Rynek zbóż w Polsce i Unii Europejskiej - perspektywa jego rozwoju dla polskich rolników

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rynek zbóż w Polsce i Unii Europejskiej - perspektywa jego rozwoju dla polskich rolników"

Transkrypt

1 prof. dr hab. Jerzy Grabiński dr Andrzej Madej IUNG-PIB w Puławach Opinia dotycząca perspektyw rozwoju rynku zbóż w Polsce (odpowiedź na pismo z dnia 20 grudnia 2016 roku nr RRW (3) Rynek zbóż w Polsce i Unii Europejskiej - perspektywa jego rozwoju dla polskich rolników Działania Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach ukierunkowane są na rozwiązywanie problemów związanych ze zrównoważonym rozwojem produkcji rolniczej i kształtowaniem środowiska rolniczego. W ramach tych działań w Instytucie prowadzonych jest wiele prac badawczo-rozwojowych, które dają także pewne podstawy do oceny zjawisk i problemów związanych z działaniem rynku zbożowego, w szczególności z problemami gospodarstw prowadzących towarową produkcję zbóż na rynek, których rozwój w sposób bezpośredni związany jest z rozwojem tego rynku. Konkurencyjność polskiego rynku zbóż Stan aktualny i możliwości rozwoju produkcji zbóż w Polsce należy oceniać w sposób wielokierunkowy, biorąc pod uwagę znaczenie tej grupy roślin oraz warunki przyrodnicze i organizacyjno-ekonomiczne funkcjonowania polskiego rolnictwa. Istotne znaczenie odgrywają tu kierunki i dynamika zmian produkcji zbóż w kraju, a także regionach i województwach. Analizy danych statystycznych GUS, raportów rynkowych IERiGŻ-PIB oraz wyników badań różnych autorów wskazują, że zmiany w produkcji zbóż są także pochodnymi znaczenia tej gałęzi produkcji w gospodarce Polski. Według danych GUS w 2012 r udział produkcji roślinnej w strukturze produkcji towarowej wyniósł 54,1% (tab. 1), a udział zbóż aż 22,2%, z czego 16,9% stanowił udział zbóż podstawowych. Wskaźniki te uległy zwiększeniu w stosunku do 2004 roku. Tab. 1. Struktura towarowej produkcji roślinnej wg produktów w latach 2004 i 2012 w % (ceny bieżące) Lata Wyszczególnienie Produkcja roślinna 43,9 54,1 Zboża 14,8 22,2 zboża podstawowe 13,4 16,9 pszenica 7,3 7,6 żyto 2,1 2,2 jęczmień 1,3 3,3 pozostałe 29,1 31,9 Źródło: Rynek rolny. GUS, 2006;

2 Produkcja ziarna zbóż w Polsce to przede wszystkim: źródło pokrycia potrzeb konsumpcyjnych i paszowych, surowiec dla przemysłu, miara pozycji i konkurencyjności polskiego rolnictwa względem innych krajów UE, miara wykorzystania potencjału rolniczej przestrzeni produkcyjnej, miara poziomu kultury rolnej, surowiec energetyczny, czynnik decydujący o sytuacji ekonomicznej gospodarstw rolniczych. Zmiany w produkcji zbóż są wielokierunkowe i zróżnicowane pod względem dynamiki i kierunków. Następują one pod wpływem względnie stałych uwarunkowań przyrodniczych oraz dynamicznie zmieniających się czynników organizacyjno-ekonomicznych. Istotny wpływ mają także zmiany relacji cenowych, kształtujące sytuację dochodową gospodarstw. Szacunek zbiorów zbóż podstawowych, jak i zbóż razem w Polsce w roku 2016 był tylko nieznacznie większy niż średnie z trzech lat ( ) zbiory zbóż (tab. 2). Zbiory te kształtowały się na poziomie 25,4 mln ton, a wraz z kukurydzą wyniosły one 29,3 mln ton. Największy udział stanowiła w nich pszenica (11,0 mln ton), a następnie pszenżyto (5,0 mln ton), kukurydza i jęczmień. Natomiast najmniejszy udział w strukturze zbiorów zbóż stanowił owies (1,3 mln ton). Tab. 2. Zbiory zbóż* [tys. ton] Wyszczególnienie ** Pszenica Żyto Jęczmień Owies Mieszanki Pszenżyto Razem podstawowe Kukurydza Razem zboża */ zboża podstawowe i kukurydza; **/ szacunek Źródło: Rynek zbóż. IERiGŻ-PIB, nr 51. Obliczenia własne. W średnim z lat 2013/ /16 bilansie zbóż razem na poziomie kraju zapasy wynosiły prawie 4,5 mln ton (tab. 3), co razem ze średnimi zbiorami dawało zasoby krajowe zbóż wynoszące 33,8 mln ton, a łącznie z importem zasoby zbóż ogółem na poziomie 36,0 mln ton. Z kolei średnie z trzech lat zużycie krajowe zbóż kształtowało się w wysokości 26,7 mln ton, w tym 60% stanowiło zużycie zbóż paszowych. Wielkość średnich zapasów końcowych wynosiła 2,9 mln ton, co stanowiło 11% zużycia krajowego. Jednak w ostatnich dwóch latach obserwowano zmniejszenie poziom zapasów z 13-16% w latach 2013/ /15, do 4% w ostatnich dwóch latach. Poziom produkcji zbóż i wielkość krajowego ich zużycia pozwalają na eksport powstałych nadwyżek, a ich średni poziom w latach 2013/ /16 wynosił 6,4 mln ton. 2

3 Tab. 3. Bilans zbóż* ogółem [tys. ton] Wyszczególnienie 2013/ / / /17** 2013/ /16 Zapasy początkowe Produkcja Zasoby krajowe Import Ogółem zasoby Zużycie krajowe w tym na paszę Eksport Zapasy końcowe Zbiory minus zużycie Zapasy/zużycie [%] 16,3 12,8 3,7 4,4 10,9 */ zboża podstawowe i kukurydza; **/ szacunek Źródło: Rynek zbóż. IERiGŻ-PIB, nr 51. Obliczenia własne Perspektywy rozwoju rynku zbóż dla polskich rolników z uwzględnieniem konkurencyjności polskiego rynku w porównaniu do rynku Ukrainy i Kanady Analiza powierzchni gruntów ornych (GO) Kanady i Ukrainy na tle Polski (rys. 1) wskazuje iż dysponowały one zdecydowanie większą potencjalną powierzchnią do uprawy zbóż. W przypadku Kanady, posiadała ona czterokrotnie większą od Polski powierzchnię GO (46 mln ha w 2013 r.), natomiast Ukraina w 2013 roku posiadała trzykrotnie większą powierzchnię GO (33 mln ha). 120 mln ha Kanada Polska Ukraina UE Rys. 1. Powierzchnia GO w wybranych krajach w latach 2005, 2010 i 2013 Źródło: Rocznik Rolnictwa GUS, We wszystkich porównywanych krajach udział gruntów ornych w strukturze użytkowania gruntów był zbliżony i zawierał się w przedziale 70-80% (rys. 2). Najmniejszym udziałem GO (70,3% charakteryzowała się Kanada, a największym Ukraina (78,7%). Polska charakteryzowała się średnim, w porównaniu do pozostałych dwóch krajów, udziałem gruntów ornych, wynoszącym 75% powierzchni użytków rolnych. 3

