Determinanty satysfakcji życiowej w późnej dorosłości w świetle rodzimych doniesień badawczych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Determinanty satysfakcji życiowej w późnej dorosłości w świetle rodzimych doniesień badawczych"

Transkrypt

1 PSYCHOGERIATRIA POLSKA 2010;7(1):11-16 artykuł poglądowy opinion article Determinanty satysfakcji życiowej w późnej dorosłości w świetle rodzimych doniesień badawczych Determinants of life satisfaction in late adulthood according to Polish research reports Halina Zielińska-Więczkowska 1, Kornelia Kędziora-Kornatowska 2 1 Katedra i Zakład Pedagogiki i Dydaktyki Pielęgniarskiej Collegium Medicum UMK 2 Katedra i Klinika Geriatrii Collegium Medicum UMK, kierownik Słowa kluczowe: satysfakcja życiowa/jakość życia, późna dorosłość, determinanty Key words: life satisfaction/quality of life, late adulthood, determinants Streszczenie Celem artykułu przygotowanego na podstawie przeglądu literatury oraz doniesień badawczych jest ukazanie najważniejszych czynników wyznaczających satysfakcję życiową w okresie późnej dorosłości na tle postępującej inwolucji starczej. Satysfakcja życiowa wyraża stopień zadowolenia z życia na wielu jego płaszczyznach. Ważnymi determinantami satysfakcji życiowej osób starszych są kondycja zdrowotna (głównie sprawność fizyczna), poziom wykształcenia, sytuacja materialna, jakość relacji w rodzinie, optymizm, poczucie koherencji. Jej poziom wyznacza złożony całożyciowy proces wychowania człowieka, w tym edukacji permanentnej. Ważnym jej wyznacznikiem jest bilans życiowych dokonań/strat oraz wielowymiarowe wsparcie jednostki w poszczególnych etapach drogi życiowej. Abstract Aim: the aim of the study based on literature review and research reports is to recognize the most important factors determining life satisfaction in late adulthood in the era of senile involution. Life satisfaction reflects the degree of satisfaction with many aspects of life. Among the important determinants of life satisfaction in the elderly are: general health (especially physical fitness), education level, material status, quality of family relations, being optimistic and the level of the sense of coherence. The level of life satisfaction results from the whole process of upbringing, including continuing education. Success/failure balance and multidimensional support of an individual at the consecutive stages of life are important determinants of life satisfaction. PGP 129 Adres do korespondencji: dr n. med. Halina Zielińska-Więczkowska Katedra i Zakład Pedagogiki i Dydaktyki Pielęgniarskiej UMK Collegium Medicum Bydgoszcz, ul. Techników 3, tel. (0-52) Copyright 2010 Fundacja Ochrony Zdrowia Psychicznego

2 12 Wstęp W czasach systematycznego starzenia się współczesnych społeczeństw pytanie o satysfakcję życiową osób starszych wydaje się wysoce zasadne. W literaturze często spotykanym synonimem pojęcia satysfakcja życiowa jest jakość życia, co znajduje miejsce w prezentowanym artykule [1]. Satysfakcja życiowa bywa, zwłaszcza w psychologii, utożsamiana z poczuciem szczęścia. Pojęcie szczęścia ma też wiele znaczeń. Satysfakcja życiowa jest wyrazem zadowalających parametrów jakości życia. Odzwierciedla stopień zaspokojenia ważnych dla człowieka potrzeb. W znacznej mierze zależy od aspiracji życiowych i statusu społecznego jednostki. Jakość życia w ujęciu Światowej Organizacji Zdrowia to satysfakcja z sytuacji życiowej, subiektywna ocena własnej sytuacji życiowej w porównaniu z sytuacją innych osób w tym samym wieku lub osiągnięcie wysoko cenionej wartości [2]. Satysfakcja życiowa według Halickiej [3] wyraża zbilansowaną ocenę wieloczynnikową, na która składa się ocena obecnego życia oraz ocena życiowych dokonań. W gerontologii ważnym celem jest, aby średnia długość życia, która na przestrzeni ostatnich stu lat znacznie się wydłużyła (średnio z około 40 lat do około 80) oznaczała także satysfakcję z obecnego życia i przeżytych lat. Celem pracy, przygotowanej na podstawie przeglądu literatury oraz doniesień badawczych, jest ukazanie najważniejszych czynników wyznaczających satysfakcję życiową w późnej dorosłości na tle postępującej inwolucji starczej. Proces starzenia się a satysfakcja życiowa Starzenie się jako proces z natury destruktywny, zapewne nie sprzyja satysfakcji życiowej w późnej dorosłości. W psychologii, starzenie się bywa nazywane okresem strat. Straty, coraz bardziej widoczne, dotyczą zdrowia, witalności, urody, atrakcyjności fizycznej, osób najbliższych, pozycji i prestiżu społecznego etc. Śmierć w życiu osoby starszej staje się zjawiskiem częstym i wszechobecnym. Umierają członkowie rodziny, przyjaciele, znajomi i niestety pojawia się widmo nadchodzącej własnej śmierci. To wszystko wywiera negatywny wpływ na świadomość i funkcjonowanie osób starszych. Strata małżonka/partnera życiowego może poważnie zaburzyć pełnienie dotychczasowych ról społecznych, jakże ważnych dla człowieka w aspekcie jakości życia. Wycofanie się z aktywności zawodowej może prowadzić do utraty prestiżu zawodowego i osobistych aspiracji w związku z zajmowanym wcześniej, niekiedy znaczącym, stanowiskiem pracy. Wiąże się to z obniżeniem się statusu materialnego i społecznego emeryta/rencisty [2]. W psychologii uważa się, że człowiek łatwiej znosi sytuacje trudne, jeżeli dostrzega w niedalekiej przyszłości perspektywę zmian na lepsze. Przyszłość dla osoby starszej, zwłaszcza w fazie późnej starości, jawi się niestety jako kres życia. Reasumując, można zatem stwierdzić, że uwarunkowania organizmu na tle postępującej inwolucji starczej zapewne nie sprzyjają wysokim parametrom jakości życia. Proces starzenia się ma charakter jednak wysoce zindywidualizowany [4]. Bardzo często wiek chronologiczny nie pokrywa się z biologicznym starzeniem się człowieka. Chcąc cieszyć się życiem, jednostka powinna na drodze prozdrowotnego stylu życia podejmować działania prowadzące do maksymalnego opóźnienia biologicznego starzenia się organizmu. Nikt zapewne nie wątpi w fakt, że każdy człowiek chciałby wyglądać i czuć się młodziej aniżeli wskazuje na to jego wiek kalendarzowy. Wyznacza mu to dobre samopoczucie i wyższą samoocenę, jakże ważną w aspekcie poczucia satysfakcji życiowej starzejącej się jednostki. Wyraźnie dowodzą tego badania brazylijskie przeprowadzone w latach na grupie 120 słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku, z których wynika, że osoby określane mianem młodszych niż wskazuje na to ich faktyczny wiek kalendarzowy, uzyskały najwyższe parametry jakości życia we wszystkich obszarach codziennego funkcjonowania [5]. Czynniki warunkujące satysfakcję życiową w okresie starości Uwarunkowania satysfakcji życiowej w późnej dorosłości to aspekt zapewne złożony i wieloaspektowy a także wysoce zindywidualizowany, podobnie jak sam proces starzenia się.

