Barwniki jako dodatki do żywności

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Barwniki jako dodatki do żywności"

Transkrypt

1 ŻYWNOŚĆ Dr Katarzyna Kozłowska Katedra Żywienia Człowieka SGGW Barwniki jako dodatki do żywności WSZECHNICA ŻYWIENIOWA SGGW 09 KWIETNIA 2014 Co może zawierać żywność? (przykłady) SKŁADNIKI ODŻYWCZE Białko, tłuszcz, węglowodany, witaminy, skł. mineralne SKŁADNIKI NIEODŻYWCZE KORZYSTNE DLA ZDROWIA Np. błonnik pokarmowy SUBSTANCJE NIEPOŻĄDANE NATURALNE Np. faloidyna w muchomorze sromotnikowym SUBSTANCJE NIEPOŻĄDANE ANTROPOGENICZNE, ŚRODOWISKOWE Np. polichlorowane bifenyle, metale, akryloamid, WWA SUBSTANCJE CELOWO DODAWANE Np. barwniki, konserwanty, enzymy spożywcze, aromaty 1

2 Przykłady substancji celowo dodawanych Dodatki do żywności (E) Aromaty SUBSTANCJE CELOWO DODAWANE Inne związki Enzymy spożywcze Substancje wzbogacające Substancje CELOWO dodawane Substancje świadomie wprowadzone do surowca/produktu, aby osiągnąć określone cele (technologiczne, zdrowotne - profilaktyczne itp.); Substancje różnego pochodzenia (naturalne, syntetyczne ); Wprowadzenie substancji musi być bezpieczne i korzystne dla konsumenta oraz nie może wprowadzać konsumenta w błąd. zostaną wprowadzone do organizmu konsumentów z dietą; Substancje stają się integralną częścią surowca/produktu i w związku z tym można przyjąć, że 2

3 Zasadnicze funkcje substancji celowo dodawanych do żywności Wpływ na teksturę produktu (emulgatory, stabilizatory, zagęstniki, substancje przeciwzbrylające) Zachowanie lub poprawienie wartości odżywczej produktu (witaminy, składniki mineralne ) Utrwalenie żywności (konserwanty, przeciwutleniacze ) Kontrola równowagi kwasowej produktu (kwasy ) Nadanie smaku i zapachu (barwniki, substancje słodzące, substancje wzmacniające, aromaty ) Stosowanie dodatków do żywności (E) Przepisy prawne Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1129/2011 z dnia 11 listopada 2011 r. zmieniające załącznik II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 poprzez ustanowienie unijnego wykazu dodatków do żywności Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1331/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. ustanawiające jednolitą procedurę wydawania zezwoleń na stosowanie dodatków do żywności, enzymów spożywczych i środków aromatyzujących Rozporządzenie Komisji (UE) nr 257/2010 z dnia 25 marca 2010 r. ustanawiające program ponownej oceny dopuszczonych dodatków do żywności zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 w sprawie dodatków do żywności 3

4 Dodatki do żywności Definicja (rozporządzenie 1333/2008) 1Każda substancja, która w normalnych warunkach ani nie jest spożywana sama jako żywność, ani nie jest stosowana jako charakterystyczny składnik żywności, bez względu na swoją ewentualną wartość odżywczą 2której celowe dodanie, ze względów technologicznych, do żywności w trakcie jej produkcji, przetwarzania, przygotowywania, obróbki, pakowania, przewozu lub przechowywania powoduje, lub można spodziewać się zasadnie, że powoduje 3iż substancja ta lub jej produkty pochodne stają się bezpośrednio lub pośrednio składnikiem tej żywności. Dodatki do żywności (E) 26 grup BARWNIKI SŁODZĄCE PRZECIWUTLENIACZE KONSERWANTY EMULGATORY WZMACNIAJĄCE SMAK I inne grupy. 4

5 Właściwości produktu ważne dla konsumenta Zdrowotność Produkty mają prozdrowotne właściwości Produkty nie spowodują zatruć (pokarmowych) Atrakcyjność sensoryczna Wygląd zewnętrzny (barwa, kształt) Smak, zapach Inne właściwości odbierane przez zmysły czucia (chrupkość, gładkość) Dyspozycyjność Trwałość Łatwość przygotowania kulinarnego Rodzaj opakowania Dodatki do żywności (E): Korzyści związane ze stosowaniem TECHNOLOGICZNE umożliwienie lub ułatwienie przeprowadzenia procesu technologicznego EKONOMICZNE dodanie chemicznej substancji konserwującej tańsze niż inne metody utrwalania możliwość dłuższego przechowywania substancje syntetyczne tańsze od naturalnych JAKOŚCIOWE zwiększenie atrakcyjności produktu urozmaicenie asortymentu ZDROWOTNE zmniejszenie ryzyka zatruć pokarmowych uzyskanie produktów dietetycznych mniejsze straty niektórych składników odżywczych 5

6 Co powinno regulować prawo, aby zapewnić bezpieczeństwo konsumentowi? (przykłady) Procedura dopuszczenia dodatku Zasady oceny bezpieczeństwa dodatku Zasady stosowania dodatku w żywności (produkty, ilości) Stopień czystości dodatku Znakowanie produktów z dodatkami Funkcjonowanie instytucji z zakresu bezpieczeństwa żywności i żywienia Dodatki do żywności (E) Załącznik 1: rodzaje funkcji technologicznych dodatków do żywności Rozporządzenie 1333/2008: Załącznik 2: dodatki do żywności i warunki ich stosowania Przepisy ogólne oraz: Załącznik 3: dodatki do żywności w dodatkach, enzymach, aromatach Załącznik 4: dodatki do żywności w produktach tradycyjnych Załącznik 5: znakowanie produktów z 6 barwnikami Southampton 6