4 100,0 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 % 70,3 75,0 78,7 Kanada Polska Ukraina UE 58,2 Rys. 2. Udział GO w powierzchni użytków rolnych w wybranych krajach w 2013 roku Źródło: Rocznik Rolnictwa GUS, Obliczenia własne. Udział zbóż w strukturze zasiewów na gruntach ornych w porównywanych krajach był zróżnicowany i zawierał się w szerokim przedziale 35-69% (rys. 3). Najmniejszym udziałem zbóż (34,7% charakteryzowała się Kanada, a nieco wyższym, nie przekraczającym 50%, Ukraina (47,8%). Natomiast w Polsce odnotowano najwyższy udział zbóż w strukturę zasiewów, wynoszący 69,3%. 70,0 % 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 34,7 69,3 47,8 53,4 10,0 0,0 Kanada Polska Ukraina UE Rys. 3. Udział zbóż w powierzchni GO w wybranych krajach w 2013 r. Źródło: Rocznik Rolnictwa GUS, Obliczenia własne. Środkiem produkcji wskazującym w sposób pośredni na poziom jej intensywności, często wykorzystywanym w analizie produkcji roślinnej, jest poziom nawożenia mineralnego w kilogramach czystego składnika na jeden hektar powierzchni użytków rolnych (rys. 4). Brak jest bowiem danych statystycznych, dotyczących zużycia NPK pod zboża ogółem i poszczególne ich gatunki. Najwyższym poziomem tego wskaźnika charakteryzowała się Polska (133 kg NPK/ha UR). Także wysokie było tu zużycie azotu, uważanego za podstawowy czynnik plonotwórczy w produkcji rolniczej, wynoszące 76 kg N/ha UR. Ponad dwukrotnie niższym nawożeniem mineralnym charakteryzowała się produkcja rolnicza w Kanadzie (62 kg NPK/ha UR i 44 kg N/ha UR). Natomiast poziom nawożenia mineralnego użytków rolnych Ukrainy nie przekraczał 37 kg NPK/ha UR, a w przypadku azotu wynosił jedynie 25 kg N/ha UR. Analiza nawożenia mineralnego 4

5 wybranych krajów Unii Europejskiej (rys. 12), wskazuje, iż Polska i Niemcy zaliczają się do krajów o najwyższym nawożeniu mineralnym użytków rolnych. 140 kg/ha UR Kanada Polska Ukraina N P2O5 K2O Rys. 4. Zużycie nawozów mineralnych (w kg czystego składnika na 1 ha UR) w wybranych krajach w okresie 2013/14. Źródło: Rocznik Rolnictwa GUS, Udział Kanady w światowych zbiorach zbóż wzrósł w 2013 roku do 2,4%, a niewiele mniejszy był on w przypadku Ukrainy (2,3%); (tab. 3). Polska, pomimo wysokiego poziomu nawożenia, charakteryzowała się zbiorami na poziomie ponad dwukrotnie mniejszym niż Kanada i Ukraina. Wiązało się to przede wszystkim z prawie dwukrotnie mniejszą powierzchnią zasiewów zbóż w Polsce, natomiast poziom osiąganych w 2013 roku plonów był na zbliżonym poziomie i zawierał się w przedziale od 38 dt/ha w Polsce do 42 dt/ha w Kanadzie. Wskaźniki te zwracają uwagę na relatywnie niski stopień wykorzystania nawożenia mineralnego stosowanego w produkcji roślinnej w Polsce, który to problem jest często podnoszony w literaturze naukowej. Tab. 3. Powierzchnia zbiory i plony zbóż w wybranych krajach w latach 2005, 2010 i 2013 Udział zbiorów Powierzchnia [tys. ha] Zbiory [mln t] Kraj w świecie [%] Plony [dt/ha] Świat ,2 2475,6 2779, ,8 35,7 38,5 Kanada ,0 45,7 66,4 2,2 1,8 2,4 32,2 34,8 41,7 Polska ,9 27,2 28,5 1,2 1,1 1,0 32,3 35,8 38,0 Ukraina ,3 38,7 63,2 1,6 1,6 2,3 26,2 27,3 40,6 UE ,0 283,7 308,4 12,8 11,5 11,1 48,4 49,8 53,3 Źródło: Rocznik Rolnictwa GUS, We wszystkich krajach podstawowe znaczenie na rynku zbóż odgrywa produkcja pszenicy (rys. 5), jednak największym jej udziałem w zbiorach zbóż w 2013 r. charakteryzowała się Kanada (57%), natomiast w Polsce i na Ukrainie jej udział był zdecydowanie mniejszy i nie przekraczał 40%. 5

6 350 mln t Kanada Polska Ukraina UE pszenica żyto jęczmień pozostałe Rys. 5. Produkcja zbóż w wybranych krajach w 2013 r. Źródło: Rocznik Rolnictwa GUS, Obliczenia własne. Analiza importu i eksportu zbóż według danych FAOSTATU wskazuje, iż średnio w latach w Kanadzie i Polsce poziom importu zbóż kształtował się na poziomie około 1,6 mln ton, natomiast poziom importu zbóż Ukrainy był jedynie śladowy (0,1 mln ton). Natomiast wszystkie rozpatrywane kraje możemy zaliczyć do eksporterów zbóż. Eksport zbóż przez Polskę w latach był najmniejszy i wynosił średnio 2,9 mln ton, a w późniejszych latach ( ), co przedstawiono w tabeli 3, wzrósł do 6,3 mln ton. Natomiast w pozostałych dwóch krajach wielkość eksportu zbóż była na poziomie 23 mln ton. Potencjał polskiego rolnictwa w zakresie produkcji zbóż wyznaczają warunki przyrodnicze i postęp hodowlany. Na podstawie zaprezentowanych danych, można stwierdzić, iż w Polsce, dysponującej powierzchnią gruntów ornych wynoszącą 10,8 mln hektarów, gdzie udział zbóż stanowił 69%, uzyskano zbiory zbóż wynoszące 29,3 mln ton. Poziom tej produkcji pozwalał na zaspokojenie krajowego zapotrzebowania na zboża, a także umożliwiał na wygospodarowanie niewielkich nadwyżek zbóż na eksport (2,9 mln ton w latach ). Kanada i Ukraina dysponowały jednak zdecydowanie większą powierzchnią gruntów ornych niż Polska i mimo mniejszego udziału zbóż w strukturze zasiewów (odpowiednio 35 i 48%), zbiory zbóż w tych krajach były dwukrotnie większe niż w Polsce. W przypadku Kanady ponad 57% zbiorów stanowiła pszenica, a jej udział na Ukrainie wynosił 36%. Kraje te według średnich danych z lat były eksporterami produkowanych nadwyżek zbóż. Ich poziom w obydwu krajach był zbliżony i wynosił 23 mln ton. 6

7 Perspektywy rozwoju rynku zbóż dla polskich rolników z uwzględnieniem konkurencyjności produkcji zbóż na rynku wewnętrznym UE Analiza powierzchni gruntów ornych w wybranych krajach unii Europejskiej, a na ich tle Polski (rys. 6), wskazuje iż trzy z nich (Francja, Hiszpania oraz Niemcy), dysponowały większą potencjalną powierzchnią do uprawy zbóż. W przypadku Francji, posiadała ona o 7,5 mln hektarów większą od Polski powierzchnię GO (18,3 mln ha w 2013 r.), natomiast Hiszpania i Niemcy w 2013 roku posiadały zbliżoną powierzchnię GO wynoszącą odpowiednio 12,6 oraz 11,9 mln ha. Natomiast Polska z powierzchnią gruntów ornych w wysokości 10,8 mln hektarów w 2013 roku wyprzedzała pod względem tego wskaźnika pozostałe państwa Unii, między innymi Rumunię (8,7 mln ha), Włochy (6,8 mln ha), czy Wielką Brytanię (6,3 mln ha). 20 mln ha Rys. 6. Powierzchnia GO w wybranych krajach UE w latach 2005, 2010 i 2013 Źródło: Rocznik Rolnictwa GUS, O ile w przypadku powierzchni gruntów ornych obserwowaliśmy znaczące zróżnicowanie pomiędzy krajami Unii Europejskiej, to odnośnie udziału GO w powierzchni użytków rolnych zróżnicowanie to było zdecydowanie mniejsze (rys. 7). Polska z udziałem GO wynoszącym 75% znalazła się w grupie takich państw jak: Bułgaria, Czechy, Litwa, Niemcy, Słowacja, charakteryzujących się zbliżonym udziałem GO. Natomiast Dania i Finlandia należały do krajów o najwyższym, przekraczającym 90%, udziale GO. Z kolei w Grecji udział tego typu gruntów wynosił jedynie 31%. 7

