octan sodu regulator kwasowości, konserwant zastosowanie w żywności: słodycze, dżemy, galaretki, zupy w proszku, przekąski, płatki zbożowe, płatki (potencjalne skutki: uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych) 11

12 E 440 pektyny zagęstnik, stabilizator - zastosowanie w żywności: dżemy, marmolady, lody, desery w proszku, galaretki owocowe (potencjalne skutki: mogą wywoływać objawy u osób reagujących na glutaminian sodu, mogą mieć korzystny wpływ na zdrowie) E 452 polifosforany emulgator, stabilizator zastosowanie w żywności: produkty mięsne i rybne, sery topione, proszek do pieczenia, napoje typu cola (potencjalne skutki: uznawane za nieszkodliwe w zastosowaniach spożywczych) E 101 ryboflawina barwnik (żółto-pomarańczowy) zastosowanie w żywności: płatki zbożowe dla dzieci, wzbogacane pieczywo, masło orzechowe, płatki śniadaniowe, kakao, kawa (potencjalne skutki: uznawane za nieszkodliwe w zastosowaniach spożywczych, korzystny wpływ na zdrowie) E 517 siarczan amonu dodatek do mąki, stabilizator zastosowanie w żywności: wypieki, produkcja pączków (potencjalne skutki: uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych; badania na szczurach wykazały, że jest szkodliwy w dużych dawkach) E 514 siarczany sodu regulator kwasowości, konserwant zastosowanie w żywności: baza gumy do żucia, herbatniki, tuńczyk (potencjalne skutki: w małych dawkach uznawane za nieszkodliwe w zastosowaniach spożywczych, podrażnienia żołądkowo-jelitowe, powinny ich unikać osoby z dysfunkcjami nerek lub wątroby) E 221 siarczyn sodu konserwant zastosowanie w żywności: krojone owoce, suszone owoce, owocowe nadzienia do ciast, mrożone jabłka (potencjalne skutki: astma, podrażnienia żołądka, wysypka, mdłości, biegunka, niszczy wit. B zawartą w żywności, powinny go unikać osoby z dysfunkcjami nerek lub wątroby) E 226 siarczyn wapnia konserwant, utwardzacz zastosowanie w żywności: owoce i warzywa konserwowe (potencjalne skutki: astma, podrażnienia żołądka, może wpływać na nerki, przewód pokarmowy i nerki) E 202 sorbinian potasu konserwant zastosowanie w żywności: pieczywo, sery, wypieki, serniki, produkcja wina, czekolady (potencjalne skutki: reakcje alergiczne, astma) E 420 sorbitol środek utrzymujący wilgotność, substancja słodząca zastosowanie w żywności: wyroby cukiernicze, suszone owoce, guma do żucia, czekolady, lizaki (potencjalne skutki: nadmierne spożycie może wywołać skurcze jelit, biegunka, dolegliwości żołądkowojelitowe, wzdęcia, może zakłócać wchłanianie lekarstw przez co stają się bardziej toksyczne lub mniej efektywne) E 170 węglan wapnia barwnik (biały), utwardzacz zastosowanie w żywności: pieczywo, herbatniki, wyroby cukiernicze, lody, ciasta, cukierki, owoce i warzywa konserwowe 12

13 (potencjalne skutki: w małych dawkach uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych, nadmiar może spowodować ból brzucha, zaparcia) E 500 węglany sodu regulator kwasowości, środek przeciwzbrylający zastosowanie w żywności: wyroby cukiernicze, budynie w proszku, produkty mączne, lody, zupy, dżemy, czekolady, słodowe mleko w proszku (potencjalne skutki: w małych dawkach uznawane za nieszkodliwe w zastosowaniach spożywczych, duże dawki mogą powodować krwawienia żołądkowo-jelitowe, wymioty, biegunkę) E 483 winian stearylu emulgator, stabilizator zastosowanie w żywności: ciasta (potencjalne skutki: uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych, podejrzany o kancerogenność) E 527 wodorotlenek amonu regulator kwasowości, środek zobojętniający zastosowanie w żywności: produkty z kakao, czekolady (potencjalne skutki: uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych, E 901 wosk pszczeli biały i żółty środek nabłyszczający i powlekający zastosowanie w żywności: wyroby cukiernicze, wyroby bezalkoholowe, guma do żucia (potencjalne skutki: uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych, może powodować lekką reakcję alergiczną) E 538 żelazocyjanek wapnia środek przeciwzbrylający zastosowanie w żywności: sól stołowa (potencjalne skutki: uznawany za nieszkodliwy w zastosowaniach spożywczych) Opracowane przez: mgr inż. Alina Maciąg HŻŻ i PU WSSE w Poznaniu Na podstawie:,,najważniejsze informacje o dodatkach do żywności. Wszystko, co powinniśmy wiedzieć o dodatkach BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA ŻYWNOŚCI 05/106/2012 str ,,E 213 Tabele dodatków i składników chemicznych, czyli co jesz i czy się smarujesz Poradnik Konsumenta Bill Statham 13