3 13 Niewątpliwie ważną determinantą satysfakcji życiowej w późnej dorosłości jest kondycja zdrowotna jednostki, a zwłaszcza poziom sprawności fizycznej. Doniesienia badawcze wyraźnie wskazują na istnienie zależności korelacyjnych pomiędzy poziomem sprawności fizycznej, a jakością życia osób w wieku podeszłym [6].W tym zakresie dane nie są zbyt optymistyczne. Jak wynika z doniesień Bień [7], niesprawność fizyczna Polaków to podstawowy problem natury zdrowotnej i społecznej. Przyczyn złej kondycji fizycznej należy upatrywać w złych nawykach zdrowotnych, w komputeryzacji życia i rozwoju motoryzacji. Rozwój cywilizacyjny niesie za sobą wiele dobrodziejstw, ale niestety i ujemnych skutków dla człowieka. Z doniesień Bień [7] wynika, że ważnym wyznacznikiem stanu zdrowia osób starszych jest poziom wykształcenia i sytuacja materialna. Lepszym zdrowiem cieszą się osoby bardziej wykształcone oraz znajdujące się w korzystniejszej sytuacji materialnej [7]. Problemem dużej wagi rzutującym na jakość życia osób starszych są choroby cywilizacyjne, a wśród nich w czołówce znajdują się choroby układu krążenia, schorzenia nowotworowe oraz depresja. Depresja to poważne zagrożenie XXI wieku. Dotyczy ona różnych grup wiekowych. Czasy, w których żyjemy, zawrotne tempo życia oraz duża konkurencja w pozyskiwaniu wielu dóbr, niestety, w znacznej mierze sprzyjają tej poważnej chorobie współczesnych czasów. Ważne jest przy tym ustawiczne oddziaływanie na świadomość współczesnego człowieka oraz przygotowanie go do sprostania wielu wyzwaniom XXI wieku. Bardzo ważnym wyznacznikiem czerpania zadowolenia z ludzkiej egzystencji jest aktywność życiowa. Aktywność nadaje życiu sens, czyni je ciekawszym i wartościowszym. Dla osiągania satysfakcji, w życie jednostki nie może wkradać się nuda i pustka. Takie zagrożenie, niestety, pojawia się w chwili przejścia na emeryturę. Istnieje wiele stylów życia ludzi starszych, jednak dla poczucia jakości życia jak pisze Czerniawska [8] najważniejsze jest, aby była to forma stylu aktywnego. Życie ludzkie, zdaniem psychologów i pedagogów, ma charakter celowy. Człowiek musi swojemu życiu nadać sens poprzez stawianie coraz wyższych celów. W trosce o jakość życia, jednostka powinna w ciągu całego życia mieć poczucie ciągłego spełniania się w różnorakich, a zwłaszcza ważnych dla niej dziedzinach [9]. W przeciwnym przypadku pojawia się uczucie pustki, zniechęcenia czy w ogóle braku sensu życia. Dlatego w trosce o jakość życia, pożądany jest ustawiczny rozwój jednostki z otwarciem się na edukację permanentną, co jest szczególnie pożądane we współczesnym szybko zmieniającym się świecie. Konieczność funkcjonowania w społeczeństwie informacyjnym stawia jednostkę wobec wielu wyzwań. Szybki rozwój technologii informacyjnych i komputeryzacja życia wymuszają konieczność ciągłego dostosowywania się do zachodzących przemian a tym samym ustawicznego dokształcania [10]. Można zatem powiedzieć, że edukacja permanentna jest ważną drogą w osiąganiu satysfakcji życiowej współczesnego człowieka. Człowiek, który nie chce się zmieniać wraz z duchem czasu, szybciej się starzeje zwłaszcza w aspekcie społecznym i psychicznym, co przyspiesza jego śmierć biologiczną. W ten sposób starzejąca się jednostka sama zatacza kręgi marginalizacji osób starszych. Dlatego uważa się, że tworzenie szerokiej sieci Uniwersytetów Trzeciego Wieku (UTW) może skutecznie ograniczyć zjawisko marginalizacji [11]. Zauważa się, że sam proces ustawicznej edukacji wywiera korzystny wpływ na jakość życia jednostki. Edukacja permanentna poprzez wszechstronną aktywność nadaje sens istnienia, motywując jednostkę do wielu pożądanych działań (m.in. troska o wygląd zewnętrzny) w kontekście cieszenia się życiem. Dowodzą tego badania dotyczące jakości starzenia się i starości przeprowadzone wśród słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku [12]. Wynika z nich, że ponad połowa słuchaczy UTW subiektywnie czuła się młodsza, a 85% badanych nie doświadczało z racji starszego wieku dyskryminacji. Jest to fakt, który dobrze prognozuje i napawa optymizmem. Może to świadczyć o wysoce korzystnym oddziaływaniu UTW na jakość życia seniorów. Dlatego propagowanie jakże cennej idei tworzenia szerokiej sieci tychże placówek niewątpliwie znajduje tu swoje uzasadnienie. Wiele dotychczasowych badań dowodzi, że jakość życia osób starszych istotnie jest wyznaczana przez poziom wykształcenia jednostki [3, 5, 13, 14]. Wyższy poziom wykształcenia koreluje z wyższymi parametrami jakości życia i odwrotnie. Poziom wykształcenia warunkuje samopoczucie osób starszych. Lepszym samopoczuciem psychicznym cieszą się osoby bardziej wykształcone [15]. Jak donosi Halik [15], dobry nastrój występuje czterokrotnie częściej u osób z wykształceniem wyższym niż z najniższym. Wykształcenie jest istotną determinantą wiary w pomyślną przyszłość [15]. Największym optymizmem życiowym jakże istotnym w kontekście satysfakcji życiowej starzejącej się jednostki