8 100,0 % 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 43,8 61,5 70,0 73,8 92,3 95,7 63,5 30,9 46,8 79,3 71,3 75,0 30,6 62,6 73,7 86,7 83,0 36,4 50,0 Rys. 7. Udział GO w powierzchni użytków rolnych w wybranych krajach UE w 2013 r. Źródło: Rocznik Rolnictwa GUS, Obliczenia własne. Rozdrobnienie gospodarstw i niekorzystny rozłóg gruntów limitują towarowość produkcji zbóż i decydują o jakości produkowanego surowca. Według danych GUS w Polsce w 2010 roku funkcjonowało 55% gospodarstw o powierzchni do 5 ha UR i jedynie 1,8% gospodarstw, których powierzchnia użytków rolnych przekraczała 50 ha. W 2013 roku udział gospodarstw najmniejszych zmniejszył się tylko nieznacznie do 54,4%, natomiast udział gospodarstw największych zwiększył się do 2,2%. Krajami o podobnym do Polski rozdrobnieniu gospodarstw były: Bułgaria, Grecja, Hiszpania, Litwa, Portugalia, Słowacja, Węgry oraz Włochy. Natomiast Czechy, Dania, Finlandia, Francja, Niemcy, Szwecja oraz Wielka Brytania wyróżniały się większym (ponad 23%) udziałem gospodarstw powyżej 50 ha UR, co wpływało na lepszą towarowość produkcji zbóż o wysokiej jakości (rys. 8). W 2013 roku ponad 40% ogólnej powierzchni uprawy zbóż w Polsce było umiejscowione w gospodarstwach powyżej 30 ha. Produkcja zbóż w gospodarstwach większych obszarowo, zajmujących się towarową produkcją zbóż, pozwala na uzyskiwanie w nich plonów na poziomie 7-8 t/ha, zbliżonych do osiąganych w doświadczeniach. Z reguły gospodarstwa towarowe, większe obszarowo, ukierunkowane na produkcję zbóż stosują bardziej nowoczesne, racjonalne technologie, częściej korzystają z postępu hodowlanego i nowych technik uprawy. 8

9 100,0 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 % <5 ha 5-20 ha ha >=50 ha Rys. 8. Udział gospodarstw według grup obszarowych UR w wybranych krajach UE w 2010 r. Źródło: Rocznik Rolnictwa GUS, Obliczenia własne. W przypadku udziału zbóż w powierzchni gruntów ornych, cechował się on jeszcze mniejszym zróżnicowaniem w poszczególnych krajach UE w 2013 roku (rys. 9). Najwyższy ich udział występował w Polsce (69,3%). Ponadto aż w 11 krajach udział zbóż przekraczał 50% powierzchni GO. Natomiast rolnictwo Portugalii i Szwecji cechowało się najniższym udziałem zbóż. Jak już wcześniej wspomniano, Polska z nawożeniem mineralnym w roku 2013/2014 w wysokości 133 kg NPK na hektar UR i Niemcy (145 kg NPK/ha UR) należały do krajów o najwyższym nawożeniu. Natomiast w większości krajów zawierało się ono w przedziale kg NPK/ha UR (rys.10). We wszystkich krajach składnikiem nawozowym stosowanym w największej ilości był azot podstawowy składnik plonotwórczy nawożenia. 70,0 % 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 69,3 53,4 57,1 60,2 62,3 64,3 53,9 50,2 46,2 52,2 49,1 52,7 54,8 54,4 48,1 50,9 42,0 40,6 37,4 26,5 0,0 Rys. 9. Udział zbóż w powierzchni GO w wybranych krajach UE w 2013 r. Źródło: Rocznik Rolnictwa GUS, Obliczenia własne. 9

10 kg/ha UR N P2O5 K2O Rys. 10. Zużycie nawozów mineralnych (w kg czystego składnika na 1 ha UR) w wybranych krajach w okresie 2013/14. Źródło: Rocznik Rolnictwa GUS, Pomimo wysokiego poziomu nawożenia stosowanego w polskim rolnictwie, nie przekładało się ono na wielkość uzyskiwanych plonów zbóż (tab. 4). Polska, oprócz Litwy, Finlandii, Rumunii, Hiszpanii, Portugalii, charakteryzowała się najniższymi plonami zbóż ogółem w 2013 r. Nie przekraczał on 42 dt/ha. Natomiast najwyższy plon, wynoszący 92 dt/ha uzyskano w Belgii. Z kolei średni plon zbóż w Niemczech wynosił 73 dt/ha, a w Czechach 53 dt/ha. Poziom uzyskiwanych plonów i powierzchnia zbóż wpływały w sposób bezpośredni na wielkość zbiorów zbóż (rys. 11). Największym udziałem zbiorów zbóż w zbiorach ogółem Unii Europejskiej w 2013 roku charakteryzowała się Francja (21,9%) i Niemcy (15,5%), a w następnej kolejności Polska z udziałem wynoszącym 9,2%. Udziałom tym odpowiadały zbiory zbóż wynoszące w 2013 roku odpowiednio: 67,5 mln ton we Francji, 47,8 mln ton w Niemczech i 28,5 mln ton w Polsce. Ponadto krajami, których zbiory przekraczały 5% zbiorów unijnych zbóż były Hiszpania (8,2%), Rumunia (6,8%), Wielka Brytania (6,5%) oraz Włochy (5,9%). Tab. 4. Powierzchnia zbiory i plony zbóż w wybranych krajach UE w latach 2005, 2010 i 2013 Udział zbiorów w UE Powierzchnia [tys. ha] Zbiory [tys. t] Kraj [%] Plony [dt/ha] UE ,4 49,8 53,3 Austria ,8 1,9 1,6 63,5 64,3 60,7 Belgia ,0 1,1 1,0 86,5 93,5 92,1 Bułgaria ,0 2,5 2,7 33,9 40,2 44,3 Czechy ,6 2,4 2,4 47,4 46,9 52,5 Dania ,2 3,1 3,0 61,5 58,8 63,1 Finlandia ,4 1,1 1,3 34,2 31,4 37 Francja ,0 23,1 21,9 69,8 67,2 70,7 Grecja ,8 1,4 1,5 40,3 46,3 44,8 Hiszpania ,9 7,0 8,2 21, ,8 Litwa ,0 1,0 0,7 29,4 27,6 36,8 10

11 Niemcy ,8 15,6 15,5 67,2 67,2 73,2 Polska ,3 9,6 9,2 32,3 35,6 38 Portugalia ,3 0,4 0,4 20,3 33,5 41,8 Rumunia ,6 5,9 6,8 33,3 33,3 38,6 Słowacja ,2 0,9 1,1 45,1 37,4 44,9 Szwecja ,7 1,5 1,6 49,3 45,1 51,2 Węgry ,6 4,3 4,4 55,3 47,2 48,1 Wielka Brytania ,2 7,4 6, ,5 66,3 Włochy ,4 6,5 5,9 53,6 53,2 52,3 Źródło: Rocznik Rolnictwa GUS, We Francji, kraju o największych zbiorach zbóż spośród krajów UE, dominowały zbiory pszenicy i jęczmienia. Natomiast w Niemczech dodatkowo w zbiorach zbóż znaczący był udział żyta, którego zbiory stanowiły w zbiorach całej Unii aż 46%. Na drugim miejscu w UE pod względem wielkości zbiorów żyta była Polska (32,8% zbiorów UE), gdzie ponadto dominowały zbiory pszenicy i jęczmienia, a wśród zbóż pozostałych kukurydza na ziarno. Z pozostałych krajów Hiszpania i Wielka Brytania wyróżniały się wielkością zbiorów pszenicy i jęczmienia, a Rumunia i Włochy zbiorem pszenicy i zbóż pozostałych. Do krajów charakteryzujących się wysokim średnio w latach importem zbóż, przewyższającym import występujący w Polsce (1,6 mln ton), możemy zaliczyć Hiszpanię (11,1 mln ton), Włochy (10,6 mln ton), Niemcy (8,8 mln ton), Belgię (7,9 mln ton), oraz Portugalię (3,4 mln ton). Po przeciwnej stronie znalazły się państwa o największym eksporcie zbóż. Należały do nich przede wszystkim Francja (31,5 mln ton), Niemcy (11,8 mln ton), Rumunia (6,4 mln ton), Węgry (5,8 mln ton) oraz Bułgaria (4,5 mln ton); (rys. 12). tys. t pszenica żyto jęczmień pozostałe Rys. 11. Produkcja zbóż w wybranych krajach UE w 2013 r. Źródło: Rocznik Rolnictwa GUS, Obliczenia własne. 11