Dodatki do żywności pytania i odpowiedzi

Dodatki do żywności pytania i odpowiedzi MEMO/11/783 Bruksela, dnia 14 listopada 2011 r. Dodatki do żywności pytania i odpowiedzi Co to są dodatki do żywności? Dodatki to substancje stosowane podczas przygotowywania żywności w różnych celach,

Bardziej szczegółowo

Autorki: Asia Pieczyńska Anna Parus Angelika Kolbertowicz Patrycja Banaś

Autorki: Asia Pieczyńska Anna Parus Angelika Kolbertowicz Patrycja Banaś Autorki: Asia Pieczyńska Anna Parus Angelika Kolbertowicz Patrycja Banaś Substancja bezpieczna Zalecana ostrożność Lepiej uważać Dodaje się ją do wyrobów cukierniczych, przetworów owocowych. Zapobiega

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR PL L 129/28 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 14.5.2013 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 438/2013 z dnia 13 maja 2013 r. w sprawie zmiany i sprostowania załącznika II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

TWOJA SIŁA TKWI W NATURZE! Niebezpieczne i szkodliwe składniki żywności na podstawie książki E213 autorstwa Billa Stathama

TWOJA SIŁA TKWI W NATURZE! Niebezpieczne i szkodliwe składniki żywności na podstawie książki E213 autorstwa Billa Stathama TWOJA SIŁA TKWI W NATURZE! Duża liczba produktów spożywczych dostępnych w sklepach zawiera sztuczne barwniki, konserwanty, emulgatory, przeciwutleniacze, polepszacze smaku, które mogą mieć bardzo szkodliwy

Bardziej szczegółowo

SUBSTANCJE DODATKOWE W ŻYWNOŚCI. Sylwia Zakrzewska Anna Mężyńska Zdrowie Publiczne mgr II rok gr. 6

SUBSTANCJE DODATKOWE W ŻYWNOŚCI. Sylwia Zakrzewska Anna Mężyńska Zdrowie Publiczne mgr II rok gr. 6 SUBSTANCJE DODATKOWE W ŻYWNOŚCI Sylwia Zakrzewska Anna Mężyńska Zdrowie Publiczne mgr II rok gr. 6 CZYM SĄ SUBSTANCJE DODATKOWE W ŻYWNOŚCI? nie są produktami spożywczymi, nie są także typowymi składnikami

Bardziej szczegółowo

Dodatki do żywności. Czy wiemy, co jemy?

Dodatki do żywności. Czy wiemy, co jemy? Dodatki do żywności Czy wiemy, co jemy? Konserwowanie żywności nie jest pomysłem współczesnych lat. Nasi przodkowie w celu przedłużenia trwałości produktów spożywczych wykorzystywali promienie słoneczne

Bardziej szczegółowo

Są to: barwniki aromaty wzmacniacze smaku substancje słodzące regulatory kwasowości przeciwutleniacze konserwanty

Są to: barwniki aromaty wzmacniacze smaku substancje słodzące regulatory kwasowości przeciwutleniacze konserwanty Obecnie większość produktów żywnościowych wytwarza się z udziałem dodatków, które polepszają właściwości organoleptyczne i smakowe, oraz warunkują ich trwałość i jakość. Są to: barwniki aromaty wzmacniacze

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji. Tytuł lekcji Powtórzenie i utrwalenie wiadomości o układzie pokarmowym. Data i miejsce realizacji Zespół Szkół w Żakowie

Scenariusz lekcji. Tytuł lekcji Powtórzenie i utrwalenie wiadomości o układzie pokarmowym. Data i miejsce realizacji Zespół Szkół w Żakowie Scenariusz lekcji Autor/ka / Autorzy: Grażyna Rechnio Trenerka wiodąca: Olga Wieczorek-Trzeciak Tytuł lekcji Powtórzenie i utrwalenie wiadomości o układzie pokarmowym. Data i miejsce realizacji Zespół

Bardziej szczegółowo

Fosfor w żywności i żywieniu

Fosfor w żywności i żywieniu Wydział Nauk o Żywności SGGW Fosfor w żywności i żywieniu Prof. dr hab. Mirosław Słowiński Zakład Technologii Mięsa Wydział Nauk o Żywności Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

SKLEPIK SZKOLNY. Opracowanie: Katarzyna Jaworska. Maj 2015

SKLEPIK SZKOLNY. Opracowanie: Katarzyna Jaworska. Maj 2015 SKLEPIK SZKOLNY Opracowanie: Katarzyna Jaworska Maj 2015 Nowelizacja Ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia Co można sprzedawać w sklepikach szkolnych? W jednostkach systemu

Bardziej szczegółowo

Substancje dodatkowe definicja

Substancje dodatkowe definicja Dozwolone i niedozwolone substancje dodatkowe w żywności - podział i ich wpływ na zdrowie! Stosowanie przez producentów spożywczych dodatków do żywności, które wpływają na właściowści produktów żywnościowych,

Bardziej szczegółowo

Chemia w żywności. Jogurt truskawkowy bez truskawek

Chemia w żywności. Jogurt truskawkowy bez truskawek Chemia w żywności. Jedzenie wpływa na to, jak się czujemy, jak pracujemy i jak wyglądamy. To, czym karmimy dzieci ma bezpośredni związek z tym, jak się rozwijają i jaką mają naturalną zdolność radzenia