7 Dodatki do żywności (E) Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1129/2011 z dnia 11 listopada 2011 r. zmieniające załącznik II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 poprzez ustanowienie unijnego wykazu dodatków do żywności Załącznik II Część A Przepisy ogólne Część B Wykaz wszystkich dodatków (ok. 350) Część C Definicje grup dodatków Część D Kategorie żywności 7

8 Część C: definicje grup dodatków Grupa I Grupa II: Barwniki spożywcze dopuszczone na poziomie quantum satis Grupa III: Barwniki spożywcze o łącznym maksymalnym poziomie Grupa IV: Poliole Inne dodatki, które mogą być uregulowane łącznie SŁODZĄCE [16] BARWNIKI [40] INNE [277] Około 330 dodatków do żywności jest dozwolonych do stosowania zgodnie z aktualnym prawem unijnym 8

9 Część D: Kategorie żywności 0. Wszystkie kategorie żywności 01. Produkty mleczne i ich analogi 02. Tłuszcze i oleje, emulsje tł. i olejowe 03. Lody spożywcze 04. Warzywa i owoce 05. Wyroby cukiernicze 06. Zboża i produkty zbożowe 07. Wyroby piekarskie 08. Mięso 09. Ryby i produkty rybołówstwa 10. Jaja i produkty jajeczne Część D: Kategorie żywności (c.d.) 11. Cukry, syropy, miód i słodziki 12. Sole, przyprawy, zupy, sosy, sałatki i produkty białkowe 13. Żywność specjalnego przeznaczenia żywieniowego 14. Napoje 15. Przekąski gotowe do spożycia 16. Desery z wyłączeniem produktów objętych kategoriami 1, 3 i Suplementy żywnościowe z wyłączeniem suplementów diety dla niemowląt i małych dzieci 18. Przetworzona żywność nieobjęta kategoriami 1 do 17, z wyłączeniem żywności dla niemowląt i małych dzieci 9

10 ZASADA Przed przyjęciem wszelkich przepisów unijnych, które mogą mieć konsekwencje dla zdrowia publicznego wymagane jest zasięgnięcie opinii EFSA czyli Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności Warunki dopuszczenia dodatków do żywności Uzasadniony wymóg technologiczny Użycie korzystne dla konsumenta Nie stanowią zagrożenia dla zdrowia konsumentów Ich użycie nie wprowadza konsumenta w błąd Możliwość wyznaczenia ADI (gdy konieczne) Ich użycie nie ma na celu zafałszowania produktu 10

11 Ocena bezpieczeństwa dodatku Przed dopuszczeniem dodatku do żywności Po dopuszczeniu dodatku do żywności Gdy zmieniły się warunki stosowania Gdy pojawiły się nowe dane naukowe Ponowna ocena dodatków do żywności Rozporządzenie Komisji (UE) nr 257/2010 z dnia 25 marca 2010 r. Ustanawiające program ponownej oceny dopuszczonych dodatków do żywności zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 w sprawie dodatków do żywności: Dotyczy dodatków dopuszczonych do stosowania przed 20 stycznia 2009 Oceny dokonuje EFSA 11

12 Terminarz wydania opinii EFSA dot. substancji dodatkowych pod kątem możliwości ich dalszego stosowania w środkach spożywczych: Ocena: barwników do dnia 31 grudnia 2015 r. -substancji innych niż barwniki i substancje słodzące do dnia 31 grudnia 2018 r. - substancji słodzących do dnia 31 grudnia 2020 r. Rozporządzenie Komisji nr 257/2010/WE z dnia 25 marca 2010 r. ustanawiające program ponownej oceny dopuszczonych dodatków do żywności. Barwniki definicja (rozporządzenie 1333/2008) Substancje nadające lub przywracające żywności barwę, obejmujące naturalne składniki żywności i naturalne źródła, które w normalnych warunkach ani nie są same spożywane jako żywność ani nie są stosowane jako typowe składniki żywności. 12

13 Barwniki dozwolone do stosowania 40 barwników dozwolonych (E100-E180) Rozporządzenie 1129/ naturalnych 3 identyczne z naturalnymi 15 syntetycznych 6 nieorganicznych W tym kantaksantyna jest na liście tylko w tym 6 barwników Southampton Barwniki E100-E180 Kurkumina Ryboflawiny Tartrazyna Żółcień chinolinowa Żółcień pomarańczowa FCF Koszenila Azorubina Amarant Dozwolonych jest 40 barwników Czerwień kosznilowa A Erytrozyna Czerwień allura AC Błękit patentowy V Indygotyna Błękit brylantowy FCF Chlorofile i chlorofiliny Kompleksy miedziowe chlorofilów i chlorofilin Zieleń S Karmel Karmel siarczynowy Karmel amoniakalny 13

14 Barwniki E100-E180 Karmel amoniakalnosiarczynowy Karoteny Czerń brylantowa BN Annato, biksyna, norbiksyna Węgiel roślinny Kapsantyna, kapsorubina Brąz HT Likopen Dozwolonych jest 40 barwników Beta-apo-8- karotenal Luteina E161g Kantaksantyna Betanina Antocyjany Węglan wapnia Dwutlenek tytanu Tlenki i wodorotlenki żelaza Aluminium (glin) Srebro Złoto Czerwień litolowa BK Kategorie żywności a stosowanie barwników 01. Produkty mleczne i ich analogi 02. Tłuszcze i oleje, emulsje tł. i olejowe 03. Lody spożywcze 04. Warzywa i owoce 05. Wyroby cukiernicze 06. Zboża i produkty zbożowe 07. Wyroby piekarskie 08. Mięso 09. Ryby i produkty rybołówstwa 10. Jaja i produkty jajeczne 14