12 15000,0 tys. t 10000,0 5000,0 0,0-5000, , , , , , ,0 Rys. 12. Import i eksport zbóż w wybranych krajach UE średnio w latach Źródło: FAOSTAT. Obliczenia własne. Spośród krajów należących do Unii Europejskiej, oprócz Polski, Francja, Hiszpania, Niemcy i Rumunia dysponowały zdecydowanie większą powierzchnią gruntów ornych. Kraje te, wraz z Węgrami, Wielką Brytanią i Włochami charakteryzowały się także najwyższymi zbiorami zbóż. Dominowały w nich przede wszystkim pszenica, a także jęczmień (Francja, Hiszpania, Niemcy, Wielka Brytania), żyto (Niemcy i Polska), a także zboża pozostałe (Francja, Polska, Rumunia, Węgry i Włochy). Belgia, Hiszpania, Niemcy i Włochy według średnich danych z lat były największymi importerami zbóż, natomiast do największych eksporterów produkowanych nadwyżek zbóż należały Francja, Niemcy, Rumunia oraz Węgry. Poprawa efektywności produkcji zbóż poprzez stosowanie rejonizacji (lokalizacja) produkcji, wybór technologii o intensywności produkcji dostosowanej do realiów ekonomicznych (relacji cenowych) i możliwości gospodarstw, czy postępujący w kolejnych latach wzrost skali (koncentracji) produkcji zbóż, mogą wpłynąć na wzrost zbiorów zbóż i większe możliwości ich eksportu. Jednak o stanie aktualnym i sposobach poprawy efektywności produkcji zbóż decydują przede wszystkim uwarunkowania ekonomiczne. Istotny wpływ mają zmiany relacji cenowych, kształtujące sytuację dochodową gospodarstw w kraju, a także oddziaływujące na rynki zbóż poszczególnych krajów i wzajemne relacje między nimi. Problemy związane z rozwojem gospodarstw zbożowych w Polsce a) wadliwe zmianowania Gospodarstwa nastawione na produkcję zbóż na rynek mają duże problemy z ustaleniem racjonalnego zmianowania. Powód jest prosty liczba gatunków zbóż podstawowych, których ziarno można łatwo sprzedać na rynku uzyskując względnie dobrą cenę, jest bardzo krótka. Pierwsze miejsce na tej liście zajmuje pszenica na cele piekarnicze i to ona uprawiana jest na największej powierzchni w gospodarstwach zbożowych. Drugim gatunkiem zboża, którego ziarno 12 import eksport

13 osiąga na rynku stosunkowo wysokie ceny jest jęczmień browarny, ale w tym przypadku zapotrzebowanie rynku jest już znacznie mniejsze i w związku z tym niewielka liczba gospodarstw może skorzystać z możliwości jego uprawy. Bardzo ograniczone możliwości zbytu oraz na ogół zdecydowanie niższa cena ziarna pozostałych gatunków zbóż podstawowych powoduje, że w gospodarstwach zbożowych cieszą się one zdecydowanie mniejszą popularnością. Uprawa roślin w uproszczonych zmianowaniach lub monokulturach prowadzi do zjawiska kompensacji chwastów, większego niebezpieczeństwa porażenia roślin przez choroby i szkodniki. W związku z tym producenci zbóż stosujący takie zmianowania skazani są na konieczność ponoszenia zwiększonych nakładów na ochronę roślin. Tym samym efektywność ekonomiczna stosowanych przez nich technologii produkcji maleje. Rozwiązaniem tego problemu mogą być tylko zmiany na rynku zwiększające spektrum gatunków zbóż oraz innych roślin uprawnych wprowadzanych do płodozmianów. Pozytywną rolę mogą odegrać w tym względzie także rośliny motylkowate, których popularność próbuje się stymulować w Unii Europejskiej poprzez dopłaty. Jednak jak na razie nic nie wskazuje na to, rośliny te znacząco poprawią zmianowania stosowane przez producentów zbóż na rynek. b) niski poziom wykorzystania potencjału genetycznego Dane statystyczne wskazują jednoznacznie, że obecnie potencjał plonotwórczy i jakościowy nowych odmian w kształtowaniu produkcyjności zbóż jest wykorzystywany w niewystarczającym stopniu i w związku z tym konieczne jest doprowadzenie do istotnych zmian w tym względzie, zwłaszcza biorąc pod uwagę konieczność rozwoju integrowanych metod ochrony roślin. c) niekorzystny rozłóg Ważnym czynnikiem decydującym o rozwoju gospodarstw jest tzw. rozłóg. W gospodarstwach zbożowych powiększających powierzchnię gruntów ornych poprzez kolejne zakupy ziemi lub dzierżawę jest on często bardzo niekorzystny. Jak dowodzą wyniki badań na każdy kilometr oddalenia pól od centrum gospodarstwa dochód gospodarstwa maleje nawet o 10%. d) konieczność powiększania gospodarstw Znaczący wpływ na rynek zbożowy mają przede wszystkim gospodarstwa duże, posiadające, co najmniej kilkadziesiąt hektarów, dla których podstawowym źródłem dochodów jest sprzedaż ziarna zbóż (zwykle także nasion rzepaku oraz kukurydzy). Analizy ekonomiczne wskazują, że gospodarstwa utrzymujące się z produkcji ziarna zbóż muszą mieć odpowiednią wielkość. Należy tutaj przypomnieć, że jednostkowa opłacalność produkcji rolnej ciągle obniża się i o ile w 1990 roku dochód parytetowy osiągały nawet gospodarstwa 10 ha, to obecnie gospodarujący w gorszych warunkach producent posiadający nawet 70 i więcej hektarów nie zawsze ma szansę na osiągnięcie dochodu warunkującego rozwój gospodarstwa. Jeśli by założyć, ze trend do obniżania poziomu możliwego do uzyskania z jednostki powierzchni zysku będzie dalej maleć to, dla wielu takich gospodarstw ważnym kierunkiem rozwoju będzie powiększanie areału uprawy, natomiast brak takiej możliwości będzie wpływał na takie gospodarstwa destabilizująco. e) ograniczone możliwości przechowalnicze W obrocie rynkowym podstawowe znaczenie ma termin sprzedaży. Możliwość wyboru terminu sprzedaży wynika bezpośrednio z możliwości przechowywania ziarna. Małe możliwości przechowywania plonów zmuszają producentów do sprzedaży bezpośrednio po żniwach dużych 13