Bardziej szczegółowo

DODATKACH DO ŻYWNOŚCI

DODATKACH DO ŻYWNOŚCI Dydaktyczny materiał pomocniczy _ wybór mgr inż. Maryla Wróblewska 14 października 2014 PRZEWODNIK PO NAJCZĘŚCIEJ STOSOWANYCH DODATKACH DO ŻYWNOŚCI PRZECIWUTLENIACZE E 300 E 332. Substancje zapobiegające

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR PL 12.11.2011 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 295/205 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 1131/2011 z dnia 11 listopada 2011 r. zmieniające załącznik II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady

Bardziej szczegółowo

Substancje dodatkowe w ż ywno ż ści Kazimierz Karłowski

Substancje dodatkowe w ż ywno ż ści Kazimierz Karłowski Substancje dodatkowe w żywności Kazimierz Karłowski Oczekiwania konsumentów (UE) Sondaż opinii publicznej w krajach Unii Europejskiej Raport Europejskiego Urzędu ds.bezpieczeństwa Żywności (EFSA) 17 listopada

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Etykiety na opakowaniach spożywczych zawierają oznaczenia określające rodzaj syntetycznego dodatku.

Etykiety na opakowaniach spożywczych zawierają oznaczenia określające rodzaj syntetycznego dodatku. ŻYWNOŚĆ SYNTETYCZNA Żywność syntetyczna (sztuczna) - typ żywności zawierający wiele syntetycznie przetworzonych składników. Pokarm, który przemysłowo oczyszczono, lub "wzbogacono" chemią, jest niepełnowartościowy.

Bardziej szczegółowo

WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1

WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1 WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1 W żywieniu zbiorowym dzieci i młodzieży w jednostkach systemu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 9 do SIWZ Formularz ofert cenowych -zadanie nr 9 Dostawa mleka i przetworów mlecznych

Załącznik nr 9 do SIWZ Formularz ofert cenowych -zadanie nr 9 Dostawa mleka i przetworów mlecznych Załącznik nr 9 do SIWZ Formularz ofert cenowych -zadanie nr 9 Dostawa mleka i przetworów mlecznych Lp. NAZWA PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Jedn. miary Planowana ilość Cena jednostkow

Bardziej szczegółowo

Jak czytać. 500g. Ilość. Nazwa produktu. Wykaz składników. Trwałość. Producent/ importer

Jak czytać. 500g. Ilość. Nazwa produktu. Wykaz składników. Trwałość. Producent/ importer Jak czytać Płatki z ryżu i pełnoziarnistej pszenicy, wzbogacone witaminami (B1, B2, B3, B6, kwas foliowy, B12, C) i żelazem Waga netto: NAJLEPIEJ SPOŻYĆ PRZED KOŃCEM CZERWCA 2008 1 2 Ilość Nazwa produktu

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 1. Podstawy towaroznawstwa 13 1.1. Zakres towaroznawstwa 13 1.2. Klasyf ikacja towarów 15 1.3. Kryteria podziału towarów (PKWiU) 15 1.4. Normalizacja

Bardziej szczegółowo

Mądre zakupy. Kryteria wyboru żywności

Mądre zakupy. Kryteria wyboru żywności Kryteria wyboru żywności Plan prezentacji: Podstawowe definicje Rady dla kupującego Etykiety produktów żywnościowych Substancje dodatkowe Wzbogacanie żywności Znakowanie żywności ekologicznej Znakowanie

Bardziej szczegółowo

Jakość środków chemicznych stosowanych w produkcji cukru w aspekcie spełniania wymagań unijnych aktualizacja.

Jakość środków chemicznych stosowanych w produkcji cukru w aspekcie spełniania wymagań unijnych aktualizacja. Jakość środków chemicznych stosowanych w produkcji cukru w aspekcie spełniania wymagań unijnych aktualizacja. 1 Rozporządzenie (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z 28 stycznia 2002 ustanawiające

Bardziej szczegółowo

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze spis treści 3 Wstęp... 8 1. Żywność 1.1. Podstawowe definicje związane z żywnością... 9 1.2. Klasyfikacja żywności... 11 2. Przechowywanie i utrwalanie żywności 2.1. Zasady przechowywania żywności... 13

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 3 lipca 2014 r. (OR. en)

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 3 lipca 2014 r. (OR. en) Rada Unii Europejskiej Bruksela, 3 lipca 2014 r. (OR. en) 11528/14 DENLEG 120 AGRI 477 SAN 273 PISMO PRZEWODNIE Od: Komisja Europejska Data otrzymania: 2 lipca 2014 r. Do: Nr dok. Kom.: D033633/02 Dotyczy:

Bardziej szczegółowo

Dozwolone substancje dodatkowe i warunki ich stosowania do Ŝywności dla niemowląt i małych dzieci

Dozwolone substancje dodatkowe i warunki ich stosowania do Ŝywności dla niemowląt i małych dzieci Załącznik nr 5 Dozwolone substancje dodatkowe i warunki ich stosowania do Ŝywności dla niemowląt i Tabela 1. Maksymalne dawki dozwolonych substancji dodatkowych stosowanych w produkcji preparatów przeznaczonych

