Funkcje kognitywne FUNKCJE KOGNITYWNE TO: PAMIĘĆ, JĘZYK, POSTRZEGANIE ŚWIADOMOŚĆ. Problem psychofizyczny czyli jak się ma mózg do umysłu?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Funkcje kognitywne FUNKCJE KOGNITYWNE TO: PAMIĘĆ, JĘZYK, POSTRZEGANIE ŚWIADOMOŚĆ. Problem psychofizyczny czyli jak się ma mózg do umysłu?"

Transkrypt

1 Funkcje kognitywne FUNKCJE KOGNITYWNE TO: PAMIĘĆ, JĘZYK, POSTRZEGANIE ŚWIADOMOŚĆ Problem psychofizyczny czyli jak się ma mózg do umysłu?

2 Zagadnienia wykładu Pamięć Kora asocjacyjna Język Świadomość

3 Pamięć

4 NEUROBIOLOGICZNE PODSTAWY PAMIĘCI Plastyczność synaptyczna uważana jest za hardware neuronalnych banków pamięci. Rola LTP i LTD (różne realizacje LTP i LTD w różnych układach neuronalnych np. móżdżek i hipokamp) Istotne dla LTP i LTD (ale nie zawsze te same dla poszczególnych realizacji) są: rola AMPA-R, NMDA-R rola Ca 2+ rola kinaz (zwł CaMKII) i fosfataz rola indukcji czynników transkrypcyjnych (CREB)

5 Synapsy na dendrytach Symulacja sieci autoasocjacyjnej modelu pamięci rozpoznającej z cechami LTP Kolaterale aksonów neuronów z,y,x,w,v,u Pierwsza ekspozycja

6 Symulacja sieci autoasocjacyjnej modelu pamięci rozpoznającej z cechami LTP Po nauce Po nauce (symulacja LTP) OUTPUT jest wzmocniony ale wzorzec czarnobiały identyczny jak w INPUT INPUT OUTPUT

7 Po nauce lecz INPUT nieco zmieniony Gdy INPUT zamiast jest OUTPUT zamiast będzie Inne wartości ale ogólny wzorzec ten sam!

8 Cohen i Squire w 1980 : Pamięć proceduralna Pamięć deklaratywna Daniel Schacter : pamięć typu: implicit (p.proceduralna) explicit (p.deklaratywna)

9 30.1 The major qualitative categories of human memory. Pamięć epizodyczna Wiedza semantyczna (motor skills) pamięć proceduralna (associations classical conditioning) mięśnie-móżdżek, odpowiedzi emocjonalne

10 Kategorie jakościowe pamięci Pamięć deklaratywna explicit ( mieści się -jest krytycznie związana z przyśrodkowym obszarem płata skroniowego oraz centralnymi obszarami międzymózgowia (diencencephalon) Zdarzenia (tzw. pamięć epizodyczna) Słowa i ich znaczenie (tzw. pamięć semantyczna) historia Pamięć nie-deklaratywna implicit (raczej niezależna od pł skroniowych (cz. Przyśrodkowej) Zręczności ruchowe Asocjacje (kojarzenia) Priming cues Puzzle-solving skills

11 Kategorie czasowe pamięci (William James k.xix) Pamięć krótkotrwała (STM, świeża ): ograniczona pojemność, utrzymuje się przez krótki czas, ulega osłabieniu przez nowe zdarzenia, zaburzana przez anestetyki i oziębienie mózgu ale nie jest zaburzona w amnezji, często utożsamiana z tzw. pamięcią roboczą (working m.) Pamięć długotrwała (LTM, odległa): zachowuje engramy doznań przez bardzo długi czas. Jest uszkodzona w wyniku amnezji ale odporna na anestetyki Relacje STM i LTM nie są jasne dwie możliwości: 1: LTM jest wynikiem tzw. Konsolidacji STM, 2: LTM jest wynikiem selekcji STM)

12 Pamięć natychmiastowa immediate memory: (ułamki sekund-sekundy) śledzenie rzeczywistości on-line Bardzo duża pojemność Prawdopodobnie osobne rejestry dla różnych typów doznań (wzrokowe, słuchowe, dotykowe, itd.) Pamięć robocza - working memory: (sekundyminuty) (pojęcie to nie jest równoznaczne z pamięcią krótkotrwałą ) Ujawnia się np. w przebiegu poszukiwania klucza (np.pamiętanie co już zostało przeszukane) ograniczona pojemność Powtórzyć serię liczb (standard 7-9 liczb)

13

14 Jak tłumaczyć pamięć trwającą lata jeśli istnieje stała wymiana białek? Trwała konsolidacja pamięci musi oznaczać trwałą przebudowę układów synaptycznych z tworzeniem nowych synaps, nowych kolców synaptycznych a zatem konieczna jest synteza nowych białek Badania np. u Aplysia z blokowaniem syntezy białek potwierdziły zachowanie tworzenia odruchów warunkowych ale uniemożliwiało wytworzenie pamięci długotrwałej U Aplysia stwierdzono pomnożenie synaps wraz z wytwarzaniem pamięci długotrwałej i zanikanie ich wraz z osłabieniem pamięci

15 Pamięć robocza (working memory, pamięć bezpośrednia ) różne obszary kory - Realizowana przez korę bez udziału innych struktur mózgu. - świadoma reprezentacja poszczególnych składników bieżącego doświadczenia. - krótkotrwała (często utożsamia się pamięć roboczą z STM czyli z pamięcią krótkotrwałą, ale w tej pamięci są również elementy LTM). - pozwala na równoczesne rejestrowanie i przetwarzanie informacji czuciowej, pamięci STM oraz stałego dostępu do LTM. Przykład: prowadzenie pojazdu. input czuciowy aktualnie obowiązujące (w danym odc.drogi) znaki drogowe cel podróży (LTM)

16 Trenowanie working memory Zapamiętywanie informacji bez znaczenia jest ograniczone (7-9 liczb np. tzw digit span, który bywa różny wzrokowo i słuchowo ) ale może być znacznie wzmocnione po treningu (nawet do 80 cyfr) poprzez tworzenie asocjacji (nadawanie znaczeń) Znawca np. szachów znacznie więcej pozycji figur zapamiętuje niż profan gdy dotyczy konkretnego realnego ustawienia z określonej gry a nie przypadkowego bezsensownego Przykłady mnemonistów ( pi do miejsc) Alexander Aitken, Arturo Toscanini Ogromne możliwości zapamiętywania czegokolwiek jeśli jest motywacja i zainteresowanie dyscypliną wiedzy, sportu etc

17 Zespół savanta ( Idiot savant ): osoba z uszkodzeniem mózgu i głębokim ogólnym upośledzenie lecz z niezwykłymi szczególnymi zdolnościami (szczególnie językowymi). ( Rain Man z Dustinem Hoffmanem)

18 Amnezja retrograde (wsteczna) i anterograde (następcza) Przejściowa całkowita amnezja (transient global amnesia) Przyczyny amnezji: Zamknięcie obu tętnic tylnych mózgu (brak ukrwienia przyśrodkowej części pł. Skroniowch, zwł. hipokampa) Guzy obszaru środkowego (zniszczenie obustronne części przyśrodkowej wzgórza) Uraz, chirurgiczne wycięcie obustronne przyśrodkowego pł skroniowego (chory H.M.) Infekcje (HSV-encephalitis) j.w. Niedobór Vit. B 1 (zespół Korsakoff a) (uszkodzenie c.suteczkowatych i przyśrodkowego wzgórza) Leczenie elektrowstrząsami (miejsce uszkodzenia niejasne) Nieznana neurotoksyna Pfiesteria piscicida (pierwotniaki należ. Dinoflagellate z atlantyckiego wybrzeża USA) niekiedy ciężka, ale przejściowa amnezja

19 Po operacji: - (IQ 112, poprzednio IQ 104) prawidłowa percepcja i myślenie abstrakcyjne - Znaczne upośledzenie zapamiętywania zdarzeń, miejsc i osób dłużej niż trwa pamięć krótkotrwała - (amnezja następcza anterograde przy zachowanej zdolności krótkotrwałego zapamiętywania). - częściowa amnezja wsteczna (retrograde) dotyczącą 3 lat przed operacją zachowując prawidłową pamięć dzieciństwa. - Nie miał zaburzeń osobowości ani ogólnej inteligencji. historia pacjenta H.M. lat 27, Chory na lekooporną padaczkę od dziecka (w wieku 9 lat potrącony przez rower i przez 5 min. nieprzytomny) został operowany w 1953 r. Wycięto obustronnie przyśrodkową część płatów skroniowych na długości ok. 5-8cm (włącznie z c.migdałowatym i 2/3 przednimi hipokampa).

20 NMR pacjenta H.M. z r (po lewej): Obustronny brak kory śródwęchowej (entorhinal) i większości przywęchowej (perirhinal), c.migdałowatych i połowy hipokampa Słowa H.M.: every day is alone whatever enjoyment I ve had and whatever sorrow I ve had

21 Hipokamp jest odpowiedzialny za bardzo szybkie lub nawet natychmiastowe kodowanie zdarzeń i tworzenie reprezentacji epizodycznych. Ale to nie hipokamp jest trwałym miejscem deponowania reprezentacji epizodów ale kora, ponieważ uszkodzenie hipokampa nie niszczy pamięci epizodów dawnych.