15 Kategorie żywności a stosowanie barwników (c.d.) 11. Cukry, syropy, miód i słodziki 12. Sole, przyprawy, zupy, sosy, sałatki i produkty białkowe 13. Żywność specjalnego przeznaczenia żywieniowego 14. Napoje 15. Przekąski gotowe do spożycia 16. Desery z wyłączeniem produktów objętych kategoriami 1, 3 i Suplementy żywnościowe z wyłączeniem suplementów diety dla niemowląt i małych dzieci 18. Przetworzona żywność nieobjęta kategoriami 1 do 17, z wyłączeniem żywności dla niemowląt i małych dzieci E150a-E150d Karmele Rozporządzenie 1129/2011 Wolno stosować m.in. do chlebów i bułek, ale wyłącznie jeśli jest to pieczywo słodowe. Wolno stosować w ilości quantum satis. Np. chleb litewski : zakwas żytni, mąka żytnia, palony słód żytni, ziarno słonecznika, kminek, płatki ziemniaczane, słód Nie wolno stosować do pieczywa przygotowanego wyłącznie z: mąki pszennej, wody, drożdży lub zakwasu i soli. 15

16 Barwniki, których nie wolno sprzedawać konsumentowi Sprzedaż barwników bezpośrednio konsumentowi Rozporządzenie 1129/2011 E 123 AMARANT E 127 ERYTROZYNA E 160b ANNATO E 173 GLIN E 180 CZERWIEŃ LILTOLOWA BK Substancje dodatkowe: potencjalne zagrożenia związane ze stosowaniem Ewentualne działanie szkodliwe na zdrowie samych substancji, ich metabolitów i/lub zanieczyszczeń Nieprawidłowe stosowanie: zafałszowania Kształtowanie złych nawyków żywieniowych Osoby nadwrażliwe Spożywanie nadmiernych ilości w stosunku do ADI Niewystarczająca wiedza naukowa Narażenie populacji od wczesnych lat życia (z mlekiem matki?) Skutki odległe? Antyodżywcze działanie niektórych dodatków? 16

17 Barwniki grupy Southampton E102 tartrazyna E104 żółcień chinolinowa Rozporządzenie 1333/2008 E110 żółcień pomarańczowa FCF E122 azorubina E124 czerwień koszenilowa E129 czerwień Allura AC Badanie Southampton - konsekwencje Rozporządzenie (WE) 1333/2008 od lipca 2010 roku etykiety mają zawierać ostrzeżenie, jeśli produkt zawiera choć jeden z 6 barwników z badania Southampton: może mieć szkodliwy wpływ na aktywność i skupienie uwagi u dzieci 17

18 Barwniki Southampton w żywności E102 - TARTRAZYNA 1. Sery dojrzewające 2. Warzywa i owoce w słoikach lub puszkach 3. Przetworzone produkty rybne 4. Aromatyzowane wina i podobne produkty 5. W produktach, w których wolno stosować III grupę barwników E104 ŻÓŁCIEŃ CHINOLINOWA 1. Aromatyzowane fermentowane produkty mleczne 2. Suplementy diety w formie płynnej 3. Skórki jadalne serów 4. Przetwory owocowe i warzywne 5. Wyroby cukiernicze 6. Guma do żucia 7. Powłoki cukiernicze 8. Powłoki wędliniarskie 9. Ikra, przyprawy, sosy, desery, musztarda 10. Niektóre napoje alkoholowe aromatyzowane Barwniki Southampton w żywności E110 ŻÓŁCIEŃ POMARAŃCZOWA 1. Przetwory mięsne 2. Aromatyzowane fermentowane produkty mleczne 3. Przetwory owocowe i warzywne 4. Wyroby cukiernicze 5. Guma do żucia 6. Produkty specjalnego przeznaczenia 7. Suplementy diety 8. Musztarda, sosy 9. Przetwory rybne, ikra 10. Napoje alkoholowe aromatyzowane E122 AZORUBINA 1. Sery dojrzewające 2. Przetwory owocowe i warzywne 3. Produkty rybne 4. Napoje alkoholowe aromatyzowane 18

19 Zwiększone wchłanianie barwników syntetycznych u dzieci: Barwniki Southampton w żywności E124 CZERWIEŃ KOSZENILOWA 1. Przetwory mięsne 2. Aromatyzowane fermentowane produkty mleczne 3. Przetwory owocowe i warzywne 4. Wyroby cukiernicze 5. Guma do żucia 6. Produkty specjalnego przeznaczenia 7. Suplementy diety 8. Musztarda, sosy, powłoki cukiernicze 9. Przetwory rybne, ikra, musztarda 10. Napoje alkoholowe aromatyzowane E129 CZERWIEŃ ALLURA AC 1. Przetwory owocowe i warzywne 2. Przetwory mięsne 3. Produkty rybne 4. Napoje alkoholowe aromatyzowane 5. Produkty, w których wolno stosować grupę III Absorpcja barwników syntetycznych u dzieci? Stosowanie niektórych leków Niektóre schorzenia Alergie na tle pokarmowym Nietolerancja mleka krowiego Nadmierne spożycie fruktozy Narażenie na toksyny środowiskowe Dieta uboga w błonnik 19

20 Analizowane mechanizmy wpływu barwników syntetycznych na objawy ADHD Augst, FDA Działanie antyodżywcze? Toksyczność (neurotoksyczność)? Mechanizmy genetyczne? Stevens i wsp Nadwrażliwość? PODSUMOWANIE: syntetyczne barwniki a ADHD Aungst, FDA Najbardziej prawdopodobny mechanizm: Nietypowa nietolerancja na produkty/brawniki u dzieci z predyspozycjami, na tle genetycznym, endokrynnym lub immunologicznym 20