Bardziej szczegółowo

POTENCJALNE SKUTKI. Chipsy z smaku i zapachu. nadpobudliwość; swędzące wysypki do 30h po spożyciu, opuchlizna warg, gardła i języka; anafilaksja

POTENCJALNE SKUTKI. Chipsy z smaku i zapachu. nadpobudliwość; swędzące wysypki do 30h po spożyciu, opuchlizna warg, gardła i języka; anafilaksja NAZWA KOD FUNKCJA POTENCJALNE SKUTKI ZASTOSOWAN IE W ŻYWNOŚCI INNE ZASTOSO WANIA 5 - rybonukleot yd wapnia E634 Wzmacniac ; Chipsy - z smaku i zapachu nadpobudliwość; swędzące wysypki do 30h po spożyciu,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 14 stycznia 2009 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 14 stycznia 2009 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 14 stycznia 2009 r. w sprawie wprowadzenia do obrotu i stosowania w żywności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej określonych substancji dodatkowych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

BSiE 15. Dorota Stankiewicz Informacja BSiE nr 962 (IP 102G) Dodatki do żywności

BSiE 15. Dorota Stankiewicz Informacja BSiE nr 962 (IP 102G) Dodatki do żywności BSiE 15 Dorota Stankiewicz Informacja BSiE nr 962 (IP 102G) Dodatki do żywności I. Podstawowe regulacje prawne dotyczące substancji dodatkowych w żywności Substancje dodawane do żywności można podzielić

Bardziej szczegółowo

KOMISJA EUROPEJSKA. Bruksela, dnia XXX SANCO/13103/2010 Rev. 2 (POOL/E3/2010/13103/13103R2- EN.doc) [ ](2011) XXX projekt

KOMISJA EUROPEJSKA. Bruksela, dnia XXX SANCO/13103/2010 Rev. 2 (POOL/E3/2010/13103/13103R2- EN.doc) [ ](2011) XXX projekt KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia XXX SANCO/13103/2010 Rev. 2 (POOL/E3/2010/13103/13103R2- EN.doc) [ ](2011) XXX projekt ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) nr / z XXX zmieniające załącznik III do rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do SIWZ Formularz ofert cenowych -zadanie nr 2 Dostawa mleka i przetworów mlecznych Cena. szt szt 1600.

Załącznik nr 2 do SIWZ Formularz ofert cenowych -zadanie nr 2 Dostawa mleka i przetworów mlecznych Cena. szt szt 1600. Lp. NAZWA PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 2 do SIWZ Formularz ofert cenowych -zadanie nr 2 Dostawa mleka i przetworów mlecznych Cena CENA Jedn. Planowana WARTOŚĆ STAWKA WARTOŚĆ OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(Tekst mający znaczenie dla EOG) L 295/178 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 12.11.2011 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 1130/2011 z dnia 11 listopada 2011 r. zmieniające załącznik III do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady

Bardziej szczegółowo

II. Analiza sensoryczna w ocenie jakości produktów spożywczych

II. Analiza sensoryczna w ocenie jakości produktów spożywczych SPIS TREŚCI Wprowadzenie 11 I. Jakość żywności, systemy zarządzania jakością i klasyfikacja żywności 13 1. Wstęp 13 2. Określenia jakości 14 3. Systemy zapewniające prawidłową jakość produktów spożywczych

Bardziej szczegółowo

DODATKI DO ŻYWNOŚCI Przyjaciel czy wróg?

DODATKI DO ŻYWNOŚCI Przyjaciel czy wróg? DODATKI DO ŻYWNOŚCI Przyjaciel czy wróg? SUBSTANCJE DODATKOWE Substancje obce to takie substancje, które nie spełniają warunków określonych dla środków spożywczych i używek, a mogą znajdować się w nich

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1 Grupy środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagania, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 22 kwietnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 22 kwietnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych Dziennik Ustaw Nr 91 5454 Poz. 525 525 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 22 kwietnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych Na podstawie art. 10 pkt 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

WĘDLINA - OPIS ZAMÓWIENIA DLA STOŁÓWKI STUDENCKIEJ

WĘDLINA - OPIS ZAMÓWIENIA DLA STOŁÓWKI STUDENCKIEJ Pieczątka Wykonawcy Załącznik nr 2e do SIWZ Dotyczy postępowania o udzielenie zamówienia publicznego o wartości szacunkowej nieprzekraczającej 209 000 EURO prowadzonego w trybie przetargu nieogra Dostawa

Bardziej szczegółowo

Lista kategorii produktów przyjętych na Targi SIAL

Lista kategorii produktów przyjętych na Targi SIAL Załącznik 7 do Regulaminu Lista kategorii produktów przyjętych na Targi SIAL Proszę zaznaczyć produkty, które chcą Państwo wystawiać w czasie trwania Targów a) Półprodukty żywnościowe i składniki (pakowane

Bardziej szczegółowo

Wykaz niektórych artykułów rolnospożywczych. importu do Rosji 2014-09-17 14:08:02

Wykaz niektórych artykułów rolnospożywczych. importu do Rosji 2014-09-17 14:08:02 Wykaz niektórych artykułów rolnospożywczych nie objętych zakazem importu do Rosji 2014-09-17 14:08:02 2 Szczegółowy wykaz z kodami celnymi Z działu 2 - MIĘSO I PODROBY JADALNE 0204 - Mięso z owiec lub

