Produkt w obrocie. Producent w kryzysie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Produkt w obrocie. Producent w kryzysie"

Transkrypt

1 odpowiedzialność cywilna Produkt w obrocie. Producent w kryzysie Wycofanie produktu z rynku - tak zwany product recall - to poważna sytuacja kryzysowa w firmie. Tylko od wewnętrznego przygotowania przedsiębiorstwa - świadomości i postawy ludzi, opracowania planu wycofania produktu z rynku bądź odpowiednich systemów informatycznych - zależy, czy ta operacja zostanie przeprowadzona w miarę bezboleśnie. Bo szybko, niedrogo i co najważniejsze - efektywnie - wycofać produkt niebezpieczny z obrotu jest sztuką. A samo wycofanie to nie ujma dla wizerunku. To wyraz ogromnej odpowiedzialności i troski o klienta. Prawo Murphy ego działa Michał Górny Hestia Loss Control, specjalista ds. oceny ryzyka, zajmuje się zagadnieniami ryzyka odpowiedzialności cywilnej, w tym OC za zanieczyszczenie środowiska i OC za produkt, inżynier, absolwent Wydziału Chemicznego oraz Wydziału Zarządzania i Ekonomii Politechniki Gdańskiej, w Grupie Ergo Hestia od 2005 roku. Andrzej Milski - prezes zarządu fi rmy spożywczej VitaeFoods Sp. z o.o. wyjechał w piątek z siedziby swojej fi rmy w Zamościu na spotkanie z udziałowcami do Warszawy. Miał do przejechania około 250 km, więc ruszył około godziny 9:00. Pani Rosiak, jego szefowa kontroli jakości, dała mu do podpisania jeszcze poprawioną ostatnio procedurę postępowania z produktami zatrzymanymi i procedurę wycofania produktu z rynku. Prezes wsiadł do auta i ruszył w drogę. Był początek maja, słońce grzało mocno, zielony tunel z drzew szybko się nad nim przesuwał i Milski myślał już o rozpoczynającym się w przyszłym tygodniu urlopie w Turcji. Na wysokości Garwolina zadzwonił telefon od sekretarki: Panie dyrektorze - czy czytał pan naszego Kuriera? Jest artykuł o nas - podobno w naszych sokach jest ołów. Milskiego zelektryzowało. Pani Magdo - a co dokładniej piszą? - No..., że Sanepid wykrył ołów w sokach marchwiowych. Ale to nie wszystko panie prezesie, pod naszą fi rmą stoją z Wyborczej i czekają na wypowiedź. Andrzej Milski zjechał na pobocze i się zastanowił. Miał zupełny mętlik w głowie. Co robić? Informatyka nie ma, dyrektor produkcji jest chora, dyrektora Jakubowskiego z oddziału w Biłgoraju nie ma. Zaraz będzie decyzja o wycofaniu, a my nie mamy ani ludzi ani procedur. Halo? Pani Magdo? Wstrzymujemy dystrybucję. Teraz zaprzeczcie wszystkiemu, a potem całkowity zakaz kontaktu z prasą, żadnych ruchów - jakby nigdy nic się nie stało! Wracam do Zamościa. Będę z powrotem za dwie godziny. Ściągnijcie wszystkich. - Jak to wszystkich? Wszyscy są na urlopach! - Nieważne. - Odpowiedział Milski. - To nie może się rozpędzić! Milski zawrócił, poprawił się w fotelu służbowego Forda i wcisnął gaz do dechy. 18 risk focus

2 wszystkich światowych wycofań, lecz już na drugim miejscu jest Europa - 35%. Znaczący jest wskaźnik dla Australii (9%) - oznacza on, że co dziesiąty produkt niebezpieczny był wycofywany w kraju, w którym mieszka tylko 20 mln ludzi. Wykres 1. Wycofania produktów niebezpiecznych w skali świata. 9% 1% 43% 12% 35% Ameryka Europa Azja Australia Afryka Opracowanie na podstawie danych SwissRe. Jeden z wielu Pan Andrzej Milski ma ogromną przyjemność z prowadzenia biznesu - jego firma VitaeFoods jest jedną z najnowocześniejszych w branży. Jest potentatem w produkcji nowoczesnych napojów. Jego soki warzywne i owocowe przebojem zdobyły polski rynek. VitaeFoods szczyci się swoim sukcesem na międzynarodowych targach i w mediach. Produkty tej firmy znane były z najwyższej jakości. A jednak - Andrzej Milski, 55-letni biznesmen z Zamościa, doświadcza pierwszej w jego życiu poważnej sytuacji kryzysowej związanej z jakością produktów - okazuje się, że bezpieczeństwo zdrowotne jego klientów jest zagrożone i niebezpieczne soki należy wycofać. Tak się akurat składa, że Milski nie jest jedynym szefem doświadczającym wycofania swoich produktów. Rocznie do obrotu na całym świecie wprowadza się miliardy produktów: od stali okrętowej po wazony i programy komputerowe. W dobie globalizacji firmy opracowują coraz to nowsze, bardziej skomplikowane produkty. Są zmuszane to wytężonej pracy nad ograniczeniem kosztów. Światowy rynek wymusza, aby produkować masowo znaczne ilości produktów w jednej partii lub serii. To powoduje, że kontrola jakości z oczywistych względów staje się rzadsza i wybiórcza. Rośnie w ten sposób prawdopodobieństwo, że na rynek mogą trafić produkty wadliwe lub wręcz niebezpieczne. W morzu bubli Rocznie na świecie wycofywanych jest kilka tysięcy produktów. Na całym świecie najwięcej wycofań produktów niebezpiecznych było w Stanach Zjednoczonych - 43% czerwiec 2007 Rys. Magda Beneda W samej Polsce jest to kilkadziesiąt przypadków rocznie (aktualne statystyki prowadzi Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta). Według systemu RAPEX (jest to europejski system obejmujący ostrzeżenia o wszystkich produktach nieżywnościowych przeznaczonych dla konsumentów oraz takich, co do których istnieje prawdopodobieństwo, że mogą być przez nich użyte), tylko w 2006 roku zarejestrowano około 30 produktów niebezpiecznych zidentyfikowanych przez Inspekcję Handlową. Wykres 2. Udział procentowy poszczególnych grup asortymentowych w rejestrze produktów niebezpiecznych obejmujący lata % 11% 3% 2% 6% 2% 5% AGD zabawki i wyroby dzieci ce meble meble dla dzieci narz dzia zwyk e odzie dla dzieci 24% Opracowanie na podstawie rejestrów UOKiK. 8% 3% 28% urzàdzenia elektrotechniczne narz dzia elektrotechniczne wyroby chemii u ytkowej wyroby ogniowe rowery i urzàdzenia do uprawiania sportu Z kolei dla produktów spożywczych oraz pasz systemem ostrzegania jest RASFF (Rapid Alert System for Food and Feed). Jest to europejski system wymiany informacji o zagrożeniach dla bezpieczeństwa zdrowotnego żywności. Państwowe służby odpowiadające za jej bezpieczeństwo zgłaszają w nim informacje o produktach niebezpiecznych na trzech poziomach ważności. 19