21 Czy spożywanie produktów z barwnikami jest bezpieczne? TAK, o ile: 1. Stosowane w żywności zgodnie z prawem (barwniki, ilości, produkty, znakowanie) 2. Prawo nadąża za wiedzą toksykologiczną 3. Wiedza toksykologiczna odzwierciedla rzeczywiste bezpieczeństwo barwnika 4. Nie należymy do osób nadwrażliwych na barwniki 5. Systemy i instytucje zapewniające bezpieczeństwo żywności i żywienia działają efektywnie 6. Dokonywana jest cykliczna ocena bezpieczeństwa już dopuszczonych barwników 7. Na bieżąco monitoruje się pobranie barwników na tle dawek bezpiecznych 21

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 14 stycznia 2009 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 14 stycznia 2009 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 14 stycznia 2009 r. w sprawie wprowadzenia do obrotu i stosowania w żywności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej określonych substancji dodatkowych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Barwniki dozwolone i warunki ich stosowania w żywności

Barwniki dozwolone i warunki ich stosowania w żywności Barwniki dozwolone i warunki ich stosowania w żywności Załącznik nr 3 Tabela 1. Wykaz barwników dozwolonych do stosowania w żywności Lp. Numer wg systemu oznaczeń Unii Europejskiej Nazwa własna Numer wg

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR PL L 129/28 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 14.5.2013 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 438/2013 z dnia 13 maja 2013 r. w sprawie zmiany i sprostowania załącznika II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Dodatki do żywności pytania i odpowiedzi

Dodatki do żywności pytania i odpowiedzi MEMO/11/783 Bruksela, dnia 14 listopada 2011 r. Dodatki do żywności pytania i odpowiedzi Co to są dodatki do żywności? Dodatki to substancje stosowane podczas przygotowywania żywności w różnych celach,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR L 119/14 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 4.5.2012 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 380/2012 z dnia 3 maja 2012 r. zmieniające załącznik II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI 1. ZAKRES, ROZWÓJ I ZNACZENIE CHEMII ŻYWNOŚCI 11

SPIS TREŚCI 1. ZAKRES, ROZWÓJ I ZNACZENIE CHEMII ŻYWNOŚCI 11 SPIS TREŚCI PRZEDMOWA 9 1. ZAKRES, ROZWÓJ I ZNACZENIE CHEMII ŻYWNOŚCI 11 1.1. Zakres chemii żywności 11 1.2. Zarys rozwoju 12 1.2.1. Początki wiedzy o żywności 12 1.2.2. Zaczątki chemii żywności 13 1.2.3.

Bardziej szczegółowo

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze spis treści 3 Wstęp... 8 1. Żywność 1.1. Podstawowe definicje związane z żywnością... 9 1.2. Klasyfikacja żywności... 11 2. Przechowywanie i utrwalanie żywności 2.1. Zasady przechowywania żywności... 13

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 26.3.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 80/19 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 257/2010 z dnia 25 marca 2010 r. ustanawiające program ponownej oceny dopuszczonych dodatków do żywności zgodnie z rozporządzeniem

Bardziej szczegółowo

[tlił [ f lliu I K lm ll W Y D A W N I C T W O N A U K O W E P W N

[tlił [ f lliu I K lm ll W Y D A W N I C T W O N A U K O W E P W N [tlił [flliu IK lm ll W Y D A W N I C T W O N A U K O W E P W N Redakcja naukowa Jan Gawęcki ŻYWIENIE CZŁOWIEKA i* WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 2012 I. Wstęp 1. Człowiek i jego pokarm (Jan G aw ęcki)...13

Bardziej szczegółowo

Barwniki dozwolone i warunki ich stosowania w żywności

Barwniki dozwolone i warunki ich stosowania w żywności Barwniki dozwolone i warunki ich stosowania w żywności Załącznik nr 3 Tabela 1. Wykaz barwników dozwolonych do stosowania w żywności Lp. Numer wg systemu oznaczeń Unii Europejskiej Nazwa własna Numer wg

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 1. Podstawy towaroznawstwa 13 1.1. Zakres towaroznawstwa 13 1.2. Klasyf ikacja towarów 15 1.3. Kryteria podziału towarów (PKWiU) 15 1.4. Normalizacja

Bardziej szczegółowo

Mądre zakupy. Kryteria wyboru żywności

Mądre zakupy. Kryteria wyboru żywności Kryteria wyboru żywności Plan prezentacji: Podstawowe definicje Rady dla kupującego Etykiety produktów żywnościowych Substancje dodatkowe Wzbogacanie żywności Znakowanie żywności ekologicznej Znakowanie

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11

ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11 Spis treści WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11 1.1. Podstawowe pojęcia towaroznawstwa 12 1.2. Towar 14 1.2.1. Podział towaroznawstwa 14 1.2.2. Przydatność wiedzy o towarach w pracy w handlu 15

Bardziej szczegółowo

JAK CZYTAĆ ETYKIETY?