4 14 charakteryzują się inteligenci i kadra kierownicza [15]. Optymizm życiowy to kolejny bardzo ważny wyznacznik satysfakcji życiowej w późnej dorosłości. Sprzyja podejmowaniu konstruktywnych strategii radzenia sobie ze stresem [16]. Optymiści są bardziej wytrwali w swoich dążeniach do celu. Uważa się, że lepiej funkcjonują na wielu płaszczyznach życia. W sytuacjach trudnych nie poddają się, a swoje porażki traktują jako przejściowe. Starzeją się pomyślnie. Podejmują więcej starań by rozwiązać określony problem a trudne sytuacje są dla nich wyzwaniem. Powszechnie uważa się, że optymistom żyje się lepiej. Na ogół są to osoby aktywne życiowo, które nigdy się nie nudzą. Z kolei pesymiści w sytuacji trudnej szybko popadają w bezradność, najczęściej poddają się [16]. Można zatem stwierdzić, że optymizm to postawa życiowa niewątpliwie sprzyjająca satysfakcji życiowej jednostki, o czym dowodzą także doniesienia Marcinka [14]. Optymista swoim sposobem postrzegania świata przyciąga do siebie innych i dzięki temu, w razie zaistnienia potrzeby, może liczyć na wielowymiarowe wsparcie. Fakt ten korzystnie kształtuje świadomość i postawę życiową, a w konsekwencji sprzyja satysfakcji życiowej starzejącej się jednostki. Następnym istotnym czynnikiem tkwiącym w zasobach osobowościowych człowieka jest poczucie koherencji [17]. Osoby wykazujące wysoki poziom poczucia koherencji wykazują lepszą zdolność zmagania się z wieloma sytuacjami trudnymi, jakie niesie ze sobą faza starości i proces inwolucji starczej. Rzadziej przejawiają stany depresyjne [18]. Wykazują lepsze zdolności adaptacyjne i bardziej cieszą się życiem. Badania empiryczne potwierdzają istnienie związku pomiędzy poziomem poczucia koherencji a jakością życia [9]. Poczucie koherencji kształtuje się głównie na bazie doświadczeń życiowych [9] oraz pod wpływem oddziaływań wychowawczych i edukacyjnych [19], co z kolei wpływa na długość i jakość życia. Kolejnym, bardzo ważnym wyznacznikiem satysfakcji życiowej w późnej dorosłości, jest rodzina. Jakość panujących w niej relacji, zwłaszcza na linii rodzice-dzieci, istotnie kształtuje poziom satysfakcji życiowej. Zarówno złe stosunki z dziećmi, jak i brak dzieci wyznacza zdecydowanie niższe parametry satysfakcji życiowej starszego człowieka [3]. Satysfakcja życiowa osób starszych kształtowana jest w znacznej mierze przez pryzmat szczęścia i osiągnięć własnych dorosłych już dzieci. Jakość życia osób starszych uwarunkowana jest kontekstem społecznym i doświadczaniem bliskości/ lub poczucia osamotnienia Z doniesień wynika, że osoby starsze zamieszkujące w swoich rodzinach cieszą się wyższą jakością życia niż pensjonariusze domu pomocy społecznej [20]. Przytoczone wyżej dane wskazują na fakt, że o satysfakcji życiowej osób starszych decyduje całożyciowy bilans dokonań, który jest swego rodzaju rozrachunkiem dokonywanym na własnej osobie pod kątem odniesionych sukcesów, spełnionych oczekiwań i nadziei, ale także wielu rozczarowań, porażek czy bezpowrotnie utraconych szans. Okres późnej dorosłości to niewątpliwie czas refleksji, medytacji i podsumowań dobiegającej kresu przebytej drogi życiowej. Reasumując, należy stwierdzić, że satysfakcja życiowa w późnej dorosłości to proces niezwykle złożony uwarunkowany w głównej mierze oddziaływaniami wychowawczymi w tym edukacyjnymi, podejmowanych na przestrzeni całego życia człowieka. Kształtowana jest na bazie wielu doświadczeń i mądrości życiowej. Wyciągnięcie właściwych wniosków zwłaszcza z bolesnych doświadczeń powinno stanowić dla jednostki impuls do dalszego rozwoju. Jednostce w trosce o jakość życia należy już od najmłodszych lat stworzyć jak najkorzystniejsze warunki do całożyciowego rozwoju i wielowymiarowo wspierać ją na poszczególnych szczeblach rozwoju. W psychologii, znane są cztery typy wsparcia społecznego: emocjonalne, informacyjne, instrumentalne i oceniające [16]. Najważniejszym źródłem wsparcia dla jednostki na różnych etapach życia powinna być rodzina. Niezwykle pomocne w osiąganiu satysfakcji życiowej są pedagogika i jej subdyscypliny, jak andragogika (pedagogika człowieka dorosłego) i geragogika (pedagogika osób starszych) oraz psychologia. Pozwalają poznać i zrozumieć ważne mechanizmy wyznaczające rozwój człowieka na drodze osiągania satysfakcji życiowej, w tym także w okresie późnej dorosłości.