Bardziej szczegółowo

Barwniki jako dodatki do żywności

Barwniki jako dodatki do żywności ŻYWNOŚĆ 2014-04-09 Dr Katarzyna Kozłowska Katedra Żywienia Człowieka SGGW Barwniki jako dodatki do żywności WSZECHNICA ŻYWIENIOWA SGGW 09 KWIETNIA 2014 Co może zawierać żywność? (przykłady) SKŁADNIKI ODŻYWCZE

Bardziej szczegółowo

OCENA WYSTĘPOWANIA KONSERWANTÓW W ŻYWNOŚCI NA RYNKU WARSZAWSKIM

OCENA WYSTĘPOWANIA KONSERWANTÓW W ŻYWNOŚCI NA RYNKU WARSZAWSKIM BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 917 922 Katarzyna Ratusz, Magdalena Maszewska OCENA WYSTĘPOWANIA KONSERWANTÓW W ŻYWNOŚCI NA RYNKU WARSZAWSKIM Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Dodatki do żywności budzą w ostatnich latach wiele emocji.

Dodatki do żywności budzą w ostatnich latach wiele emocji. Dodatki do żywności budzą w ostatnich latach wiele emocji. Ich stosowanie utożsamia się często z chemizacją żywności i pogarszaniem przez to jej jakości zdrowotnej. Jako konsumenci zadajemy sobie wiele

Bardziej szczegółowo

(Dz.U. L 237 z , str. 3)

(Dz.U. L 237 z , str. 3) 1994L0035 PL 15.08.2006 004.002 1 Dokument ten służy wyłącznie do celów dokumentacyjnych i instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jego zawartość B DYREKTYWA 94/35/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1179

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1179 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1179 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 30 stycznia 2015 r. Nazwa i adres NUSCANA

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11

ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11 Spis treści WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11 1.1. Podstawowe pojęcia towaroznawstwa 12 1.2. Towar 14 1.2.1. Podział towaroznawstwa 14 1.2.2. Przydatność wiedzy o towarach w pracy w handlu 15

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży

Bardziej szczegółowo

AZP-240/PN-p30/060/2016

AZP-240/PN-p30/060/2016 AZP-240/PN-p30/060/2016 Pieczątka Wykonawcy Załącznik nr 1 d do SIWZ Dotyczy postępowania o udzielenie zamówienia publicznego o wartości szacunkowej nieprzekraczającej 209 000 EURO prowadzonego w trybie

Bardziej szczegółowo

SKLEPIKI SZKOLNE. Lista produktów spożywczych polecanych do sklepiku szkolnego

SKLEPIKI SZKOLNE. Lista produktów spożywczych polecanych do sklepiku szkolnego SKLEPIKI SZKOLNE Prawidłowe żywienie jest jednym z istotnych elementów wpływających korzystnie na zdrowie dziecka. Dzieci i młodzież powinny spożywać 4-5 posiłków w ciągu dnia. Oznacza to, iż w czasie

Bardziej szczegółowo

wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9 Data wydania: 17 maja 2016 r.

wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9 Data wydania: 17 maja 2016 r. ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1179 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9 Data wydania: 17 maja 2016 r. Nazwa i adres NUSCANA BIOTECHNIKA

Bardziej szczegółowo

Realizacja zadań przez Inspekcję pozwala na wywiązanie się Polski z obowiązków nałożonych przez Unię Europejską m.in. w następujących aktach prawnych:

Realizacja zadań przez Inspekcję pozwala na wywiązanie się Polski z obowiązków nałożonych przez Unię Europejską m.in. w następujących aktach prawnych: Realizacja zadań przez Inspekcję pozwala na wywiązanie się Polski z obowiązków nałożonych przez Unię Europejską m.in. w następujących aktach prawnych: Prawo żywnościowe przepisy ogólne rozporządzenie Parlamentu

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo substancji dodatkowych. Barwniki Southampton- spożycie przez dzieci w Polsce. Joanna Gajda-Wyrębek Zakład Bezpieczeństwa Żywności

Bezpieczeństwo substancji dodatkowych. Barwniki Southampton- spożycie przez dzieci w Polsce. Joanna Gajda-Wyrębek Zakład Bezpieczeństwa Żywności Bezpieczeństwo substancji dodatkowych. Barwniki Southampton- spożycie przez dzieci w Polsce Joanna Gajda-Wyrębek Zakład Bezpieczeństwa Żywności Barwniki z Southampton spożycie przez dzieci w Polsce Plan

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie 13

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie 13 SPIS TREŚCI Wprowadzenie 13 I. Mąka, kasze, ryż, makarony 15 1. Wstęp 15 2. Mąka 16 2.1. Przemiał ziarna zbożowego 16 2.2. Mąki chlebowe i niechlebowe 17 2.2.1. Mąki chlebowe 17 2.2.2. Mąki niechlebowe

Bardziej szczegółowo

Barwniki spożywcze. Anna Rychter i Michalina Kolan. II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja

Barwniki spożywcze. Anna Rychter i Michalina Kolan. II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja Barwniki spożywcze Anna Rychter i Michalina Kolan II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja Kopernika w Lesznie Czym są barwniki? To chemiczne związki organiczne

Bardziej szczegółowo

PYTANIE BADAWCZE. Czy większość napojów, które pijemy jest zdrowa?