14 ilości ziarna, kiedy to ceny należą zwykle do najniższych. Mimo wielu inwestycji poczynionych przez polskich producentów w tym względzie, ciągle ilość silosów zbożowych warunkujących prawidłowe przechowanie ziarna przez dłuższy okres jest niewystarczająca. A producenci próbujący wykorzystać do przechowywania ziarna tradycyjne metody (np. płaskie magazyny) nierzadko mają duże problemy z utrzymaniem jego jakości na odpowiednim poziomie. f) wysokie koszty produkcji Koszty produkcji ziarna są obecnie na stosunkowo wysokim poziomie. Z analiz prowadzonych w Instytucie wynika, że w przypadku najbardziej intensywnie uprawianej pszenicy tylko dla pokrycia kosztów bezpośrednich niezbędna jest sprzedaż w gospodarstwie nawet 4 i więcej tony ziarna, a więc dla pokrycia wszystkich kosztów konieczne jest uzyskiwanie plonów przekraczających 5 ton, których uzyskanie na glebach dobrych nie jest żadnym problemem ale na glebach słabych, które w wielu gospodarstwach stanowią znaczący odsetek (średnio w kraju 30%) wskazuje na to, ze jest to poważny problem. g) zmiany klimatyczne Poważnym zagrożeniem dla rozwoju produkcji rolniczej, w tym dla produkcji zbóż jest zmieniający się klimat, warunkujący sytuacje pogodowe wpływające niekorzystnie na rozwój i plonowanie roślin uprawnych. Szczególnym przejawem takich sytuacji są okresowe niedobory opadów, warunkujące nierzadko nawet kilkudziesięcioprocentowe straty plonu. Ostatnie lata wskazują, że regionalnie ten problem może mieć olbrzymie znaczenie. Aby ograniczyć negatywny wpływ takich sytuacji na plony niezbędne jest upowszechnienie metod uprawy roli oszczędzających wodę (uprawa konserwująca). Podsumowanie W opinii przedstawiono tylko wybrane aspekty rynku zbóż w Polsce. Należy podkreślić, że produkcja i kształtowanie rynku zbóż to problemy o kluczowym znaczeniu z punktu widzenia konkurencyjności i innowacyjności polskiego rolnictwa. W rozważaniach o problemach gospodarstw zbożowych w Polsce należy zwrócić jeszcze uwagę na zjawisko rosnących średnich plonów ziarna w kraju. Jest to bezpośrednim następstwem postępu hodowlanego i technologicznego, oraz przejmowania gruntów przez gospodarstwa stosujące nowoczesne technologie od gospodarstw ekstensywnie produkujących ziarno (na drodze spadku, kupna, czy dzierżawy). Efektem tego są już teraz stosunkowo duże nadwyżki zbiorów ziarna ponad zapotrzebowanie wewnętrzne kraju. Można założyć, że wielkość tych nadwyżek będzie rosła. W związku z tym istnieje konieczność podejmowania działań zmierzających do zwiększania możliwości wyeksportowania ziarna z kraju, w szczególności drogą morską (rozbudowa portów), bo brak takich możliwości może skutecznie rynek zbożowy zdestabilizować. Reasumując należy stwierdzić, że lista czynników, które mogą zakłócać właściwe funkcjonowanie rynku zbożowego jest stosunkowo długa i opracowując strategię jego rozwoju należy przewidzieć działania, które będą prowadziły przynajmniej do ich częściowej eliminacji. Problemy te są i powinny być przedmiotem współpracy MRiRW z nauką, doradztwem i praktyką rolniczą. 14

15 Literatura 1. Charakterystyka gospodarstw rolnych. GUS Warszawa, Kuś J., Matyka M.: Zmiany organizacyjne w polskim rolnictwie w ostatnim 10-leciu na tle rolnictwa UE. Zag. Ek. Rol., 2014, z 4, s Rocznik statystyczny rolnictwa. GUS Warszawa, 2013, Rolnictwo w Polsce. GUS Warszawa, 2005, Rynek zbóż. Analizy rynkowe IERiGŻ-PIB Warszawa, 2016, dostęp

Rys. 1. Ceny zbóż w Polsce w zł/t (wg IERiGŻ)

Rys. 1. Ceny zbóż w Polsce w zł/t (wg IERiGŻ) Jerzy Grabiński Produkcja zbóż w Polsce-stan obecny i perspektywy Według szacunków GUS produkcja zbóż w Polsce w 29 roku wyniosła 29,8 mln ton i była o 7,8% wyższa niż w roku poprzednim. Taka produkcja

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 kg na mieszkańca Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w przedsiębiorstwach prowadzących zakupy W pierwszym tygodniu września 2015 r. na rynku krajowym ceny

Bardziej szczegółowo

W POLSCE POWINNO DOMINOWAĆ ROLNICTWO ZRÓWNOWA

W POLSCE POWINNO DOMINOWAĆ ROLNICTWO ZRÓWNOWA Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa Państwowy Instytut Badawczy W POLSCE POWINNO DOMINOWAĆ ROLNICTWO ZRÓWNOWA WNOWAŻONE ONE Stanisław Krasowicz Puławy, 2009 System rolniczy to sposób zagospodarowania

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ. (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r.

ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ. (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r. MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r.) RYNEK ZBÓŻ NR 8/2007 22 luty 2007

Bardziej szczegółowo

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha.

UWAGI ANALITYCZNE. Gospodarstwa z użytkownikiem gospodarstwa indywidualnego. Wyszczególnienie. do 1 ha użytków rolnych. powyżej 1 ha. UWAGI ANALITYCZNE UDZIAŁ DOCHODÓW Z DZIAŁALNOŚCI ROLNICZEJ W DOCHODACH OGÓŁEM GOSPODARSTW DOMOWYCH W Powszechnym Spisie Rolnym w woj. dolnośląskim spisano 140,7 tys. gospodarstw domowych z użytkownikiem

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ. (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r.

ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ. (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r. MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 01 r.) RYNEK ZBÓŻ NR /05 2 czerwca 05 r.

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Jarosław Stalenga Zakład Systemów i Ekonomiki Produkcji Roślinnej IUNG-PIB, Puławy

Jarosław Stalenga Zakład Systemów i Ekonomiki Produkcji Roślinnej IUNG-PIB, Puławy Rolnictwo ekologiczne przyjazne środowisku naturalnemu Jarosław Stalenga Zakład Systemów i Ekonomiki Produkcji Roślinnej IUNG-PIB, Puławy 1. Rolnictwo ekologiczne w realizacji celów KPR 2. Status rolnictwa

Bardziej szczegółowo

Journal of Agribusiness and Rural Development

Journal of Agribusiness and Rural Development Journal of Agribusiness and Rural Development www.jard.edu.pl tłumaczenie KIERUNKI PRODUKCJI GOSPODARSTW EKOLOGICZNYCH W POLSCE Maria Golinowska Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Abstrakt. Celem opracowania

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ. (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r.

ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ. (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r. MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r.) RYNEK ZBÓŻ NR 42/2015 22 października

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Departament Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rolnictwo i obszary wiejskie w Wielkopolsce

Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Departament Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rolnictwo i obszary wiejskie w Wielkopolsce Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Rolnictwo i obszary wiejskie w Wielkopolsce WIELKOPOLSKA w Europie WIELKOPOLSKA w Polsce Podział Administracyjny Województwa Wielkopolskiego Liczba

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ. (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r.

ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ. (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r. MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r.) RYNEK ZBÓŻ NR 31/2015 6 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy. dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu

Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy. dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu Polska wieś 2009 obszary wiejskie zajmują ponad 93% powierzchni

Bardziej szczegółowo

Przyszłość w produkcji owoców porzeczki czarnej na świecie, szanse i zagrożenia

Przyszłość w produkcji owoców porzeczki czarnej na świecie, szanse i zagrożenia Przyszłość w produkcji owoców porzeczki czarnej na świecie, szanse i zagrożenia prof. dr hab. Eberhard Makosz IV Międzynarodowa Konferencja Porzeczkowa Białowieża, 2 6 czerwca 2014 r. Światowa produkcja

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

BADANIA NAUKOWE I INNOWACYJNOŚĆ W ROLNICTWIE

BADANIA NAUKOWE I INNOWACYJNOŚĆ W ROLNICTWIE BADANIA NAUKOWE I INNOWACYJNOŚĆ W ROLNICTWIE Stanisław Krasowicz Tamara Jadczyszyn Wiesław Oleszek Puławy, 2011 Rozwój prac naukowych zawsze jest najbardziej produktywny tam, gdzie jest największy nacisk

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w 2013 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w 2013 r. Biuro Analiz i Programowania Warszawa, marzec 2014 r. Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w 2013 r. Od akcesji Polski do UE sukcesywnie rosły obroty towarami rolnospożywczymi oraz ich udział

Bardziej szczegółowo

Rynek zbóż. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 12/2013

Rynek zbóż. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 12/2013 Rynek zbóż Czynniki podażowo-popytowe Wynikowy szacunek zbiorów zbóż w 2013 r. Według wynikowego szacunku GUS (opublikowanego 19 grudnia 2013 r.) zbiory zbóż w 2013 r. (łącznie z kukurydzą, prosem i gryką)