5 15 Wnioski Najważniejszymi wyznacznikami satysfakcji życiowej w późnej dorosłości są kondycja zdrowotna, poziom wykształcenia, sytuacja materialna, rodzina. Koniecznym warunkiem na drodze do satysfakcji życiowej w XXI wieku jest uczestniczenie w edukacji permanentnej, która przeciwdziała zagubieniu, bezradności, pustce, samotności i izolacji współczesnego człowieka. Pozwala nadążać za zmianami współczesnego świata i czerpać satysfakcję z życia na wielu jego płaszczyznach. W kształtowaniu pożądanych w kontekście satysfakcji życiowej zasobów osobowościowych, takich jak optymizm czy poczucie koherencji, niezwykle ważną rolę odgrywają oddziaływania wychowawcze podejmowane na przestrzeni całego życia jednostki. Piśmiennictwo [1] Lassota L. Satysfakcja z życia emerytów w Polsce i w Niemczech. W: Steuden S., Marczuk M. (red.) Starzenie się a satysfakcja z życia, KUL, Lubelskiego, Lublin 2006; [2] Tobiasz-Adamczyk B. Społeczne aspekty starzenia się i starości. W: Grodzicki T., Kocemba J., Skalska A.(red.) Geriatria z elementami gerontologii ogólnej, Via Medica, Gdańsk 2006; [3] Halicka M. Rodzina czynnik warunkujący satysfakcję życiową w starości. Annales UMCS, Lublin, Polonia 2004; 59: supp. 14, 148; [4] Kocemba J. Starzenie się człowieka. W: Grodzicki T., Kocemba J., Skalska A.(red.) Geriatria z elementami gerontologii ogólnej, Via Medica, Gdańsk 2006; [5] Aleksandre, TS, Cordeiro, RC, Ramos, LR, Factors associated to quality of life in active elderly. Rev Sau`de Pu`blica, 4, [6] Zielińska-Więczkowska H., Kędziora-Kornatowska K. Jakość życia chorych z pierwotnym nadciśnieniem tętniczym w wieku podeszłym na tle uwarunkowań zdrowotnych (część II). Pielęgniarstwo XXI wieku 2007; 2 (19): [7] Bień B. Sytuacja zdrowotna osób w podeszłym wieku. W: Grodzicki T., Kocemba J., Skalska A.(red.) Geriatria z elementami gerontologii ogólnej, Via Medica, Gdańsk 2006; [8] Czerniawska O. Style życia ludzi starszych. W: Czerniawska O.(red.) Style życia w starości, Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna, Łódź 1998; [9] Zając L. Psychologiczna sytuacja człowieka starszego oraz jej determinanty. W: Obuchowski K. (red.) Starość i osobowość, Akademia Bydgoska, Bydgoszcz 2002; [10] Łapa A. Andragogika wobec globalizacji wyzwania i zagrożenia w lokalnych w warunkach polskich. W: Horyń W., Maciejewski J. (red.) Nauczyciel andragog u progu XXI wieku, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław 2002; [11] Kozieł D., Trafiałek E. Kształcenie na Uniwersytetach Trzeciego Wieku a jakość życia seniorów. Gerontol. Pol. 2007; 15 (93): [12] Zielińska-Więczkowska H., Kędziora-Kornatowska K. Jakość starzenia się i starości w subiektywnej ocenie słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Gerontol. Pol. 2009; 17 (3): 1-6. [13] Marczuk M. O wyższą jakość życia ludzi starszych. W: Bednarczyk H. (red.) Edukacja dorosłych- -służba społeczna, Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Warszawa 2002; [14] Marcinek P. Funkcjonowanie intelektualne i subiektywna jakość życia u osób w wieku emerytalnym. Gerontol. Pol. 2007; 15 (3): [15] Halik J. Samopoczucie osób starszych i jego uwarunkowania. W: Halik J. (red.) Starzy ludzie w Polsce. Społeczne i zdrowotne skutki starzenia się społeczeństwa. Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2002; [16] Poprawa R. Zasoby osobiste w radzeniu sobie ze stresem. W: Dolińska-Zygmunt G. (red.) Uniwersytet Wrocławski, Wroclaw 2001; [17] Antonovsky A. Rozwikłanie tajemnicy zdrowia. Jak radzić sobie ze stresem i nie zachorować, IPN; Warszawa 2005.

6 16 [18] Zielińska-Więczkowska H., Ciemnoczołowski W., Kędziora-Kornatowska K. Poczucie koherencji a występowanie stanów depresyjnych u słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Psychogeriatria Polska 2009;6 (3): [19] Binnebesel J. Pedagogiczne możliwości kształtowania poczucia koherencji w kontekście salutogenetycznej koncepcji zdrowia A. Antonowsky`ego. Psychoonkologia 2006, 10 (2): [20] Okła W. Psychospołeczne uwarunkowania jakości życia osób starszych w rodzinach własnych i w domach opieki społecznej. W: Steuden S., Marczuk, M. (red.) Starzenie się a satysfakcja z życia, KUL, Lublin 2006; Zrecenzowano/Reviewed Zatwierdzono do druku/accepted

Poczucie koherencji a satysfakcja życiowa słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku

Poczucie koherencji a satysfakcja życiowa słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku Gerontologia Polska PRACA ORYGINALNA tom 19, nr 2, 119 125 ISSN 1425 4956 Halina Zielińska-Więczkowska 1, Waldemar Ciemnoczołowski 2, Tomasz Kornatowski 3, Kornelia Kędziora-Kornatowska 4 1 Katedra i Zakład

Bardziej szczegółowo

Wykłady: Literatura. Nazwa kursu: Promocja zdrowia Autor: prof. dr hab. Władysława Pilecka mgr Stanisław Bobula

Wykłady: Literatura. Nazwa kursu: Promocja zdrowia Autor: prof. dr hab. Władysława Pilecka mgr Stanisław Bobula Nazwa kursu: Promocja zdrowia Autor: prof. dr hab. Władysława Pilecka mgr Stanisław Bobula Wykłady: 1. Pojęcie promocji zdrowia i zjawisk pokrewnych: jakość życia, prewencja zaburzeń, edukacja zdrowotna

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Integracja społeczna Kod przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

AUTOREFERAT. dr Halina Zielińska-Więczkowska

AUTOREFERAT. dr Halina Zielińska-Więczkowska Załącznik 2. AUTOREFERAT dr Halina Zielińska-Więczkowska Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy Wydział Nauk o Zdrowiu Katedra i Zakład Pedagogiki

Bardziej szczegółowo

Poczucie koherencji a występowanie stanów depresyjnych u słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku

Poczucie koherencji a występowanie stanów depresyjnych u słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku PSYCHOGERIATRIA POLSKA 2009;6(3):141-146 artykuł oryginalny orginal article koherencji a występowanie stanów depresyjnych u słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku Sense of coherence (SOC) and depression

Bardziej szczegółowo

Wykłady: 20 godziny Seminaria: 10 godzin Ćwiczenia: 10 godzin

Wykłady: 20 godziny Seminaria: 10 godzin Ćwiczenia: 10 godzin Jednostka prowadząca kierunek: Zakład Zdrowia Publicznego Kierunek: Zdrowie publiczne Promocja zdrowia i edukacja zdrowotna III rok I 0 studia stacjonarne Pedagogika zdrowia Punkty ECTS: Wykłady: 20 godziny

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 01/013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia. Efekty kształcenia dla modułu kształcenia. kształcenia Wiedza M2_W06 K_W06

Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia. Efekty kształcenia dla modułu kształcenia. kształcenia Wiedza M2_W06 K_W06 Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu Wydział wychowania fizycznego Katedra Teorii i Metodyki Wychowania Fizycznego Zakład Specjalnej Edukacji Fizycznej Specjalność Funkcjonalny

Bardziej szczegółowo

Zainteresowania naukowe: Zasoby osobiste i ich znaczenie dla zdrowia, relacji rodzinnych i zawodowych. Publikacje naukowe