JAK CZYTAĆ ETYKIETY? JAK CZYTAĆ ETYKIETY? Znakowanie produktów Wszystkie produkty spożywcze muszą być znakowane. Każdy kupujący ma prawo do uzyskania wszystkich potrzebnych informacji przed kupnem danego produktu. Co powinna

Bardziej szczegółowo

Fosfor w żywności i żywieniu

Fosfor w żywności i żywieniu Wydział Nauk o Żywności SGGW Fosfor w żywności i żywieniu Prof. dr hab. Mirosław Słowiński Zakład Technologii Mięsa Wydział Nauk o Żywności Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo substancji dodatkowych. Barwniki Southampton- spożycie przez dzieci w Polsce. Joanna Gajda-Wyrębek Zakład Bezpieczeństwa Żywności

Bezpieczeństwo substancji dodatkowych. Barwniki Southampton- spożycie przez dzieci w Polsce. Joanna Gajda-Wyrębek Zakład Bezpieczeństwa Żywności Bezpieczeństwo substancji dodatkowych. Barwniki Southampton- spożycie przez dzieci w Polsce Joanna Gajda-Wyrębek Zakład Bezpieczeństwa Żywności Barwniki z Southampton spożycie przez dzieci w Polsce Plan

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR PL 12.11.2011 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 295/205 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 1131/2011 z dnia 11 listopada 2011 r. zmieniające załącznik II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady

Bardziej szczegółowo

Substancje dodatkowe w ż ywno ż ści Kazimierz Karłowski

Substancje dodatkowe w ż ywno ż ści Kazimierz Karłowski Substancje dodatkowe w żywności Kazimierz Karłowski Oczekiwania konsumentów (UE) Sondaż opinii publicznej w krajach Unii Europejskiej Raport Europejskiego Urzędu ds.bezpieczeństwa Żywności (EFSA) 17 listopada

Bardziej szczegółowo

(notyfikowana jako dokument nr C(2016) 1419) (Jedynie tekst w języku duńskim jest autentyczny)

(notyfikowana jako dokument nr C(2016) 1419) (Jedynie tekst w języku duńskim jest autentyczny) L 70/22 DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2016/375 z dnia 11 marca 2016 r. zezwalająca na wprowadzenie do obrotu lakto-n-neotetraozy jako nowego składnika żywności zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 258/97

Bardziej szczegółowo

Substancje dodatkowe definicja

Substancje dodatkowe definicja Dozwolone i niedozwolone substancje dodatkowe w żywności - podział i ich wpływ na zdrowie! Stosowanie przez producentów spożywczych dodatków do żywności, które wpływają na właściowści produktów żywnościowych,

Bardziej szczegółowo

Dodatki do żywności. Czy wiemy, co jemy?

Dodatki do żywności. Czy wiemy, co jemy? Dodatki do żywności Czy wiemy, co jemy? Konserwowanie żywności nie jest pomysłem współczesnych lat. Nasi przodkowie w celu przedłużenia trwałości produktów spożywczych wykorzystywali promienie słoneczne

Bardziej szczegółowo

Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia - nowelizacja

Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia - nowelizacja Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia - nowelizacja Podstawowym aktem prawnym z zakresu prawa żywnościowego w Polsce jest ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia

Bardziej szczegółowo

II. Analiza sensoryczna w ocenie jakości produktów spożywczych

II. Analiza sensoryczna w ocenie jakości produktów spożywczych SPIS TREŚCI Wprowadzenie 11 I. Jakość żywności, systemy zarządzania jakością i klasyfikacja żywności 13 1. Wstęp 13 2. Określenia jakości 14 3. Systemy zapewniające prawidłową jakość produktów spożywczych

Bardziej szczegółowo

1. Barwniki. Maksymalna dawka mg/kg Annato (biksyna, norbiksyna)

1. Barwniki. Maksymalna dawka mg/kg Annato (biksyna, norbiksyna) I. BARWNIKI ORGANICZN NATURALN Lp. Nazwa Nr colour Index 1987 Nr 1. Barwniki Maksymalna dawka mg/kg Środki spożywcze 1 2 3 4 5 6 7 1 Annato (biksyna, norbiksyna) 75120 160b 10 Margaryny, mieszaniny masła

Bardziej szczegółowo

Środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Metoda akredytowana/ nieakredytowana akredytowana

Środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Metoda akredytowana/ nieakredytowana akredytowana Środki spożywcze Badane obiekty / Grupa obiektów Badane cechy i metody badawcze/pomiarowe Obecność Salmonella w określonej masie/objętości produktu Metoda jakościowa Obecność Listeria monocytogenes w określonej

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2. Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek

TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2. Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2 Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek SPIS TREŚCI Rozdział 1. Podstawowe wiadomości o produktach spożywczych

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

Jakość środków chemicznych stosowanych w produkcji cukru w aspekcie spełniania wymagań unijnych aktualizacja.

Jakość środków chemicznych stosowanych w produkcji cukru w aspekcie spełniania wymagań unijnych aktualizacja. Jakość środków chemicznych stosowanych w produkcji cukru w aspekcie spełniania wymagań unijnych aktualizacja. 1 Rozporządzenie (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z 28 stycznia 2002 ustanawiające

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wiadomości wstępne 9

SPIS TREŚCI. Wiadomości wstępne 9 Wiadomości wstępne 9 Rozdział 1. Zapewnianie bezpieczeństwa żywności 11 1.1. Prawo żywnościowe 12 1.2. Normalizacja i normy 18 1.3. Systemy zapewniania bezpieczeństwa zdrowotnego żywności 20 1.3.1. Wiadomości

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1 Grupy środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagania, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: II stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

Barwniki spożywcze. Anna Rychter i Michalina Kolan. II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja

Barwniki spożywcze. Anna Rychter i Michalina Kolan. II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja Barwniki spożywcze Anna Rychter i Michalina Kolan II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja Kopernika w Lesznie Czym są barwniki? To chemiczne związki organiczne

Bardziej szczegółowo

Jak czytać. 500g. Ilość. Nazwa produktu. Wykaz składników. Trwałość. Producent/ importer