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Przyrodniczo Humanistyczny. Wydział Zarządzania. Wyniki badań. z zadania zleconego Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Uniwersytet Przyrodniczo Humanistyczny. Wydział Zarządzania. Wyniki badań. z zadania zleconego Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Uniwersytet Przyrodniczo Humanistyczny Wydział Zarządzania Instytut Zarządzania i Marketingu Wyniki badań z zadania zleconego Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr RRe-029-22-19/11(33) z dnia 18.05.2011

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Europejskie badanie dochodów i warunków życia (EU-SILC) w 2011 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Europejskie badanie dochodów i warunków życia (EU-SILC) w 2011 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 21 grudnia 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Europejskie badanie dochodów i warunków

Bardziej szczegółowo

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Dr Krzysztof Jończyk Kongres Innowacji Polskich, Kraków, 10.03.2015 1 r. Rolnictwo ekologiczne Rozp. Rady (WE) 834/2007

Bardziej szczegółowo

Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej. Marek Zagórski

Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej. Marek Zagórski Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej Marek Zagórski Rolnictwo w UE kraj liczba gospodarstw (tys.) średnia powierzchnia Czechy 39 89,3 Dania 45 59,7 Niemcy 371 45,7 Francja 527 52,1 Włochy 1 679 7,6 Bułgaria

Bardziej szczegółowo

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 r., w których został zaangażowany kapitał zagraniczny

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 13 Bezrobocie a wiek i poziom wykształcenia: Polska na tle UE Jednym z czynników w szczególny sposób wpływających na prawdopodobieństwo bezrobocia jest

Bardziej szczegółowo

DOBRE PRAKTYKI ROLNICZE NA OBSZARACH SZCZEGÓLNIE NARAŻONYCH NA AZOTANY POCHODZENIA ROLNICZEGO, TZW. OSN

DOBRE PRAKTYKI ROLNICZE NA OBSZARACH SZCZEGÓLNIE NARAŻONYCH NA AZOTANY POCHODZENIA ROLNICZEGO, TZW. OSN DOBRE PRAKTYKI ROLNICZE NA OBSZARACH SZCZEGÓLNIE NARAŻONYCH NA AZOTANY POCHODZENIA ROLNICZEGO, TZW. OSN Zasady możliwości ubiegania się o płatności w ramach niektórych działań PROW 2007-2013 i PROW 2014-2020

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Instytut Ogrodnictwa. Wpływ importu i eksportu na produkcję ogrodniczą w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem rynku produktów szkółkarskich

Instytut Ogrodnictwa. Wpływ importu i eksportu na produkcję ogrodniczą w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem rynku produktów szkółkarskich Instytut Ogrodnictwa Wpływ importu i eksportu na produkcję ogrodniczą w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem rynku produktów szkółkarskich Autor dr Adam Marosz Analiza wykonana w ramach Programu Wieloletniego

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ OCENY GOSPODARSTWA W KATEGORII Ochrona środowiska i ekologia* Ekologiczna produkcja towarowa

FORMULARZ OCENY GOSPODARSTWA W KATEGORII Ochrona środowiska i ekologia* Ekologiczna produkcja towarowa Załącznik nr do Regulaminu FORMULARZ OCENY GOSPODARSTWA W KATEGORII Ochrona środowiska i ekologia* Ekologiczna produkcja towarowa Imię.... Nazwisko... Nazwa gospodarstwa... Numer ewidencyjny gospodarstwa

Bardziej szczegółowo

Rynek cukru stan i perspektywy

Rynek cukru stan i perspektywy Rynek cukru stan i perspektywy Rafał Strachota Krajowy Związek Plantatorów Buraka Cukrowego Konferencja Burak Cukier Perspektywy, Poznań, 6 października 2015 r. Rynek cukru w Polsce Tutaj dodaj pierwszy

Bardziej szczegółowo

Program wieloletni. Ulepszanie krajowych źródeł białka roślinnego, ich produkcji, systemu obrotu i wykorzystania w paszach

Program wieloletni. Ulepszanie krajowych źródeł białka roślinnego, ich produkcji, systemu obrotu i wykorzystania w paszach Program wieloletni Ulepszanie krajowych źródeł białka roślinnego, ich produkcji, systemu obrotu i wykorzystania w paszach ustanowiony został uchwałą Rady Ministrów dnia 9 sierpnia 2011 roku Autorzy programu

Bardziej szczegółowo

Wpływ rolnictwa konwencjonalnego na środowisko, w tym na Morze Bałtyckie

Wpływ rolnictwa konwencjonalnego na środowisko, w tym na Morze Bałtyckie Wpływ rolnictwa konwencjonalnego na środowisko, w tym na Morze Bałtyckie Józef Tyburski Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Warszawa, 3-4 listopada 2010 r. Wpływ rolnictwa na środowisko zależy od

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych

Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Rolnictwa Warszawa, 30.09.2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych Niniejsze opracowanie przedstawia wyniki ankiety

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo ekologiczne w Polsce

Rolnictwo ekologiczne w Polsce Dorota Komorowska Katedra Ekonomiki Rolnictwa i Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Rolnictwo ekologiczne w Polsce Wstęp Postęp technologiczny w rolnictwie,

Bardziej szczegółowo

Systemy produkcji ekologicznej

Systemy produkcji ekologicznej WYKŁDY Systemy produkcji ekologicznej 1. Zarys historyczny. Nowe tendencje i kierunki rozwoju rolnictwa ekologicznego. Podstawy prawne rolnictwa ekologicznego. 2. Ogólne zasady funkcjonowania rolnictwa

Bardziej szczegółowo

Uprawa roślin na potrzeby energetyki

Uprawa roślin na potrzeby energetyki INSTYTUT UPRAWY NAWOŻENIA I GLEBOZNAWSTWA PAŃSTWOWY INSTYTUT BADAWCZY Uprawa roślin na potrzeby energetyki Szczecin 3 grudnia 2009 Promocja rozwiązań sprzyjających produkcji energii niskoemisyjnej Polska

Bardziej szczegółowo

ANALIZA USŁUG MECHANIZACYJNYCH W GOSPODARSTWACH EKOLOGICZNYCH

ANALIZA USŁUG MECHANIZACYJNYCH W GOSPODARSTWACH EKOLOGICZNYCH Inżynieria Rolnicza 5(123)/21 ANALIZA USŁUG MECHANIZACYJNYCH W GOSPODARSTWACH EKOLOGICZNYCH Kazimierz Sławiński Katedra Agroinżynierii, Politechnika Koszalińska Streszczenie. Stwierdzono, że co piąte gospodarstwo

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNE UWARUNKOWANIA KONKURENCYJNOŚCI POLSKIEGO ROLNICTWA THE MAIN CONDITIONINGS FOR THE COMPETITIVENESS OF AGRICULTURE IN POLAND

GŁÓWNE UWARUNKOWANIA KONKURENCYJNOŚCI POLSKIEGO ROLNICTWA THE MAIN CONDITIONINGS FOR THE COMPETITIVENESS OF AGRICULTURE IN POLAND Stanisław Krasowicz Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa Państwowy Instytut Badawczy w Puławach GŁÓWNE UWARUNKOWANIA KONKURENCYJNOŚCI POLSKIEGO ROLNICTWA THE MAIN CONDITIONINGS FOR THE COMPETITIVENESS

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Wykładowca: prof.dr hab. Józefa Wiater Zaliczenie

Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Wykładowca: prof.dr hab. Józefa Wiater Zaliczenie Program zajęć: Przedmiot CHEMIA ROLNA Kierunek: Rolnictwo (studia niestacjonarne) II rok Zaliczenie przedmiotu: zaliczenie z oceną TEMATY WYKŁADÓW 20 godzin 1.Definicja chemii rolnej, gleba jako środowisko

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O AKTUALNEJ SYTUACJI W ROLNICTWIE NA TERENIE POWIATU PLESZEWSKIEGO. Pleszew, dnia 20.09.2012r.

INFORMACJA O AKTUALNEJ SYTUACJI W ROLNICTWIE NA TERENIE POWIATU PLESZEWSKIEGO. Pleszew, dnia 20.09.2012r. INFORMACJA O AKTUALNEJ SYTUACJI W ROLNICTWIE NA TERENIE POWIATU PLESZEWSKIEGO Pleszew, dnia 20.09.2012r. STRUKTURA UŻYTKÓW W POWIECIE PLESZEWSKIM grunty zabudowane i zurbanizowane 4,10% wody 0,35% użytki

Bardziej szczegółowo

Wpływ wsparcia unijnego na rozwój rolnictwa ekologicznego w Polsce. Dr inŝ. Henryk Skórnicki

Wpływ wsparcia unijnego na rozwój rolnictwa ekologicznego w Polsce. Dr inŝ. Henryk Skórnicki Wpływ wsparcia unijnego na rozwój rolnictwa ekologicznego w Polsce Dr inŝ. Henryk Skórnicki ROLNICTWO EKOLOGICZNE 1. Rolnictwo ekologiczne na świecie i w Polsce 2. Przepisy prawne oraz system kontroli

Bardziej szczegółowo

Artur Banach. Restrukturyzacja małych gospodarstw

Artur Banach. Restrukturyzacja małych gospodarstw Restrukturyzacja małych gospodarstw Pomoc przyznaje się rolnikowi będącemu osobą fizyczną, jeżeli: jest posiadaczem samoistnym lub zależnym gospodarstwa rolnego lub nieruchomości służącej do prowadzenia

Bardziej szczegółowo

TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH

TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH Inżynieria Rolnicza 2(100)/2008 TECHNICZNE UZBROJENIE PROCESU PRACY W RÓŻNYCH TYPACH GOSPODARSTW ROLNICZYCH Sławomir Kocira, Józef Sawa Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii Rolniczej,

Bardziej szczegółowo

Rynek nawozów mineralnych w Polsce

Rynek nawozów mineralnych w Polsce KANCELARIA SENATU BIURO ANALIZ I DOKUMENTACJI Dział Analiz i Opracowań Tematycznych Rynek nawozów mineralnych w Polsce OPINIE I EKSPERTYZY OE-133 KWIECIEŃ 2010 Materiał przygotowany przez Dział Analiz

Bardziej szczegółowo

KONKRETNIE O MAKSYMALIZACJI PLONU, OCHRONIE AZOTU I ŚRODOWISKA

KONKRETNIE O MAKSYMALIZACJI PLONU, OCHRONIE AZOTU I ŚRODOWISKA KONKRETNIE O MAKSYMALIZACJI PLONU, OCHRONIE AZOTU I ŚRODOWISKA N-Lock jest stabilizatorem azotu, którego działanie prowadzi do maksymalizacji potencjału plonowania i zwiększenia efektywności wykorzystanych

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych

Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Rolnictwa Warszawa, 30.09.2013 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Badanie koniunktury w gospodarstwach rolnych Niniejsze opracowanie przedstawia wyniki ankiety

Bardziej szczegółowo

Wykształcenie rolników jako forma różnicująca sytuację gospodarstw rolniczych

Wykształcenie rolników jako forma różnicująca sytuację gospodarstw rolniczych Dr Barbara Gołębiewska Prof. dr hab. Bogdan Klepacki Katedra Ekonomiki i Organizacji Gospodarstw Rolniczych SGGW Wykształcenie rolników jako forma różnicująca sytuację gospodarstw rolniczych Problematyka

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI EKSPORTU / EXPORT DIRECTIONS Belgia / Belgium Białoruś / Byelarussia Bułgaria / Bulgaria Dania / Denmark Estonia / Estonia Francja / France Hiszpania / Spain Holandia / Holland Litwa / Lithuania

Bardziej szczegółowo

Wiadomości wstępne - uprawa roli i roślin

Wiadomości wstępne - uprawa roli i roślin Wiadomości wstępne - uprawa roli i roślin Dr hab. Bogdan Kulig, prof. UR Tabela obrazująca niesynchroniczny rozwój cywilizacji i rozprzestrzenianie się rolnictwa w Starym Świecie (Zohary i Hopf 2000) Wzrost

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Stan polskiego rolnictwa przed akcesją do Unii Europejskiej. Praca zbiorowa pod redakcją Jacka Głowackiego

Stan polskiego rolnictwa przed akcesją do Unii Europejskiej. Praca zbiorowa pod redakcją Jacka Głowackiego Stan polskiego rolnictwa przed akcesją do Unii Europejskiej Praca zbiorowa pod redakcją Jacka Głowackiego KANCELARIA SEJMU WARSZAWA 2002 1 KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ Redaktor: Andrzej Chodyra,

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR IP/10/284 Bruksela, dnia 16 marca 2010 r. Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR W wyniku decyzji dotyczącej procedury rozliczenia zgodności rachunków przyjętej przez

Bardziej szczegółowo

Rynek cukru. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 2/2015

Rynek cukru. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 2/2015 Rynek cukru Czynniki podażowo-popytowe Krajowa bieżąca produkcja cukru 1 z buraków w roku gospodarczym 2 2014/2015 (według wstępnych danych producentów cukru przesłanych do ARR) wyniesie 1 985 tys. ton

Bardziej szczegółowo

RYNEK ENERGII SŁONECZNEJ W POLSCE

RYNEK ENERGII SŁONECZNEJ W POLSCE RYNEK ENERGII SŁONECZNEJ W POLSCE RYNEK ENERGII SŁONECZNEJ W POLSCE TRENDY, TENDENCJE I FINANSOWANIE RAPORT ZAWIERA ANALIZĘ NASTĘPUJĄCYCH ASPEKTÓW: TRENDY I PERSPEKTYWY Zmiany w strukturze energii Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

Przestrzenne zróżnicowanie poziomu wykształcenia rolników. Europa Polska Mazowsze

Przestrzenne zróżnicowanie poziomu wykształcenia rolników. Europa Polska Mazowsze Konrad Ł. Czapiewski Polska Akademia Nauk Zakład Przestrzennego Zagospodarowania i BR Krzysztof Janc Uniwersytet Wrocławski Zakład Zagospodarowania Przestrzennego Przestrzenne zróżnicowanie poziomu wykształcenia

Bardziej szczegółowo

KALKULACJE ROLNICZE 2014r.

KALKULACJE ROLNICZE 2014r. KALKULACJE ROLNICZE 2014r. Kalkulacje rolnicze są podstawowym narzędziem rachunku ekonomicznego, które pozwalają na określenie efektywności wytwarzania określonych produktów. Kalkulacje pokazują nam nie

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus. Przegląd statystyk. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie

Program Erasmus. Przegląd statystyk. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Program Erasmus Przegląd statystyk Opracowanie: Małgorzata Członkowska-Naumiuk Co zawiera prezentacja? Wybór danych

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 -

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Środowiska Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Zespół redakcyjny: Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa 1. Doc. dr hab. Irena Duer 2. Prof.

Bardziej szczegółowo

Znaczenie dzierżawy gruntów rolnych w Polsce

Znaczenie dzierżawy gruntów rolnych w Polsce Sławomir Jarka Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Znaczenie dzierżawy gruntów rolnych w Polsce Wstęp Użytkowanie gruntów rolnych na zasadach

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku Plan prezentacji 2 1. Sytuacja demograficzna w woj. podlaskim na tle trendów światowych.