Zainteresowania naukowe: Zasoby osobiste i ich znaczenie dla zdrowia, relacji rodzinnych i zawodowych. Publikacje naukowe Justyna Mróz psycholog, doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Zakładzie Psychologii UJK. Absolwentka psychologii na Wydziale Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach; Szkoły Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Poznawcze, emocjonalne i behawioralne problemy osób starszych i metody ich kompensacji./ Moduł 190.: Niepełnosprawność intelektualna

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1

JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 w Bydgoszczy Katedra i Klinika Psychiatrii

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY WYŻSZEJ W KSZTAŁTOWANIU KOMPETENCJI NAUCZYCIELI DO PRACY Z MŁODSZYMI DZIEĆMI

ROLA SZKOŁY WYŻSZEJ W KSZTAŁTOWANIU KOMPETENCJI NAUCZYCIELI DO PRACY Z MŁODSZYMI DZIEĆMI ROLA SZKOŁY WYŻSZEJ W KSZTAŁTOWANIU KOMPETENCJI NAUCZYCIELI DO PRACY Z MŁODSZYMI DZIEĆMI (na przykładzie kompetencji autokreacyjnych) dr Ewa Kochanowska Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

Opis modułu kształcenia

Opis modułu kształcenia Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nysie Instytut Pielęgniarstwa Opis modułu kształcenia Nazwa modułu (przedmiotu) Edukacja osób starszych i rodzin Kod podmiotu IP NS4/EOSiR Formy zajęć i inne Kierunek

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Kod kierunku: 12. Specjalność: pielęgniarstwo 1. PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

Postawy wobec edukacji ustawicznej słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku w świetle wybranych czynników socjo-demograficznych

Postawy wobec edukacji ustawicznej słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku w świetle wybranych czynników socjo-demograficznych 324 Hygeia Public Health 2014, 49(2): 324-329 Postawy wobec edukacji ustawicznej słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku w świetle wybranych czynników socjo-demograficznych Attitudes towards continuous

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 317 SECTIO D 2005 Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Academy of Physical Education, Krakow URSZULA MIĄZEK, MARIA

Bardziej szczegółowo

Nowa Sól sprzyja seniorom. Wspieranie aktywności seniorówinicjatywa utworzenia Domu Dziennego Pobytu na terenie powiatu Nowa Sól.

Nowa Sól sprzyja seniorom. Wspieranie aktywności seniorówinicjatywa utworzenia Domu Dziennego Pobytu na terenie powiatu Nowa Sól. Nowa Sól sprzyja seniorom Wspieranie aktywności seniorówinicjatywa utworzenia Domu Dziennego Pobytu na terenie powiatu Nowa Sól. Starzy ludzie poruszają się wolniej, ale wiedzą lepiej dokąd zmierzają.

Bardziej szczegółowo

Zakład Historii Kultury Fizycznej i Olimpizmu. Prof. zw. dr hab. Mirosław Ponczek - studia stacjonarne - 10 osób studia niestacjonarne - 10 osób

Zakład Historii Kultury Fizycznej i Olimpizmu. Prof. zw. dr hab. Mirosław Ponczek - studia stacjonarne - 10 osób studia niestacjonarne - 10 osób Zakład Historii Kultury Fizycznej i Olimpizmu Prof. zw. dr hab. Mirosław Ponczek - 1. Historia klubów sportowych Górnego Śląska i Zagłębia oraz regionów ościennych 2. Biografia znanych sportowców: trenerów

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Młodzież wobec wyboru profilu kształcenia i zawodu na przykładzie licealistów z Podkarpacia

Tytuł: Młodzież wobec wyboru profilu kształcenia i zawodu na przykładzie licealistów z Podkarpacia Tytuł: Młodzież wobec wyboru profilu kształcenia i zawodu na przykładzie licealistów z Podkarpacia Autor: Małgorzata Dubis ISBN: 978-83-7587-469-3 Dane techniczne: Wydanie I, Kraków 2011, Format B5, Objętość

Bardziej szczegółowo

dr Monika Baryła-Matejczuk

dr Monika Baryła-Matejczuk dr Monika Baryła-Matejczuk 1. Przebieg wykształcenia i rozwoju naukowego: 1. Doktorat z psychologii, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie (2015) Osobowościowe korelaty ponadstandardowej

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Kod kierunku: 12.6 Specjalność: - 1. PRZEDMIOT NAZWA

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA PIERWSZYCH WYNIKÓW II EDYCJI BADANIA SPÓJNOŚCI SPOŁECZNEJ

PREZENTACJA PIERWSZYCH WYNIKÓW II EDYCJI BADANIA SPÓJNOŚCI SPOŁECZNEJ PREZENTACJA PIERWSZYCH WYNIKÓW II EDYCJI BADANIA SPÓJNOŚCI SPOŁECZNEJ GUS, 20 listopada 2015 r., godz. 10:00 Anna Bieńkuńska Piotr Łysoń Karol Sobestjański Departament Badań Społecznych i Warunków Życia

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET TRZECIEGO WIEKU JAKO INSTYTUCJA AKTYWIZUJĄCA OSOBY STARSZE BADANIA WŁASNE

UNIWERSYTET TRZECIEGO WIEKU JAKO INSTYTUCJA AKTYWIZUJĄCA OSOBY STARSZE BADANIA WŁASNE Nowiny Lekarskie 2012, 81, 1, 31 35 IZABELA WRÓBLEWSKA, JERZY BŁASZCZUK UNIWERSYTET TRZECIEGO WIEKU JAKO INSTYTUCJA AKTYWIZUJĄCA OSOBY STARSZE BADANIA WŁASNE THE UNIVERSITY OF THE THIRD AGE AS AN INSTITUTION

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów. Zdrowie publiczne Studia II stopnia stacjonarne. Dr n. med. Beata Penar-Zadarko

Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów. Zdrowie publiczne Studia II stopnia stacjonarne. Dr n. med. Beata Penar-Zadarko Sylabus : PSYCHOLOGIA ZDROWIA Nazwa Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Psychologia zdrowia Wydział Medyczny, Instytut Pielęgniarstwa i Nauk o zdrowiu, Katedra i Zakład Zdrowia Publicznego Kod - Studia

Bardziej szczegółowo

Specjalnościowe efekty kształcenia. dla kierunku. KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia Specjalność: edukacja artystyczna