22 Tzw. place cells ( komórki miejsca )(w hipokampie) Hipokamp (przynajmniej u szczurów) - miejscem tworzenia map przestrzennych (map poznawczych) aktualizowanych ciągle pod wpływem uczenia się ( epizodycznego ) Badania Maguire i wsp 2000: tylna część hipokampa jest większa u londyńskich taksówkarzy i wzrasta proporcjonalnie do czasu pracy w miesiącach W czasie myślowej nawigacji wzdłuż określonej ale wirtualnej trasy w wirtualnym miescie aktywne są prawy hipokamp i lewe jądro ogoniaste. (badania Maguire i wsp 1998)

23 Inne przykłady zaburzenia pamięci następczej Przypadek N.A (uraz głowy w 1960): uszkodzenie wzgórza i c.suteczkowatych przez miniaturową szpadę wsadzoną do nosa przez kolegę na służbie wojskowej (żyje). Zachowana pamięć sprzed urazu. Przypadek R.B. (zatrzymanie krążenia w czasie operacji serca; zniszczenie obustronne CA1 sektorów hipokampa z zachowaniem innych struktur wykazane w autopsji kilka lat po operacji)

24 Skąd wiadomo, że kora mózgu jest odpowiedzialna za deklaratywną pamięć długotrwałą Leczenie elektrowstrząsami powoduje amnezję wsteczną (od kilku dni nawet do lat) i następczą (pomysł na takie leczenie depresji : zauważono, że spontaniczne ataki padaczki poprawiają stan u chorych z depresją). Kora mózgu jest strukturą w tej metodzie głównie uszkadzaną (najprawdopodobniej w mechanizmie ekscytotoksycznym) stąd wniosek, że długotrwała pamięć jest realizowana w korze mózgu. Potwierdzono to u szczurów w testach z labiryntem wodnym. Zniszczenie obszaru górnego płata skroniowego powoduje utratę rozumienia słów (afazja). (Kora asocjacyjna odpowiedzialna za łączenie określonych dźwięków ze znaczeniem leksykalnym) Badania fmri (BOLD) pokazują, że istnieją określone obszary kory aktywowane (obrazem oraz wizualizacją tego samgo obrazu) tymi samymi klasami obiektów (np.. Krzesła, twarze, domy) następny slajd

25 30.9 Reactivation of visual cortex during vivid remembering of visual view images.

26 Pamięć deklaratywna Pamięć deklaratywna ( explicit ) - zachowywanie i świadome przypominanie faktów i wydarzeń - wyciąganie uogólnień oraz implikacji (inferrences) z zapamiętanych faktów - pamięć (wiedza) semantyczna Pamięć deklaratywna związana z hipokampem jest (badania na zwierzętach) szybko nabywana i napędzana raczej ciekawością a nie systemem kara-nagroda i dotyczy głównie przestrzennego poznawania (spatial cognition).

27 Pamięć deklaratywna Struktury odpowiedzialne za p.deklaratywną: pola asocjacyjne neocortex, oraz dla p. epizodycznej - kora przedczołowa, dla p. semantycznej - zwł. przedni lewy płat skroniowy, korowe obszary sąsiadujące z hipokampem i hipokamp.

28 Wiedza semantyczna: Pamięć deklaratywna Zorganizowany zasób informacji niezależny od epizodycznych zdarzeń (episodic representations), które tworzyły ten zasób. Prawdopodobnie engramy pamięci dotyczące podobnych pojęć mają osobne lokalizacje Zhierarchizowane obszary mózgu odrębne dla poszczególnych kategorii pojęć Podobnie zhierarchizowana jest nasza wiedza semantyczna.

29 Pamięć deklaratywna ( explicit ) - test dla małp naczelnych Visual paired comparison task: Zwierzętom prezentuje się dwa jednakowe obrazki. Zapamiętanie ocenia się na podstawie czasu fiksacji wzroku na zmienionym obrazku (zmiana obrazu następuje po różnym okresie czasu)

30 Pamięć deklaratywna ( explicit ) - test dla małp naczelnych Delayed non-matchingto-sample task dobieranie nie według wzoru : Zwierzę ma po różnym czasie (w tym czasie nie widzi żadnych innych obiektów) rozpoznać nowy obiekt (kulę).

31 Pamięć deklaratywna ( explicit ) u gryzoni The Morris water maze test (labirynt wodny Morrisa): basenik śr 1,3 m Szczury z uszkodzonym hipokampem mają słabe wyniki testu, Podanie kolchicyny niszcząc część hipokampa po 12 tygodniach od zakończenia testów (uczenia) nie wywoływało różnic w porównaniu z kontrolą. (wcześniejsze podawanie kolchicyny niszczyło pamięć).

32 Pamięć deklaratywna ( explicit ) u gryzoni (ale czy na pewno?) Test of transitive inference: badanie zdolności wnioskowania cechy przechodniości tzn. Jeśli A>B i B>C to A>C (u dzieci wykształca się do 7 roku życia Piaget) Test polega na wykoncypowaniu, że w sekwencji par A-E w parze B,D preferowany jest zapach B (transitive inference). UWAGA!: w innych układach zarówno zapach B jak i zapach D może być i nie być nagradzany! Szczury z uszkodzeniem hipokampa - uczą się prawidłowego wyboru w poszczególnych parach - nie potrafią kojarzyć (dostrzegać) przechodniości

33 Pamięć niedeklaratywna

34 Pamięć proceduralna ( implicit ) relacja do pamięci niedeklaratywnej Pamięć proceduralna jest realizowana przez dwa anatomicznie i funkcjonalnie różne układy. Jeden z głównym ośrodkiem w NEOSTRIATUM nabywanie stereotypowych zręczności Drugi, którego głównym centrum jest MÓŻDŻEK korekcja i kompensacja zwłaszcza zmiennych warunków obciążenia ruchu oporem lub grawitacją

35 Pamięć proceduralna: podukład neostriatalny Nabywanie zwyczajów i zręczności, różnych stereotypowych nieświadomych zachowań Układ neostriatun prawie nie ma bezpośrednich połączeń z pniem i rdzeniem dlatego nie ma bezpośredniego wpływu na czynności motoryczne (tylko za pośrednictwem kory)

36 Pamięć emocjonalna: ciało migdałowate Asocjacja określonych bodźców ze szczególnymi pozytywnymi lub negatywnymi afektami oraz z reakcją m.in. układu autonomicznego Szczególnie istotne jest jądro podstawno-boczne ciała migdałowatego w modulacji procesów pamięciowych. Ciało migdałowate - moduluje zakres konsolidacji tworzącej się pamięci. - Zdarzenia uznawane za ważne powodują pobudzenie całego układu nerwowego co wspomaga konsolidację pamięci (tworzenie trwałych jej engramów ). - Wzbudzenie mediowane przez c.migdałowate polega na aktywacji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza - wzmaga się wydzielanie katecholamin.

37 Rola stresu! Stymulacja c. Migdałowatego stymuluje (lub hamuje ) zapamiętywanie i jest uzależnione od sprawnych nadnerczy! Podawanie noradrenaliny i adrenaliny po wstępnym etapie uczenia się poprawia przypominanie nabytych wiadomości. (tylko pośrednie dawki działają pozytywnie) Katecholaminy prawdopodobnie działają obwodowo poprzez interakcję z receptorami unerwianymi przez n.x i następnie aktywacje j.pasma samotnego.(nie przechodzą do mózgu) Z jądra pasma samotnego drogi projekcyjne pobudzają j.miejsca sinawego (adrenergiczne), które z kolei ma połączenia z c.migdałowatym i hipokampem i w ten sposób może dochodzić do oddziaływania na procesy pamięci. Elektryczna stymulacja n.x ma podobne działanie jak podawania katecholamin.

38 Pamięć emocjonalna Glukokortykoidy mogą bezpośrednio aktywować (przechodzą do mózgu) swoje receptory w hipokampie i c.migdałowatym. Tylko małe dawki glukokortykoidów wspomagają pamięć! ACTH oraz -endorfina (opioid) hamuja procesy uczenia się. Nalokson (antagonista receptora opiatowego) wspomaga procesy pamięci. Antagoniści Ach (rec muskarynowych) zaburzają proces uczenia a inhibitory esterazy Ach poprawiaja go.

39 Pamięć emocjonalna: ciało migdałowate Przecięcie blaszki krańcowej (odprowadzającej włókna z c.migdałowatego) blokuje wpływ różnych substancji (takich jak substancje działające przez receptory GABA, opioidowe, adrenergiczne) na procesy pamięci. M.in. Charakterystyczne jest zniesienie działania różnych substancji na procesy pamięci poprzez podanie propranololu (przypuszczalnie modulacja adrenergiczna gra główna rolę w tych procesach). Uszkodzenie c.migdałowatego lub stria terminalis blokuje zarówno poprawiające jak i hamujące działania wielu leków i hormonów.

40 ciało migdałowaterolę w emocjonalnej modulacji procesów pamięciowych Wspomnienia wydarzeń o silnym ładunku emocjonalnym są żywsze i dłużej trwające oraz dokładniejsze niż wspomnienia emocjonalnie obojętne. Emocjonalnie silne wydarzenie powoduje aktywację układu sympatycznego i osi podwzgórzeprzysadka-nadnercza Celem jest nie tylko aktywacja neuro-metaboliczna ale wzmożenie procesów pamięci (dzięki temu osobnik lepiej uczy się postępowania w sytuacji stresowej (zagrożenia etc)

41 Pamięć perceptualna priming -Rodzaj pamięci realizowany bez udziału świadomości, -Typowy przykład: nabycie zdolności do identyfikacji całej sekwencji obiektów (np.słów) na podstawie jej początkowej części. - Jest zachowana u chorych z amnezją (czyli brakiem pamięci deklaratywnej) - Badania fmri wykazały OBNIŻENIE AKTYWNOŚCI KORY w zadaniach testujących priming (w przeciwieństwie do pamięci deklaratywnej)!

42 Pamięć filogenetyczna (wrodzona): Przykład ptaków których pisklęta reagują na kształt rzeczywistego jak i udawanego drapieżnika Phylogenetic Memory

43 Rola obszarów asocjacyjnych kory mózgowej Input - wejście : Pierwotna i wtórna kora czuciowa; Wzgórze; Pień mózgu Kora asocjacyjna Output- wyjście = behawior cognition

44 Obszary asocjacyjne kory Korbinian Brodmann ( ) w r wyróżnił 52 architektoniczne obszary kory mózgu

45 Główne połączenia kory asocjacyjnej wejściowe Korowo-korowe tożstronne i przeciwstronne Wzgórze C. migdałowate Hipokamp Pień mózgu (ośrodki modulacyjne) wyjściowe Do pozostałych obszarów kory (tak jak te wejściowe ) Wzgórze C. migdałowate Prążkowie (j.ogoniaste i skorupa) Pień mózgu Rdzeń kręgowy

46 Połączenia kory asocjacyjnej

47 Główne specjalizacje kory asocjacyjnej Kora ciemieniowa uwaga Kora skroniowa rozpoznawanie znaczenia i natury bodźców Kora czołowa - planowanie odpowiedzi behawioralnych

48 Główne specjalizacje kory asocjacyjnej Kora ciemieniowa: uwaga Garść uwag o Uwadze Uwaga - selektywne przetwarzanie wybranego źródła informacji (w tym z wnętrza ciała) Uwaga to nie to samo co świadomość ale Większość badań dotyczy wzroku Uwaga (zwrócenie uwagi na coś) powoduje: Wzmocnienie wykrywania bodźców Przyspieszone czasy reakcji Poduszka wzgórza (pulvinar) kandydatem na kierowniczą rolę, ale aktywizacja dotyczy różnych obszarów kory Uszkodzenie pulvinar spowalnia reakcje na bodźce wzrokowe ze strony przeciwnej Zwrotne połączenia z korowymi ośrodkami wzrokowymi

49 Główne specjalizacje kory asocjacyjnej Kora ciemieniowa: uwaga Contralateral neglect syndrome po uszkodzeniu prawej kory ciemieniowej: - deficyt postrzegania (uwagi) dotyczącego lewej strony świata. (pierwszy opis dr W.R.Brain 1941 w: Brain). Uwaga! niedobór postrzegania dotyczy lewej części każdego obiektu. Prawa półkula obsługuje obie strony rzeczywistości wewnętrznej (ciało) i zewnętrznej (otoczenie) lewa półkula tylko prawą stronę. Po uszkodzeniu lewej półkuli jest tylko minimalny deficyt po stronie prawej.

50 Główne specjalizacje kory asocjacyjnej Kora ciemieniowa: uwaga Zespół Balint a: obustronne uszkodzenie kory ciemieniowej grzbietowo i przyśrodkowo od zespołu neglect (pogranicze ciemieniowo-potyliczne) Objawy: Simultanagnosia (niemożność postrzegania jednoczesnego więcej niż jednego obiektu) optic ataxia (niemożność nakierowywania rąk pod kontrolą wzroku) ocular apraxia (niemożność dowolnego nakierowywania wzroku)

51 ADHD (attention-deficit hyperactivity disorder) Mniejsze obszary kory przedczołowej i jąder podstawy Czynniki genetyczne (gen receptora dopaminerrgicznego D4?) Ritalin (metylfenidad) m.in. hamuje transporter dopaminy

52 Kora skroniowa: rozpoznawanie znaczenia i natury bodźców Zaburzenie funkcji oznacza agnozję Prosopagnosia: nierozpoznawanie znajomych twarzy : uszkodzenie spodniej części prawego dolnego płata skroniowego (po stronie lewej uszkodzenie powoduje zaburzenia językowe). Lokalizacja ośrodka rozpoznawania twarzy w prawym płacie skroniowym ( od spodu ) fusiform face area (FFA) potwierdzona w fmri. przypadek L.H., po urazie nie potrafiącego rozpoznawać twarzy (częściowo także zwierząt i ich ekspresji) ale potrafiącego rozpoznawać ludzi np. po głosie lub sposobie chodzenia. W zależności od rozległości uszkodzenia agnozja może dotyczyć również innych obiektów (nie tylko twarzy).

53 Kora skroniowa: rozpoznawanie znaczenia i natury bodźców Uszkodzenie płata skroniowego po stronie lewej powoduje zaburzenia językowe. Cechy osłabionego rozumienia mowy związane są z uszkodzeniem dolnej części płata skroniowego (rejon gyrus fusiformis).

54 Gyrus fusiformis

55 Kora czołowa: planowanie odpowiedzi behawioralnych Kora czołowa - największy obszar asocjacyjny bardzo liczne funkcje zaburzenia często przejawiają się jako zmiana charakteru (osobowości?) Przypadek zmian osobowości Phineas a Cage a w wyniku urazu w 1848 r na budowie linii kolejowej niszczącego płaty czołowe (zm w 1863 r). Gł niezdolność do planowania działań. Wisconsin Cart Sorting Task (planowanie) testuje funkcje płatów czołowych obsługa working memory Social restraint functions

56 Pouczający przypadek wypadku Phineasa Gage z r jego czaszkę zbadano w latach 90-tych XX wieku (grupa Damasio z Uniw. Iowa)

57 Neurony uwagi ( attention neurons ) eksperymenty z implantowanymi elektrodami u małp rhesus Niektóre neurony kory ciemieniowej są aktywne jeśli zwierzę aktywnie obserwuje target Neurony rozpoznania Neurony rozpoznania np. twarzy w płatach skroniowych. są prawdopodobnie zorganizowane w kolumny, w których poszczególne komórki odpowiadają (rozpoznają?) na różne cechy twarzy Neurony planowania (czołowa kora asocjacyjna) Badane neurony w czasie tzw. delayed response task są aktywne w czasie pamiętania (między ekspozycją jedzenia i podniesieniem ekranu pozwalającego na odszukanie jedzenia) i przestają być aktywne gdy zwierzę odgaduje gdzie było włożone jedzenie

58 Język-mowa Korowa reprezentacja języka-mowy jest osobna w stosunku do ośrodków kontrolujących motorycznie mięśnie fonacyjne (krtani, języka, itp.) a także w stosunku do ośrodków recepcyjnych dźwięków i wzroku. Jest to więc reprezentacja komunikacji i/lub znaczenia znaków i symboli niezależnie od sposobu przekazu (mowa, pismo, język migowy)

59 ośrodki mowy Ośrodek Broca (uszkodzenie afazja motoryczna, rozumienie zachowane) Ośrodek Wernicke go (uszkodzenie afazja czuciowa, recepcyjna, mowa płynna)

60 Język-mowa Ośrodki mowy prawej półkuli decydują o prozodii mowy (ładunku emocjonalnym) Stopień zaburzeń mowy oprócz uszkodzenia kory ośrodków mowy zależy od uszkodzenia struktur podkorowych Również u chorych głuchych od urodzenia i posługujących się językiem migowym obserwuje się lewopółkulowy charakter języka znakowego i podobne cechy afazji w przypadku uszkodzenia lewej półkuli. Wniosek: reprezentacje korowe mowy dotyczą nie tyle języka ile ogólnego systemu symbolicznokomunikacyjnego.

61 Język-i ręczność 97% osób wykazuje dominację językową lewej półkuli mózgu (w tym większość leworęcznych!) 9/10 osób jest praworęcznych ale i u leworęcznych większość ma językową dominację lewej półkuli (choć większość osób z dominacją językową prawej półkuli to osoby leworęczne!).

62 Dominacja językowa lewej półkuli u 97% (obszar zielony) Dominacja językowa prawej półkuli (obszar czerwony) praworęczni leworęczni

63 Język-mowa: test Juhn Wada y Wstrzyknięcie amytalu sodu (krótkotrwała anestezja) do lewej tętnicy szyjnej powoduje krótkotrwałe wyłączenie półkuli i (jeśli jest ona dominująca językowo ) przejściową afazję

64 Lateralizacja niektórych funkcji w półkulach mózgu Półkula lewa Informacja słowna i symboliczna Półkula prawa Informacja wzrokowa, przestrzenna i Znaczenia emocjonalne Nie jest prawdą, że mówimy lewą półkulą (jak chciał Broca) ale niewątpliwie lewa półkula odgrywa w mowie większą rolę choć i prawa ją w dużym stopniu uzupełnia.

65 Badania Geschwinda: planum temporale u 67% (2/3) ludzi po stronie lewej jest znacznie większa (o ok.50%), jednak przewaga lewej półkuli w funkcjach mowy jest obecna u 97% ludzi.

66 Bierne słuchanie Język angażuje obie półkule (nie tylko dominującą) Badania fmri funkcji językowych osoby z dominującą w funkcjach językowych półkulą lewą (po teście Wady!) Tworzenie słów Powtarzanie słów

67 Tajemniczy Gyrus angularis (pole Brodmanna 39) V.S.Ramachandran uważa, że g.angularis jest odpowiedzialny za rozumienie metafor Chorzy z uszkodzeniem prawego g. angularis: rozumieli jedynie dosłowne znaczenie przenośni. Brak skojarzenia słowa Booba z kształtem zaokrąglonym oraz kiki z kanciastym - odmiennie niż ponad 90% populacji. (zaburzeniu zdolności przyporządkowywania bodźców wzrokowych językowi.) Ramachandran uważa, że zakręt kątowy (szczególnie duży u człowieka) może pełnic istotną rolę w asocjacji zmysłu słuchu, wzroku i czucia somatycznego (dotyk). Blanke i wsp drażnieniem elektrycznym g.angularis wywołali u chorej na padaczkę doznania typu tzw. out-of-body-experience (Blanke i wsp. Stimulating illusory own-body perceptions. Nature, 419: , 2002 )

68 Noam Chomsky: język nie może być po prostu nauczony lecz musi być osadzony na gramatyce ( predicated on universal grammar ) wykształconej w ewolucji naszego gatunku. Prawdopodobnie analiza języka ludzkiego może dać obraz i pozwolić na zrozumienie jak pracuje mózg czyli niezwykłe urządzenie pozwalające na wytwarzanie asocjacji (najprawdopodobniej jest to fundamentalna cecha kory mózgu)

69 W poszukiwaniu genu mowy Rodzina brytyjska KE wykazuje dziedziczną wadę mowy verbal dyspraxia (mowa niezrozumiała) z mutacją genu czynnika trankrypcyjnego FOXP2 (mniejszy obszar Brocka i j.ogoniaste) Tylko 2 aminokwasy różnią ludzki FOXP2 od tego genu u szympansów czy goryli Drogi ewolucji oddzieliły człowieka od tych naczelnych 6 mln lat temu, tymczasem ludzki FOXP2 pojawił się ok lat temu

70 Mowa decyduje o człowieczeństwie? Znaki-symbole-abstrakcje operacje na abstrakcjach

71 Świadomość Problem psychofizyczny (proces fizyczny, taki jak aktywność neuronalna a subiektywne zjawisko jakim jest świadomość.!) Swiadomość zapewne rodzi się z koherencji doznań zmysłowych i z wbudowanej zdolności inferencji (rozumowania). Crick i Koch w 1995 r - hipoteza, że funkcją świadomości ciągłe wytwarzanie ( on line ) możliwie najlepszej interpretacji sceny obejmowanej wzrokiem (visual scene) w postaci zwartej (compact) i udostępnianie tej informacji dla stanów planowania (planning stages) mózgu. Aspekt świadomości ludzkiej - świadomość krytyczna czyli świadomość wątpliwości, negacja realizmu doznań czuciowych, świadomość złudzeń, świadomość niepełności (prawdy) doznań czuciowych

72 Zagadnienie korelatów świadomości (NCC) Test rywalizacji obuocznej

73 Jak poznać rzeczywiste ja drugiego człowieka? Czy można poznać (zrozumieć? współodczuć?) świadomość drugiej osoby? Zagadnienie qualiów : Quale jest bezpośrednio oglądane, jest dane i nie jest przedmiotem błędu, ponieważ jest czysto subiektywne Być może z pomocą przychodzą tzw. neurony zwierciadlane?

74 Rola neuronów zwierciadlanych? NEURONY ZWIERCIADLANE: pojedyncze neurony w korze przedczołowej (inferior frontal gyrus) i dolnej części płatów ciemieniowych (inferior parietal lobule) wykryte u makaka które: -reagują w czasie wykonywania określonego zadania ruchowego -- a zarazem identycznie reagują gdy małpa obserwuje drugą małpę wykonującą taką samą czynność Gallese et al, Action recognition in the premotor cortex, Brain, Pośrednie badania wskazują, że podobne neurony są także u człowieka. Rizzolatti G., Craighero L: The mirror-neuron system, Annual Review of Neuroscience. 2004;27:169-92

75 Rola neuronów zwierciadlanych? - w wieku niemowlęcym pozwalają zrozumieć dziecku czynności (intencje?) innych osób - prawdopodobnie grają rolę w języku i empatii (u kobiet są aktywniejsze lub liczniejsze) - Spekulacje o roli neuronów zwierciadlanych w ewolucji języka - Niedobór (ilości? Aktywności?) neuronów zwierciadlanych przyczyną autyzmu? (niektórzy n. Hans Asperger uważają autyzm za rodzaj kwintesencji umysłowości męskiej )

76

77 Teorie świadomości Teorie Cricka i Kocha świadomość pojawia się, gdy następują silne wyłądowania w neuronach kory wzrokowej V4 i V6 z synchronizacją tych wyłądowań (40 Hz ). Teoria Dennett a teatr kartezjański model wielokrotnych szkiców tworzonych w oparciu o przeżyte doświadczenie i wirtualnie bez doświadczenia; szkice są ciągle zmieniane; Teorie Gerald M. Edelman i Giulio Tononi tworzenie dynamicznego rdzenia poprzez aktywne pętle neuronalne, zwłaszcza petle językowe z semantycznym obrazem rzeczywistości uwzględniajacym symbole, wartości, system JA

78 Teorie świadomości Teoria Benjamina Libet a rola (relatywnie) wydłużonej (ale niekoniecznie synchronicznej) aktywności ok. 0,5 sek neuronów Teoria Bernarda Baarsa globalnej przestrzeni operacyjnej (global workspace theory) świadomość jako globalna dostepność różnych treści dla systemu Teorie sensoryczno-motoryczne (Brooks, Humphrey, O Regan, Noe) ucieleśnienia (embodyment) świadomość nie jest jednością doznań ale jednością działań (współdziałanie umysłu i świata w percepcji). Teorie Penrose i Hameroff a Orch-OR (Orchestration - objective reduction ), Teoria Susan Blackmore świadomość jest iluzją złudzeniem jest strumień świadomości strumień doznań (troche to pachnie Berkeley em)

79 Poglądy Eugene d Aquili i Andrew Newberg, z Filadelfii* na temat kongnitywnych cech umysłu: kognitywny imperatyw ludzkiego umysłu (bardzo trudno nic nie myśleć ) kognitywne operatory, które (nie przesądzając o ich lokalizacji zapewne korowej) charakteryzują funkcjonowanie ludzkiej kognicji: Operator holistyczny (dostrzegać całość) Operator redukcjonistyczny (dostrzegać elementy) Operator abstrakcji (m.in. taksonomia) Operator ilościowy ( matematyczny ) Operator przyczynowości (pytania: dlaczego, z jakiego powodu ) Operator binarny (podziałów binarnych, dychotomii, przeciwieństw) Operator egzystencjalny (nadający sens i założenie istnienia i rzeczywistości doznań czuciowych) Operator emocjonalnej wartości *Eugene d Aquili i Andrew Newberg Why God Won t Go Away: Brain science and the Biology of Religious Experience

80 Mózg-umysł dostrzega tajemnicze bariery Zasada nieoznaczoności Wernera Heisenberga (1906 (Wurzburg Monachium) Teoria niekompletności Kurta Gödel a (1906 Brno 1978 Princeton) Teoria Johna Bella (1928 Belfast 1990 Belfast) Założenia: lokalności, determinizmu i braku konspiracji zastosowane łącznie dają wynik niezgodny z eksperymentem

81 Kolejna bariera? Być może teoria o nierozstrzygalności (istnienia) związku między korelatem świadomości i (samą) świadomością??

82 Zasada nieoznaczoności Wernera Heisenberga

83 Teoria niekompletności Kurta Gödel a System formalny, którego aksjomaty są mechanicznie rozpoznawalne i który jest na tyle bogaty, że zawiera w sobie elementarną arytmetykę liczb naturalnych, nie może być jednocześnie zupełny i niesprzeczny. System formalny, którego aksjomaty są mechanicznie rozpoznawalne, zawiera w sobie elementarną arytmetykę liczb naturalnych wraz z definicją formalnego dowodu, posiada dowód swojej niesprzeczności wtw gdy jest sprzeczny. Zupełność własność systemu formalnego, że dla każdego zdania albo ono, albo jego zaprzeczenie posiada dowód. Niesprzeczność własność systemu formalnego, że nie da się jednocześnie udowodnić zdanie i jego zaprzeczenie.

84 Pojęcia istotne dla teorii niekompletności Kurta Gödel a System formalny język formuł wraz ze zbiorem reguł wnioskowania i zbiorem aksjomatów. Aksjomaty teorie matematyczne budowane są na bazie twierdzeń zwanych aksjomatami, których prawdziwość uznajemy, gdyż wydają się być zgodne z naszą intuicją. Np. aksjomaty Teorii Mnogości ZFC (Zermelo Fraenkel with axiom of choice) Mechanicznie rozpoznawalne aksjomaty rozumiemy w ten sposób, że dla tej teorii istnieje algorytm, który rozpoznaje, czy dane stwierdzenie jest aksjomatem

85 Teoria Johna Bella Założenia: 1) lokalności, 2) determinizmu 3) braku konspiracji zastosowane łącznie dają wynik niezgodny z eksperymentem Nigdy nie będziemy mogli wyeliminować możliwości, że nasze poczynania nie są oparte na rzeczywistej wolnej woli, że jesteśmy zdeterminowani, że nie istnieje conspiracy, że w multiverse istnieją nasze kopie itd. itp.

86 Nauki podstawowe wskazują na istnienie niepokonywalnych sprzeczności lub barier Dostrzegamy istotne immanentne ograniczenia w poznaniu rzeczywistości i możliwości deterministycznej predykcji Życie jest grą z tajemnicą i ryzykiem, życie bez tajemnicy byłoby nieznośnie (niewyobrażalne)

87 A propos ATONEMENT (Ian McEwan) Cecilia, Robbie, Briony, Lola Możemy założyć, że świat jest realny. Musimy jednak pamiętać, że nasz mózg cały czas jest zaabsorbowany tworzeniem idiosynkratycznej rzeczywistości wirtualnej i ciągle powinniśmy sprawdzać, czy przystaje ona to prawdziwej rzeczywistości świata i tego wokół nas i tego w ogóle. (o ile taka możliwość istnieje)

88 Neuroteologia czyli Gagarin za monitorem tomografu MRJ Neuroteologia : termin wg. Wikipedia po raz pierwszy użyty przez Aldous Huxley a w książce Island 1962 NEUROTEOLOGIA : Neurobiologiczne podstawy przeżyć religijnych - próby dociekań co w mózgu, koreluje ( wywołuje?) z przeżyciami religijnymi. Jest to zatem (neuro)biologia duchowości. Poszukiwania modułu Boga w mózgu

89 d Aquili i Newberg: -tzw. stany unitarne ( jedności z wszechbytem ): -1) deafferentacja (odcięcia doznań czuciowych) -ORIENTATION ASSOCIATION AREA --2) Jednoczesna silna aktywność -ATTENTION ASSOCIATION AREA. - stan awareness without self. Stany te są spokrewnione z reakcjami seksualnej przyjemności. One też są zdrowotną metodą relaksacji i zarazem bardzo starym nabytkiem ewolucyjnym.

90 Medytacje (psychologiczne panaceum?) Techniki uważności (mindfulness) czyli jak radzic sobie z nadmiarem bodźców Czy mózg może się sam naprawić?

91 Moduł Boga (?) Wg Ramachandrana "God module" jest zgrupowaniem komórek w płacie skroniowym, które jeśli sa stymulowane wydają się wywoływać religijne przeżycia. W 1997 Ramachandran z zespołem zasugerowali na podstawie obserwacji chorych z temporal lobe epilepsy (TLE), którzy wykazują bardzo silne emocjonalne przeżycia religijne, odkrycie "God module" w mózgu człowieka, który to moduł jest odpowiedzialny za ewolucyjny instynkt wiary w religię. Vilayanur Ramachandran, (Center for Brain and Cognition Univ. California) - Brain and Perception Laboratory A może "duchowość" to tylko szczególny rodzaj stanu emocjonalnego?

92 PODSUMOWANIE (?) WYKŁADÓW (?) Neurobiologia - jesteśmy blisko poznania patogenezy neurodegeneracji i być może schorzeń psychicznych (błędna nazwa?) oraz chorób i zaburzeń rozwojowych, ale niekoniecznie przełoży się to na zapobieganie czy leczenie znacznie lepiej potrafimy wspomagać układ nerwowy (choc daleko do regeneracji) gwałtowny wzrost wiedzy a podstawowe pytania wciąż nie znajdują odpowiedzi np. jaka cecha układu nerwowego człowieka zdecydowała o jego sukcesie ewolucyjnym? Być może też która właściwość mózgu człowieka zdecyduje o jego zagładzie? Cokolwiek daje szanse, tworzy także ryzyko

93 PODSUMOWANIE (?) WYKŁADÓW (?) Lekarz w relacjach z chorym musi znaleźć drogę między empatią a zdyscyplinowanym myśleniem opartym na twardej (nie emocjonalnej i nie życzeniowej ) wiedzy Którekolwiek zejście z tej drogi oznacza zawodowe wykolejenie.

94 Dziękuję za wspólną obecność

95 Dodatek: Nieco o neurobiologii schorzeń umysłowych

96 Choroby umysłowe czyli również mózgowe Kontinuum zdrowia i choroby: Zdrowie fizyczne choroba fizyczna Zdrowie umysłowe choroba umysłowa Klasyczne paradygmaty w psychiatrii S. Freud psychoanaliza B.F. Skinner behawioryzm Niebiologiczne koncepcje schorzenia psychicznego (opętanie czyli zawładnięcie przez demona) Zagadnienia genetyczne chorób psychicznych eugenika Podejście biologiczne General paresis of the insane Nie zawsze wystarczy siła woli i psychoterapia i np. oduczanie nieprawidłowych zachowań

97 Schorzenia lękowe Napady paniki (2%) Agorafobia (5%) Schorzenie obsesyjno-kompulsywne (2%) Specyficzne fobie ( w tym społeczne )

98 Odpowiedź na stres Unikanie, wzrost czujności i uwagi, aktywacja układu sympatycznego, uwolnienie kortyzolu Rola osi podwzgórze-przysadka-nadnercze Myszy z nadekspresją CRH ( reakcji lękowych) Neurony CRH podwzgórza są pod wpływem c.migdałowatych (stymulują poprzez stria terminalis) hipokampa (liczne receptory kortyzolu! raczej hamuje CRH) Degeneracja hipokampa pod wpływem przewlekłego stresu (posttraumatic stress disorder)

99 Leczenie schorzeń lękowych Psychoterapia Leki (anksjolityki) Benzodiazepiny (wpływ na receptor GABA, lecz endogenna benzodiazepina jest nieznana) W PET zmniejszona ilość miejsc wiążących benzodiazepiny w korze czołowej jest zmniejszona u chorych z atakami paniki (endogenna regulacja receptora GABA?) Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (głównie używane w sch. afektywnych) Wzrost ilości receptorów kortyzolu w hipokampie W schorzeniu obsesyjno-kompulsywnym Antagoniści receptora CRH (Pexacerfont, Antalarmin)

100 Schorzenia afektywne Depresja Schorzenie dwubiegunowe

101 Depresja Nawet 20% populacji; Główna bezpośrednia przyczyna samobójstw Objawy Utrata (lub wzrost) apetytu Bezsenność (lub zwiększona senność) Zmęczenie Poczucie bezwartościowości i winy Osłabienie koncentracji Powtarzające się myśli o śmierci

102 Schorzenie dwubiegunowe (Typ I): powtarzające się epizody manii lub mieszane mania/depresja ( duża ) Typ II: hypomania / depresja (zawsze duża ) Cyklotymia: hypomania/łagodniejsza depresja Faza maniakalna Trwale podwyższony nastrój z drażliwością Wygórowana samoocena, poczucie wielkości Redukcja potrzeby snu Zwiększona rozmowność, gadatliwość gonitwa myśli Rozproszenie uwagi Nasilona nacelowana aktywność Obniżenie zahamowań w zachowaniu, rozwiązłość Nierozważne zachowania, Szaleństwa zakupów (wydawania pieniędzy)

103 Neurobiologia schorzeń afektywnych Złożoność i wieloskładnikowość objawów sugeruje rolę rozlanych systemów neuromodulacyjnych Hipoteza roli monoamin Hipoteza predyspozycji do stresu (diathesis-stresshypothesis) Charles a Nemeroffa

104 Neurobiologia schorzeń afektywnych Hipoteza roli monoamin Deficyt jednego z systemów neuromodulacyjnych (serotoninowego i/lub noradrenergicznego) Wątpliwości związane z koniecznością długotrwałego podawania leków (zatem nie działają bezpośrednio ale powodują proces adaptacji który skutkuje poprawą stanu chorego) Ponadto np. kokaina mimo podwyższania NE w synapsie nie działa antydepresyjne

105 Neurobiologia schorzeń afektywnych Hipoteza predyspozycji do stresu (diathesis-stresshypothesis) Charles a Nemeroffa Rodzinna predyspozycja (skłonność=diathesis) Zdarzenia osobnicze z dzieciństwa i genetyczna predyspozycja konwergują na stanie osi HPA prowadząc do schorzenia Uwaga! HPA gra rolę w patogenezie lęków a te towarzyszą depresji Zwiększony poziom kortyzolu w krwi i CRH w pmr Podawanie CRH szczurom wywołuje objawy depresji (m.in. spadek zainteresowania seksem!) Ilość receptorów kortyzolu w hipokampie i poziomu CRH w podwzgórzu zależy od stopnia matczynej opieki! Czynniki te decydują o reaktywności osi HPA.

106 Leczenie schorzeń afektywnych Elektrowstrząsy Psychoterapia Farmakoterapia Antydepresanty (być może działaja przez stymulację receptorów kortyzolu w hipokampie) Trójcykliczne (imipramina) blokuja wychwyt zwrotny NE i 5HT Selektywne blokery wychwytu serotoniny (fluoxetyna) (neurogeneza w hipokampie?) Selektywne blokery wychwytu NE (reboxetine) Inhibitory MAO (fenelezyna) Antagoniści receptora CRH (jak w sch. lękowych)? Sole litu (przypadkowe odkrycie efektu moczanu i innych soli litu w manii oraz schorzeniu dwubiegunowym) Lit przechodzi przez kanały sodowe Zapobiega przekształceniu PIP 2 (prekursora dla IP 3 ) Wymaga długotrwałego podawania, a zatem powoduje zmiany adaptacyjne, ale jakie!?

107 Leczenie schorzeń afektywnych

108 Schizofrenia Eugene Bleuler 1911 nazwa rozszczepionego umysłu (jaźni) Jedna czy wiele różnych chorób? Relatywny zanik mózgu potwierdzony przez porównanie bliźniąt Typy: Paranoidalny (najlepiej podatny na terapię) Hebefreniczny (Zaburzeń organizacji zachowania/emocji) Katatoniczny Objawy pozytywne Urojenia, omamy/halucynacje, (wzrokowe, słuchowe itp.), zaburzenia mowy Zaburzenia zachowania, katatonia Objawy negatywne Redukcja ekspresji emocji Zubożenie mowy Trudność inicjacji celowego zachowania/działania Zaburzenia pamięci

109 Schizofrenia geny vs. środowisko

110 Teorie patogenezy schizofrenii Hipoteza dopaminergiczna Nadaktywność receptorów dopaminergicznych Relacja stopnia powinowactwa do receptora D 2 odwrotna do dawki terapeutycznej Jednak skuteczność klozapiny (bez efektu na receptory dopa) wskazuje na inne mechanizmy Hipoteza glutamatergiczna Zmniejszona aktywność receptora NMDA Fencyklidyna ( angel dust hog ) hamuje NMDA wywołując objawy przypominające schizofrenię schizoidalne (??) zachowanie u myszy z hypoekspresją NMDA

111 Leczenie : antypsychotyczne (neuroleptyki)

Uwaga: wykład autorski do bezpośredniego wykorzystania, bez możliwości rozpowszechniania i powielania. Świadomość. Michał Biały

Uwaga: wykład autorski do bezpośredniego wykorzystania, bez możliwości rozpowszechniania i powielania. Świadomość. Michał Biały Uwaga: wykład autorski do bezpośredniego wykorzystania, bez możliwości rozpowszechniania i powielania Świadomość Michał Biały Aspekty świadomości: tło i doznania bieżące Tło poczucie odrębności jako osoby,

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II ZABURZENIA PSYCHICZNE DEPRESJA I SCHIZOFRENIA

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II ZABURZENIA PSYCHICZNE DEPRESJA I SCHIZOFRENIA BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II ZABURZENIA PSYCHICZNE DEPRESJA I SCHIZOFRENIA DEPRESJA CHARAKTERYSTYKA ZABURZENIA Epizod depresyjny rozpoznaje się gdy pacjent jest w stanie obniżonego nastroju, anhedonii

Bardziej szczegółowo

Pamięć i uczenie się Zaburzenia pamięci

Pamięć i uczenie się Zaburzenia pamięci Pamięć i uczenie się Zaburzenia pamięci W 9 Definicja: amnezja pourazowa tzn. występująca po urazie mózgu. dr Łukasz Michalczyk Pamięć utajona urazy głowy urazy głowy zapalenie mózgu wirus opryszczki prostej

Bardziej szczegółowo

Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory

Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory Iinformacja o intensywności bodźca: 1. Kodowanie intensywności bodźca (we włóknie nerwowym czuciowym) odbywa się za pomocą zmian częstotliwość

Bardziej szczegółowo

Neurokognitywistyka. Mózg jako obiekt zainteresowania w

Neurokognitywistyka. Mózg jako obiekt zainteresowania w Neurokognitywistyka. Mózg jako obiekt zainteresowania w psychologii poznawczej Małgorzata Gut Katedra Psychologii Poznawczej WyŜsza Szkoła Finansów i Zarządzania w Warszawie http://cogn.vizja.pl Wykład

Bardziej szczegółowo

Neurodydaktyka - rewolucja czy rozsądek? Dr n.med.tomasz Srebnicki

Neurodydaktyka - rewolucja czy rozsądek? Dr n.med.tomasz Srebnicki Neurodydaktyka - rewolucja czy rozsądek? Dr n.med.tomasz Srebnicki Jak świat światem, nikt nikogo niczego nie nauczył. Można tylko się nauczyć. Nikt z nas nie został nauczony chodzenia, my nauczyliśmy

Bardziej szczegółowo

Sen i czuwanie rozdział 9. Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8

Sen i czuwanie rozdział 9. Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8 Sen i czuwanie rozdział 9 Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8 SEN I CZUWANIE SEN I RYTMY OKOŁODOBOWE FAZY SNU CHARAKTERYSTYKA INDUKOWANIE SNU MECHANIZM I STRUKTURY MÓZGOWE RYTMY OKOŁODOBOWE

Bardziej szczegółowo

Systemy odbioru i przetwarzania informacji cechuje: wieloetapowość (odbiór informacji przez receptory, dekodowanie,kodowanie)

Systemy odbioru i przetwarzania informacji cechuje: wieloetapowość (odbiór informacji przez receptory, dekodowanie,kodowanie) Systemy odbioru i przetwarzania informacji cechuje: wieloetapowość (odbiór informacji przez receptory, dekodowanie,kodowanie) specjalizacja strukturalna i funkcjonalna ze względu na rodzaj bodźca oraz

Bardziej szczegółowo

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Model anatomiczno-neurologiczno-radiologiczny: obszar unaczynienia objawy neurologiczne - lokalizacja

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Model anatomiczno-neurologiczno-radiologiczny: obszar unaczynienia objawy neurologiczne - lokalizacja Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649 Model anatomiczno-neurologiczno-radiologiczny: obszar unaczynienia objawy neurologiczne - lokalizacja obszar unaczynienia objawy lokalizacja TĘTNICA SZYJNA WEWNĘTRZNA (OCZNA

Bardziej szczegółowo

Wykład X. Krótka historia neurobiologii poznawczej (cognitive neuroscience)

Wykład X. Krótka historia neurobiologii poznawczej (cognitive neuroscience) Wykład X Krótka historia neurobiologii poznawczej (cognitive neuroscience) Historia badań nad mózgiem Joseph Gall, Johann Spurzheim (1810): frenologia 35 specyficznych funkcji mózgu anatomiczna personologia

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II JĄDRA PODSTAWY KRESOMÓZGOWIA I KONTROLA RUCHOWA

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II JĄDRA PODSTAWY KRESOMÓZGOWIA I KONTROLA RUCHOWA BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II JĄDRA PODSTAWY KRESOMÓZGOWIA I KONTROLA RUCHOWA MECHANIZMY KONTROLI RUCHOWEJ SYSTEMY ZSTĘPUJĄCE Korowe ośrodki motoryczne Kora motoryczna (planowanie, inicjacja i kierowanie

Bardziej szczegółowo

w kontekście percepcji p zmysłów

w kontekście percepcji p zmysłów Układ nerwowy człowieka w kontekście percepcji p zmysłów Układ nerwowy dzieli się ę na ośrodkowy i obwodowy. Do układu nerwowego ośrodkowego zalicza się mózgowie (mózg, móżdżek i pień mózgu) oraz rdzeń

Bardziej szczegółowo

ośrodkowy układ nerwowy

ośrodkowy układ nerwowy receptory ośrodkowy układ nerwowy efektory układ autonomiczny ... ośrodkowy układ nerwowy receptory... układ autonomiczny obwodowy układ nerwowy Ogólny schemat połączeń systemu nerwowego... efektory układu

Bardziej szczegółowo

Pamięć. Funkcja i jej zaburzenia. Maciej Kopera

Pamięć. Funkcja i jej zaburzenia. Maciej Kopera Pamięć Funkcja i jej zaburzenia Maciej Kopera Definicja Czynność poznawcza umożliwiająca chwilowe lub trwałe zachowanie (zapamiętywanie), przechowywanie (magazynowanie), odtwarzanie (przypominanie) informacji.

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym

Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym Rozwój emocjonalny i społeczny dziecka w młodszym wieku szkolnym Ewa Pohorecka 08.06.2015 Kraków Rozwój emocjonalny dziecka kładzie podwaliny pod rozwój każdej innej zdolności umysłowej Na długo przed

Bardziej szczegółowo

Pamięć operacyjna. Paulina Ziomkowska Kognitywistyka 3 rok

Pamięć operacyjna. Paulina Ziomkowska Kognitywistyka 3 rok Pamięć operacyjna Paulina Ziomkowska Kognitywistyka 3 rok Pamięć operacyjna (WM) cześć pamięci krótkotrwałej Jest definiowana jako system, który aktywnie przechowuje informacje w umyśle aby wykonać werbalne

Bardziej szczegółowo

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel OGÓLNE Umiejętność, które wykorzystujemy we wszelkiego typu działaniach SAMOREGULACJI

Bardziej szczegółowo

Mechanizmy biologiczne i psychologiczno społeczne regulujace zachowanie człowieka. Dariusz Mazurkiewicz

Mechanizmy biologiczne i psychologiczno społeczne regulujace zachowanie człowieka. Dariusz Mazurkiewicz Mechanizmy biologiczne i psychologiczno społeczne regulujace zachowanie człowieka Dariusz Mazurkiewicz Podejście biologiczne: Zachowanie człowieka jest zdeterminowane czynnikami natury biologicznej: neuroprzekaźniki

Bardziej szczegółowo

Elementy neurolingwistyki

Elementy neurolingwistyki Elementy neurolingwistyki Neurolingwistyka bada relacje języka i komunikacji do pewnych aspektów funkcjonowania mózgu metody: badania zdolności językowych po uszkodzeniach mózgu, eksperymenty, konstrukcja

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie się dominacji stronnej

Kształtowanie się dominacji stronnej Kształtowanie się dominacji stronnej Lateralizacja wyraża się np. większą sprawnością ruchową kończyn prawych od kończyn lewych. Lateralizacja to inaczej "stronność" - asymetria czynnościowa prawej i lewej

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 8: ŚWIADOMOŚĆ. Psychologia poznawcza. dr Mateusz Hohol

WYKŁAD 8: ŚWIADOMOŚĆ. Psychologia poznawcza. dr Mateusz Hohol WYKŁAD 8: ŚWIADOMOŚĆ Psychologia poznawcza dr Mateusz Hohol CO TO JEST ŚWIADOMOŚĆ? Medyczna koncepcja świadomości: pacjent przytomny to pacjent świadomy pacjent w stanie wegetatywnym to pacjent nieświadomy

Bardziej szczegółowo

Świadomość. Paweł Borycki. Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytet Warszawski. 21 stycznia 2015

Świadomość. Paweł Borycki. Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytet Warszawski. 21 stycznia 2015 Świadomość Paweł Borycki Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytet Warszawski 21 stycznia 2015 Na podstawie: Paul Thagard, Consciousness, [in:] Mind. Introduction to Cognitive Science. Second

Bardziej szczegółowo

Jeśli nie Zespół Aspergera to co? Różne potrzeby terapeutyczne.

Jeśli nie Zespół Aspergera to co? Różne potrzeby terapeutyczne. Jeśli nie Zespół Aspergera to co? Różne potrzeby terapeutyczne. Małgorzata Dąbrowska-Kaczorek Lekarz specjalizujący się w psychiatrii i psychoterapeuta poznawczo-behawioralny Centrum Diagnozy i Terapii

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży: pojedynczy epizod dużej depresji nawracająca duża depresja dystymia mania lub submania stan mieszany zaburzenia afektywne

Bardziej szczegółowo

Ucieleśnione poznanie

Ucieleśnione poznanie dr Mateusz Hohol Ucieleśnione poznanie zajęcia 7-8: Radykalny enaktywizm Ciało w mózgu Slinky (Andy Clark) Sprężynka Slinky przejawia zachowanie, wyglądające na inteligentne, pomimo tego, że nie posiada

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie integracji sensorycznej w usprawnianiu zaburzeń rozwojowych.

Wykorzystanie integracji sensorycznej w usprawnianiu zaburzeń rozwojowych. Wykorzystanie integracji sensorycznej w usprawnianiu zaburzeń rozwojowych. Termin integracja sensoryczna po raz pierwszy został użyty przez Ch. Sherringtona w 1902 roku w Anglii. Nowe znaczenie temu terminowi

Bardziej szczegółowo

Miłość jest serią reakcji chemicznych. Lepiej niŝ romantyczne sonety Szekspira opisze ją język laboranta. Chemia miłości

Miłość jest serią reakcji chemicznych. Lepiej niŝ romantyczne sonety Szekspira opisze ją język laboranta. Chemia miłości Miłość jest serią reakcji chemicznych. Lepiej niŝ romantyczne sonety Szekspira opisze ją język laboranta. Chemia miłości Justyna Kupis Mózg osoby zakochanej Oczy zbierają informację o wzroście, figurze,

Bardziej szczegółowo

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Małgorzata Dąbrowska-Kaczorek Lekarz specjalizujący się w psychiatrii i psychoterapii pozn-behehawioralnej Centrum Diagnozy i Terapii ADHD Zaburzenia psychiczne

Bardziej szczegółowo

PÓŁKULE MÓZGOWE I ICH ROLA W DIAGNOSTYCE

PÓŁKULE MÓZGOWE I ICH ROLA W DIAGNOSTYCE PÓŁKULE MÓZGOWE I ICH ROLA W DIAGNOSTYCE BUDOWA MÓZGU -półkule lewa półkula język, logika, zdolności matematyczne, porządkowanie elementów, przyswajanie wiedzy akademickiej, prawa półkula rytm, rymy, muzyka,

Bardziej szczegółowo

Matematyka Montessori + Aktualne badania mózgu Tanya Ryskind, J.D. tanyaryskind@gmail.com

Matematyka Montessori + Aktualne badania mózgu Tanya Ryskind, J.D. tanyaryskind@gmail.com Matematyka Montessori + Aktualne badania mózgu Tanya Ryskind, J.D. tanyaryskind@gmail.com Podróż Montessori Z Włoch do Indii Maria miała 70 lat Mario, jej syn, Wpływ Indii, NAMTA Journal, vol.23, 1969

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową.

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Metoda Krakowska Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Jest to metoda sylabowa oparta na wspomaganiu

Bardziej szczegółowo

Autonomiczny i Ośrodkowy Układ Nerwowy

Autonomiczny i Ośrodkowy Układ Nerwowy Autonomiczny i Ośrodkowy Układ Nerwowy System Nerwowy Ośrodkowy System Nerwowy Analizuje, interpretuje i przechowuje informacje Zarządza organami Obwodowy System Nerwowy Transmisja informacji z i do OSN

Bardziej szczegółowo

Neuronalne korelaty przeżyć estetycznych (Rekonstrukcja eksperymentu)

Neuronalne korelaty przeżyć estetycznych (Rekonstrukcja eksperymentu) Neuronalne korelaty przeżyć estetycznych (Rekonstrukcja eksperymentu) NEUROESTETYKA PIOTR PRZYBYSZ Wykład monograficzny. UAM Poznań 2010 Rozumienie piękna na gruncie psychologii sztuki i w neuroestetyce

Bardziej szczegółowo

Umysł-język-świat 2012

Umysł-język-świat 2012 Umysł-język-świat 2012 Wykład X: Między psycholingwistyką a neurolingwistyką Teorie neurolingwistyczne John Hughlings Jackson (1835-1911) badał jak bodźce wywołują reakcje i złożoność reakcji Dwa poziomy

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny

Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny Z punktu widzenia kognitywisty: język naturalny Wykład I: Czym jest język? http://konderak.eu/pwk13.html Piotr Konderak kondorp@bacon.umcs.lublin.pl p. 205, Collegium Humanicum konsultacje: czwartki, 11:10-12:40

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

Fizjologia z elementami patofizjologii BLOK 1 Wyższe czynności życiowe

Fizjologia z elementami patofizjologii BLOK 1 Wyższe czynności życiowe UKŁAD LIMBICZNY, UCZENIE SIĘ, PAMIĘĆ, EMOCJE. Mózg jest organem, który pozwala nam odczuwać i myśleć, uczyć się i pamiętać, tworzyć i marzyć, nabywać i przejawiać stany emocjonalne. Emocje, uczenie się

Bardziej szczegółowo

METODA TOMATISA. Stymulacja audio psycho. Trening uwagi słuchowej Stymulacja słuchowa

METODA TOMATISA. Stymulacja audio psycho. Trening uwagi słuchowej Stymulacja słuchowa METODA TOMATISA Stymulacja audio psycho lingwistyczna Trening uwagi słuchowej Stymulacja słuchowa mgr Jolanta Kowalczyk Łokaj mgr Anna Kocięcka Zbylut mgr Małgorzata Lewandowska Prawa Tomatisa Głos człowieka

Bardziej szczegółowo

ZESPOŁY PSYCHOPATOLOGICZNE

ZESPOŁY PSYCHOPATOLOGICZNE ZESPOŁY PSYCHOPATOLOGICZNE MÓZG BUDOWA Kora czołowa hipokamp c.migd ałowat e Układ limbiczny wzgórze podwzgórze Płaty czołowe mózgu Kora przedczołowa, zakręt środkowy, Lewa: wygasza, wyłącza emocje, kieruje

Bardziej szczegółowo

Program terapeutyczno-edukacyjny Zmyślne ruchy, które doskonalą umysł - gimnastyka mózgu

Program terapeutyczno-edukacyjny Zmyślne ruchy, które doskonalą umysł - gimnastyka mózgu Opracowała: Katarzyna Szydłowska Wprowadzenie Dziecko rodzi się z kompleksem naturalnych sił- odruchów i instynktów. Naturalnie dane odruchy i pierwotne ruchy w procesie ich przyswajania w okresie niemowlęcym,

Bardziej szczegółowo

grupa a Klasa 7. Zaznacz prawidłowe zakończenie zdania. (0 1)

grupa a Klasa 7. Zaznacz prawidłowe zakończenie zdania. (0 1) grupa a Regulacja nerwowo-hormonalna 37 pkt max... Imię i nazwisko Poniższy test składa się z 20 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź.... Za rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

Wstęp do kognitywistyki. Wykład 6: Psychologia poznawcza

Wstęp do kognitywistyki. Wykład 6: Psychologia poznawcza Wstęp do kognitywistyki Wykład 6: Psychologia poznawcza Sześciokąt nauk kognitywnych I. Psychologia poznawcza Poznanie to zdolność człowieka do odbierania informacji z otoczenia i przetwarzania ich w celu

Bardziej szczegółowo

Ośrodkowy układ nerwowy. Zmiany morfologiczne i funkcjonalne.

Ośrodkowy układ nerwowy. Zmiany morfologiczne i funkcjonalne. Ośrodkowy układ nerwowy. Zmiany morfologiczne i funkcjonalne. Prof. dr hab. med. Monika Puzianowska-Kuznicka Zakład Geriatrii i Gerontologii, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego Zespół Kliniczno-Badawczy

Bardziej szczegółowo

Czy architektura umysłu to tylko taka sobie bajeczka? Marcin Miłkowski

Czy architektura umysłu to tylko taka sobie bajeczka? Marcin Miłkowski Czy architektura umysłu to tylko taka sobie bajeczka? Marcin Miłkowski Architektura umysłu Pojęcie używane przez prawie wszystkie współczesne ujęcia kognitywistyki Umysł Przetwornik informacji 2 Architektura

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Wybrane teorie neurolingwistyczne

Wybrane teorie neurolingwistyczne Wybrane teorie neurolingwistyczne (5) stanowiska holistyczne cd. Kurt Goldstein: badania nad afazja amnestyczną afazję wywołuje niezdolność do zajmowania abstrakcyjnej postawy, tzn niezdolność do: podejmowania

Bardziej szczegółowo

Opracowała: K. Komisarz

Opracowała: K. Komisarz Opracowała: K. Komisarz EEG ElektroEncefaloGraf - aparat do pomiaru fal mózgowych i oceny pracy mózgu. BIOFEEDBACK - z ang. biologiczne sprzężenie zwrotne (dostarczanie człowiekowi informacji zwrotnej

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

SCALANIE MIĘDZYMODALNE

SCALANIE MIĘDZYMODALNE SCALANIE MIĘDZYMODALNE ROLA MÓŻDŻKU W PERCEPCJI JAKO PROCESIE INTEGRACJI SENSORYCZNO-MOTORYCZNEJ Adriana Schetz Instytut Filozofii Uniwersytet Szczeciński www.kognitywistykanaus/schetz/ CEL: POKAZAĆ JAK

Bardziej szczegółowo

Fenomen depresyjnego realizmu Oczami psychologa, biologa, badacza

Fenomen depresyjnego realizmu Oczami psychologa, biologa, badacza Fenomen depresyjnego realizmu Oczami psychologa, biologa, badacza Paweł Mazurkiewicz Depresja Zaburzenie afektywne Różne rodzaje depresji - choroba afektywna jednobiegunowa - choroba afektywna dwubiegunowa

Bardziej szczegółowo

Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców

Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców Percepcja wzrokowa jest zdolnością do rozpoznawania i rozróżniania bodźców wzrokowych a także do ich interpretowania przez odniesienie do poprzednich doświadczeń. Nie jest wyłącznie zdolnością do dokładnego

Bardziej szczegółowo

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera?

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Dr n. med. Marek Walusiak specjalista fizjoterapii Ruch jest bardzo ważnym elementem leczenia. Niewielki, systematyczny wysiłek może dać bardzo dużo. 30-45 minut

Bardziej szczegółowo

Choroby układu krążenia. Dr n.med. Radosław Tomalski

Choroby układu krążenia. Dr n.med. Radosław Tomalski Choroby układu krążenia Dr n.med. Radosław Tomalski Choroba niedokrwienna serca choroba niedokrwienna serca, chns, (morbus ischaemicus cordis, mic; ischaemic heart disease, ihd) - jest to zespół objawów

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Psychoterapia poznawczobehawioralna pacjentów z chorobami somatycznymi Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Chory somatycznie i jego sytuacja Poczucie zagrożenia Utrata kontroli Wyłączenie z ról społecznych

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY PSYCHOLOGII KLINICZNEJ

ELEMENTY PSYCHOLOGII KLINICZNEJ ELEMENTY PSYCHOLOGII KLINICZNEJ Definicja psychologii klinicznej: Jest to dziedzina psychologii stosowanej, która posiada odrębny od innych działów psychologii obszar badań i praktyki. Obszar ten stanowią

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspieranie miękkich kompetencji dziecka Mgr Beata Skowrońska Uniwersytet w Białymstoku 2 października 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

STAN PADACZKOWY. postępowanie

STAN PADACZKOWY. postępowanie STAN PADACZKOWY postępowanie O Wytyczne EFNS dotyczące leczenia stanu padaczkowego u dorosłych 2010; Meierkord H., Boon P., Engelsen B., Shorvon S., Tinuper P., Holtkamp M. O Stany nagłe wydanie 2, red.:

Bardziej szczegółowo

dr n. med. Magdalena Trzcińska

dr n. med. Magdalena Trzcińska DZIECKO Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 (CHOROBĄ RECKLINGHAUSENA): NAJWAŻNIEJSZE PROBLEMY Z PERSPEKTYWY PSYCHOLOGICZNEJ dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

Anna Słupik. Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym

Anna Słupik. Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym Anna Słupik Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym 16.05.2007 Struktura układu czucia głębokiego Receptory w strukturach układu ruchu: mięśnie + ścięgna więzadła torebka

Bardziej szczegółowo

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow Upośledzenie umysłowe Obniżenie sprawności umysłowej powstałe w okresie rozwojowym. Stan charakteryzujący się istotnie niższą od przeciętnej ogólną

Bardziej szczegółowo

1. Neuroplastyczność a uczenie się i pamięć

1. Neuroplastyczność a uczenie się i pamięć Wstęp Sen jest nieodzownym elementem naszego życia. Wielopoziomowe badania dostarczają zbieżnych wyników wskazujących na jego istotną rolę w procesach uczenia się oraz pamięci, co w dzisiejszych czasach

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO OLIGOFRENOPEDAGOGIKA

Bardziej szczegółowo

Wykład 3. metody badania mózgu I. dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii

Wykład 3. metody badania mózgu I. dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii Wykład 3 metody badania mózgu I dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii ośrodkowy układ nerwowy (OUN) mózgowie rdzeń kręgowy obwodowy układ nerwowy somatyczny układ nerwowy: przewodzi informacje z i do

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie co będzie b w życiu dorosłym Iwona A. Trzebiatowska Schizofrenia Brak możliwości rozpoznanie poniżej 6 rż Wcześniejsze zachorowania u chłopców Udział czynnika organicznego

Bardziej szczegółowo

PSYCHOTERAPIA W ŚWIETLE NEURONAUKI. Prof. dr hab. Dominika Dudek Zakład Zaburzeń Afektywnych Katedra Psychiatrii CMUJ

PSYCHOTERAPIA W ŚWIETLE NEURONAUKI. Prof. dr hab. Dominika Dudek Zakład Zaburzeń Afektywnych Katedra Psychiatrii CMUJ PSYCHOTERAPIA W ŚWIETLE NEURONAUKI Prof. dr hab. Dominika Dudek Zakład Zaburzeń Afektywnych Katedra Psychiatrii CMUJ Sigmund Freud 1856-1939 Początkowo neurolog Zniechęcony panującym w medycynie akademickiej

Bardziej szczegółowo

MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania

MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania MNEMOTECHNIKI jako jedna z metod ułatwiających nabywanie przez dziecko umiejętności czytania i pisania dr Joanna Skibska Akademia Techniczno-Humanistyczna Bielsko-Biała Wiek a zdolności uczenia się dziecka

Bardziej szczegółowo

Autyzm. autyzm wczesnodziecięcy

Autyzm. autyzm wczesnodziecięcy Autyzm autyzm wczesnodziecięcy Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które najczęściej ujawnia się w ciągu pierwszych trzech lat życia jako rezultat zaburzenia neurologicznego, które oddziałuje na funkcje

Bardziej szczegółowo

Korelacje wzrokowo-słuchowe

Korelacje wzrokowo-słuchowe Korelacje wzrokowo-słuchowe Bartosz Kunka Katedra Systemów Multimedialnych Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki Politechnika Gdańska Synestezja a percepcja wielomodalna Synestezja pojęcie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia afektywne. Justyna Andrzejczak Kognitywistyka

Zaburzenia afektywne. Justyna Andrzejczak Kognitywistyka Zaburzenia afektywne Justyna Andrzejczak Kognitywistyka Podział wg ICD-10 F30 Epizod maniakalny F31 Zaburzenia afektywne dwubiegunowe F32 Epizod depresyjny F33 Zaburzenia depresyjne nawracające F34 Uporczywe

Bardziej szczegółowo

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK Temat: Układ nerwowy i hormonalny Zadanie 1. Zaznacz poprawną odpowiedź. Co to są hormony? a) związki chemiczne wytwarzane w gruczołach łojowych, które regulują pracę

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Prezentacja, którą czytacie jest jedynie zbiorem sugestii. Nie zawiera odpowiedzi na pytania wprost. Jeżeli nie wiedzielibyście jak odpowiedzieć na

Prezentacja, którą czytacie jest jedynie zbiorem sugestii. Nie zawiera odpowiedzi na pytania wprost. Jeżeli nie wiedzielibyście jak odpowiedzieć na Prezentacja, którą czytacie jest jedynie zbiorem sugestii. Nie zawiera odpowiedzi na pytania wprost. Jeżeli nie wiedzielibyście jak odpowiedzieć na któreś z pytań, to poniżej macie kierunek w jakim podążać

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

. Elzbieta Dzionek Małgorzata Gmosinska Anna Koscielniak Mirosława Szwajkajzer

. Elzbieta Dzionek Małgorzata Gmosinska Anna Koscielniak Mirosława Szwajkajzer . Elzbieta Dzionek Małgorzata Gmosinska Anna Koscielniak Mirosława Szwajkajzer Copyright by O cyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Redakcja wydawnicza: Małgorzata Miller Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska

Bardziej szczegółowo

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie Wiadomości naukowe o chorobie Huntingtona. Prostym językiem. Napisane przez naukowców. Dla globalnej społeczności HD. Ruch zwiększa recykling komórkowy Ćwiczenia potęgują recykling komórkowy u myszy. Czy

Bardziej szczegółowo

Nowe metody i trendy w rehabilitacji kończyny. dziecięcym

Nowe metody i trendy w rehabilitacji kończyny. dziecięcym Nowe metody i trendy w rehabilitacji kończyny górnej u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym Dr n. med. Anna Czernuszenko Mazowieckie Centrum Neuropsychiatrii i Rehabilitacji Dzieci i Młodzieży w Zagórzu

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Skaner PET-CT GE Discovery IQ uruchomiony we Wrocławiu w 2015 roku.

WSTĘP. Skaner PET-CT GE Discovery IQ uruchomiony we Wrocławiu w 2015 roku. WSTĘP Technika PET, obok MRI, jest jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się metod obrazowych w medycynie. Przełomowymi wydarzeniami w rozwoju PET było wprowadzenie wielorzędowych gamma kamer,

Bardziej szczegółowo

Elementy kognitywistyki III: Modele i architektury poznawcze

Elementy kognitywistyki III: Modele i architektury poznawcze Elementy kognitywistyki III: Modele i architektury poznawcze Wykład III: Psychologiczne modele umysłu Gwoli przypomnienia: Kroki w modelowaniu kognitywnym: teoretyczne ramy pojęciowe (modele pojęciowe)

Bardziej szczegółowo

WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH

WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH niektórych dopalaczy pobranych na terenie powiatu namysłowskiego Przygotowała : Urszula Modrak 1 Niezły wkręt JWH 081 Walina Fenyloalanina RCS 4 (substancja syntetyczna) (aminokwas)

Bardziej szczegółowo

WSEI Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie UMYSŁ SZACHISTY

WSEI Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie UMYSŁ SZACHISTY UMYSŁ SZACHISTY Projekt MAT - Rozwijanie umiejętności talentów szachowych poprzez trening sprawności poznawczej, kreatywności i innowacyjności myślenia młodych szachistów Robert Porzak, Jan Przewoźnik

Bardziej szczegółowo

Móżdżek. Móżdżek położony jest w dole tylnym czaszki pod namiotem móżdżku. Sąsiaduje z płatem skroniowym, potylicznym oraz z pniem mózgu.

Móżdżek. Móżdżek położony jest w dole tylnym czaszki pod namiotem móżdżku. Sąsiaduje z płatem skroniowym, potylicznym oraz z pniem mózgu. Móżdżek 1) Budowa i położenie Móżdżek położony jest w dole tylnym czaszki pod namiotem móżdżku. Sąsiaduje z płatem skroniowym, potylicznym oraz z pniem mózgu. Składa się z dwóch półkul oddzielonych od

Bardziej szczegółowo

Praktyczne zastosowanie Gimnastyki Mózgu.

Praktyczne zastosowanie Gimnastyki Mózgu. Praktyczne zastosowanie Gimnastyki Mózgu. Kinezjologia Edukacyjna, której twórcą jest dr Paul Dennison, jest metodą wspierania naturalnego rozwoju człowieka, bez względu na jego wiek, poprzez ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU OPIS

KARTA PRZEDMIOTU OPIS CECHA PRZEDMIOTU KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE Nazwa przedmiotu PSYCHIATRIA Poziom realizacji Studia pierwszego stopnia stacjonarne przedmiotu Jednostka realizująca Instytut Nauk

Bardziej szczegółowo

Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu. Dorota Kalinowska - psycholog

Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu. Dorota Kalinowska - psycholog Dziecko z zespołem Aspergera w przedszkolu Dorota Kalinowska - psycholog Zespół Aspergera vs Autyzm Podobieństwa: Nieprawidłowości w zakresie interakcji społecznych; Stereotypowy, ograniczony repertuar

Bardziej szczegółowo

Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW

Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW Co to jest FAS? FAS czyli Alkoholowy Zespół Płodowy (Fetal Alkohole Syndrome) to zespół zaburzeń występujących u dziecka, będący wynikiem

Bardziej szczegółowo

Biologiczne podłoże dużej depresji

Biologiczne podłoże dużej depresji Adam M. Zalepa Biologiczne podłoże dużej depresji Według WHO rozpowszechnienie dużej depresji wynosi od 3% do 10% populacji i w każdej chwili cierpi na nią 150 mln. ludzi na całym świecie. W przewidywaniach

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE WARUNKI BADANIA LEKARSKIEGO W ZAKRESIE UKŁADU

SZCZEGÓŁOWE WARUNKI BADANIA LEKARSKIEGO W ZAKRESIE UKŁADU Załącznik nr 5 Załącznik nr 5 SZCZEGÓŁOWE WARUNKI BADANIA LEKARSKIEGO W ZAKRESIE UKŁADU NERWOWEGO, SZCZEGÓŁOWE W WARUNKI TYM PADACZKI BADANIA LEKARSKIEGO W ZAKRESIE UKŁADU NERWOWEGO, W TYM PADACZKI 1.

Bardziej szczegółowo

Metody psychoregulacji

Metody psychoregulacji Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Psychologii Zdrowia Metody psychoregulacji Osoby prowadzące przedmiot: 1. Krokosz Daniel, magister, daniel.krokosz@awfis.gda.pl

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1

JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 w Bydgoszczy Katedra i Klinika Psychiatrii

Bardziej szczegółowo

Aby zrozumieć czym różni się autyzm od zespołu Aspergera (ZA), należy cofnąć się nieco w historii.

Aby zrozumieć czym różni się autyzm od zespołu Aspergera (ZA), należy cofnąć się nieco w historii. Autyzm a zespół Aspergera Aby zrozumieć czym różni się autyzm od zespołu Aspergera (ZA), należy cofnąć się nieco w historii. Dzieci z zaburzeniami rozwoju pojawiały się już w bardzo dawnych czasach, za

Bardziej szczegółowo

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ Wrocław, 5 kwietnia 2008 I. WCZESNA INTERWENCJA 1. CELE 2. KORZYŚCI II. MODEL OPIEKI NAD MAŁYMI DZIEĆMI Z ZABURZENIAMI

Bardziej szczegółowo

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU Dla stomatologów, foniatrów, laryngologów, okulistów i fizjoterapeutów WERSJA 2014.2 20 godzin akademickich zrealizowanych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl

Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl W styczniu 1907 roku, ukazała się praca niemieckiego neurologa, Aloisa Alzheimera, O szczególnej chorobie kory mózgowej Opisywała ona przypadek pacjentki,

Bardziej szczegółowo

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna?

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna? Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które najczęściej ujawnia się w ciągu pierwszych trzech lat życia jako rezultat zaburzenia neurologicznego, które oddziałuje na funkcje pracy mózgu.

Bardziej szczegółowo

Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu

Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu Redakcja i korekta: Magdalena Ziarkiewicz Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2010 Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa

Bardziej szczegółowo