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Stanisława Kalemby. Zaawansowanie żniw, sytuacja na rynku zbóż i rzepaku

Konferencja prasowa. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Stanisława Kalemby. Zaawansowanie żniw, sytuacja na rynku zbóż i rzepaku Konferencja prasowa Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Stanisława Kalemby Zaawansowanie żniw, sytuacja na rynku zbóż i rzepaku W A R S Z A W A, 7 S I E R P N I A 2 0 1 3 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Gospodarstwa ekologiczne w Polsce w świetle danych liczbowych GUS

Gospodarstwa ekologiczne w Polsce w świetle danych liczbowych GUS Dorota Komorowska 1 Katedra Ekonomiki Rolnictwa Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych SGGW Warszawa Gospodarstwa ekologiczne w Polsce w świetle danych liczbowych GUS Ecological farms in Poland in the

Bardziej szczegółowo

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Statystyki 2008-04-07 NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY Dane bilansu płatniczego zostały zweryfikowane od I kwartału

Bardziej szczegółowo

OPIS GOSPODARSTWA ROLNEGO

OPIS GOSPODARSTWA ROLNEGO I. Informacje dotyczące wnioskodawcy: OPIS GOSPODARSTWA ROLNEGO Imię i Nazwisko Adres zamieszkania nr telefonu Adres prowadzenia działalności nr telefonu Forma własności PESEL NIP Nr dowodu osobistego

Bardziej szczegółowo

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009)

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009) MINISTERSTWO GOSPODARKI OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 8 oraz I półrocze 9) DEPARTAMENT ANALIZ I PROGNOZ Warszawa, październik 9

Bardziej szczegółowo

Journal of Agribusiness and Rural Development

Journal of Agribusiness and Rural Development Journal of Agribusiness and Rural Development www.jard.edu.pl tłumaczenie STAN ROLNICTWA EKOLOGICZNEGO I RYNKU JEGO PRODUKTÓW W UNII EUROPEJSKIEJ Joanna Smoluk-Sikorska Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r.

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r. DZIAŁALNOŚĆ ZAGRANICZNYCH ZAKŁADÓW UBEZPIECZEŃ W POLSCE ORAZ KRAJJOWYCH ZAKŁADÓW UBEZPIECZEŃ ZA GRANICĄ W 2010 R.. URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r. Autorzy: Przemysław Rodziewicz

Bardziej szczegółowo

Potrzeby, efekty i perspektywy nawadniania roślin na obszarach szczególnie deficytowych w wodę

Potrzeby, efekty i perspektywy nawadniania roślin na obszarach szczególnie deficytowych w wodę Potrzeby, efekty i perspektywy nawadniania roślin na obszarach szczególnie deficytowych w wodę Czesław Rzekanowski, Jacek Żarski, Stanisław Rolbiecki Katedra Melioracji i Agrometeorologii Wydział Rolniczy

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SZKOLENIOWE

MATERIAŁY SZKOLENIOWE POLSKIE TOWARZYSTWO BIOMASY MATERIAŁY SZKOLENIOWE Tytuł szkolenia Monitoring skuteczności funkcjonowania instalacji agroenergetycznych oraz efektywności energetycznego wykorzystania surowców w aspekcie

Bardziej szczegółowo

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Jerzy J. Sobczak, Elżbieta Balcer, Agnieszka Kryczek Prezenter: Agnieszka Kryczek - 1 - ŚWIAT Produkcja odlewów 2013 Wielkość globalnej produkcji odlewów

Bardziej szczegółowo

Przyczyny nieopłacalności produkcji świń w Polsce. dr Arkadiusz Dors prof. dr hab. Zygmunt Pejsak Zakład Chorób Świń PIWet-PIB

Przyczyny nieopłacalności produkcji świń w Polsce. dr Arkadiusz Dors prof. dr hab. Zygmunt Pejsak Zakład Chorób Świń PIWet-PIB Przyczyny nieopłacalności produkcji świń w Polsce dr Arkadiusz Dors prof. dr hab. Zygmunt Pejsak Zakład Chorób Świń PIWet-PIB Puławy, 20 kwietnia 2015 Produkcja mięsa na świecie w roku 2014 wyniosła 311,6

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jan Łabętowicz, Wojciech Stępień 1. Względność pojęcia jakości plonu 2. Miejsce nawożenia w kształtowaniu jakości plonów 3. Azot jako główny

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY

WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY Inżynieria Rolnicza 7(105)/2008 WYKORZYSTANIE KOMPUTERÓW W WYBRANYCH GOSPODARSTWACH RODZINNYCH LUBELSZCZYZNY Sławomir Kocira, Edmund Lorencowicz Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii Rolniczej,

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

MISJA HASCO-LEK. " Produkowanie leków najwyższej jakości, skutecznie zaspokajających potrzeby zdrowotne pacjentów "

MISJA HASCO-LEK.  Produkowanie leków najwyższej jakości, skutecznie zaspokajających potrzeby zdrowotne pacjentów MISJA HASCO-LEK " Produkowanie leków najwyższej jakości, skutecznie zaspokajających potrzeby zdrowotne pacjentów " Rynek farmaceutyczny - dzień dzisiejszy i obserwowane kierunki zmian Michał Byliniak PPF

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

BANK SPÓŁDZIELCZY w EŁKU

BANK SPÓŁDZIELCZY w EŁKU Załącznik nr I.2A do Instrukcji kredytowania działalności rolniczej BANK SPÓŁDZIELCZY w EŁKU BANK SPÓŁDZIELCZY W EŁKU ODDZIAŁ W... KWESTIONARIUSZ OSOBISTY *KREDYTOBIORCY/ PORĘCZYCIELA PROWADZĄCEGO GOSPODARSTWO

Bardziej szczegółowo

25 lat Polskiego. Bezpieczeństwo żywnościowe w Europie

25 lat Polskiego. Bezpieczeństwo żywnościowe w Europie 25 lat Polskiego rolnictwa Bezpieczeństwo żywnościowe w Europie pod redakcją naukową prof. dra hab. inż. Janusza Igrasa 25 lat Polskiego rolnictwa Bezpieczeństwo żywnościowe w Europie Redakcja naukowa:

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia dr.inż. Wojciech Winogrodzki Prezes Zarządu Członek Konfederacji Lewiatan Przygotowując moje wystąpienie wykorzystałem:

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Nowe zasady pomocy de minimis w rolnictwie aspekty prawne i ekonomiczne

Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Nowe zasady pomocy de minimis w rolnictwie aspekty prawne i ekonomiczne Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Nowe zasady pomocy de minimis w rolnictwie aspekty prawne i ekonomiczne dr Aneta Suchoń WPROWADZENIE Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej spowodowało zmiany w zakresie

Bardziej szczegółowo

1-2. Formułowanie zadań decyzyjnych. Metoda geometryczna

1-2. Formułowanie zadań decyzyjnych. Metoda geometryczna -. Formułowanie zadań decyzyjnych. Metoda geometryczna Zagadnienie wyznaczania optymalnego asortymentu produkcji Firma zamierza uruchomić produkcję dwóch wyrobów A i B. Cenę zbytu oszacowano na zł/kg dla

Bardziej szczegółowo

Opracowanie analityczne o charakterze naukowo-badawczym wykonane pod kierunkiem prof. dr hab. W. Poczty

Opracowanie analityczne o charakterze naukowo-badawczym wykonane pod kierunkiem prof. dr hab. W. Poczty Opracowanie analityczne o charakterze naukowo-badawczym wykonane pod kierunkiem prof. dr hab. W. Poczty Zespół autorski: Dr Arkadiusz Sadowski Dr Agnieszka Baer-Nawrocka Prof. dr hab. Walenty Poczta Recenzenci:

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIĘSA DROBIOWEGO

RYNEK MIĘSA DROBIOWEGO cena MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r.) RYNEK MIĘSA DROBIOWEGO Nr

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIĘSA DROBIOWEGO

RYNEK MIĘSA DROBIOWEGO cena MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001 r.) RYNEK MIĘSA DROBIOWEGO Nr

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2014 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

WPŁYW WPROWADZENIA W POLSCE WSPÓLNYCH ORGANIZACJI RYNKÓW ZBÓŻ, MLEKA I MIĘSA NA SYTUACJĘ EKONOMICZNĄ GOSPODARSTW ROLNYCH W POLSCE (wersja poprawiona)

WPŁYW WPROWADZENIA W POLSCE WSPÓLNYCH ORGANIZACJI RYNKÓW ZBÓŻ, MLEKA I MIĘSA NA SYTUACJĘ EKONOMICZNĄ GOSPODARSTW ROLNYCH W POLSCE (wersja poprawiona) FUNDACJA PROGRAMÓW POMOCY DLA ROLNICTWA SEKCJA ANALIZ EKONOMICZNYCH POLITYKI ROLNEJ ul. Wspólna 30 Pokój 338 00-930 Warszawa http://www.fapa.com.pl/saepr tel. (+48 22) 623-10-01 623-26-07 fax. (+48 22)

Bardziej szczegółowo