Specjalnościowe efekty kształcenia. dla kierunku. KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia Specjalność: edukacja artystyczna Załącznik do Uchwały nr 46/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Specjalnościowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

dr n. med. Magdalena Trzcińska

dr n. med. Magdalena Trzcińska DZIECKO Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 (CHOROBĄ RECKLINGHAUSENA): NAJWAŻNIEJSZE PROBLEMY Z PERSPEKTYWY PSYCHOLOGICZNEJ dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

Uniwersytety Trzeciego Wieku

Uniwersytety Trzeciego Wieku Uniwersytety Trzeciego Wieku Cechą charakterystyczną współczesnych społeczeństw krajów europejskich, w tym Polski, jest starzenie się ich mieszkańców. Główną przyczyną zmian demograficznych jest stopniowy

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego Doradztwo zawodowe i edukacja dorosłych jako systemy wspierania rozwoju człowieka

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wykład monograficzny z nauk biologicznych KOD WF/II/st/31

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wykład monograficzny z nauk biologicznych KOD WF/II/st/31 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wykład monograficzny z nauk biologicznych KOD WF/II/st/31 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne. Specjalność: wychowanie fizyczne w służbach mundurowych 3. POZIOM STUDIÓW

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja chorych po interwencji chirurgicznej

Rehabilitacja chorych po interwencji chirurgicznej Rehabilitacja chorych po interwencji chirurgicznej Natura zdrowia udana regulacja Udana regulacja stosunków człowieka z otoczeniem zależy od zasobów biologicznych człowieka, właściwości otoczenia oraz

Bardziej szczegółowo

Problem pomiaru obiektywnych i subiektywnych uwarunkowań jakości życia

Problem pomiaru obiektywnych i subiektywnych uwarunkowań jakości życia Problem pomiaru obiektywnych i subiektywnych uwarunkowań jakości życia MIKOŁAJ MAJKOWICZ KATEDRA PSYCHOLOGII I ZAKŁAD BADAŃ NAD JAKOŚCIĄ ŻYCIA WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU GDAŃSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY Użycie

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu Pedagogika... (Nazwa kierunku studiów)

Karta przedmiotu Pedagogika... (Nazwa kierunku studiów) Karta przedmiotu Pedagogika... (zwa kierunku studiów) studia pierwszego stopnia/profil ogólnoakademicki Przedmiot: Wychowanie zdrowotne w prorodzinne dziecka w Kod przedmiotu: wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK PEDAGOGIKA WSKAZANY SEMESTR KSZTAŁCENIA V MODUŁ KSZTAŁCENIE KIERUNKOWE CAŁKOWITA LICZBA PKT ECTS

KIERUNEK PEDAGOGIKA WSKAZANY SEMESTR KSZTAŁCENIA V MODUŁ KSZTAŁCENIE KIERUNKOWE CAŁKOWITA LICZBA PKT ECTS Tabela 1. Metryka przedmiotu programowego- cele i efekty kształcenia POZIOM KSZTAŁCENIA POZIOM VI/ STUDIA I STOPNIA NR PRZEDMIOTU W PROGRAMIE PED.2.11. PROFIL KSZTAŁCENIA ogólnoakademicki TYP PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Jakość życia dzieci z przewlekłą chorobą nerek. Wyniki badania wieloośrodkowego.

Jakość życia dzieci z przewlekłą chorobą nerek. Wyniki badania wieloośrodkowego. Jakość życia dzieci z przewlekłą chorobą nerek. Wyniki badania wieloośrodkowego. K. Kiliś-Pstrusińska 1, A. Medyńska 1, P. Adamczyk 2, I. Bałasz-Chmielewska 3, R. Grenda 4, A. Kluska-Jóźwiak 5, B. Leszczyńska

Bardziej szczegółowo

Nowa kultura opieki nad seniorami

Nowa kultura opieki nad seniorami Nowa kultura opieki nad seniorami Seminarium edukacyjne Innowacje w geriatrii - ocena dostępności w Polsce dr n. o zdr. Elżbieta Szwałkiewicz Warszawa, 17 listopada 2014 r.) Stary człowiek to też człowiek

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne PRZYJACIELE ZIPPIEGO Charakterystyka programu Polska Adaptacja programu Partnership for Children. Pierwsze wdrożenie przez Ośrodek Rozwoju Edukacji. Koordynator, szkolenia

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Dzienniak

Małgorzata Dzienniak Małgorzata Dzienniak Trzy fazy starości: Młodzi starzy 60/65-74 lata Starzy starzy 75-84 lata Najstarsi starzy - >85 lat Trzeci wiek Czwarty wiek 75,0 70,0 65,0 60,0 55,0 50,0 45,0 40,0 35,0 30,0 25,0

Bardziej szczegółowo

OCENA SATYSFAKCJI ŻYCIOWEJ I SAMOPOCZUCIA PSYCHICZNEGO PACJENTÓW PRZED OPERACJĄ TĘTNIAKA AORTY

OCENA SATYSFAKCJI ŻYCIOWEJ I SAMOPOCZUCIA PSYCHICZNEGO PACJENTÓW PRZED OPERACJĄ TĘTNIAKA AORTY OCENA SATYSFAKCJI ŻYCIOWEJ I SAMOPOCZUCIA PSYCHICZNEGO PACJENTÓW PRZED OPERACJĄ TĘTNIAKA AORTY EVALUATION OF LIFE SATISFACTION AND PSYCHOLOGICAL WELL-BEING OF PATIENTS BEFORE SURGERY AORTIC ANEURYSM Emilia

Bardziej szczegółowo

Polski sukces 1989-2014. Tytuł prezentacji Dokonania i perspektywy

Polski sukces 1989-2014. Tytuł prezentacji Dokonania i perspektywy Polski sukces 1989-2014. Tytuł prezentacji Dokonania i perspektywy Wyniki badania ankietowego Dr Jarosław Górski Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Europejski Instytutu Marketingu Miejsc

Bardziej szczegółowo

Stanisław Kawula PEDAGOGIKA SPOŁECZNA DZISIAJ I JUTRO

Stanisław Kawula PEDAGOGIKA SPOŁECZNA DZISIAJ I JUTRO Stanisław Kawula PEDAGOGIKA SPOŁECZNA DZISIAJ I JUTRO 1 SPIS TREŚCI Wprowadzenie Po co studiować pedagogikę społeczną? Pedagogika społeczna przedmiotem debaty dawniej i dzisiaj CZĘŚĆ PIERWSZA PODSTAWY

Bardziej szczegółowo

WYMIAR PSYCHOLOGICZNY W EDUKACJI SENIORÓW

WYMIAR PSYCHOLOGICZNY W EDUKACJI SENIORÓW WYMIAR PSYCHOLOGICZNY W EDUKACJI SENIORÓW EDUKACJA PERMANENTNA, CIĄGŁA, USTAWICZNA, JAKO POTRZEBA SENIORÓW DO ROZWOJU I POPRAWY JAKOŚCI ŻYCIA Dobra jakość życia to poczucie satysfakcji jednostek i grup

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r.