PYTANIE BADAWCZE. Czy większość napojów, które pijemy jest zdrowa? Leon Grzesik PYTANIE BADAWCZE Czy większość napojów, które pijemy jest zdrowa? HIPOTEZA Większość napojów, które pijemy są niezdrowe. PRZEBIEG DOŚWIADCZENIA Wypisać wszystkie substancje w napojach. Sprawdzić

Bardziej szczegółowo

(notyfikowana jako dokument nr C(2016) 1419) (Jedynie tekst w języku duńskim jest autentyczny)

(notyfikowana jako dokument nr C(2016) 1419) (Jedynie tekst w języku duńskim jest autentyczny) L 70/22 DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2016/375 z dnia 11 marca 2016 r. zezwalająca na wprowadzenie do obrotu lakto-n-neotetraozy jako nowego składnika żywności zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 258/97

Bardziej szczegółowo

Poniżej lista dodatków stosowanych w przemyśle spożywczym - moze się komuś przyda przy lekturze etykietek ulubionych batoników:

Poniżej lista dodatków stosowanych w przemyśle spożywczym - moze się komuś przyda przy lekturze etykietek ulubionych batoników: Poniżej lista dodatków stosowanych w przemyśle spożywczym - moze się komuś przyda przy lekturze etykietek ulubionych batoników: E100 - kurkuma; nieszkodliwy E101 - ryboflawina (laktoflawina, witamina B2);

Bardziej szczegółowo

Warunki przywozu produktów złożonych do UE

Warunki przywozu produktów złożonych do UE Warunki przywozu produktów złożonych do UE Decyzja Komisji 2007/275 z dnia 17 kwietnia 2007 r. dotycząca wykazu zwierząt i produktów mających podlegać kontroli w punktach kontroli granicznej na mocy dyrektyw

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności i warunków ich stosowania

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności i warunków ich stosowania Dz.U.03.27.237 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności i warunków ich stosowania (Dz. U. z dnia 17 lutego 2003 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

MENU. PONIEDZIAŁEK r.

MENU. PONIEDZIAŁEK r. MENU PONIEDZIAŁEK 12.12.2016r. Kasza manna na mleku Parówka Pomidor Herbata z imbirem Kasza manna na mleku: Mleko, kasza manna, sól Pieczywo: Mąka pszenna, mąka żytnia, sól, woda, drożdże Parówka: mięso

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI 1. ZAKRES, ROZWÓJ I ZNACZENIE CHEMII ŻYWNOŚCI 11

SPIS TREŚCI 1. ZAKRES, ROZWÓJ I ZNACZENIE CHEMII ŻYWNOŚCI 11 SPIS TREŚCI PRZEDMOWA 9 1. ZAKRES, ROZWÓJ I ZNACZENIE CHEMII ŻYWNOŚCI 11 1.1. Zakres chemii żywności 11 1.2. Zarys rozwoju 12 1.2.1. Początki wiedzy o żywności 12 1.2.2. Zaczątki chemii żywności 13 1.2.3.

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŻYWIENIOWA Proszę o wypełnienie ankiety przed przyjściem do dietetyka oraz przyniesienie wyników badań na spotkanie.

ANKIETA ŻYWIENIOWA Proszę o wypełnienie ankiety przed przyjściem do dietetyka oraz przyniesienie wyników badań na spotkanie. ANKIETA ŻYWIENIOWA Proszę o wypełnienie ankiety przed przyjściem do dietetyka oraz przyniesienie wyników badań na spotkanie. Imię i nazwisko Zdiagnozowane schorzenia lub dolegliwości.. 1. Od jakiego czasu

Bardziej szczegółowo

JAK CZYTAĆ ETYKIETY?

JAK CZYTAĆ ETYKIETY? JAK CZYTAĆ ETYKIETY? Znakowanie produktów Wszystkie produkty spożywcze muszą być znakowane. Każdy kupujący ma prawo do uzyskania wszystkich potrzebnych informacji przed kupnem danego produktu. Co powinna

Bardziej szczegółowo

Czy wiesz, co jesz? Tajemnicze składniki E - konserwanty

Czy wiesz, co jesz? Tajemnicze składniki E - konserwanty Czy wiesz, co jesz? Tajemnicze składniki E - konserwanty W poprzednim wydaniu Lifestyle Na zdrowie pisaliśmy o barwnikach dodawanych do żywności. Tym razem przedstawiamy konserwanty. Konserwanty Substancje

Bardziej szczegółowo

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko...

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko... DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA Imię i nazwisko... Proszę o sumienne wypełnienie niniejszego wywiadu żywieniowego, który posłuży do oceny Pani/Pana sposobu żywienia. Dobrze, aby dzienniczek wypełniać

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA ZALECENIA OGÓLNE Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (należy dbać o urozmaicenie posiłków). W skład produktów spożywczych wchodzą niezbędne składniki odżywcze zawarte w różnych ilościach i

Bardziej szczegółowo

MENU. PONIEDZIAŁEK r. ŚNIADANIE. Kanapka z masłem Parówka Ogórek kiszony Kawa zbożowa OBIAD

MENU. PONIEDZIAŁEK r. ŚNIADANIE. Kanapka z masłem Parówka Ogórek kiszony Kawa zbożowa OBIAD MENU PONIEDZIAŁEK 06.03.2017r. Kanapka z masłem Parówka Ogórek kiszony Kawa zbożowa Pieczywo razowe: mąka pszenna razowa, mąka żytnia, sól, woda, zakwas Parówka: mięso z piersi kurczaka 64%, skórki z kurczaka,

Bardziej szczegółowo

Co jadłem/jadłam wczoraj?

Co jadłem/jadłam wczoraj? 1 Co jadłem/jadłam wczoraj? 2 Talerz zdrowia 2 Pieczywo i produkty zbożowe Podstawowe źródło węglowodanów złożonych w diecie i pokarm o stosunkowo dużej wartości odżywczej. Produkty zbożowe dostarczają

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Co to jest FERMENTACJA?

Co to jest FERMENTACJA? Co to jest FERMENTACJA? FERMENTACJA - rozkład niektórych monosacharydów, np. glukozy, pod wpływem enzymów wydzielanych przez drożdże lub bakterie. czyli tzw. biokatalizatorów. Enzymy (biokatalizatory)

Bardziej szczegółowo

MENU PONIEDZIAŁEK r.

MENU PONIEDZIAŁEK r. MENU PONIEDZIAŁEK 09.01.2017r. Kanapka z polędwicą z indyka Pomidor Kakao Pieczywo: Mąka pszenna, mąka żytnia, sól, woda, drożdże Polędwica z indyka: mięso z indyka (105 g mięsa użyto do przygotowania

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

MENU. PONIEDZIAŁEK r. ŚNIADANIE. Kasza manna na mleku Kanapka z marmoladą Surowa marchewka Herbatka z imbirem OBIAD

MENU. PONIEDZIAŁEK r. ŚNIADANIE. Kasza manna na mleku Kanapka z marmoladą Surowa marchewka Herbatka z imbirem OBIAD MENU PONIEDZIAŁEK 13.02.2017r. Kasza manna na mleku Kanapka z marmoladą Surowa marchewka Herbatka z imbirem Kasza manna na mleku: Mleko, kasza manna, sól Pieczywo: Mąka pszenna, mąka żytnia, sól, woda,

Bardziej szczegółowo

MENU. PONIEDZIAŁEK r. ŚNIADANIE Kanapka z szynką Pomidor świeży Kawa zbożowa na mleku OBIAD

MENU. PONIEDZIAŁEK r. ŚNIADANIE Kanapka z szynką Pomidor świeży Kawa zbożowa na mleku OBIAD Kanapka z szynką Pomidor świeży Kawa zbożowa na mleku MENU PONIEDZIAŁEK 05.12.2016r. Pieczywo razowe: Mąka pszenna razowa, mąka żytnia, sól, woda, zakwas Szynka drobiowa: mięso z piersi indyka (105 g mięsa

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 26.3.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 80/19 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 257/2010 z dnia 25 marca 2010 r. ustanawiające program ponownej oceny dopuszczonych dodatków do żywności zgodnie z rozporządzeniem

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

dr inż. Beata Przygoda Wartość odżywcza żywności co powinnyśmy wiedzieć?

dr inż. Beata Przygoda Wartość odżywcza żywności co powinnyśmy wiedzieć? dr inż. Beata Przygoda Wartość odżywcza żywności co powinnyśmy wiedzieć? Do prawidłowego rozwoju, dobrego stanu zdrowia, odpowiedniej sprawności fizycznej i umysłowej powinnyśmy codziennie spożywać określoną

Bardziej szczegółowo

Wywiad żywieniowy (część 1) Część ogólna

Wywiad żywieniowy (część 1) Część ogólna Wywiad żywieniowy (część 1) Część ogólna Wybrane odpowiedzi proszę podkreślić. IMIĘ I NAZWISKO:... 1. Data wypełniania formularza - 2. Płeć A. kobieta B. mężczyzna 3. Wiek - 4. Wzrost - Aktualna masa ciała

Bardziej szczegółowo

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r.

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r. Rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące żywienia w stołówkach i asortymentu w sklepikach szkolnych szansą na poprawę sposobu żywienia i stanu zdrowia dzieci i młodzieży. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak

Bardziej szczegółowo

Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód

Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód PURE DIET Joanna Flis Os. Wichrowe Wzgórze 33C 61-699 Poznań tel. 511 02 99 44 Imię i nazwisko Rok urodzenia Nr telefonu E-mail Dane kontaktowe Grupa krwi Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód

Bardziej szczegółowo

OLEJ Z MIKROGLONÓW SCHIZOCHYTRIUM BOGATY W DHA I EPA

OLEJ Z MIKROGLONÓW SCHIZOCHYTRIUM BOGATY W DHA I EPA Dr Rodney Gray DSM Nutritional Lipids (a Division of DSM Nutritional Products LLC) 6 lipca 2012 r. NFU 786 OLEJ Z MIKROGLONÓW SCHIZOCHYTRIUM BOGATY W DHA I EPA Szanowny Panie, pragnę poinformować o rozpatrzeniu

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw z 2005 roku Nr 88 poz 748

Dziennik Ustaw z 2005 roku Nr 88 poz 748 Dziennik Ustaw z 2005 roku Nr 88 poz 748 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 2 maja 2005 r. w sprawie szczegółowego sposobu wyrobu fermentowanych napojów winiarskich oraz metod analiz

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: II stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 28 czerwca 2012 r. Poz. 728. Rozporządzenie. z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych

Warszawa, dnia 28 czerwca 2012 r. Poz. 728. Rozporządzenie. z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 czerwca 2012 r. Poz. 728 Rozporządzenie Ministra Zdrowia 1) z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA DLA RODZICÓW

EDUKACJA DLA RODZICÓW Materiał opracowała: Jolanta Gęca EDUKACJA DLA RODZICÓW Prawidłowe żywienie dzieci i młodzieży jest szczególnie istotne, ze względu na fazę intensywnego wzrostu i dojrzewania. Dla utrzymania wzrostu i

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK 1 DOZWOLONE SUBSTANCJE DODATKOWE W POSZCZEGÓLNYCH TYPACH

ZAŁĄCZNIK 1 DOZWOLONE SUBSTANCJE DODATKOWE W POSZCZEGÓLNYCH TYPACH 0 PRZEPISY OGÓLNE załączniku 2 mogą być obecne w przetworzonych produktach spoŝywczych, zgodnie z, z wyjątkiem wyraźnie zabronionych w tym załączniku Barwniki wymienione w załączniku 3 mogą być obecne

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie?

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? prof. dr hab. Lidia Wądołowska

Bardziej szczegółowo

PO BASENIE NA FRYTKI? ĆWICZENIA TO NIE WSZYSTKO

PO BASENIE NA FRYTKI? ĆWICZENIA TO NIE WSZYSTKO PO BASENIE NA FRYTKI? ĆWICZENIA TO NIE WSZYSTKO Monika Hajduk dietetyk ZNACZENIE PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Prawidłowe żywienie dzieci i młodzieży jest czynnikiem warunkującym ich optymalny

Bardziej szczegółowo

Badane cechy Metoda badawcza Badane obiekty Metodyka Zawartość witaminy C A

Badane cechy Metoda badawcza Badane obiekty Metodyka Zawartość witaminy C A strona/stron 1/6 Wykaz metodyk badawczych stosowanych do badań żywności, materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością i kosmetyków w Oddziale Laboratoryjnym Badania Żywności Stosowane skróty/symbole:

Bardziej szczegółowo

TABELA SKŁADNIKÓW I WARTOŚCI ODŻYWCZYCH PIERNIKÓW ŻYWEGO MUZEUM PIERNIKA

TABELA SKŁADNIKÓW I WARTOŚCI ODŻYWCZYCH PIERNIKÓW ŻYWEGO MUZEUM PIERNIKA PIERNIKI TRADYCYJNE woda, kwas cytrynowy, aromat miodu), woda, syrop glukozowy, barwnik karmel, przyprawa piernikowa (cynamon, kolendra, anyż, mąka PSZENNA, imbir, KAKAO, goździki), gałka muszkatołowa,

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

Kryteria kontroli jakości towaru podczas przyjęciu towaru

Kryteria kontroli jakości towaru podczas przyjęciu towaru DINO POLSKA S.A. Załącznik nr 1 do procedury 3.1.1 Data wydania: 01.04.2015 r. Nr wydania: 1.0 Strona: 1 Stron: 5 Kryteria kontroli jakości towaru podczas przyjęciu towaru Grupa IA dostawa z Magazynu Centralnego

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIA. (Tekst mający znaczenie dla EOG)

ROZPORZĄDZENIA. (Tekst mający znaczenie dla EOG) 5.6.2014 PL L 166/11 ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 601/2014 z dnia 4 czerwca 2014 r. zmieniające załącznik II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR L 119/14 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 4.5.2012 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 380/2012 z dnia 3 maja 2012 r. zmieniające załącznik II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008

Bardziej szczegółowo

PURE DELIGHT SMAK SŁODKIEGO ZDROWIA!

PURE DELIGHT SMAK SŁODKIEGO ZDROWIA! PURE DELIGHT SMAK SŁODKIEGO ZDROWIA! Opracowaliśmy doskonałą formułę smaku i korzyści dla tych, którzy lubią słodycze i dbają o własne zdrowie i zdrowie swej rodziny. Zastąpiliśmy cukier biały krystaliczny

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

L is t a E spis dodatków do żywności, które zostały uznane przez wyspecjalizowane instytucje Unii Europejskiej za bezpieczne i dozwolone do użycia.

L is t a E spis dodatków do żywności, które zostały uznane przez wyspecjalizowane instytucje Unii Europejskiej za bezpieczne i dozwolone do użycia. L is t a E spis dodatków do żywności, które zostały uznane przez wyspecjalizowane instytucje Unii Europejskiej za bezpieczne i dozwolone do użycia. Nazwa pochodzi od kontynentu Europy. Lista ta jest sporządzana

Bardziej szczegółowo