3 odpowiedzialność cywilna Są to: - alerty, które skutkują poważnymi działaniami tych służb na przykład wycofaniami produktu z rynku; - informacje o zagrożeniu; - inne zgłoszenia. W 2005 w całej Europie było około tysiąca alertów dotyczących bezpieczeństwa żywności. Najwięcej z nich, bo prawie 200, dotyczyło ryb i owoców morza (odwieczny problem z salmonellą i metalami ciężkimi). Następne w kolejności są mięso czerwone, produkty mięsne i drób. Szczegółową statystykę przedstawia wykres RASFF Alerty skażonych pleśnią, czy butelek wody mineralnej Bonaqua skażonych bakteriami chorobotwórczymi, a ostatnio - leku Corhydron Jelfy. W branży samochodowej wycofania pojazdów i podejmowanie akcji serwisowania są także bardzo częste. Wystarczy przypomnieć sam rok 2005, w którym podejmowana była akcja serwisowa aut: Peugeot 307 (nieszczelność w złączach bloku ABS powodująca zwarcie i ryzyko pożaru), Volvo S80 (ryzyko pożaru w wyniku wadliwości rozrusznika), Passat B6 (wadliwość układu kierowniczego), Opel Vectra C (wadliwość łożyska piasty tylnego koła) i kilka innych. Ryzyko jest zróżnicowane Wykres 3. Alerty w systemie RASFF w 2005 roku. inne 3 lody i desery 1 napoje alkoholowe 2 wina 3 jaja i produkty jajeczne 7 kakao, kawa, herbata 9 napoje niealkoholowe 13 dania gotowe 22 pasze 22 t uszcze i oleje 31 zupy i sosy 31 ywnoêç dietetyczna, dodatki 35 produkty mleczne i mleko 38 produkty piekarskie 40 wyroby cukiernicze, miód, galaretki 44 orzechy i przekàski 47 materia y do kontaktu z ywnoêcià 58 owoce i warzywa 74 zio a i przyprawy 109 produkty mi sne i drób 171 ryby i owoce morza Opracowanie na podstawie danych RASFF. Największe wycofania 250 Oczywiście nie wszystkie produkty konsumenckie stanowią takie samo ryzyko. Ze względu na zróżnicowane zagrożenia, jakie ze sobą niosą oraz statystyki szkodowe jeden z największych reasekuratorów na świecie, SwissRe pogrupował wybrane grupy asortymentowe w klasy ryzyka. Podział taki, uwzględniający w pewnym zakresie polskie realia (meble), został przedstawiony na wykresie. Wykres 4. Poziomy ryzyka dla wybranych produktów. produkty farmaceutyczne, maszyny i urzàdzenia, samochody, cz Êci samochodowe, zabawki, zasilacze i baterie kosmetyki, produkty ywnoêciowe, meble tworzywa sztuczne, chemia gospodarcza produkty przetwórstwa metalowego, produkty z drewna, materia y budowlane odzie, rudy metali, papier Opracowanie na podstawie danych SwissRe. W powyższych statystykach zaszyta jest cała historia największych wycofań. Nie trzeba zapewne przypominać polskich przypadków wycofań z rynku: 70 ton serków Danone Podział ten jest spowodowany różnymi konsekwencjami dla zdrowia i życia konsumentów, jakie powodują powyższe wyroby - jeśli okażą się oczywiście niebezpieczne. Tabela 1. Wybrane, głośne przypadki wycofań produktów spożywczych w Polsce i Europie. Producent Produkt Przyczyna Szczegó y Rewe (Niemcy) pakowane mi so listeria wycofanie 50 ton mi sa Aldi (Niemcy) czekolada salmonella, zatrucie 230 osób - Leonidas (Irlandia) czekolada dioksyny wycofanie krajowe, zamkni cie 12 sklepów Danone (Polska) serki pleêƒ wycofanie 70 ton Arla (Wielka Brytania) ser Feta szk o wycofanie ca ej partii produktu Asda (Wielka Brytania) sardynki w puszce histamina (zatrucie 9 dzieci) wycofanie tysi cy puszek Coca-Cola (Francja, Belgia, Holandia, Hiszpania) Coca-Cola, Fanta, Sprite zatrucie CO 2, siarczkiem karbonylku i siarkowodorem wycofanie 14 milionów skrzynek z napojami Coca-Cola (Polska) Anheuser-Busch woda mineralna Bonaqua Plus piwo Budweiser zatrucie wody pleênià i bakteriami chorobotwórczymi p kanie szyjki butelki podczas otwierania wycofanie butelek wycofanie 5,7 miliona butelek w Europie 20 risk focus

4 A półprodukty? Klasyfikacja sporządzona przez SwissRe odnosi się głównie do wyrobów konsumenckich. Duży problem stanowią produkty skierowane do obrotu profesjonalnego, czyli takie, których odbiorcą jest przemysł wykorzystujący je na przykład do dalszej obróbki. W takich przypadkach klasyfikacja nie jest łatwa, ponieważ nie sposób stwierdzić, co wyrządzi większą szkodę: składnik przyprawy zawierający rakotwórcze barwniki czy niewłaściwy aromat sprzedany producentowi napojów? Może owoce zanieczyszczone szkłem, a przeznaczone do mrożonek? Niezwykle problematyczna wydaje się kwestia związana z połączeniem i zmieszaniem niebezpiecznego półproduktu z wyrobem finalnym. W takich przypadkach szkody są trudne do oszacowania i mogą być olbrzymie. Na szczęście są pewne techniki pozwalające w przybliżeniu oszacować prawdopodobną wielkość takiej szkody. Połączenie lub zmieszanie niebezpiecznego czy wadliwego półproduktu z pozostałą produkcją powoduje szkodę w mieniu i utratę zysku. Pół biedy, jeśli zagrożenie zostanie wykryte jeszcze w zakładzie kontrahenta. Po prostu zapłacimy łatwe do obliczenia odszkodowanie. Większy problem pojawi się jednak, jeśli nasz odbiorca nie wykryje tej wady i wprowadzi swój produkt do obrotu. Wówczas jest narażony nie tylko na spowodowanie wypadków z udziałem niebezpiecznego produktu, lecz bardzo często zmuszony jest do wycofania swoich wyrobów. Oczywiście rachunek za wycofanie zostanie wystawiony nam. Z całą pewnością będzie on słony. Duże ryzyko ponoszą polscy dostawcy surowców skierowanych dla globalnych producentów żywności. Światowe wycofanie produktu przez taką firmę, jak na przykład Nestle, z powodu wadliwości polskiego surowca może doprowadzić nawet do bankructwa pechowego dostawcy. Skutki (nie)wycofania Wycofanie produktu niebezpiecznego nie jest normalnym zjawiskiem dla przedsiębiorstwa. Jest to niewątpliwie sytuacja kryzysowa i od firmy zależy, jak sobie z nią poradzi. Najważniejszą sprawą jest jednak podjęcie działań. Najgorszymi rozwiązaniami, jakie można sobie wyobrazić, są bezczynność spowodowana przekonaniem, że najlepszym wyjściem będzie przeczekanie burzy oraz negacja i odrzucenie odpowiedzialności. W Polsce w ostatnich latach mieliśmy niestety przykłady takiego zachowania. W 2005 roku alertów dotyczących bezpieczeństwa żywności w całej Europie było około tysiąca. Tabela 2. Wybrane, półprodukty podlegające dalszej obróbce lub połączeniu / zmieszaniu mogące powodować szkody i konieczność wycofania wyrobu gotowego z rynku. Pó produkt przyprawy mro one owoce i warzywa barwniki aromaty opakowania Przeznaczenie produkty mi sne, inne przyprawy, dania gotowe, pieczywo mro onki, sa atki, desery mleczne, desery lodowe, jogurty, dania gotowe napoje bezalkoholowe, tekstylia, wyroby z tworzyw sztucznych napoje bezalkoholowe, produkty cukiernicze, desery mleczne, wyroby mi sne wyroby w opakowaniach z tworzyw sztucznych Zagro enie rakotwórcze barwniki Sudan, metale ci kie, cia a obce bakterie chorobotwórcze i wirusy, cia a obce nieodpowiednia specyfikacja organoleptyczna nieodpowiednia specyfikacja organoleptyczna ftalany, migracja metali Mo liwe skutki nieprawid owego wycofania produktu niebezpiecznego z rynku, bàdê niepodj cia takiej akcji w ogóle 1. nara enie konsumentów na zagro enie zdrowia lub ycia 2. nara enie producentów na straty materialne i finansowe 3. spadek wiarygodnoêci marki 4. spadek liczby zamówieƒ, utrata rynku 5. spadek wartoêci aktywów 6. problemy zwiàzane z odpowiedzialnoêcià karnà 7. koniecznoêç wyp aty kar i odszkodowaƒ 8. bankructwo czerwiec

5 odpowiedzialność cywilna Przykład nr 1. Wycofanie leku przeciwbólowego Vioxx przez Merck. MRK Daily - 12:00 AM września 2004 ogłoszenie o wycofaniu Rofecoxib w ciągu kilku dni kurs akcji spadł o 1/3 07 Milions Przedsiębiorstwo farmaceutyczne Merck & Co., Inc. było producentem leku przeciwbólowego Vioxx (substancja aktywna Rofecoxib - inhibitor cyklooksygenazy - 2). Lek ten został wprowadzony na rynek pod koniec lat 90. Już w 2000 roku pojawiły się doniesienia naukowe o szkodliwym jego działaniu na układ krążenia. W wyniku trzyletnich badań nad lekiem dowiedziono, że długotrwałe zażywanie Rofecoxibu powoduje ryzyko powstawania zatorów i zawałów serca. 30 września 2004 roku Merck ogłosił decyzję o wycofaniu preparatu z rynku na całym świecie. W ciągu kilkunastu dni od tego wydarzenia, wartość akcji spółki spadła o jedną trzecią. Według New England Journal of Medicine lek przyjmowało prawie 80 mln ludzi na całym świecie. Według innych doniesień w wyniku stosowania Rofecoxibu tylko w USA zmarło około osób. Szacuje się, że Merck uczestniczy w około 7000 procesów sądowych. Kwoty wypłaconych odszkodowań sięgają kilkudziesięciu milionów USD. Koszt akcji wycofania produktu jest nieporównywalnie mniejszy. Podstawowe znaczenie dla bezpieczeństwa konsumentów i kontrahentów ma szybkość powiadomienia oraz chwila w której rozpoczniemy akcję. W przypadku produktów szybko zbywalnych (tak zwane: FMCG), a zwłaszcza spożywczych (artykuły mięsne, nabiał, ryby), których okres pozostawania na rynku jest bardzo krótki, czas powiadomienia powinien wynosić godzin od momentu wykrycia zagrożenia. Podobne czasy wymagane są dla dostawców przemysłowych ze względu na krótkie czasy wykonania zamówienia produkcyjnego, które w różnych branżach wynoszą od kilku do kilkudziesięciu godzin. Problem rośnie, jeśli odbiorcy pracują w systemie just-intime, w którym surowce czy komponenty wykorzystywane są bez magazynowania. Spóźnienie się z powiadomieniem na przykład o wstrzymaniu wyrobu w produkcji może spowodować uwolnienie wyrobu gotowego i, tak jak wcześniej zostało wspomniane, konieczność rozpoczęcia wycofania. Są to wystarczające powody, aby bardzo poważnie przyjrzeć się przygotowaniu przedsiębiorstwa do akcji wycofania produktu niebezpiecznego z rynku. Takiemu przygotowaniu służy wcześniejsze opracowanie i przećwiczenie planu wycofania produktu niebezpiecznego z rynku. Podstawa - dobra mapa Plany wycofania produktu niebezpiecznego (z angielskiego: Product Recall Plans PRP) z rynku stanowią kategorię planów związaną z zarządzaniem kryzysowym w przedsiębiorstwie. PRP to plany działań oraz zespół procedur i szczegółowych instrukcji, których celem jest szybkie i efektywne usunięcie z rynku produktów niebezpiecznych. Profesjonalnie przygotowany i kompleksowy plan pomaga w podejmowaniu właściwych decyzji, skraca czas akcji i redukuje koszty związane z wycofaniem. Ponadto umożliwia ich ubezpieczenie. Dobry PRP stanowi swoistą mapę drogową wycofania produktu niebezpiecznego. 22 Elementy PRP Podstawowymi elementami planu warunkującymi prawidłowy przepływ informacji, efektywność i kontrolę kosztów podczas wycofywania są: - deklaracja zarządu, - zakres obowiązywania i określenie odpowiedzialności, - koordynator akcji, - zespoły: decyzyjny oraz roboczy, - drzewo decyzyjne - mapa działań - procedury i instrukcje, - rejestry, - powiadomienia, oświadczenia, ostrzeżenia, - załączniki: kwestionariusze, formularze i checklisty. Jednym z najważniejszych składowych PRP jest pisemna deklaracja zarządu lub właściciela o odpowiedzialności za podjęcie wszelkich możliwych i niezbędnych działań mających na celu sprawne przeprowadzenie akcji wycofania produktów niebezpiecznych z rynku. Osoby zarządzające spółką oznajmiają, że wycofanie produktu z obrotu jest ważne dla przedsiębiorstwa, a sama akcja będzie podlegać niezbędnej kontroli. W PRP określa się również zakres obowiązywania planu - czyli momenty, w których procedura zostanie uruchamiana. Będą to różnorodne sytuacje, ale jedną z najważniejszych jest zapewnienie możliwości zgłaszania zagrożenia wykrytego przez pracowników. W jednej z opisywanych w tym numerze Risk Focusa szkód, pracownik magazynu był świadkiem sytuacji groźnej dla bezpieczeństwa produktów (stłuczone świetlówki w skrzynkach sałaty), lecz z niewiadomych przyczyn tego nie zgłosił lub nie zostało to odnotowane. Należy zadbać w przedsiębiorstwie o odpowiedni klimat i procedury pozwalające na zgłaszanie takich przypadków. Jest to bowiem klasyczny przykład czynnika mogącego rozpocząć odpowiednie działania. risk focus

6 Ludzie i procedury Najważniejszym elementem planu są odpowiedni ludzie - koordynator wycofania, czyli osoba spinająca całą akcję w jednych rękach oraz zespoły wspomagające jego działania: zespół decyzyjny czy zespół roboczy. Oczywiście skład ekipy odpowiedzialnej za akcję będzie zależał od wielkości przedsiębiorstwa. W małych firmach za wycofanie i większość działań będzie odpowiadał właściciel wspierany przez kilku pracowników. W większych natomiast będzie to powołany specjalnie do tego celu koordynator. Od jego kwalifikacji, zdolności interpersonalnych i menedżerskich będzie zależała płynność akcji, motywowanie do działań i organizacja prac. Istotna sprawa: koordynator musi posiadać niezbędne pełnomocnictwa - między innymi do wydawania poleceń innym menedżerom. Jest to ważne zwłaszcza w przypadku przedsiębiorstw posiadających oddziały. Koordynator, którym zazwyczaj jest osoba z działu sprzedaży lub kontroli jakości, musi wydawać polecenia dyrektorom tych jednostek. Bez pewnego umocowania nie będzie miał odpowiedniej siły sprawczej. Napotkawszy na opór czy nawet lekceważenie, sam zniechęci się do aktywności, a sukces akcji wycofania może zawisnąć na włosku. Członkami zespołu decyzyjnego będą członek zarządu, dyrektorzy pionów, radca prawny, PR-owiec. Członkowie zespołu roboczego to kadra kierownicza średniego szczebla: kierownik produkcji, sprzedaży, dystrybucji, kontroli jakości. Co więcej - każdy członek takiego zespołu musi znać zakres swoich kompetencji, a ze względów bezpieczeństwa i zachowania ciągłości akcji powinien posiadać także swojego zastępcę. Warto spisać w odpowiednim rejestrze wszystkie osoby posiadające jakąkolwiek rolę w akcji wycofania wraz z adresami domowymi i numerami telefonów oraz na bieżąco rejestr ten aktualizować. Zdarzało się często bowiem, że w momencie kryzysu osoby kluczowe dla rozpoczęcia akcji wycofania i oceny ryzyka były na szkoleniach i urlopach, a zastępców nie wyznaczono. Plan to także drzewo decyzyjne, wprowadzające ład i ograniczające chaos w działaniach. Drzewo decyzyjne pozwala na szybką analizę i stosowne decyzje. Tą metodą dokonuje się na przykład oceny zagrożeń. Obok takiego drzewa architekturę PRP tworzą mapa działań na każdym etapie akcji oraz cały szereg procedur: oceny ryzyka, postępowania z wycofanym produktem, pomiaru efektywności, protokoły kontrolne, finansowania kosztów i dokumentacji procesów. Ostatnim, lecz nie jedynym elementem, o którym trzeba powiedzieć, są tak zwane gotowce. Chodzi o wcześniej przygotowane formularze powiadomień o zagrożeniu, teksty oświadczeń dla mediów, a także druków faksów w językach obcych. Jest to niezwykle istotne, ponieważ często się okazuje, że tak prozaiczne kwestie, jak sporządzenie profesjonalnego a w języku obcym, będzie trudne. Powiadomienie o zagrożeniu musi być skonstruowane zrozumiale i przejrzyście tak, aby odbiorca wiadomości za granicą nie miał żadnych wątpliwości, co z nią zrobić. A w języku obcym o pomyłkę w interpretacji jest łatwo. Nie pisz zatem, że zaleca się podjęcie wszelkich możliwych działań mających na celu wstrzymanie w stosowaniu lub obrocie partii numer 123 barwnika dostarczonego przez nas w ubiegłym tygodniu w transporcie nr 321. Najlepiej załącz zdjęcie wyrobu, a problem opisz krótko i zrozumiale. Elementami wspomagającymi przeprowadzenie akcji będą także prawidłowo zorganizowane, z odpowiednimi funkcjonalnościami: systemy informatyczne (oparte na przykład o SAP), systemy zarządzania jakością (na przykład według normy ISO 9001) oraz HACCP (Hazard Analysis And Critical Control Points). Jak wycofywać? Niebezpieczne wyroby można wycofać z obrotu na wiele sposobów. Dzieli się je na grupy w zależności od: - sposobu przeprowadzenia akcji informacyjnej (wycofanie ciche lub głośne ), - czynnika wszczynającego (wycofanie przymusowe lub dobrowolne). Wycofanie może być powszechne, medialne, czyli głośnie bądź też ciche, gdy producent bezpośrednio kieruje się do zagrożonych odbiorców. Pierwszy sposób jest właściwy dla większości producentów dóbr masowych: branży spożywczej, sprzętu AGD czy komputerowego, mebli, odzieży. Jest to spowodowane powszechnością tych dóbr i nierejestrowanym systemem dystrybucji (dystrybucja intensywna ). Przecież kupując szlifierkę kątową, nie podajemy jej sprzedawcy czy producentowi swoich danych. Stąd też trudności w dotarciu do potencjalnie zagrożonych konsumentów. Dlatego w tym modelu działania jako kanały powiadomień wybiera się prasę, radio i telewizję, ogłoszenia w sklepach i inne narzędzia. Drugi sposób wycofania - wycofanie ciche - jest właściwe dla producentów dóbr luksusowych (na przykład samochodów), gdzie stosunkowo łatwo dotrzeć do klienta, gdyż bardzo często posiadamy dane kontaktowe (dystrybucja selektywna ). Z konsumentami kontaktujemy się wówczas telefonicznie i listownie. W polskim systemie prawnym wycofanie produktów niebezpiecznych musi być poprzedzone komunikatem wysłanym do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumenta, stąd też akcja cicha nie zawsze taką pozostaje. Generalną zasadą jest, że kanał dystrybucji informacji o wycofaniu uzależniony jest od charakterystyki zagrożonego odbiorcy. Jeśli wycofujemy z rynku źle zaprojektowanego Podstawowe znaczenie dla bezpieczeństwa konsumentów i kontrahentów ma szybkość powiadomienia ich o zagrożeniu. czerwiec

7 odpowiedzialność cywilna Dobry PRP stanowi mapę drogową wycofania produktu niebezpiecznego. misia dla dzieci, to ostrzeżenia umieścimy na przykład w prasie kobiecej, poradnikach domowych czy w internecie. Jeśli przedmiotem wycofania jest zasilacz do biznesowego laptopa (jak to miało miejsce w ubiegłym roku w przypadku firmy Sony), to właściwymi kanałami będą sklepy komputerowe, internet, magazyny gospodarcze, poczytne tygodniki i dzienniki. Kozioł ofiarny W realiach biznesowych zdarzyć się także może, że nasi kontrahenci niesprawiedliwie oskarżą nas o dostarczenie im surowca niebezpiecznego, co spowodowało konieczność wycofania ich własnych wyrobów z rynku. Sami nie będą potrafili poradzić sobie z problemem i dla uniknięcia odpowiedzialności będą szukać kozła ofiarnego. Od nas będzie zależało, czy się wybronimy. Służyć temu powinny zweryfikowane systemy zarządzania jakością, rejestry, systemy informatyczne pozwalające na traceability czy procedury dotyczące składowania analizowanych próbek. Są to podstawowe elementy pozwalające na obronę zagrożonego niesprawiedliwym roszczeniem producenta. W ramce przedstawiłem wypowiedź pani Anny Wiśniewskiej - pełnomocnika zarządu ds. jakości i technologii w jednym z większych przedsiębiorstw z branży mrożonek. Firma ta spotkała się z sytuacją, w której zagraniczny odbiorca prawdopodobnie bez oczywistych dowodów naukowych oskarżył polską firmę o dostarczenie skażonych niebezpiecznym wirusem owoców. 3. Czy w twoim przedsiębiorstwie istnieje zespół ekspertów posiadający niezbędne kompetencje i pełnomocnictwa do podejmowania decyzji podczas wycofania produktów? 4. Czy członkowie tego zespołu są zawsze dostępni, a jeśli nie, to czy zawsze dostępni są imiennie wskazani ich zastępcy? 5. Czy w twoim przedsiębiorstwie został powołany koordynator ds. wycofania produktów posiadający odpowiednie kwalifikacje i niezbędne pełnomocnictwa? 6. Czy każda osoba, która ma się zająć wycofaniem produktów, dokładnie wie, co robić na każdym etapie akcji i potrafi udokumentować swoje działania? 7. Czy masz kontakt do wszystkich twoich odbiorców handlowych, do których możesz dotrzeć z powiadomieniem o zagrożeniu (także tych za granicą)? 8. Czy regularnie dokonujesz ćwiczeń i wycofań na sucho? 9. Czy posiadasz gotowe ogłoszenia i komunikaty także w językach obcych, które możesz wykorzystać natychmiast? I jeszcze jedno pytanie, należące do najważniejszych: czy znasz najsłabsze ogniwo w firmie w związku z potencjalną akcją wycofania produktu i wiesz, jak je wzmocnić? Ryzyko przedsiębiorców Producenci w Polsce nie mają także niestety wiarygodnych wzorców idących na przykład z góry. Żadna z instytucji krajowych nie prowadzi wyczerpujących i kompleksowych Potrzeba świadomości Niestety nasze doświadczenia pokazują, że nawet duże polskie przedsiębiorstwa obecne na wielu rynkach nie posiadają opracowanych rzetelnych i profesjonalnych planów wycofania produktu. Co więcej - można spotkać się z argumentacją (obok standardowego: u nas coś takiego nie może się zdarzyć ), że firma posiada specjalistów, którzy z pewnością sobie poradzą w sytuacji kryzysowej i nie potrzebują dodatkowych instrukcji. Pytamy: czy na pewno? I na pytanie o gotowe wzory powiadomień w języku niemieckim do kontrahentów w Hamburgu lub uprawnienia koordynatora do wydawania poleceń dyrektorowi oddziału, to jedyną odpowiedzią jest niestety wzruszenie rąk. Sądzę, że warto odpowiedzieć sobie na pytanie: czy mój zakład jest odpowiednio przygotowany na wycofanie produktu niebezpiecznego z obrotu? Oto zestaw krótkich pytań weryfikujących przygotowanie przedsiębiorstwa do takich działań. Jeśli odpowiedź na większość z nich będzie pozytywna, oznacza to, że firma jest na dobrej drodze do zapewnienia bezpieczeństwa swojego i konsumenta: 1. Czy posiadasz plan wycofania produktu niebezpiecznego z rynku bądź inną kompleksową, spisaną procedurę? 2. Czy plan ten jest okresowo aktualizowany? 24 risk focus

8 statystyk na temat bezpieczeństwa produktów i wycofań. Nie analizuje się przyczyn i nie opracowuje wytycznych. Nie ma także specjalistycznych, opartych na polskich doświadczeniach przewodników dla producentów odnoszących się do tematu wycofania produktów z rynku. Sama norma ISO 9001 z której korzystają przedsiębiorcy jest niestety niewystarczająca i przedsiębiorcy popełniają błędy. Cały czas jesteśmy na etapie, na którym niezbędna jest masowa akcja edukacyjna akcja, która pozwoli uświadomić producentom, że bardzo często ponoszą ogromne ryzyko, o którym nie mają pojęcia. Wycofanie produktu z rynku to poważna sytuacja kryzysowa w firmie. Tylko od wewnętrznego przygotowania przedsiębiorstwa - świadomości i postawy ludzi, opracowania odpowiednich procedur i systemów informatycznych zależy, czy ta operacja zostanie przeprowadzona w miarę bezboleśnie. Bo szybko, niedrogo i co najważniejsze: efektywnie wycofać produkt niebezpieczny z obrotu jest sztuką. A samo wycofanie to nie ujma dla wizerunku, lecz wyraz ogromnej odpowiedzialności i troski o klienta. Andrzej Milski do wieczora dwoił się i troił. Nie udało mu się ściągnąć ani PR-owca ani informatyków. Dobrze, że pojawiła się Aneta Skrzypiec - najlepsza dyrektor produkcji, jaką dotąd miał, która mogła zająć się dochodzeniem przyczyn - jak się okazało - obecności ołowiu i kadmu w soku wielowarzywnym. W fi rmie nic się nie udawało. Nie było gotowych formularzy powiadomień, baza klientów nie była uaktualniona, a procedura wycofania okazała się nieprzystosowana do rzeczywistości. Była godzina 22:00, a on jeszcze siedział w biurze. Wyświetlacz telefonu komórkowego wskazywał 6 nieodebranych połączeń od żony. Milski pomyślał - no tak, przecież w weekend mieli szykować się do wyjazdu do Turcji. Z wyjazdu nici. Prezes wybrał numer. Wiedział, że czeka go jeszcze jedna przeprawa. Michał Górny Ważne procedury i systemy - wypowiedź eksperta Pani przedsiębiorstwo zetknęło się już z sytuacją kryzysową związaną z własnymi produktami i ryzykiem wycofania. Proszę opowiedzieć, na czym polegała ta sytuacja? Jesteśmy producentem żywności. Większość z naszych produktów sprzedajemy do krajów Europy Zachodniej. W jednym z tych krajów wystąpiło zbiorowe zatrucie pokarmowe deserem, w skład którego wchodził również nasz wyrób. Władze sanitarne kraju odbiorcy stwierdziły, że zatrucie to spowodował wirus obecny w naszym produkcie. Sytuacja była bardzo trudna, jak to zwykle bywa w przypadku gdy chodzi o mikroorganizmy. W dodatku chodziło o rodzaj wirusa, który - jak się okazało - dopiero od niedawna jest przedmiotem szerszych badań naukowych. Zaledwie kilka laboratoriów w Europie posiada akredytowane metody badawcze, pozwalające na jego identyfi kację. Informacja o całej tej sytuacji została przekazana do wszystkich krajów Unii Europejskiej poprzez system wczesnego ostrzegania RASFF. W jaki sposób spółka wybroniła się przed roszczeniem? Jakie rozwiązania techniczne lub organizacyjne w spółce pozwoliły oddalić roszczenie? Mieliśmy ogromnie trudne zadanie do wykonania. Trzeba było sprawdzić, czy kontaminacja wirusem nastąpiła w naszym zakładzie. Największe znaczenie dla wyjaśnienia całej tej sprawy miały wdrożone w fabryce certyfi kowane systemy jakości to jest: HACCP i ISO 9001:2000. System komputerowy pozwolił na prześledzenie drogi kwestionowanego produktu wstecz do dostawców surowca i ich zidentyfi kowanie, a systemy zarządzania jakością umożliwiły przeanalizowanie wszelkich dokumentów opisujących kolejne procesy, które towarzyszyły tej produkcji. Nie stwierdziliśmy żadnych niezgodności, które mogłyby mieć wpływ na zakażenie produktu wirusami. Dodatkowo nasz ubezpieczyciel, STU Ergo Hestia SA, zlecił niezależne badania wycofanego produktu w akredytowanym laboratorium. Żadne z przeprowadzonych badań nie wykryło obecności wirusa, który miał być przyczyną zatruć pokarmowych. Omawiana sprawa poruszana była na forum europejskim w Brukseli, gdzie reprezentował nas przedstawiciel Głównego Inspektoratu Sanitarnego. Prezentacja w Brukseli pozwoliła opisać nasze dochodzenie i postępowanie dotyczące tego tematu, przedstawić nasz punkt widzenia oraz dobre wyniki badań kwestionowanego produktu. Jakie wnioski wysnuli Państwo z tej lekcji? Powyższa sytuacja kryzysowa potwierdziła, jak ważne są dobrze funkcjonujące systemy zarządzania jakością na co dzień. Powodują one uporządkowanie procesów funkcjonujących w fi rmie, zapewniają właściwą ich realizację oraz dokumentowanie. Konieczne jest także analizowanie i wyciąganie wniosków z zapisanych informacji oraz informacji otrzymywanych od klientów. Przedstawiona sytuacja kryzysowa stała się także dla nas motorem do dalszej pracy nad doskonaleniem posiadanych przez nas systemów HACCP oraz ISO 9001:2000. czerwiec 2007 Rys. Magda Beneda Anna Wiśniewska pełnomocnik zarządu ds. jakości i technologii Dąbrowa Chełmińska, 23 marca 2007 roku 25

ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11

ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11 Spis treści WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11 1.1. Podstawowe pojęcia towaroznawstwa 12 1.2. Towar 14 1.2.1. Podział towaroznawstwa 14 1.2.2. Przydatność wiedzy o towarach w pracy w handlu 15

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 1. Podstawy towaroznawstwa 13 1.1. Zakres towaroznawstwa 13 1.2. Klasyf ikacja towarów 15 1.3. Kryteria podziału towarów (PKWiU) 15 1.4. Normalizacja

Bardziej szczegółowo

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA Na terenie województwa lubelskiego nadzór sanitarny nad zakładami żywieniowożywnościowymi sprawuje w poszczególnych powiatach 20 Powiatowych

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych. Bronisze, 04.12.2015 r.

Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych. Bronisze, 04.12.2015 r. Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych Bronisze, 04.12.2015 r. 1 Zadaniem Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest m.in. sprawowanie nadzoru nad warunkami zdrowotnymi żywności i żywienia,

Bardziej szczegółowo

Znaczenie jakości żywności dla rozwoju MSP w sektorze rolno-spożywczym

Znaczenie jakości żywności dla rozwoju MSP w sektorze rolno-spożywczym Znaczenie jakości żywności dla rozwoju MSP w sektorze rolno-spożywczym Prof. dr hab. Stanisław Kowalczyk Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych Oczekiwania współczesnych konsumentów*

Bardziej szczegółowo

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze spis treści 3 Wstęp... 8 1. Żywność 1.1. Podstawowe definicje związane z żywnością... 9 1.2. Klasyfikacja żywności... 11 2. Przechowywanie i utrwalanie żywności 2.1. Zasady przechowywania żywności... 13

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: II stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej dr Paweł Wojciechowski Katedra Prawa Rolnego i Systemu Ochrony Żywności Wydział Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

Rola Osoby Wykwalifikowanej wstrzymanie, wycofanie serii produktu leczniczego

Rola Osoby Wykwalifikowanej wstrzymanie, wycofanie serii produktu leczniczego Rola Osoby Wykwalifikowanej wstrzymanie, wycofanie serii produktu leczniczego 2 Kongres Świata Przemysłu Farmaceutycznego Rzeszów, 10 11 czerwca 2010 Rozporządzenie Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Powszechnie przyjmuje się, że każde laboratorium, które chce reprezentować wiarygodne dane musi wdrożyć odpowiednie procedury zapewnienia jakości.

Bardziej szczegółowo

Raport 201 Badanie wykorzystania systemów informatycznych w iecie identyfikacji partii surowców i produktów (traceability) w przemyśle spożywczym

Raport 201 Badanie wykorzystania systemów informatycznych w iecie identyfikacji partii surowców i produktów (traceability) w przemyśle spożywczym Kwiecień 2014 Raport Badanie wykorzystania systemów informatycznych w identyfikacji partii surowców i produktów (traceability) w przemyśle spożywczym Wprowadzenie Niniejszy raport to kontynuacja cyklu

Bardziej szczegółowo

Praca dyplomowa. Ocena zarządzania jakością według normy ISO 9001 w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego Autor: Justyna Gniady

Praca dyplomowa. Ocena zarządzania jakością według normy ISO 9001 w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego Autor: Justyna Gniady Praca dyplomowa Ocena zarządzania jakością według normy ISO 9001 w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego Autor: Justyna Gniady Opiekun pracy: dr inż. Stanisław Zając INSTYTUT GODPODARKI I POLITYKI SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU

HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU ROK 2013 W ewidencji obiektów na terenie objętym działaniem znajduje się 517 zakładów żywnościowożywieniowych, w tym: 25 obiektów produkcji żywności, 313

Bardziej szczegółowo

Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego.

Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego. Stan wdrażania systemów zapewnienia bezpieczeństwa i zarządzania jakością żywności w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego dr Grażyna Morkis Wprowadzenie Jakość i bezpieczeństwo żywności są bardzo ważne

Bardziej szczegółowo

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013.

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013. Polscy konsumenci a pochodzenie produktów.. Spis treści Wstęp 3 1. Jak często sprawdzacie Państwo skład produktu na etykiecie? 4 2. Jak często sprawdzacie Państwo informację o kraju wytworzenia produktu

Bardziej szczegółowo

lokalizacji wyrobu po jego dostarczeniu.

lokalizacji wyrobu po jego dostarczeniu. Traceability Identyfikacja i śledzenie pochodzenia produktów Wstęp Za bezpieczeństwo środków spożywczych odpowiada producent lub przedsiębiorca wprowadzający te artykuły do obrotu. (jeżeli zostanie to

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA BEZPIECZNEGO ROZWOJU EKSPORTU

NARZĘDZIA BEZPIECZNEGO ROZWOJU EKSPORTU NARZĘDZIA BEZPIECZNEGO ROZWOJU EKSPORTU 1 POLSKI EKSPORT ROŚNIE W SIŁĘ Główne kierunki eksportu polskich przedsiębiorców: Nowe trendy Chiny Afryka Północna Irlandia 26,10% 6,40% 6,30% Źródło: Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR. Tematyka targów obejmuje

INFORMATOR. Tematyka targów obejmuje I. GŁÓWNE ZAŁOŻENIE I CELE INFORMATOR XVIII MIĘDZYNARODOWE TARGI-BIZNES-ŻYWNOŚĆ-MEDYCYNA-AUTO FLOTA RZESZÓW 2015 to największa na Podkarpaciu impreza wystawienniczo-handlowa. Organizowana od kilku lat,

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych

Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych EDYTA WACŁAWIK Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych Tematem mojej pracy jest Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych. Dlaczego? Bo każdy z nas spożywa żywność i na co dzień ma z

Bardziej szczegółowo

w stołówkach szkolnych

w stołówkach szkolnych Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej w stołówkach szkolnych Magdalena Chojnowska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku SYSTEMY BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI Główny cel prawa żywnościowego zdefiniowany w Preambule

Bardziej szczegółowo

Spis treści. www.wsip.com.pl 3

Spis treści. www.wsip.com.pl 3 Spis treści 1. Wprowadzenie................................................... 9 1.1. Żywność jako źródło składników pokarmowych...................... 9 1.1.1. Normy żywienia dla ludności................................

Bardziej szczegółowo

GDZIE POLACY KUPUJĄ ŚWIEŻĄ ŻYWNOŚĆ? SKLEPY SPECJALISTYCZNE NADAL GÓRĄ Marzec 2013

GDZIE POLACY KUPUJĄ ŚWIEŻĄ ŻYWNOŚĆ? SKLEPY SPECJALISTYCZNE NADAL GÓRĄ Marzec 2013 GDZIE POLACY KUPUJĄ ŚWIEŻĄ ŻYWNOŚĆ? SKLEPY SPECJALISTYCZNE NADAL GÓRĄ Marzec 2013 POLACY NA ŚWIEŻĄ ŻYWNOŚĆ PRZEZNACZAJĄ 45% WSZYSTKICH WYDATKÓW NA ARTYKUŁY SPOŻYWCZE I ŚRODKI HIGIENY W przeciwieństwie

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

RZECZY UŻYWANE. 1. Czy przy zakupie rzeczy używanej sprawdzać ją?

RZECZY UŻYWANE. 1. Czy przy zakupie rzeczy używanej sprawdzać ją? RZECZY UŻYWANE Z praktyki Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej w Poznaniu wynika, że znikoma ilość ze zgłoszonych spraw dotyczy rzeczy używanych. W tym zakresie konsumenci rzadko decydują się

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

POLSKI KONSUMENT W ŚWIETLE BADAŃ Dr hab. Anna Dąbrowska Prof. dr hab. Teresa Słaby

POLSKI KONSUMENT W ŚWIETLE BADAŃ Dr hab. Anna Dąbrowska Prof. dr hab. Teresa Słaby POLSKI KONSUMENT W ŚWIETLE BADAŃ Dr hab. Anna Dąbrowska Prof. dr hab. Teresa Słaby Zakład Badań Zachowań Konsumentów Instytut Zarządzania Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Instytut Badań Rynku Konsumpcji

Bardziej szczegółowo

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego.

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. Warszawa: Sukcesywna dostawa artykułów żywnościowych dla Szkoły Podstawowej nr 30 w Warszawie ul. Kawęczyńska 2 Numer ogłoszenia: 175535-2015 data zamieszczenia: 30-11-2015 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy

Bardziej szczegółowo

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem TÜVRheinland Polska Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności HACCP, BRC, IFS, ISO 22000 podsumowanie doświadczeń wdrożeniowych i auditorskich mgr inż. Zbigniew Oczadły

Bardziej szczegółowo

Pilne powiadomienie dotyczące bezpieczeństwa wyrobu medycznego (wycofanie z rynku)

Pilne powiadomienie dotyczące bezpieczeństwa wyrobu medycznego (wycofanie z rynku) Pilne powiadomienie dotyczące bezpieczeństwa wyrobu medycznego (wycofanie z rynku) Usuwalny filtr endokawalny Cordis OPTEASE Numery katalogowe 466F210A 466F210B Wszystkie nieprzeterminowane serie produktu

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ CZYM JEST PLAN DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ (BIZNES-PLAN), I DO CZEGO JEST ON NAM POTRZEBNY? Plan działalności gospodarczej jest pisemnym dokumentem,

Bardziej szczegółowo

Regulacje prawne w zakresie produkcji opakowań do żywności. Barbara Kozielska 17.04.12, Białystok

Regulacje prawne w zakresie produkcji opakowań do żywności. Barbara Kozielska 17.04.12, Białystok Regulacje prawne w zakresie produkcji opakowań do żywności Barbara Kozielska 17.04.12, Białystok Migracja z opakowań do żywności - przegląd 1989: opakowania jogurtów -> oleje mineralne 1996-1999: lakiery

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Przedmowa... 13 Rozdział I WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO... 15 1. Pojęcie prawa... 15 1.1. Prawo a inne systemy normujące stosunki społeczne...

Bardziej szczegółowo

TOWAR JAKO PRZEDMIOT HANDLU

TOWAR JAKO PRZEDMIOT HANDLU 1 Plan zajęć dydaktycznych dla klasy I na rok szkolny. TOWAR JAKO PRZEDMIOT HANDLU Kwalifikacja A.18 Prowadzenie sprzedaży Zawód: technik handlowiec 522305, technik księgarstwa 522306, sprzedawca 522301

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 510

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 510 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 510 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13 Data wydania: 30 lipca 2014 r. Nazwa i adres organizacji

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJ A F IRMOWA KUCHNIE ŚWIATA S.A.

PREZENTACJ A F IRMOWA KUCHNIE ŚWIATA S.A. PREZENTACJ A F IRMOWA KUCHNIE ŚWIATA S.A. Polska, Łomna ul. Gdańska 34, 05-152 Czosnów, tel. +48 22 785 95 20 e-mail. sanechem@sanechem.com.pl, www.kuchnieswiata.com.pl KUCHNIE ŚWIATA O NAS 1989 2004 2013

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 15.04.2015 Opracowanie sygnalne Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych Ceny towarów i usług konsumpcyjnych w marcu 2015 r., w stosunku do poprzedniego miesiąca,

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Podstawowe informacje o przedsiębiorstwie Rodzaj działalności:. Liczba pracowników w jednostce lokalnej:. Wdrożony system zarządzania

Bardziej szczegółowo

RAMOWY SZKOLNY PLAN NAUCZANIA Zespół Szkół nr 7 w Tychach. liczba godzin tygodniowo w trzyletnim cyklu kształcenia

RAMOWY SZKOLNY PLAN NAUCZANIA Zespół Szkół nr 7 w Tychach. liczba godzin tygodniowo w trzyletnim cyklu kształcenia Zasadnicza szkoła zawodowa zawód cukiernik-751201, 3-letni cykl nauczania, podbudowa programowa gimnazjum, liczba tygodni - 32 w ciągu roku szkolnego RAMOWY SZKOLNY PLAN NAUCZANIA Zespół Szkół nr 7 w Tychach

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 15.06.2015 Opracowanie sygnalne Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych Ceny towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2015 r., utrzymały się przeciętnie na poziomie

Bardziej szczegółowo

Organizowanie sprzedaży. Część 1 Towar jako przedmiot handlu

Organizowanie sprzedaży. Część 1 Towar jako przedmiot handlu REFORMA 2012 Organizowanie sprzedaży. Część 1 Towar jako przedmiot handlu Donata Andrzejczak Agnieszka Mikina Maria Wajgner Kwalifikacja A.18.1 Podręcznik do nauki zawodu TECHNIK HANDLOWIEC SPRZEDAWCA

Bardziej szczegółowo

KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW RATOWNICTWA I POSZUKIWANIA ZAGRANICA

KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW RATOWNICTWA I POSZUKIWANIA ZAGRANICA KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW RATOWNICTWA I POSZUKIWANIA ZAGRANICA 1 1. Ta klauzula rozszerza umowę ubezpieczenia zawartą na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Niezbędnik podróżnika - zagranica

Bardziej szczegółowo

DostawyDomowe. NASZEMU PRZEWODNIKOWI dowiedziałeś się. Przewodnik dla Pacjentów dializowanych otrzewnowo. Mamy nadzieję, że dzięki

DostawyDomowe. NASZEMU PRZEWODNIKOWI dowiedziałeś się. Przewodnik dla Pacjentów dializowanych otrzewnowo. Mamy nadzieję, że dzięki Mamy nadzieję, że dzięki NASZEMU PRZEWODNIKOWI dowiedziałeś się więcej o sposobie realizacji dostaw domowych do terapii dializą otrzewnową. DostawyDomowe Przewodnik dla Pacjentów dializowanych otrzewnowo

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r.

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r. PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r. Cukiernik 751201 Celem kształcenia zawodowego jest przygotowanie uczących się do życia w warunkach współczesnego

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w grudniu 2014 r.

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w grudniu 2014 r. Warszawa, 2015.01.15 Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w grudniu 2014 r. Ceny towarów i usług konsumpcyjnych w grudniu 2014 r., w stosunku do poprzedniego miesiąca, obniżyły się o 0,3%. Największy

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność eksportu rolno-spożywczego i dekompozycja jego zmian w okresie członkostwa Polski w Unii Europejskiej

Konkurencyjność eksportu rolno-spożywczego i dekompozycja jego zmian w okresie członkostwa Polski w Unii Europejskiej Konkurencyjność eksportu rolno-spożywczego i dekompozycja jego zmian w okresie członkostwa Polski w Unii Europejskiej dr Iwona Szczepaniak, dr Łukasz Ambroziak Zakład Ekonomiki Przemysłu Spożywczego Józefów,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie... 3 Charakterystyka grupy docelowej... 4 Podział grupy docelowej... 4. Podział grupy docelowej wg stanowisk pracy respondentów...

Wprowadzenie... 3 Charakterystyka grupy docelowej... 4 Podział grupy docelowej... 4. Podział grupy docelowej wg stanowisk pracy respondentów... Spis treści Wprowadzenie... 3 Charakterystyka grupy docelowej... 4 Podział grupy docelowej.... 4 Podział grupy docelowej wg stanowisk pracy respondentów.... 4 Wyniki badania... 6 Rozliczanie produkcji

Bardziej szczegółowo

Handel internetowy w Polsce 2015 Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2015-2020

Handel internetowy w Polsce 2015 Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2015-2020 2 Język: polski, angielski Data publikacji: wrzesień 2015 Format: pdf Cena od: 1800 Sprawdź w raporcie Jakie zmiany czekają rynek e-commerce w Polsce w 2020 roku? Jakie decyzje zakupowe podejmują Polacy?

Bardziej szczegółowo

1000 powodów by wybrać kompletny serwis. 10 niepodważalnych przyczyn dominacji koloru żółtego.

1000 powodów by wybrać kompletny serwis. 10 niepodważalnych przyczyn dominacji koloru żółtego. Obsługa Klientów 1000 powodów by wybrać kompletny serwis. 10 niepodważalnych przyczyn dominacji koloru żółtego. 01 18.500.000 produktów FANUC zainstalowanych na całym świecie 55 lat doświadczenia średni

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W PODATKU VAT 2013 ODWROTNE OBCIĄŻENIE. Anna Łukaszewicz-Obierska partner, radca prawny 14 luty 2013 r., Warszawa

ZMIANY W PODATKU VAT 2013 ODWROTNE OBCIĄŻENIE. Anna Łukaszewicz-Obierska partner, radca prawny 14 luty 2013 r., Warszawa ZMIANY W PODATKU VAT 2013 ODWROTNE OBCIĄŻENIE Anna Łukaszewicz-Obierska partner, radca prawny 14 luty 2013 r., Warszawa Prawo Unii Europejskiej ogólne założenia mechanizmu reverse charge Dyrektywa 2006/69/WE

Bardziej szczegółowo

Bezpieczne opakowanie. Barbara Kozielska Magdalena Michalska Chesapeake - Cezar S.A.

Bezpieczne opakowanie. Barbara Kozielska Magdalena Michalska Chesapeake - Cezar S.A. Bezpieczne opakowanie Barbara Kozielska Magdalena Michalska Chesapeake - Cezar S.A. 1 Bezpieczne opakowanie Co decyduje o bezpieczeństwie w opakowaniu: 1. Farmaceutycznym, 2. Artykułów alkoholowych, 3.

Bardziej szczegółowo

Pakiet Ubezpieczeń. Wybierz & Gotowe. informacje dla konsumentów. Informacje kontaktowe. Domek b.v. T: 088-10 21 544

Pakiet Ubezpieczeń. Wybierz & Gotowe. informacje dla konsumentów. Informacje kontaktowe. Domek b.v. T: 088-10 21 544 Pakiet Ubezpieczeń Wybierz & Gotowe informacje dla konsumentów Informacje kontaktowe Domek b.v. T: 088-10 21 544 Maaspoortweg 5 E: ubezpieczenia@domek.nl 5235 KG s -Hertogenbosch W: www.domek.nl 1 Pakiet

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 2009 Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów 15.02.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie sprawozdania z własnej inicjatywy dotyczącego niektórych aspektów ubezpieczeń komunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Katowice. Rok założenia: lipiec 2013 r. Wpis do KRS: Numer NIP: posiada Numer REGON: posiada

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Katowice. Rok założenia: lipiec 2013 r. Wpis do KRS: Numer NIP: posiada Numer REGON: posiada Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Katowice Rok założenia: lipiec 2013 r. Wpis do KRS: Numer NIP: posiada Numer REGON: posiada Ilość wspólników: 2 (osoby fizyczne) 5 000,00 zł (pięć tysięcy) Brak

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego

PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny nr 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego powołany został w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego

Bardziej szczegółowo

ilości przy pomocy standardów GS1

ilości przy pomocy standardów GS1 Instytut Logistyki i Magazynowania Znakowanie produktów o zmiennej ilości przy pomocy standardów GS1 Poznań, 26.10.2015 Agenda Wstęp Zasady znakowania produktów detalicznych o zmiennej ilości Trochę dziś,

Bardziej szczegółowo

ZA5470. Flash Eurobarometer 315 (Attitudes of European Entrepreneurs Towards Eco-innovation) Country Specific Questionnaire Poland

ZA5470. Flash Eurobarometer 315 (Attitudes of European Entrepreneurs Towards Eco-innovation) Country Specific Questionnaire Poland ZA5470 Flash Eurobarometer 315 (Attitudes of European Entrepreneurs Towards Eco-innovation) Country Specific Questionnaire Poland FL315 Attitudes of European entrepreneurs towards eco innovation Flash

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego.

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. 1 z 5 2015-02-26 14:39 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip.piekoszow.pl/przetargi zakładka SP Brynica Piekoszów: Dostawa artykułów

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności ( )

Ryzyko w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności ( ) Ryzyko w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności ( ) Dr inż. Elżbieta Andrukiewicz Przewodnicząca KT nr 182 Ochrona informacji w systemach teleinformatycznych

Bardziej szczegółowo

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą.

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. Stosunki gospodarcze między Polską i Litwą regulują przepisy prawne Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć (c) Ochrona środowiska i zachowania proekologiczne

Scenariusz zajęć (c) Ochrona środowiska i zachowania proekologiczne Scenariusz zajęć (c) Ochrona środowiska i zachowania proekologiczne Temat zajęć: Ochrona środowiska i zachowania proekologiczne Liczba godzin: 1 Liczba uczniów: 30 Cele ogólne: uświadomienie uczniom potrzeby

Bardziej szczegółowo

Podstawowe akty prawne dotyczące opakowań do żywności

Podstawowe akty prawne dotyczące opakowań do żywności Podstawowe akty prawne dotyczące opakowań do żywności 1. Rozporządzenie ( WE) Nr 1935 /2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 października 2004r. w sprawie materiałów i wyrobów przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

Rola internetu w zakupach artykułów spożywczych

Rola internetu w zakupach artykułów spożywczych Warszawa, 14 września 2010 r. Informacja prasowa IAB Polska Rola internetu w zakupach artykułów spożywczych Wyniki badania przeprowadzonego dla IAB przez PBI wskazują, że internauci aktywnie interesują

Bardziej szczegółowo

SPECYFICZNE WYMAGANIA DLA SPRZEDAWCÓW SUROWCÓW I KOMPONENTÓW DLA IZO-BLOK S.A. NR 2/15.12.2014

SPECYFICZNE WYMAGANIA DLA SPRZEDAWCÓW SUROWCÓW I KOMPONENTÓW DLA IZO-BLOK S.A. NR 2/15.12.2014 SPECYFICZNE WYMAGANIA DLA SPRZEDAWCÓW SUROWCÓW I KOMPONENTÓW DLA IZO-BLOK S.A. NR 2/15.12.2014 Spis treści: 1. Wymagania systemowe. 2. Wymagania prawne /środowiskowe. 3. Wymagania dotyczące zatwierdzenia

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2014 r.

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2014 r. Warszawa, 2014.06.13 Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2014 r. Ceny towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2014 r., w stosunku do poprzedniego miesiąca, obniżyły się o 0,1%. W poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych

Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 13.08.2015 Opracowanie sygnalne Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych Ceny towarów i usług konsumpcyjnych w lipcu 2015 r. w stosunku do poprzedniego miesiąca

Bardziej szczegółowo

SmartReactor szczepionka nie tylko na kryzys

SmartReactor szczepionka nie tylko na kryzys SmartReactor SmartReactor szczepionka nie tylko na kryzys SmartReator to narzędzie gwarantujące wdrożenie trzech krytycznych elementów, niezbędnych do realizacji skutecznej polityki należnościowej: 1 1

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Zasadnicza Szkoła Zawodowa - 3-letni okres nauczania /1//2/ Zawód: Cukiernik; symbol 751201 Podbudowa programowa: gimnazjum

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie 13

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie 13 SPIS TREŚCI Wprowadzenie 13 I. Mąka, kasze, ryż, makarony 15 1. Wstęp 15 2. Mąka 16 2.1. Przemiał ziarna zbożowego 16 2.2. Mąki chlebowe i niechlebowe 17 2.2.1. Mąki chlebowe 17 2.2.2. Mąki niechlebowe

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY WCZESNEGO OSTRZEGANIA W BIZNESIE

SYSTEMY WCZESNEGO OSTRZEGANIA W BIZNESIE SYSTEMY WCZESNEGO OSTRZEGANIA W BIZNESIE Plan seminarium Po co systemy wczesnego ostrzegania? Narzędzia do budowy systemów wczesnego ostrzegania Najlepszy sposób śledzenia wykonania założonych celów Dynamiczne

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców

Wsparcie dla przedsiębiorców Title of the presentation Date # Wsparcie dla przedsiębiorców Enterprise Europe Network w Polsce XV Forum Edukacyjne dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Enterprise Europe Network w na świecie i w Polsce

Bardziej szczegółowo

Prawne i praktyczne aspekty czasu pracy kierowców z elementami ADR

Prawne i praktyczne aspekty czasu pracy kierowców z elementami ADR Prawne i praktyczne aspekty czasu pracy kierowców z elementami ADR Opis Transport drogowy jest dziedziną dynamiczną. Dynamika ta niesie za sobą każdego dnia nowe wyzwania. dla firm z branży. Niezwykle

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1.

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1. Dz.U.02.175.1433 z późn. zm. USTAWA z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa warunki wprowadzania

Bardziej szczegółowo

Polscy emigranci w Europie

Polscy emigranci w Europie Polscy emigranci w Europie Szybki wzrost emigracji Szacunki emigracji mln osób 1,45 1,95 1,00 2004 2005 2006 Źródło: GUS 23 października 2007 83% emigrantów wybiera Europę, a 79% kraje Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

B O G R E S Sp. z o.o.

B O G R E S Sp. z o.o. B O G R E S Sp. z o.o. BOGRES Sp. z o.o. Specjalnością Spółki jest outsourcing wyodrębnionych procesów i funkcji produkcyjnych. Firma posiada certyfikat potwierdzający zgodność systemu zarządzania jakością

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Wzór umowy Załącznik nr 10 do SIWZ. Znak Sprawy:SP-12.272.2.2011. UMOWA Nr.../2011

Wzór umowy Załącznik nr 10 do SIWZ. Znak Sprawy:SP-12.272.2.2011. UMOWA Nr.../2011 Wzór umowy Załącznik nr 10 do SIWZ Znak Sprawy:SP-12.272.2.2011 UMOWA Nr.../2011 w dniu...w Białymstoku pomiędzy: Szkołą Podstawową Nr 12 im. Zygmunta Glogera w Białymstoku, ul. Komisji Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

O FIRMIE. Jesteśmy firmą outsourcingową, zajmującą się profesjonalnym rozliczaniem czasu pracy kierowców.

O FIRMIE. Jesteśmy firmą outsourcingową, zajmującą się profesjonalnym rozliczaniem czasu pracy kierowców. O FIRMIE Jesteśmy firmą outsourcingową, zajmującą się profesjonalnym rozliczaniem czasu pracy kierowców. Specjalizujemy się w analizie i rozliczaniu czasu pracy kierowców, jednak nasze działania są w pełni

Bardziej szczegółowo

Badanie "Postrzegania upominków reklamowych jako nośnika reklamy" 2015 Polska Izba Artykułów Promocyjnych www.piap-org.pl

Badanie Postrzegania upominków reklamowych jako nośnika reklamy 2015 Polska Izba Artykułów Promocyjnych www.piap-org.pl 1.Jaka jest kwalifikacja Państwa przedsiębiorstwa wg.kryterium Unii Europejskiej? a) mikro 21,95% b) małe 19,51% c) średnie 43,9% d) duże 14,63% 2.Państwa firma działa w branży: a) FMCG 2,44% b) branża

Bardziej szczegółowo

Handel internetowy w Polsce 2014. Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2014-2019

Handel internetowy w Polsce 2014. Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2014-2019 2 Język: polski, angielski Data publikacji: Q4 Format: pdf Cena od: 1800 Sprawdź w raporcie Jaka będzie wartość sprzedaży internetowej w Polsce w 2019 roku? Jakie marki uruchomiły lub planują uruchomić

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. Zespół Szkół im. Mikołaja Kopernika ul. Kościelna 3, 73-260 Pełczyce, tel./fax 957685429 REGON 320424867

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. Zespół Szkół im. Mikołaja Kopernika ul. Kościelna 3, 73-260 Pełczyce, tel./fax 957685429 REGON 320424867 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA I ZAMAWIAJĄCY: Zespół Szkół im. Mikołaja Kopernika ul. Kościelna 3, 73-260 Pełczyce, tel./fax 957685429 REGON 320424867 II TRYB UDZIELANIA ZAMÓWIENIA Przetarg

Bardziej szczegółowo

cen towarów i usług konsumpcyjnych

cen towarów i usług konsumpcyjnych Warszawa, 2014.03.14 Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych Główny Urząd Statystyczny, podobnie jak w latach ubiegłych, w lutym br. dokonał aktualizacji systemu wag stosowanego w obliczeniach wskaźnika

Bardziej szczegółowo

KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW POBYTU OSOBY TOWARZYSZĄCEJ ZAGRANICA

KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW POBYTU OSOBY TOWARZYSZĄCEJ ZAGRANICA KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW POBYTU OSOBY TOWARZYSZĄCEJ ZAGRANICA 1 1. Ta klauzula rozszerza umowę ubezpieczenia zawartą na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Niezbędnik podróżnika - zagranica

Bardziej szczegółowo

System śledzenia środków spożywczych (traceability), podstawowe narzędzie do wycofania niebezpiecznej żywności z rynku

System śledzenia środków spożywczych (traceability), podstawowe narzędzie do wycofania niebezpiecznej żywności z rynku System śledzenia środków spożywczych (traceability), podstawowe narzędzie do wycofania niebezpiecznej żywności z rynku Iwona Zawinowska Biuro Bezpieczeństwa Żywności Pochodzenia Zwierzęcego GŁÓWNY INSPEKTORAT

Bardziej szczegółowo

Elastyczny system. Apteki Automatyzacja komisjonowanie ECOMAT MEDIMAT ROBOMAT Fill IN BOX SPEED BOX Blistrowanie. Trójwymiarowe rozpoznawanie obrazów

Elastyczny system. Apteki Automatyzacja komisjonowanie ECOMAT MEDIMAT ROBOMAT Fill IN BOX SPEED BOX Blistrowanie. Trójwymiarowe rozpoznawanie obrazów Elastyczny system Każde rozwiązanie systemowe jest dostosowywane do indywidualnych potrzeb danej apteki. Takie podejście umożliwia optymalną lokalizację, która zapewni najlepszą efektywność. Przy tym nie

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR Alicja Papier Warszawa, kwiecień 2014 Wprowadzanie wyrobów w budowlanych wg CPR Wszystkie podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw i dystrybucji powinny

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA. dotycząca prawidłowości oznakowania i identyfikowalności produktów rolnictwa ekologicznego

INFORMACJA. dotycząca prawidłowości oznakowania i identyfikowalności produktów rolnictwa ekologicznego --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT tel. 42 636-03-57 ul. Gdańska 38 90-730 Łódź fax 42 636-85-50 NIP

Bardziej szczegółowo

Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik logistyk powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych:

Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik logistyk powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: Technik logistyk 333107 1. CELE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik logistyk powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) planowania i

Bardziej szczegółowo

ISO Matrix - e-iso dla Twojej firmy

ISO Matrix - e-iso dla Twojej firmy ISO Matrix - e-iso dla Twojej firmy Dlaczego platforma IT? Nasi klienci, którym wdrażamy Systemy Zarządzania ISO, to głównie małe i średnie przedsiębiorstwa. Czy rzeczywiście zastosowanie platformy informatycznej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. Konkursu o Laur Marszałka Województwa Mazowieckiego dla mazowieckich producentów żywności za najlepszy produkt roku 2014

REGULAMIN. Konkursu o Laur Marszałka Województwa Mazowieckiego dla mazowieckich producentów żywności za najlepszy produkt roku 2014 Załącznik: do uchwały w sprawie wyrażenia zgody na organizację VIII edycji Konkursu o Laur Marszałka Województwa Mazowieckiego dla mazowieckich producentów żywności za najlepszy produkt roku REGULAMIN

Bardziej szczegółowo

Czerwiec 2014. Raport. Wykorzystanie EDI w przedsiębiorstwach dystrybucyjnych i produkcyjnych

Czerwiec 2014. Raport. Wykorzystanie EDI w przedsiębiorstwach dystrybucyjnych i produkcyjnych Czerwiec 2014 Raport Wykorzystanie EDI w przedsiębiorstwach dystrybucyjnych i produkcyjnych 2 Wprowadzenie EDI. Jeden ze skrótów funkcjonujących w branży informatycznej, podobnie jak wiele innych,np. ERP,

Bardziej szczegółowo

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo

Zapewnienie Jakości w produkcji premiksów i mieszanek paszowych w praktyce. Barbara Zakrzewska Trouw Nutrition Polska

Zapewnienie Jakości w produkcji premiksów i mieszanek paszowych w praktyce. Barbara Zakrzewska Trouw Nutrition Polska Zapewnienie Jakości w produkcji premiksów i mieszanek paszowych w praktyce Barbara Zakrzewska Trouw Nutrition Polska Trouw Nutrition Polska Sp. z o.o. text Jesteśmy częścią koncernu Trouw Nutrition International

Bardziej szczegółowo