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PEDAGOGIKA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ I TYFLOPEDAGOGIKA WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE Priorytetem naszej działalności jest zapewnienie naszym wychowankom wszechstronnego rozwoju, bezpieczeństwa, akceptacji, i poszanowania ich praw. Poprzez

Bardziej szczegółowo

Kariera i przedsiębiorczość

Kariera i przedsiębiorczość Kariera i przedsiębiorczość Przedsiębiorczość to zdolność do kreowania i zaspokajania swoich i cudzych potrzeb. Siłą napędową przedsiębiorczości są niezaspokojone potrzeby człowieka. Psychologiczne i socjologiczne

Bardziej szczegółowo

SYLABUS I II III IV X V VI 1 2 3 4 5 6 7 8 X 9 10 11 12. ..., w tym:... - wykłady, 10 - seminaria, 20 ćwiczenia,... fakultety

SYLABUS I II III IV X V VI 1 2 3 4 5 6 7 8 X 9 10 11 12. ..., w tym:... - wykłady, 10 - seminaria, 20 ćwiczenia,... fakultety Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Lekarski I Lekarski Jednolite studia magisterskie Stacjonarne Polski SYLABUS Geriatria Rodzaj przedmiotu

Bardziej szczegółowo

(materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej)

(materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej) NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ ASPEKTY PSYCHOSPOŁECZNE I PRAWNE Zestawienie bibliograficzne w wyborze za lata 1985-2010 (materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej) Powstań, ty, który

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Realizacja działań związanych z przystąpieniem do programu SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE

Realizacja działań związanych z przystąpieniem do programu SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE Realizacja działań związanych z przystąpieniem do programu SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE Zdrowie człowieka jest wartością, zasobem i środkiem do codziennego życia. Dzięki niemu możemy realizować swoje marzenia,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA SPECJALNEGO WE WŁODAWIE NA LATA 2015-2018

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA SPECJALNEGO WE WŁODAWIE NA LATA 2015-2018 KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA SPECJALNEGO WE WŁODAWIE NA LATA 2015-2018 Motto: Dziecko ma uczyć się bawiąc i bawić się ucząc zabawa jest podstawową formą aktywności dziecka, która dominuje w wychowaniu przedszkolnym

Bardziej szczegółowo

Wiedza i zachowania zdrowotne mieszkańców Lubelszczyzny a zmienne demograficzno-społeczne.

Wiedza i zachowania zdrowotne mieszkańców Lubelszczyzny a zmienne demograficzno-społeczne. Michał Nowakowski Zakład Socjologii Medycyny i Rodziny Instytut Socjologii Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej Luiza Nowakowska Samodzielna Pracownia Socjologii Medycyny Katedra Nauk Humanistycznych Wydziału

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo

Znaczenie rozpoznania FASD dla rodziców i opiekunów dziecka. Krzysztof Liszcz

Znaczenie rozpoznania FASD dla rodziców i opiekunów dziecka. Krzysztof Liszcz Znaczenie rozpoznania FASD dla rodziców i opiekunów dziecka Krzysztof Liszcz Czym jest rozpoznanie choroby? nazwaniem wcześniej nienazwanego pomocą w rozumieniu związków między przyczynami (wczoraj) a

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE - PEDAGOGIKA:

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE - PEDAGOGIKA: PYTANIA Z TREŚCI OGÓLNYCH, PODSTAWOWYCH I KIERUNKOWYCH: 1. Pedagogika jako nauka społeczna. 2. Wyjaśnij, na czym polegają związki pedagogiki z psychologią. 3. Uniwersalna rola filozofii. 4. Jaka jest struktura

Bardziej szczegółowo

Dorosłość autonomia jakość życia

Dorosłość autonomia jakość życia Dorosłość autonomia jakość życia osób z niepełnosprawnością intelektualną Katarzyna Pawelczak Zakład Pedagogiki Specjalnej WSE UAM w Poznaniu Osoba z niepełnosprawnością intelektualną Niepełnosprawność

Bardziej szczegółowo

Pedagogika - Spis treści CZĘŚĆ PIERWSZA PEDAGOGIKA? NAUKA O WYCHOWANIU 1. Pedagogika jako nauka 1.1. Cele rozdziału 1.2. Pojęcie nauki.

Pedagogika - Spis treści CZĘŚĆ PIERWSZA PEDAGOGIKA? NAUKA O WYCHOWANIU 1. Pedagogika jako nauka 1.1. Cele rozdziału 1.2. Pojęcie nauki. Pedagogika - Spis treści CZĘŚĆ PIERWSZA PEDAGOGIKA? NAUKA O WYCHOWANIU 1. Pedagogika jako nauka 1.1. Cele rozdziału 1.2. Pojęcie nauki. Klasyfikowanie nauk 1.3. Terminy podstawowe i pochodne w pedagogice

Bardziej szczegółowo

Dziecko wobec szkołyszkoła

Dziecko wobec szkołyszkoła Dziecko wobec szkołyszkoła wobec dziecka Wanda Papugowa psycholog, dyrektor Samorządowego Ośrodka Psychologiczno- Pedagogicznego Oferta szkoły- a gotowość dziecka Szkoła Nauczyciel Oferta edukacyjna: Środowisko

Bardziej szczegółowo

Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy

Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy I. Wspólne hasła tematyczne, dla studentów specjalność: pedagogika opiekuńcza i praca z rodziną, resocjalizacja 1. Adaptacja społeczna 2. Agresja 3. Ankieta

Bardziej szczegółowo

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA Joanna Trochimowicz Definiowanie niepełnosprawności Dwojakiego rodzaju kryteria uznawania kogoś za osobę niepełnosprawną: biologiczne czyli uszkodzenia narządów i ich czynności,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY Niepublicznego Przedszkola Dzieciaki.pl

KONCEPCJA PRACY Niepublicznego Przedszkola Dzieciaki.pl KONCEPCJA PRACY Niepublicznego Przedszkola Dzieciaki.pl MISJA PRZEDSZKOLA Przedszkole pełni funkcję opiekuńczą, wychowawczą i kształcącą. Wspomaga wszechstronny rozwój dziecka, odpowiednio do jego indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Wybór zawodu wyznacza kierunek kształcenia wyznacza kierunek i stopień rozwoju osobowości umożliwia przynależność