Jak czytać. 500g. Ilość. Nazwa produktu. Wykaz składników. Trwałość. Producent/ importer Jak czytać Płatki z ryżu i pełnoziarnistej pszenicy, wzbogacone witaminami (B1, B2, B3, B6, kwas foliowy, B12, C) i żelazem Waga netto: NAJLEPIEJ SPOŻYĆ PRZED KOŃCEM CZERWCA 2008 1 2 Ilość Nazwa produktu

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

SKLEPIK SZKOLNY. Opracowanie: Katarzyna Jaworska. Maj 2015

SKLEPIK SZKOLNY. Opracowanie: Katarzyna Jaworska. Maj 2015 SKLEPIK SZKOLNY Opracowanie: Katarzyna Jaworska Maj 2015 Nowelizacja Ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia Co można sprzedawać w sklepikach szkolnych? W jednostkach systemu

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie 13

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie 13 SPIS TREŚCI Wprowadzenie 13 I. Mąka, kasze, ryż, makarony 15 1. Wstęp 15 2. Mąka 16 2.1. Przemiał ziarna zbożowego 16 2.2. Mąki chlebowe i niechlebowe 17 2.2.1. Mąki chlebowe 17 2.2.2. Mąki niechlebowe

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie?

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? prof. dr hab. Lidia Wądołowska

Bardziej szczegółowo

BSiE 15. Dorota Stankiewicz Informacja BSiE nr 962 (IP 102G) Dodatki do żywności

BSiE 15. Dorota Stankiewicz Informacja BSiE nr 962 (IP 102G) Dodatki do żywności BSiE 15 Dorota Stankiewicz Informacja BSiE nr 962 (IP 102G) Dodatki do żywności I. Podstawowe regulacje prawne dotyczące substancji dodatkowych w żywności Substancje dodawane do żywności można podzielić

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży

Bardziej szczegółowo

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Analiza rejestru powiadomień o pierwszym wprowadzeniu do obrotu środków spożywczych Środki spożywcze specjalnego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 28 czerwca 2012 r. Poz. 728. Rozporządzenie. z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych

Warszawa, dnia 28 czerwca 2012 r. Poz. 728. Rozporządzenie. z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 czerwca 2012 r. Poz. 728 Rozporządzenie Ministra Zdrowia 1) z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r.

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r. Rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące żywienia w stołówkach i asortymentu w sklepikach szkolnych szansą na poprawę sposobu żywienia i stanu zdrowia dzieci i młodzieży. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak

Bardziej szczegółowo

1 TŻ technologia gastronomiczna z towaroznawstwem

1 TŻ technologia gastronomiczna z towaroznawstwem 1 TŻ technologia gastronomiczna z towaroznawstwem Moduł - dział -temat L.p. Zakres treści Zapoznanie z PSO Kryteriami egzaminu zawodowego 1 Procesy technologiczne w produkcji potraw. Cele i zadania przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Ocena bezpieczeństwa substancji dodatkowych przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności

Ocena bezpieczeństwa substancji dodatkowych przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności 16 Hygeia Public Health 2017, 52(1): 16-20 Ocena bezpieczeństwa substancji dodatkowych przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności Safety assessment of food additives by European Food Safety Authority

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie określa zasady stosowania substancji dodatkowych do żywności, aby zapewnić:

Rozporządzenie określa zasady stosowania substancji dodatkowych do żywności, aby zapewnić: Dodatki do żywności Podstawa prawna: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego I Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności. Rozporządzenie 1333/2008 z późn. zm. harmonizuje

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 czerwca 2012 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych Na podstawie art. 78 ust. 4 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia

Bardziej szczegółowo

Jerzy Wiśniewski. Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych

Jerzy Wiśniewski. Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych Jerzy Wiśniewski ul. Lubelska 46, 32-233 Rzeszów e-mail: jwisniewski@ijhars.gov.pl tel./fax 17 853-34-38 Boguchwała, 22.03.2013

Bardziej szczegółowo

Są to: barwniki aromaty wzmacniacze smaku substancje słodzące regulatory kwasowości przeciwutleniacze konserwanty

Są to: barwniki aromaty wzmacniacze smaku substancje słodzące regulatory kwasowości przeciwutleniacze konserwanty Obecnie większość produktów żywnościowych wytwarza się z udziałem dodatków, które polepszają właściwości organoleptyczne i smakowe, oraz warunkują ich trwałość i jakość. Są to: barwniki aromaty wzmacniacze

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim listopad 2012r.

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim listopad 2012r. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim listopad 2012r. Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA Na terenie województwa lubelskiego nadzór sanitarny nad zakładami żywieniowożywnościowymi sprawuje w poszczególnych powiatach 20 Powiatowych

Bardziej szczegółowo

WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1

WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1 WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1 W żywieniu zbiorowym dzieci i młodzieży w jednostkach systemu

Bardziej szczegółowo

TOWAR JAKO PRZEDMIOT HANDLU

TOWAR JAKO PRZEDMIOT HANDLU 1 Plan zajęć dydaktycznych dla klasy I na rok szkolny. TOWAR JAKO PRZEDMIOT HANDLU Kwalifikacja A.18 Prowadzenie sprzedaży Zawód: technik handlowiec 522305, technik księgarstwa 522306, sprzedawca 522301

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 3 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 2

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 3 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 2 TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 3 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 2 Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Przetwórstwo mięsne 1.1. Mięso jako surowiec do przetwórstwa 1.2. Ubój zwierząt

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

Wykaz niektórych artykułów rolnospożywczych. importu do Rosji 2014-09-17 14:08:02

Wykaz niektórych artykułów rolnospożywczych. importu do Rosji 2014-09-17 14:08:02 Wykaz niektórych artykułów rolnospożywczych nie objętych zakazem importu do Rosji 2014-09-17 14:08:02 2 Szczegółowy wykaz z kodami celnymi Z działu 2 - MIĘSO I PODROBY JADALNE 0204 - Mięso z owiec lub

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenia chemiczne

Zanieczyszczenia chemiczne Zanieczyszczenia chemiczne Zanieczyszczenia w środkach spożywczych Podstawa prawna: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych

Bardziej szczegółowo

Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania

Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania Klaudyna Terlicka, Principal Regulatory Advisor 21 Październik 2011 Innovation Nutrition Regulatory Safety Sensory Leatherhead Food Research 1919 Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Metoda badawcza/ dokumenty odniesienia. Pracownia Chemiczna Żywności i Żywienia

Metoda badawcza/ dokumenty odniesienia. Pracownia Chemiczna Żywności i Żywienia Pracownia Chemiczna Żywności i Żywienia Metale 1. arsen Wydawnictwa Metodyczne PZH - 2005 metoda absorpcyjnej spektrometrii atomowej z generowaniem wodorków (HGAAS) 0,01 5,00 mg/kg w zakresie 0,02 5,00

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 4 maja 2017 r. (OR. en)

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 4 maja 2017 r. (OR. en) Rada Unii Europejskiej Bruksela, 4 maja 2017 r. (OR. en) 8782/17 DENLEG 37 AGRI 242 SAN 178 PISMO PRZEWODNIE Od: Komisja Europejska Data otrzymania: 2 maja 2017 r. Do: Nr dok. Kom.: D050365/02 Dotyczy:

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW w Warszawie. Zagadnienia na egzamin dyplomowy studia I stopnia

Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW w Warszawie. Zagadnienia na egzamin dyplomowy studia I stopnia Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW w Warszawie Zagadnienia na egzamin dyplomowy studia I stopnia Kierunek ŻYWIENIE CZŁOWIEKA I OCENA ŻYWNOŚCI ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Przemiany materii

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WPIS NA LISTĘ PRODUKTÓW TRADYCYJNYCH

WNIOSEK O WPIS NA LISTĘ PRODUKTÓW TRADYCYJNYCH Załącznik do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2005 r. (poz. ) WZÓR WNIOSEK O WPIS NA LISTĘ PRODUKTÓW TRADYCYJNYCH I. Dane wnioskodawcy 1) 1. Nazwa lub imię i nazwisko: 2. Siedziba

Bardziej szczegółowo

Informacja na opakowaniach żywności Dobry zwyczaj - zawsze czytaj!

Informacja na opakowaniach żywności Dobry zwyczaj - zawsze czytaj! Informacja na opakowaniach żywności Dobry zwyczaj - zawsze czytaj! dr hab. Irena Ozimek, prof. nadzw. SGGW dr inż. Marta Sajdakowska Katedra Organizacji i Ekonomiki Konsumpcji Warszawa, 15.01.2014 r. Prawo

Bardziej szczegółowo

Nowe wymagania UE w znakowaniu żywności TOMASZ DOŁGAŃ

Nowe wymagania UE w znakowaniu żywności TOMASZ DOŁGAŃ Nowe wymagania UE w znakowaniu żywności TOMASZ DOŁGAŃ Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z 25 października 2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności

Bardziej szczegółowo

dr inż. Beata Przygoda Wartość odżywcza żywności co powinnyśmy wiedzieć?

dr inż. Beata Przygoda Wartość odżywcza żywności co powinnyśmy wiedzieć? dr inż. Beata Przygoda Wartość odżywcza żywności co powinnyśmy wiedzieć? Do prawidłowego rozwoju, dobrego stanu zdrowia, odpowiedniej sprawności fizycznej i umysłowej powinnyśmy codziennie spożywać określoną

Bardziej szczegółowo

Etykiety na opakowaniach spożywczych zawierają oznaczenia określające rodzaj syntetycznego dodatku.

Etykiety na opakowaniach spożywczych zawierają oznaczenia określające rodzaj syntetycznego dodatku. ŻYWNOŚĆ SYNTETYCZNA Żywność syntetyczna (sztuczna) - typ żywności zawierający wiele syntetycznie przetworzonych składników. Pokarm, który przemysłowo oczyszczono, lub "wzbogacono" chemią, jest niepełnowartościowy.

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ CENOWY CZĘŚĆ 5 PIECZYWO. Cena jedn. netto

FORMULARZ CENOWY CZĘŚĆ 5 PIECZYWO. Cena jedn. netto FORMULARZ CENOWY załącznik nr 1/5 do ogłoszenia SP2/271/11/2016. (pieczęć Wykonawcy) CZĘŚĆ 5 PIECZYWO Lp. Nazwa j.m. Przewidywana ilość Cena jedn. netto Wartość netto ( 4x5) Cena jedn. brutto Wartość brutto

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 kwietnia 2004 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych. (Dz. U. z dnia 1 maja 2004 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 kwietnia 2004 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych. (Dz. U. z dnia 1 maja 2004 r. Dz.U.04.97.976 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 kwietnia 2004 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych (Dz. U. z dnia 1 maja 2004 r.) Na podstawie art. 44 ust. 4 ustawy z dnia 11 maja

Bardziej szczegółowo

Badane cechy Metoda badawcza Badane obiekty Metodyka Zawartość witaminy C A

Badane cechy Metoda badawcza Badane obiekty Metodyka Zawartość witaminy C A strona/stron 1/6 Wykaz metodyk badawczych stosowanych do badań żywności, materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością i kosmetyków w Oddziale Laboratoryjnym Badania Żywności Stosowane skróty/symbole:

Bardziej szczegółowo

Kryteria kontroli jakości towaru podczas przyjęciu towaru

Kryteria kontroli jakości towaru podczas przyjęciu towaru DINO POLSKA S.A. Załącznik nr 1 do procedury 3.1.1 Data wydania: 01.04.2015 r. Nr wydania: 1.0 Strona: 1 Stron: 5 Kryteria kontroli jakości towaru podczas przyjęciu towaru Grupa IA dostawa z Magazynu Centralnego

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z TOWAROZNAWSTWEM Klasy 1TŻ1, 1TŻ2

TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z TOWAROZNAWSTWEM Klasy 1TŻ1, 1TŻ2 TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z TOWAROZNAWSTWEM Klasy 1TŻ1, 1TŻ2 Moduł - dział -temat L.p. Zakres treści Zapoznanie z PSO Kryteriami egzaminu zawodowego 1 Procesy technologiczne w produkcji potraw. Cele i

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9 Data wydania: 17 maja 2016 r.

wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9 Data wydania: 17 maja 2016 r. ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1179 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9 Data wydania: 17 maja 2016 r. Nazwa i adres NUSCANA BIOTECHNIKA

Bardziej szczegółowo

DODATKI DO ŻYWNOŚCI Przyjaciel czy wróg?

DODATKI DO ŻYWNOŚCI Przyjaciel czy wróg? DODATKI DO ŻYWNOŚCI Przyjaciel czy wróg? SUBSTANCJE DODATKOWE Substancje obce to takie substancje, które nie spełniają warunków określonych dla środków spożywczych i używek, a mogą znajdować się w nich

Bardziej szczegółowo

Prowadzenie żywienia w placówkach nauczania i wychowania w świetle nowych przepisów

Prowadzenie żywienia w placówkach nauczania i wychowania w świetle nowych przepisów Prowadzenie żywienia w placówkach nauczania i wychowania w świetle nowych przepisów Piotr Pokrzywa Kierownik Oddziału Nadzoru Higieny Żywności, Żywienia i Procesów Nauczania Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 561

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 561 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 561 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 października 2015 r. Nazwa i adres AB

Bardziej szczegółowo

Co jadłem/jadłam wczoraj?

Co jadłem/jadłam wczoraj? 1 Co jadłem/jadłam wczoraj? 2 Talerz zdrowia 2 Pieczywo i produkty zbożowe Podstawowe źródło węglowodanów złożonych w diecie i pokarm o stosunkowo dużej wartości odżywczej. Produkty zbożowe dostarczają

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

Normy wyżywienia Racje pokarmowe. Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015

Normy wyżywienia Racje pokarmowe. Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015 Normy wyżywienia Racje pokarmowe Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015 1 Normy wyżywienia (zalecane racje pokarmowe) (recommended pattern of food use) dzienne zestawy produktów

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 561

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 561 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 561 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 12, Data wydania: 24 października 2014 r. Nazwa i adres AB

Bardziej szczegółowo

Słownik pojęć prawa żywnościowego

Słownik pojęć prawa żywnościowego Słownik pojęć prawa żywnościowego analiza ryzyka proces składający się z trzech powiązanych elementów: oceny ryzyka, zarządzania ryzykiem i informowania o ryzyku; aromaty inaczej środki aromatyzujące substancje

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

Indeks glikemiczny a produkty piekarskie. Dr inż. Małgorzata Wronkowska

Indeks glikemiczny a produkty piekarskie. Dr inż. Małgorzata Wronkowska Indeks glikemiczny a produkty piekarskie Dr inż. Małgorzata Wronkowska Według danych Urzędu Statystycznego za rok 2010 przeciętne miesięczne spożycie chleba na osobę w Polsce w ostatnich 10 latach spadło

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(Tekst mający znaczenie dla EOG) 26.6.2015 L 161/9 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) 2015/1005 z dnia 25 czerwca 2015 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów ołowiu w niektórych środkach

Bardziej szczegółowo

SKLEPIKI SZKOLNE. Lista produktów spożywczych polecanych do sklepiku szkolnego

SKLEPIKI SZKOLNE. Lista produktów spożywczych polecanych do sklepiku szkolnego SKLEPIKI SZKOLNE Prawidłowe żywienie jest jednym z istotnych elementów wpływających korzystnie na zdrowie dziecka. Dzieci i młodzież powinny spożywać 4-5 posiłków w ciągu dnia. Oznacza to, iż w czasie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1179

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1179 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1179 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 30 stycznia 2015 r. Nazwa i adres NUSCANA

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Żywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem

Bardziej szczegółowo

Żywność: Prawo UE: 2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych

Żywność: Prawo UE: 2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych Żywność: Prawo UE: 1.Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd

Bardziej szczegółowo

Dodatki do żywności budzą w ostatnich latach wiele emocji.

Dodatki do żywności budzą w ostatnich latach wiele emocji. Dodatki do żywności budzą w ostatnich latach wiele emocji. Ich stosowanie utożsamia się często z chemizacją żywności i pogarszaniem przez to jej jakości zdrowotnej. Jako konsumenci zadajemy sobie wiele

Bardziej szczegółowo

Przedmioty zawodowe gastronomia. Żywność wygodna

Przedmioty zawodowe gastronomia. Żywność wygodna Przedmioty zawodowe gastronomia Żywność wygodna dr inż. Alicja Kucharska Zakład Technologii Owoców i Warzyw Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu 1/23 PLAN WYKŁADU Definicje żywności wygodnej Cel produkcji

Bardziej szczegółowo

Żywienie w szpiczaku mnogim

Żywienie w szpiczaku mnogim Żywienie w szpiczaku mnogim Spotkanie II : dbamy o kości mgr inż. Sławomir Kozłowski szpiczak mnogi leczenie osteoporoza- zaburzenie mineralizacji kości Czynniki środowiskowe dieta (wapń i witamina D)

Bardziej szczegółowo