Bardziej szczegółowo

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Pojęcie wychowania Wychowanie w szerokim znaczeniu wszelkie zjawiska związane z oddziaływaniem środowiska społ. i przyr. na człowieka, kształtujące jego tożsamość,

Bardziej szczegółowo

Poczucie koherencji a wsparcie społeczne u osób ze schorzeniami wieku starczego

Poczucie koherencji a wsparcie społeczne u osób ze schorzeniami wieku starczego PSYCHOGERIATRIA POLSKA 2008;5(4):165-172 artykuł oryginalny orginal article Poczucie koherencji a wsparcie społeczne u osób ze schorzeniami wieku starczego Sense of coherence and social support in patients

Bardziej szczegółowo

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska ATMOSFERA: - klimat społeczny, psychospołeczny - dotyczy tego, jak członkowie

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Pedagogika

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Pedagogika S YL AB US MODUŁ U ( PRZDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Pedagogika Obowiązkowy Nauk o

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 3 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 3 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 3 SECTIO D 2004 Katedra Pielęgniarstwa Klinicznego Wydziału Zdrowia Publicznego AM we Wrocławiu MARTA ARENDARCZYK, EWA

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Promocja zdrowia psychicznego Kod

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Szkoła policealna - /szkoła dla młodzieży/ 2 - letni okres nauczania /1/ Zawód: OPIEKUN OSOBY STARSZEJ; symbol 341203

Bardziej szczegółowo

PSYCHOGERIATRIA POLSKA 2010;7(3):108-114. Krystyna Kurowska, Malwina Wiśniewska. Streszczenie. artykuł oryginalny original article PGP 140

PSYCHOGERIATRIA POLSKA 2010;7(3):108-114. Krystyna Kurowska, Malwina Wiśniewska. Streszczenie. artykuł oryginalny original article PGP 140 PSYCHOGERIATRIA POLSKA 2010;7(3):108-114 artykuł oryginalny original article Poczucie koherencji (SOC) a funkcjonowanie w życiu codziennym pensjonariuszy Domu Dziennego Pobytu Sense of coherence (SOC)

Bardziej szczegółowo

Edukacja. osób starszych. STOP to ogólnopolska, niezależna organizacja pozarządowa działająca od 1998 roku.

Edukacja. osób starszych. STOP to ogólnopolska, niezależna organizacja pozarządowa działająca od 1998 roku. Stowarzyszenie Trenerów Organizacji Pozarządowych STOP to ogólnopolska, niezależna organizacja pozarządowa działająca od 1998 roku. Zrzeszamy trenerów i trenerki, którzy prowadzą metodami aktywnymi szkolenia

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja: trening zdrowotny

Specjalizacja: trening zdrowotny Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS w Cyklu Kształcenia 2014-2016 Katedra Fizjoterapii Jednostka Organizacyjna: Zakład Fizjoterapii Klinicznej i Praktyk Zawodowych Kierunek: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM GMINA KLUCZBORK DLA SENIORA NA LATA 2014-2016

PROGRAM GMINA KLUCZBORK DLA SENIORA NA LATA 2014-2016 PROGRAM GMINA KLUCZBORK DLA SENIORA NA LATA 2014-2016 WSTĘP 1. CEL PROGRAMU: Godne starzenie się poprzez aktywność społeczną i poprawę jakości życia. 2. REALIZATORZY PROGRAMU 3. ZASADY FINANSOWANIA ORAZ

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja: trening zdrowotny

Specjalizacja: trening zdrowotny Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W CYKLU Kształcenia 2014-2016 Katedra Fizjoterapii Jednostka Organizacyjna: Rodzaj studiów i profil : Nazwa przedmiotu: Tryb studiów Rok Zakład

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C

S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C 20 388 Lublin 6 tel. 081 7518741, tel / fax. 081 7518621 PROGRAM ODDZIAŁYWAŃ SOCJOTERAPEUTYCZNYCH. BEZ ZŁUDZEŃ ZAŁOŻENIA OGÓLNE opracowanie:

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie opieki geriatrycznej w Polsce

Funkcjonowanie opieki geriatrycznej w Polsce 217 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS Justyna Sudy 1 Podobnie jak jesień może być najpiękniejszą porą roku, tak i starość może być najpiękniejszym okresem życia, w którym osiąga się życiową mądrość

Bardziej szczegółowo

W związku z postępującym procesem starzenia się społeczeństwa ochrona osób

W związku z postępującym procesem starzenia się społeczeństwa ochrona osób RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Irena Lipowicz Warszawa, 30 J 20 i V.7011.21.2014.MM Pan Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia W związku z postępującym procesem starzenia się społeczeństwa ochrona osób starszych

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów SPORT II stopnia i ich relacje z efektami kształcenia dla obszarów kształcenia

Efekty kształcenia dla kierunku studiów SPORT II stopnia i ich relacje z efektami kształcenia dla obszarów kształcenia Załącznik nr 1 do uchwały Nr 24/2014/2015 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2015 roku Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie wyników projektu badawczego MIR i OECD. w województwie łódzkim

Wykorzystanie wyników projektu badawczego MIR i OECD. w województwie łódzkim Wykorzystanie wyników projektu badawczego MIR i OECD w województwie łódzkim Zbigniew Gwadera Departament ds. PO Kapitał Ludzki Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego Instytucja Pośrednicząca PO KL Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Publikacja objęta jest prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie i rozpowszechnianie zabronione. Publikacja przeznaczona jedynie dla

Publikacja objęta jest prawem autorskim. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie i rozpowszechnianie zabronione. Publikacja przeznaczona jedynie dla Publikacja całkowicie finansowana przez Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego program Krajowego Naukowego Ośrodka Wiodącego (KNOW) Recenzent prof.

Bardziej szczegółowo

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I ADMINISTRACJI z siedzibą w Zamościu KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE (WYPEŁNIA TOK STUDIÓW) Nazwa przedmiotu Wydział Kierunek studiów Poziom Profil Rok

Bardziej szczegółowo

WOLONTARIAT wyzwaniem dla wychowania XXI wieku. Dr Joanna Michalak-Dawidziuk

WOLONTARIAT wyzwaniem dla wychowania XXI wieku. Dr Joanna Michalak-Dawidziuk WOLONTARIAT wyzwaniem dla wychowania XXI wieku Dr Joanna Michalak-Dawidziuk ). PROCES STARZEJĄCEGO SIĘ ŚWIATA W 2047 roku po raz pierwszy w skali światowej liczba osób starszych (powyżej 60 lat) będzie

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo